๙. ชตุกัณณิกเถราปทาน (๔๐๙) เล่ม ๓๒

๙. ชตุกัณณิกเถราปทาน

บุพประวัติของพระชตุกัณณิกเถระ

ว่าด้วยผลแห่งการบำรุงพระพุทธองค์

(ท่านพระชตุกัณณิกเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๔๑๑} [๒๗๖] ในกาลนั้น เราเป็นบุตรเศรษฐีอยู่ในนครหังสวดี เพียบพร้อม อยู่ด้วยกามคุณทั้งหลาย[๒๗๗] ในกาลนั้น เราขึ้นอยู่ในปราสาท ๓ หลัง ใช้สอยโภคสมบัติมากมาย แวดล้อมด้วยการฟ้อนรำขับร้องอยู่ในปราสาทนั้น[๒๗๘] นักดนตรีอันประกอบด้วยเครื่องประโคมอย่างดีมาประโคมเรา หญิงทั้งปวงบำเรอเรา ชักนำใจของเราไป[๒๗๙] เจลาวกา วามนิกา กุญชวา สีหิมัชฌิตา นักห้อยโหน นักจำอวดแวดล้อมเราอยู่ทุกเมื่อ[๒๘๐] คนตีฆ้องโมง คนตีกลอง นักเต้นรำ นักฟ้อนรำ ละคร และ พวกดีดสีตีเป่าเป็นอันมากแวดล้อมเราอยู่ทุกเมื่อ[๒๘๑] ช่างกัลบก คนรับใช้เมื่ออาบนํ้า พ่อครัว ช่างดอกไม้ คนทำกับข้าว และนักมวย ทั้งหมดแวดล้อมเราอยู่ทุกเมื่อ[๒๘๒] เมื่อคนเหล่านั้นแสดงกีฬาอยู่ เมื่อเราชื่นชมการบำเรอที่คนเหล่านั้นทำ เราย่อมไม่รู้คืนและวัน เปรียบเหมือนพระอินทร์ในดาวดึงส์สวรรค์[๒๘๓] คนเดินทาง คนกำพร้า คนขอทาน นักสืบเป็นอันมาก ย่อม เข้ามาขอเราจนถึงเรือนเป็นนิจ

[๒๘๔] สมณะและพราหมณ์ทั้งหลายผู้เป็นบุญเขตอย่างยิ่ง เมื่อจะยัง บุญของเราให้เพิ่มพูนจึงมาจนถึงเรือนเรา[๒๘๕] พวกนิครนถ์นุ่งผ้า ทาตัวด้วยมูลไถ เอาดอกไม้กรองนุ่ง ถือไม้ ๓ อัน ไว้ผมหนึ่งแหยม ทุกคนมาหาเราจนถึงเรือน[๒๘๖] พวกอาชีวกถอนผม ถือตัวว่าประเสร็ฐ เกลือกกลั้วด้วยละอองธุลี ประพฤติเทวธรรม เหล่านี้ก็มาหาเราจนถึงเรือน[๒๘๗] พวกฤๅษีชีไพรผู้เคร่งในวัตร ถึงผลเบื้องสูง ฆ่าความโกรธ จำนวนอันมากมาหาเราจนถึงเรือน[๒๘๘] ชาวอันธกะ ชาวทมิฬ ชาวสากุฬะ ชาวมะลายา ชาวสวระ และชาวโยนกก็มาหาเราจนถึงเรือน[๒๘๙] ชาวคันธาระศีรษะโล้นทั้งปวง ชาวกุฏฐละ ชาวสานุวินทะ และชาวจีนไกลโพ้นก็มาหาเราถึงเรือน[๒๙๐]

ชาวอลันทกะ ชาวปัลลวกะ ชาวปัพพตะ ชาวนัคคมารุหะ ชาวพาหิกะ และชาวเจตปุตตะก็มาหาเราจนถึงเรือน[๒๙๑] ชาวแคว้นมธุระ ชาวแคว้นโกศล ชาวแคว้นกาสี ชาวหัตถิบุรี ชาวแคว้นอิสินทะ ชาวแคว้นมักกละก็มาหาเราจนถึงเรือน[๒๙๒] ชาวเจลาวกะ ชาวอารัมพะ ชาวโอภาสะ ชาวเมฆละจำนวนมาก ทั้งชาวขุททกะ และชาวสุททกะก็มาหาเราถึงเรือน[๒๙๓] ชาวโรหกชนบท ชาวลุ่มแม่นํ้าสินธุ ชาวจิตตกา ชาวเอกกัณณิกนิคม ชาวสุรัฏฐา ชาวอปรันตชนบทก็มาหาเราจนถึงเรือน[๒๙๔] ชาวเมืองท่าสุปปารกะ ชาวกุมาร ชาวมลัยชนบท ชาวสุวรรณภูมิ และชาววัชชีเหล่านั้นทั้งหมดก็มาหาเราจนถึงเรือน

[๒๙๕] ช่างสาน ช่างหูก ช่างหนัง ช่างถาก คนงาน และช่างหม้อ ก็มาหาเราจนถึงเรือน

[๒๙๖] ช่างแก้ว ช่างเหล็ก ช่างทอง ช่างเย็บผ้า และช่างดีบุก ทั้งหมดนั้นก็มาหาเราจนถึงเรือน[๒๙๗] ช่างศร ช่างกลึง คนรับใช้ส่งของ ช่างปรุงของหอม ช่างย้อม และช่างชุนก็มาหาเราจนถึงเรือน[๒๙๘] คนขายนํ้ามัน คนหาฟืน คนหาบน้ำ คนรับใช้ คนหุงต้ม คนตักน้ำก็มาหาเราจนถึงเรือน

[๒๙๙] คนเฝ้าประตู ทหาร ช่างร้อยดอกไม้ คนทิ้งดอกไม้ ควาญช้าง คนเลี้ยงช้างก็มาหาเราจนถึงเรือน[๓๐๐] เราได้ทูลถวายของทุกอย่างแก่พระราชาพระนามว่าอานันทะ เราทำความพร่องให้เต็มด้วยแก้ว ๗ สี[๓๐๑] คนทั้งหมดมากด้วยกันมีวรรณะต่างกันเหล่าใดที่เราตั้งไว้แล้ว เรารู้จิตของคนเหล่านั้นแล้วให้เขาพอใจแม้ด้วยรัตนะ[๓๐๒] เมื่อดนตรีมีเสียงไพเราะบรรเลงอยู่ เมื่อกลองดังก้องอยู่ เมื่อสังข์ถูกเป่าอยู่ เรารื่นรมย์อยู่ในเรือนของตน[๓๐๓] สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ พระองค์ ผู้ทรงมีพระจักษุพร้อมด้วยภิกษุขีณาสพประมาณ ๑๐๐,๐๐๐ รูป[๓๐๔] เสด็จดำเนินไปตามถนนด้วยกันกับภิกษุทั้งหลาย ทำให้ทิศ ทั้งปวงสว่างโชติช่วง เหมือนต้นไม้ประจำทวีป เมื่อพระองค์ ผู้นำของโลกกำลังเสด็จไป[๓๐๕] กลองทั้งปวงยังดังก้องอยู่ รัศมีของพระองค์สว่างไสว ดุจ ดวงอาทิตย์อุทัยฉะนั้น

[๓๐๖] ขณะนั้น แสงสว่างจ้าส่องเข้าไปภายในเรือนของเรา ด้วย พระรัศมีที่ส่องเข้าไปทางช่องหน้าต่าง

[๓๐๗] เราเห็นพระรัศมีของพระพุทธเจ้าแล้วได้กล่าวกะพวกบริษัทว่า “พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดเสด็จมาถึงถนนนี้แน่แล้ว”[๓๐๘] เรารีบลงจากปราสาทแล้วได้ไปสู่ระหว่างถนน ถวายบังคม พระสัมพุทธเจ้าแล้วได้กราบทูลดังนี้ว่า

[๓๐๙] “ขอพระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระทรงอนุเคราะห์ข้าพระองค์ ด้วยเถิด” พระมุนีพระองค์นั้นพร้อมด้วยพระอรหันต์ ๑๐๐,๐๐๐ องค์ทรงรับนิมนต์แล้ว[๓๑๐] ครั้นเรานิมนต์พระสัมพุทธเจ้าแล้วได้นำพระองค์มายังเรือนของตน อังคาสพระมหามุนีให้ทรงอิ่มหนำด้วยข้าวและนํ้าในเรือนนั้น[๓๑๑] เรารู้เวลาที่พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดผู้คงที่กำลังเสวย ได้ บำรุงพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดด้วยการขับร้องและดนตรี[๓๑๒] พระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระผู้ทรงรู้แจ้งโลก ผู้สมควร รับเครื่องบูชา ประทับนั่งอยู่ภายในเรือนได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า[๓๑๓] “ผู้ใดบำรุงเราด้วยดนตรี และได้ถวายข้าวนํ้าแก่เรา เราจักพยากรณ์ผู้นั้น ท่านทั้งหลายจงฟังคำเรากล่าว

[๓๑๔] คนผู้นี้จักเป็นผู้มีอาหารมากมาย มีเงิน มีโภชนะ เสวย รัชสมบัติผู้เดียวในทวีปทั้ง ๔

[๓๑๕] จักสมาทานศีล ๕ ยินดีในกรรมบถ ๑๐ ครั้นสมาทานแล้ว ก็ประพฤติปฏิบัติ ยังบริษัทให้ศึกษา

[๓๑๖] กลอง ๑๐๐,๐๐๐ อันประดับประดาสวยงาม จักบรรเลงดนตรี บำเรอผู้นี้อยู่เป็นนิจ นี้เป็นผลแห่งการบำรุง[๓๑๗] ผู้นี้จักรื่นรมย์อยู่ในเทวโลกตลอด ๓๐,๐๐๐ กัป จักได้เป็นจอม เทวดาเสวยรัชสมบัติในเทวโลก ๖๔ ครั้ง[๓๑๘] จักได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๗๔ ครั้ง จักได้เป็นพระเจ้า ประเทศราชอันไพบูลย์โดยคณานับมิได้[๓๑๙] ในแสนกัปแต่ภัทรกัปนี้ พระศาสดาพระนามว่าโคดมซึ่งสมภพ ในราชวงศ์ของพระเจ้าโอกกากราชจักเสด็จอุบัติขึ้นในโลก[๓๒๐] ผู้นี้เข้าถึงกำเนิดใด คือ จะเป็นเทวดาหรือเป็นมนุษย์ก็ตาม จัก เป็นผู้มีโภคสมบัติไม่บกพร่อง เข้าถึงความเป็นมนุษย์[๓๒๑] จักเป็นปราชญ์ รู้จบไตรเพท จักเที่ยวแสวงหาประโยชน์อัน

สูงสุดอยู่ในแผ่นดินในกาลนั้น[๓๒๒] และภายหลังเขาบวชแล้ว อันกุศลมูลตักเตือนแล้ว จักยินดี ยิ่งในศาสนาของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าโคดม[๓๒๓] ผู้นี้จักทำให้พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าโคดมศากยบุตรทรงโปรดปราน เผากิเลสทั้งหลายแล้วจักได้เป็นพระอรหันต์”[๓๒๔] วันนี้ เราเป็นผู้ไม่ครั่นคร้ามอยู่ในศาสนาของพระศากยบุตร เปรียบเหมือนพญาเสือโคร่งและพญาไกรสรราชสีห์ในป่าใหญ่ ฉะนั้น[๓๒๕] เราไม่เห็นการบังเกิดของเราในเทวโลกก็ดี ในมนุษยโลกก็ดี เป็น คนยากจนหรือเข็ญใจเลย นี้เป็นผลแห่งการบำรุง[๓๒๖] เราเป็นผู้ขวนขวายในวิเวก สงบระงับ ไม่มีอุปธิ ตัดกิเลส เครื่องผูกขาดดังช้างตัดเชือกแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่

[๓๒๗] การที่เราได้มาในสำนักของพระพุทธเจ้าของเรานี้เป็นการมาดีแล้วหนอ วิชชา ๓ เราได้บรรลุแล้วโดยลำดับ คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราก็ทำเสร็จแล้ว[๓๒๘] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ถอนภพขึ้นได้หมดแล้ว ตัดกิเลส เครื่องผูกขาดดังช้างตัดเชือกแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่[๓๒๙] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แลนัยว่า ท่านพระชตุกัณณิกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ ชตุกัณณิกเถราปทานที่ ๙

๑๐. อุเทนเถราปทาน

บุพประวัติของพระอุเทนเถระ

ว่าด้วยผลแห่งการบูชาด้วยดอกบัวบาน

(ท่านพระอุเทนเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๔๑๒} [๓๓๐] มีภูเขาชื่อปทุมะตั้งอยู่ในที่ไม่ไกลภูเขาหิมวันต์ เราทำอาศรม สร้างบรรณศาลาอย่างดีไว้ใกล้ภูเขาปทุมะนั้น[๓๓๑] ที่ใกล้ภูเขานั้น มีแม่น้ำที่มีท่านํ้าราบเรียบน่ารื่นรมย์ใจ น้ำใสแจ๋ว เย็นจืดสนิท นํ้าไหลอยู่เป็นนิจ