๓. ตีณิสรณาคมนียเถราปทาน (๒๓) เล่ม ๓๒

นคเร จนฺทวติยา มาตุอุปฏฺฐานโก อหํ

อนฺธา มาตาปิตา มยฺหํ เต โปเสมิ อหํ ตทา.

ข้าพเจ้าเป็นคนเลี้ยงดูมารดาและบิดาอยู่ในกรุงจันทวดี มารดาและบิดาของข้าพเจ้าเป็นคนตาบอด ข้าพเจ้าเลี้ยงดูท่านทั้ง ๒ อยู่ในครั้งนั้น

รโหคโต นิสีทิตฺวา เอวํ จินฺเตสหํ ตทา

โปเสนฺโต มาตาปิตโร ปพฺพชฺชํ น ลภามหํ.

ครั้งนั้น ข้าพเจ้านั่งอยู่ในที่สงัดจึงคิดอย่างนี้ว่า เราเลี้ยงดูมารดาและบิดาอยู่ จึงไม่ได้บวช

มหนฺธการปิหิตา <403> ติวิธคฺคีหิ ทยฺหเร

เอตาทิเส ภเว <404> ชาเต นตฺถิ โกจิ วินายโก.

มวลมนุษย์ถูกความมืดมนอนธการปิดบังไว้แล้ว ถูกไฟ ๓ กองแผดเผาอยู่ เมื่อเกิดความเป็นเช่นนี้ขึ้นแล้ว ไม่มีใครจะเป็นผู้แนะนำ

พุทฺโธ โลเก สมุปฺปนฺโน ทิปฺเปติ <405> ทานิ สาสนํ <406>

สกฺกา อุทฺธริตุํ อตฺตา ปุญฺญกาเมน ชนฺตุนา.

บัดนี้ พระพุทธเจ้าเสด็จอุบัติขึ้นแล้วในโลก ประกาศคำสั่งสอนให้รุ่งเรือง สัตว์ผู้ใคร่บุญอาจเพื่อจะถอนตนขึ้นได้

อุคฺคยฺห ตีณิ สรเณ ปริปุณฺณานิ โคปยึ

เตน กมฺเมน สุกเตน ปฏิมุกฺขามิ <407> ทุคฺคตึ.

ข้าพเจ้ารับสรณะ ๓ แล้ว รักษาให้บริบูรณ์ ด้วยกรรมที่ข้าพเจ้าได้ทำไว้ดีแล้วนั้น ข้าพเจ้าจึงพ้นทุคติได้

นิสโภ นาม สมโณ พุทฺธสฺส อคฺคสาวโก

ตํ อหํ อุปคนฺตฺวาน สรณคมนํ คหึ.

ข้าพเจ้าได้เข้าไปหาสมณะนามว่านิสภะ ผู้เป็นอัครสาวกของพระพุทธเจ้าแล้วรับสรณคมน์

วสฺสสตสหสฺสานิ อายุํ วิชฺชติ ตาวเท

ตาวตา สรณาคมนํ ปริปุณฺณํ อโคปยึ.

ครั้งนั้น เหล่าสัตว์มีอายุประมาณ ๑๐๐,๐๐๐ ปี ข้าพเจ้าได้รักษาสรณคมน์ให้บริบูรณ์ตลอดระยะเวลาเท่านั้น

จริเม วตฺตมานมฺหิ สรณนฺตมนุสฺสรึ

เตน กมฺเมน สุกเตน ตาวตึสํ อคจฺฉหํ.

เมื่อจิตดวงสุดท้ายกำลังเป็นไปอยู่ ข้าพเจ้าระลึกถึงสรณคมน์นั้นได้แล้ว ด้วยกรรมที่ข้าพเจ้าได้ทำไว้ดีแล้วนั้น ข้าพเจ้าจึงได้ไปเกิดยังสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

เทวโลกคโต สนฺโต ปุญฺญกมฺมสมาหิโต

ยํ ยํ เทสํ <408> อุปปชฺชามิ <409> อฏฺฐ เหตู ลภามหํ.

เมื่อข้าพเจ้าอยู่ในเทวโลกได้ประกอบแต่บุญกรรม ไปถึงภูมิประเทศใด ๆ ย่อมได้เหตุ ๘ ประการ ในภูมิประเทศนั้น ๆ

ทิสาสุ ปูชิโต โหมิ ติกฺขปญฺโญ ภวามหํ

สพฺเพ เทวานุวตฺตนฺติ อมิตโภคํ ลภามหํ.

คือ (๑) ข้าพเจ้าได้รับการบูชาทุกทิศ

(๒) เป็นผู้มีปัญญาหลักแหลม

(๓) เทวดาทั้งปวงย่อมประพฤติตาม

(๔) ได้โภคสมบัตินับไม่ถ้วน

สุวณฺณวณฺโณ สพฺพตฺถ ปฏิภาโณ <410> ภวามหํ.

มิตฺตานํ อจโล โหมิ ยโส อจฺจุคฺคโต มม.

(๕) เป็นผู้มีผิวพรรณดังทองคำ

(๖) เป็นผู้มีไหวพริบในทุกเรื่อง

(๗) เป็นผู้ไม่หวั่นไหวต่อมิตร

(๘) มียศฟุ้งขจรไป

อสีติกฺขตฺตุํ เทวินฺโท เทวรชฺชมการยึ

ทิพฺพสุขํ อนุภวึ อจฺฉราหิ ปุรกฺขโต.

ข้าพเจ้าเป็นจอมเทพครองเทวสมบัติ ๘๐ ชาติ มีเหล่านางเทพอัปสรห้อมล้อม ได้เสวยทิพยสุข

ปญฺจสตฺตติกฺขตฺตุญฺจ จกฺกวตฺตี อโหสหํ

ปเทสรชฺชํ วิปุลํ คณนาโต อสงฺขิยํ.

ข้าพเจ้าเป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๗๕ ชาติ ได้เป็นพระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์นับชาติไม่ถ้วน

ปจฺฉิเม ภวสมฺปตฺเต ปุญฺญกมฺมสมาหิโต

ปุเร สาวตฺถิยํ ชาโต มหาสาเล สุอทฺธเก.

เมื่อถึงภพสุดท้าย ข้าพเจ้าประกอบแต่บุญกรรม ได้เกิดในตระกูลพราหมณมหาศาลมั่งคั่งที่สุดในกรุงสาวัตถี

นครา นิกฺขมิตฺวาน ทารเกหิ ปุรกฺขโต.

สายํ ขิฑฺฑาสมงฺคีหํ <4011> สงฺฆารามํ อุปาคมึ.

เวลาเย็น (วันหนึ่ง) ข้าพเจ้าต้องการจะเล่น จึงออกจากนคร มีพวกเด็ก ๆ ห้อมล้อม เข้าไปยังสังฆาราม

ตตฺถทฺทสาสึ <412> สมณํ วิปฺปมุตฺตํ นิรูปธึ

โส เม ธมฺมมเทเสสิ สรณญฺจ อทาสิ เม.

ณ ที่นั้น ข้าพเจ้าได้พบสมณะรูปหนึ่งผู้หลุดพ้น ไม่มีอุปธิ ท่านแสดงธรรมแก่ข้าพเจ้า และได้ให้สรณะแก่ข้าพเจ้า

โสหํ สุตฺวาน สรณํ สรณํ เม อนุสฺสรึ

เอกาสเน นิสีทิตฺวา อรหตฺตํ อปาปุณึ.

ข้าพเจ้านั้นฟังสรณะแล้ว ระลึกถึงสรณะของข้าพเจ้าได้ นั่งอยู่บนอาสนะเดียวได้บรรลุอรหัตตผลแล้ว

ชาติยา สตฺตวสฺเสน <413> อรหตฺตํ อปาปุณึ

อุปสมฺปาทยิ พุทฺโธ คุณมญฺญาย จกฺขุมา.

ข้าพเจ้าเกิดได้ ๗ ขวบ ก็ได้บรรลุอรหัตตผล พระพุทธเจ้าผู้มีพระจักษุ ทรงรู้คุณสมบัติของข้าพเจ้าแล้ว จึงประทานอุปสมบทให้

อปริเมยฺเย อิโต กปฺเป สรณานิ อคจฺฉหํ

ตาว <414> เม สุกตํ กมฺมํ ผลํ ทสฺเสสิ เม อิธ.

ในกัปที่นับมิได้ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้ถึงสรณะทั้งหลาย กรรมที่ข้าพเจ้าได้ทำไว้ดีแล้วเพียงนั้น แสดงผลแก่ข้าพเจ้าในอัตภาพสุดท้ายนี้

สุโคปิตํ เม สรณํ มานสํ สุปฺปณีหิตํ

อนุโภตฺวา ยสํ สพฺพํ ปตฺโตมฺหิ อจลํ ปทํ.

สรณะข้าพเจ้า ก็รักษาไว้ดีแล้ว ใจข้าพเจ้า ก็ได้ตั้งไว้มั่นแล้ว ข้าพเจ้าจึงเสวยยศทุกอย่างแล้ว ได้บรรลุบทที่ไม่หวั่นไหว(คือนิพพาน)

เยสํ โสตาวธานตฺถิ สุณาถ มม ภาสโต

อตฺถํ <415> โว กถยิสฺสามิ สามํ ทิฏฺฐํ ปทํ มม.

บรรดาท่านที่ต้องการจะฟังจงฟังข้าพเจ้ากล่าว ข้าพเจ้าจักบอกบทอันเป็นประโยชน์ที่ข้าพเจ้าเห็นเองแก่ท่านทั้งหลาย

พุทฺโธ โลเก สมุปฺปนฺโน วตฺตเต ชินสาสนํ

อมตา วาทิตา เภรี โสกสลฺลวิโนทนา.

พระพุทธเจ้าเสด็จอุบัติขึ้นแล้วในโลก ศาสนาของพระชินเจ้าแผ่ไปอยู่ พระองค์ทรงลั่นอมตเภรีบรรเทาลูกศรคือความเศร้าโศกได้

ยถาสเกน ถาเมน ปุญฺญกฺเขตฺเต อนุตฺตเร

อธิการํ กเรยฺยาถ ปสฺสยิสฺสถ นิพฺพุตึ.

ท่านทั้งหลายควรทำอธิการ ในนาบุญที่ยอดเยี่ยมตามกำลังของตน ท่านทั้งหลายจักพบพระนิพพาน

ปคฺคยฺห ตีณิ สรเณ ปญฺจสีลานิ โคปิย

พุทฺเธ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสถ.

ท่านทั้งหลายจงรับสรณะ ๓ จงรักษาศีล ๕ ทำจิตให้เลื่อมใสในพระพุทธเจ้าแล้วจักทำที่สุดทุกข์ได้

มโมปมํ กริตฺวาน <416> สีลานิ ปริโคปิย

อจิรํ อรหตฺตํ โว สพฺเพปิ ปาปุณิสฺสถ.

พวกท่านทุกคนจงถือข้าพเจ้าเป็นตัวอย่าง รักษาศีลแล้วก็จักบรรลุอรหัตตผลได้โดยไม่นานเลย

เตวิชฺโช อิทฺธิปตฺโตมฺหิ เจโตปริยโกวิโท

สาวโก เต มหาวีร จรเณ วนฺทามิ <417> สตฺถุโน.

(พระติสรณคมนิยเถระกราบทูลว่า) ข้าพระองค์เป็นผู้ได้วิชชา ๓ มีฤทธิ์ ฉลาดในเจโตปริยญาณ ข้าแต่พระองค์ผู้มีความเพียรมาก ข้าพระองค์เป็นสาวกของพระองค์ ขอถวายบังคมพระยุคลบาทของพระศาสดา

อปริเมยฺเย อิโต กปฺเป สรณํ พุทฺธมคญฺฉหํ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ สรณคมเน <418> ผลํ.

ในกัปที่นับมิได้ นับจากกัปนี้ไป ข้าพระองค์ได้ถึงพระพุทธเจ้าว่าเป็นสรณะ จึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถึงสรณะ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ติสรณคมนิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ติสรณคมนิยตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพระองค์ได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แลได้ทราบว่า ท่านพระติสรณคมนิยเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้

ติสรณคมนิยเถราปทานที่ ๓ จบ