๘. โพธิสัมมัชชกเถราปทาน เล่ม ๓๓

อหํ ปุเร โพธิปตฺตํ อุชฺฌิตํ เจติยงฺคเณ

ตํ คเหตฺวาน ฉฑฺเฑสึ อลภึ วีสตึ คุเณ ฯ

ตสฺส กมฺมสฺส เตเชน สํสรนฺโต ภวาภเว

ทุเว ภเว สํสรามิ เทวตฺเต จาปิ มานุเส ฯ

เทวโลกา จวิตฺวาน อาคนฺตฺวา มานุสํ ภวํ

ทุเว กุเล ปชายามิ ขตฺติเย จาปิ พฺราหฺมเณ ฯ

องฺคปจฺจงฺคสมฺปนฺโน อาโรหปริณาหวา

อภิรูโป สุจิ โหมิ สมฺปุณฺณโก ๑ อนูนโก ฯ

เทวโลเก มนุสฺเส วา ชาโต วา ยตฺถ กตฺถจิ

ภเว สุวณฺณวณฺโณ จ อุตฺตตฺตกนกูปโม ฯ

มุทุ ๑ มทฺทวา สินิทฺธา สุขุมา สุกุมาริกา

ฉวิ เม สพฺพทา โหติ โพธิปตฺเต สุฉฑฺฑิเต ฯ

ยโต กุโตจิ คตีสุ สรีเร สมุทาคเต

น ลิมฺปติ รโชชลฺลํ วิปาโก ปตฺตฉฑฺฑิเต ฯ

อุเณฺห วาตาตเป ตสฺส อคฺคิตาเปน วา ปน ๒

คตฺเต เสทา น มุญฺจนฺติ วิปาโก ปตฺตฉฑฺฑิเต ฯ

กุฏฺฐํ คณฺโฑ กิลาโส จ ติลกา ปิฬกา ตถา

น โหนฺติ กาเย ททฺทุ จ วิปาโก ปตฺตฉฑฺฑิเต ฯ

อปรมฺปิ คุณนฺตสฺส นิพฺพตฺตติ ภวาภเว

โรคา น โหนฺติ กายสฺมึ วิปาโก ปตฺตฉฑฺฑิเต ฯ

อปรมฺปิ คุณนฺตสฺส นิพฺพตฺตติ ภวาภเว

น โหนฺติ จิตฺตชา ปีฬา วิปาโก ปตฺตฉฑฺฑิเต ฯ

อปรมฺปิ คุณนฺตสฺส นิพฺพตฺตติ ภวาภเว

อมิตฺตา น ภวนฺตสฺส วิปาโก ปตฺตฉฑฺฑิเต ฯ

อปรมฺปิ คุณนฺตสฺส นิพฺพตฺตติ ภวาภเว

อนูนโภโค ภวติ วิปาโก ปตฺตฉฑฺฑิเต ฯ

อปรมฺปิ คุณนฺตสฺส นิพฺพตฺตติ ภวาภเว

อคฺคิราชูหิ โจเรหิ น โหติ อุทกา ๓ ภยํ ฯ

อปรมฺปิ คุณนฺตสฺส นิพฺพตฺตติ ภวาภเว

ทาสี ทาสา อนุจรา โหนฺติ จิตฺตานุวตฺตกา ฯ

ยมฺหิ อายุปฺปมาณมฺหิ ชายเต มานุเส ภเว

ตโต น หายเต อายุ ติฏฺฐเต ยาวตายุกํ ฯ

อพฺภนฺตรา จ ๑ พาหิรา เนคมา จ สรฏฺฐกา

อนุยุตฺตา โหนฺติ สพฺเพปิ วุทฺธิกามา สุขิจฺฉกา ฯ

โภควา ยสวา โหมิ สิริมา ญาติปกฺขวา

อเวโร ๒ คตสนฺตาโส ภเวหิ ๓ สพฺพทา ภเว ฯ

เทวา มนุสฺสา อสุรา คนฺธพฺพา ยกฺขรกฺขสา

สพฺเพ เต ปริรกฺขนฺติ ภเว สํสรโต สทา ฯ

เทวโลเก มนุสฺเส วา ๔ อนุโภตฺวา อุโภ ยเส

อวสาเน จ นิพฺพานํ สิวํ ปตฺโต อนุตฺตรํ ฯ

สมฺพุทฺธมุทฺทิสิตฺวาน โพธึ วา ตสฺส สตฺถุโน

โย ปุญฺญํ ปสเว โปโส ตสฺส กึ นาม ทุลฺลภํ ฯ

มคฺเค ผเล จ อาคเม ฌานาภิญฺญาคุเณสุ จ

อญฺเญสํ อธิโก หุตฺวา นิพฺพายติ ๕ อนาสโว ฯ

ปุเรหํ โพธิยา ปตฺตํ ฉฑฺเฑตฺวา หฏฺฐมานโส

อิเมหิ วีสตงฺเคหิ สมงฺคี โหมิ สพฺพทา ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โพธิสมฺมชฺชโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

โพธิสมฺมชฺชกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. สมฺปุณฺณงฺโค ฯ

๑ ม. ยุ. มุทุกา ... ฯ ๒ ยุ. ปุน ฯ ๓ ม. ยุ. อุทเก ฯ

๑ ยุ. พหิจรา ฯ ๒ ม. ยุ. อเปตภยสนฺตาโส ฯ ๓ ยุ. ภเวสํ สพฺพโต ฯ

๔ ม. จ ฯ ๕ ม. ยุ. นิพฺพายามิ ฯ

ในกาลก่อน เราเก็บใบโพธิ์ที่ถูกทิ้งไว้ ณ ลานพระเจดีย์เอาไปทิ้งเสีย เราจึงได้คุณ ๒๐ ประการ ด้วยเดชแห่งกรรมนั้น เมื่อเรายังท่องเที่ยวอยู่ในภพน้อยภพใหญ่ ย่อมท่องเที่ยวไปแต่ในสองภพคือ ในเทวดาและมนุษย์ จุติจากเทวโลกแล้วมาสู่มนุษยโลก ก็เกิดแต่ในสองสกุล คือ สกุลกษัตริย์และสกุลพราหมณ์ เรามีอวัยวะน้อยใหญ่สมบูรณ์ สูงใหญ่ รูปสวย สะอาดสะอ้านเต็มเปี่ยม ไม่บกพร่อง เราเกิดในภพใดภพหนึ่ง คือ ในเทวโลกหรือมนุษยโลก ในภพนั้น เรามีผิวพรรณเหมือนทองคำ เปรียบดังทองคำที่นายช่างหลอมแล้ว ผิวของเราอ่อนนุ่ม สนิท สุขุมละเอียดอ่อนอยู่ตลอดเวลา เพราะใบโพธิ์อันเราทิ้งดีแล้ว ในคติไหนๆ ก็ตามที

ฝุ่นละอองย่อมไม่ติดในสรีระของเราผู้ที่อยู่ในที่ประชุม นี้เป็นวิบากแห่งการทิ้งใบโพธิ์เพราะความร้อนลม แดดหรือเพราะความร้อนของไฟก็ตาม ที่ตัวของเราไม่มีเหงื่อไหล นี้เป็นวิบากแห่งการทิ้งใบโพธิ์ ในกายของเรา ไม่มีโรคเรื้อน ฝีกราก ตกกระ หูดและหิด เปื่อยเลย นี้เป็นวิบากแห่งการทิ้งใบโพธิ์ คุณแห่งการทิ้งใบโพธิ์อีกข้อหนึ่ง คือ บุคคลเกิดในภพน้อยภพใหญ่ ย่อมไม่มีโรคในกาย นี้เป็นวิบากแห่งการทิ้งใบโพธิ์คุณอีกข้อหนึ่ง คือ เขาเกิดในภพน้อยใหญ่ ย่อมไม่มีความบีบคั้นที่เกิดขึ้นทางใจเลย นี้เป็นวิบากแห่งการทิ้งใบโพธิ์ คุณอีกข้อหนึ่งคือ เขาเกิดในภพน้อยภพใหญ่ ย่อมไม่มีใครเป็นข้าศึกเลย

นี้เป็นวิบากแห่งการทิ้งใบโพธิ์ คุณอีกข้อหนึ่ง คือเขาเกิดในภพน้อยภพใหญ่ ย่อมมีโภคทรัพย์ไม่บกพร่องเลย นี้เป็นวิบากแห่งการทิ้งใบโพธิ์ คุณอีกข้อหนึ่ง คือ เขาเกิดในภพน้อยภพใหญ่ ย่อมไม่มีภัยแต่ไฟ พระราชา โจรและน้ำ คุณอีกข้อหนึ่ง คือ เขาเกิดในภพน้อยภพใหญ่ทาสหญิงชายและคนเดินตาม ย่อมประพฤติตามจิตของเขา เขาเกิดในมนุษยโลกในปริมาณอายุเท่าใด อายุของเขาย่อมไม่ลดไปจากปริมาณอายุนั้น ย่อมดำรงอยู่ตราบเท่าสิ้นอายุคนใน คนนอก ตลอดถึงชาวนิคม ชาวรัฐ ล้วนแต่เป็นผู้ช่วยเหลือ ใคร่ความเจริญปรารถนาความสุขแก่เขาทั้งนั้น ในทุกๆ ภพ

เราเป็นคนมีโภคทรัพย์ มียศ มีศิริ มีญาติ พวกพ้องไม่มีเวร หมดความสะดุ้ง ในกาลทั้งปวง เมื่อเรายังท่องเที่ยวอยู่ในภพ เทวดา มนุษย์ อสูร คนธรรพ์ ยักษ์และรากษส ล้วนแต่ป้องกันรักษาเราทุกเมื่อ เราเสวยยศสองอย่างทั้งในเทวโลกและมนุษยโลก ในอวสานเราได้บรรลุศิวโมกข์มหานฤพานอันยอดเยี่ยมบุรุษใดประสพบุญเพราะเจาะจงพระสัมมาสัมพุทธเจ้า หรือโพธิพฤกษ์ของพระศาสดาพระองค์นั้น สำหรับบุรุษเช่นนั้น สิ่งอะไรเล่าที่เขาจะหาได้ยาก เขาย่อมเป็นผู้ยิ่งใหญ่กว่าคนอื่นๆ ในเพราะมรรคผล นิกายเป็นที่มาและคุณ คือ ฌานและ อภิญญา ไม่มีอาสวะ ปรินิพพาน เมื่อก่อน เรามีใจยินดีเก็บใบโพธิ์เอาไปทิ้งจึงเป็นผู้พร้อมเพรียงด้วยองค์ ๒๐ ประการนี้ ทุกทิพาราตรีกาลเราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระโพธิสัมมัชชกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ โพธิสัมมัชชกเถราปทาน.