๗. เอกธัมมสวนิยเถราปทาน เล่ม ๓๓

ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน สพฺพธมฺมาน ปารคู

จตุสจฺจํ ปกาเสนฺโต สนฺตาเรสิ พหุํ ชนํ ฯ

อหํ เตน สมเยน ชฏิโล อุคฺคตาปโน

ธุนนฺโต วากจีรานิ คจฺฉามิ อมฺพเร ตทา ฯ

พุทฺธเสฏฺฐสฺส อุปริ คนฺตุํ น วิสหามหํ

ปกฺขีว เสลมาสชฺช คมนํ น ลภามหํ ฯ

อุทเก โธปยิตฺวาน ๑ เอวํ คจฺฉามิ อมฺพเร

น เม อิทํ ภูตปุพฺพํ อิริยาปถวิโกปนํ ฯ

หนฺท เม ตํ คเวสิสฺสํ อปฺเปวตฺถํ ลเภยฺยหํ

โอโรหนฺโต อนฺตลิกฺขา สทฺทมสฺโสสิ สตฺถุโน ฯ

สเรน รชนีเยน สวนีเยน วตฺตุนา ๒

อนิจฺจตํ กเถนฺตสฺส ตญฺเญว อุคฺคหึ ตทา ฯ

อนิจฺจสญฺญมุคฺคยฺห อคมาสึ มมสฺสมํ

ยาวตายุํ วสิตฺวาน ตตฺถ กาลํ กโต อหํ ฯ

จริเม วตฺตมานมฺหิ สทฺธมฺมสฺสวนํ สรึ

เตน กมฺเมน สุกเตน เจตนาปณิธีหิ จ ฯ

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสํ อคญฺฉหํ

ตึสกปฺปสหสฺสานิ เทวโลเก รมึ อหํ ฯ

เอกปญฺญาสกฺขตฺตุญฺจ เทวรชฺชมการยึ

เอกตึสติกฺขตฺตุญฺจ ๑ จกฺกวตฺติ อโหสหํ ฯ

ปเทสรชฺชํ วิปุลํ คณนาโต อสงฺขยํ

อนุโภมิ สกํ ปุญฺญํ สุขิโตหํ ภวาภเว ฯ

อนุสฺสรามิ ตํ สญฺญํ สํสรนฺโต ภวาภเว

น เกนจิหํ ๒ วิชฺฌามิ นิพฺพานํ อจฺจุตํ ปทํ ฯ

ปิตุ เคเห นิสีทิตฺวา สมโณ ภาวิตินฺทฺริโย

กถํ โส ปริทีเปนฺโต อนิจฺจํ ๓ ตตฺถุทาหริ ฯ

อนิจฺจา วต สงฺขารา อุปฺปาทวยธมฺมิโน

อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุชฺฌนฺติ เตสํ วูปสโม สุโข ฯ

สห คาถํ สุณิตฺวาน สพฺพสญฺญํ ๔ อนุสฺสรึ

เอกาสเน นิสีทิตฺวา อรหตฺตมปาปุณึ ฯ

ชาติยา สตฺตวสฺเสน อรหตฺตํ อปาปุณึ

อุปสมฺปาทยิ พุทฺโธ ธมฺมสฺสวนสฺสิทํ ผลํ ฯ

สตสหสฺเส อิโต กปฺเป ยํ ธมฺมํ อสุณึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ธมฺมสฺสวนสฺสิทํ ผลํ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกธมฺมสวนิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

เอกธมฺมสวนิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. โวกฺกมิตฺวาน ฯ ยุ. โวมิสิตฺวาน ฯ ๒ ม. ยุ. วคฺคุนา ฯ

๑ ม. ยุ. เอกวีสติกฺขตฺตุญฺจ ฯ ๒ ม. ยุ. น โกฏึ ปฏิวิชฺฌามิ ๓ ม. อนิจจตมุทาหริ ฯ

ยุ. อนิจฺจํ วตฺถุทาหรึ ฯ ๔ โป. ม. ยุ. ปุพฺพสญฺญมนุสฺสรึ ฯ

พระพิชิตมารพระนามว่าปทุมุตระ ทรงรู้จบธรรมทั้งปวงประกาศสัจจะ ๔ ทรงยังชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้นดีแล้ว สมัยนั้น เราเป็นชฎิลมีตบะใหญ่ สลัดผ้าคากรองเปลือกไม้ เหาะไปในอัมพรในกาลนั้น เราไม่สามารถจะเหาะไปได้เหนือพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด เราเหาะไปไม่ได้ เหมือนนกเข้าไปใกล้ภูเขาแล้วไปไม่ได้ฉะนั้น เราบังหวนเป็นไอน้ำลอยอยู่ในอัมพรเช่นนี้ ด้วยคิดว่าเหตุเครื่องทำให้อิริยาบถกำเริบเช่นนี้ มิได้เคยมีแก่เรา เอาละเราจักค้นหาเหตุนั้น บางทีเราจักพึงได้ผล เราลงจากอากาศ ก็ได้สดับพระสุรเสียงของพระศาสดา เมื่อพระศาสดาตรัสถึงว่าสังขารไม่เที่ยง ด้วยพระสุรเสียงที่น่ายินดี น่าฟัง กลมกล่อมขณะนั้นเราได้เรียนเอาอนิจจลักษณะนั่นแหละ

ครั้นเรียนอนิจจลักษณะได้แล้ว ก็ไปสู่อาศรมของตน เราอยู่ในอาศรมนั้นแหละตราบเท่าสิ้นอายุ ตายไปแล้ว เมื่อกาลที่สุดกำลังเป็นไป เราระลึกถึงการฟังพระสัทธรรม เพราะกรรมที่เราได้ทำไว้ดีแล้วนั้น และเพราะความตั้งเจตนาไว้ เราละร่างมนุษย์แล้ว ได้ไปสู่ดาวดึงสพิภพรื่นรมย์อยู่ในเทวโลก ๓ หมื่นกัป ได้เสวยราชสมบัติในเทวโลก ๕๑ครั้ง ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๓๑ ครั้ง และได้เป็นพระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์โดยคณนานับมิได้ เราเสวยบุญของตน ถึงความสุขในภพน้อยภพใหญ่ เราท่องเที่ยวไปในภพน้อยภพใหญ่ ก็ยังระลึกได้ถึงสัญญานั้น บทอันไม่เคลื่อน คือ นิพพาน เราหาได้แทงตลอดด้วยธรรมอันหนึ่งไม่ สมณะผู้มีอินทรีย์อันอบรมแล้ว

นั่งในเรือนบิดา เมื่อจะแสดงธรรมกถา ท่านได้ยกอนิจจลักษณะขึ้นมาในธรรมกถานั้น พร้อมกับที่ได้ฟังคาถาว่า สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงหนอมีความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปเป็นธรรมดา เกิดขึ้นแล้วย่อมดับไปความที่สังขารเหล่านั้นสงบระงับเป็นความสุข ดังนี้เราจึงนึกถึงสัญญาขึ้นได้ทุกอย่าง เรานั่ง ณ อาสนะเดียว บรรลุอรหัตแล้วเราได้บรรลุอรหัตโดยเกิดได้ ๗ ปี พระพุทธเจ้าทรงให้เราอุปสมบทแล้ว นี้เป็นผลแห่งการฟังธรรม ในกัปที่แสน แต่กัปนี้ เราได้ฟังธรรมใด ในกาลนั้น ด้วยการฟังธรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลยนี้ก็เป็นผลแห่งการฟังธรรม เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ...

พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระเอกธัมมสวนิยเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ เอกธัมมสวนิยเถราปทาน.