๒. เอกทุสสทายกเถราปทาน เล่ม ๓๓

๒. เอกทุสสทายกเถราปทาน

บุพประวัติของพระเอกทุสสทายกเถระ

ว่าด้วยผลแห่งการถวายผ้าเป็นพุทธบูชา

(ท่านพระเอกทุสสทายกเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๑๒} [๑๕] เราเป็นคนเกี่ยวหญ้าขายอยู่ในพระนครหังสวดี เลี้ยงชีพด้วยการเกี่ยวหญ้า เลี้ยงดูลูก ๆ ก็ด้วยการเกี่ยวหญ้านั้น[๑๖] พระชินเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระผู้รู้จบธรรมทั้งปวง ทรงเป็นพระนายกของโลก เสด็จอุบัติขึ้นกำจัดความมืดมนให้หมดไป[๑๗] ครั้งนั้น เรานั่งคิดอยูในเรือนของตนอย่างนี้ว่า “พระพุทธเจ้าเสด็จอุบัติขึ้นแล้วในโลก ไทยธรรมของเราก็ไม่มี[๑๘] เรามีแต่ผ้าสาฎกผืนเดียวนี้ ไม่มีใครจะให้เรา การสัมผัสกับนรกนำความทุกข์มาให้ เราจะปลูกทักษิณาบุญไว้”[๑๙] ครั้นคิดได้เช่นนี้แล้ว เราจึงได้ทำจิตของเราให้เลื่อมใส ได้ถือผ้าผืนหนึ่งไปถวายแด่พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด[๒๐] ครั้นถวายผ้าแล้วได้ประกาศก้องว่า “ข้าแต่พระมหามุนีวีรเจ้า ถ้าพระองค์ทรงเป็นพระพุทธเจ้าจริง ก็ขอได้ทรงโปรดช่วยข้าพระองค์ให้ข้ามพ้นด้วยเถิด”[๒๑] พระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระผู้ทรงรู้แจ้งโลก ผู้สมควรรับเครื่องบูชา เมื่อจะทรงประกาศทานของเรา จึงทรงทำอนุโมทนาแก่เราว่า

[๒๒] “ด้วยการถวายผ้าผืนหนึ่งนี้และด้วยการตั้งเจตจำนงไว้ บุรุษนี้จะไม่ไปสู่วินิบาตเลยตลอดแสนกัป

[๒๓] เขาจักได้เป็นจอมเทพเสวยรัชสมบัติในเทวโลก ๓๖ ครั้ง จักได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิราช ๓๓ ครั้ง

[๒๔] และจักได้เป็นพระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์โดยคณานับมิได้ เมื่อเขาเวียนว่ายตายเกิดอยู่ในภพคือในเทวโลกหรือมนุษยโลก[๒๕] จักเป็นผู้มีรูปสวยงาม สมบูรณ์ด้วยคุณ มีรูปร่างสง่า จักได้ผ้ามากมายจนนับไม่ถ้วนตามที่ปรารถนา”

[๒๖] ครั้นพระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระผู้เป็นนักปราชญ์ตรัส ดังนี้แล้วได้เสด็จเหาะขึ้นสู่อากาศเหมือนพญาหงส์ในอัมพรฉะนั้น[๒๗] เราเข้าถึงกำเนิดใด ๆ คือ เป็นเทวดาหรือเป็นมนุษย์ก็ตาม ในกำเนิดนั้น ๆ เราไม่มีความบกพร่องในโภคสมบัติเลย นี้เป็นผลแห่งผ้าผืนหนึ่ง[๒๘] ผ้าเกิดแก่เราทุก ๆ ย่างก้าว ข้างล่างเรายืนอยู่บนผ้า ข้างบนเราก็มีผ้าเป็นเครื่องมุงบัง

[๒๙] ทุกวันนี้จักรวาลพร้อมทั้งป่า ภูเขา เมื่อเราปรารถนาก็พึงคลุมด้วยผ้าได้

[๓๐] เพราะผ้าผืนเดียวนั่นแหละ เมื่อยังเวียนว่ายตายเกิดอยู่ในภพน้อยใหญ่ เราเป็นผู้มีผิวพรรณเหมือนทองคำ เวียนว่ายตายเกิดอยู่ในภพน้อยใหญ่[๓๑] เราได้ถึงความเป็นภิกษุเพราะวิบากแห่งผ้าผืนเดียว ถึงชาตินี้จะเป็นชาติสุดท้าย แม้ในชาตินี้ผ้าก็ยังให้ผลแก่เราอยู่

[๓๒] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่กัปนี้ เราได้ถวายผ้าใดไว้ในกาลนั้น ด้วยการถวายผ้านั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งผ้าผืนเดียว[๓๓-๓๕] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แล

นัยว่า ท่านพระเอกทุสสทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ เอกทุสสทายกเถราปทานที่ ๒

๓. เอกาสนทายกเถราปทาน

บุพประวัติของพระเอกาสนทายกเถระ

ว่าด้วยผลแห่งการแต่งอาสนะบูชา

(ท่านพระเอกาสนทายกเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๑๓} [๓๖]มีภูเขาลูกหนึ่งชื่อกสิกะอยู่ในที่ไม่ไกลจากภูเขาหิมวันต์ เราสร้างอาศรมอย่างสวยงาม สร้างบรรณศาลาไว้ที่ภูเขานั้น[๓๗] เราชื่อว่านารทะ แต่คนทั้งหลายเรียกเราโดยนามว่ากัสสปะ ในกาลนั้นเราแสวงหาทางบริสุทธิ์อยู่ที่ภูเขากสิกะ[๓๘] พระชินสัมพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระผู้ทรงรู้จบธรรมทั้งปวง ผู้ทรงใคร่ต่อวิเวก ได้เสด็จมาทางอากาศ[๓๙] เราเห็นพระรัศมีของพระองค์ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่กำลังเสด็จมาที่ชายป่า จึงตบแต่งเตียงไม้แล้วปูลาดหนังสัตว์ไว้