๙. นฬกุฏิกทายกเถราปทาน เล่ม ๓๓

๘. ปุฬินถูปิยเถราปทาน

บุพประวัติของพระปุฬินถูปิยะเถระ

ว่าด้วยผลแห่งการก่อสถูปเจดีย์

(ท่านพระปุฬินถูปิยเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๘๘} [๕๗] ในที่ไม่ไกลภูเขาหิมวันต์มีภูเขาลูกหนึ่งชื่อยมกะ เราได้ทำอาศรมสร้างบรรณศาลาไว้ที่ภูเขานั้น[๕๘] เราเป็นชฎิลผู้มีตบะกล้ามีนามว่านารทะ มีศิษย์ ๑๔,๐๐๐ คน บำรุงเรา

[๕๙] ครั้งนั้น เราหลบเร้นอยู่ได้คิดอย่างนี้ว่า “มหาชนบูชาเรา เราไม่บูชาอะไร ๆ เลย[๖๐] ผู้ที่จะกล่าวสั่งสอนเราก็ไม่มี ใคร ๆ ที่จะตักเตือนเราก็ไม่มี เราไม่มีอาจารย์และอุปัชฌาย์อยู่ในป่า[๖๑] ศิษย์ผู้ภักดีพึงบำรุงใจครูทั้งคู่ได้ อาจารย์เช่นนั้นของเราไม่มี การอยู่ในป่าจึงไม่มีประโยชน์[๖๒] สิ่งที่ควรบูชาเราควรแสวงหา สิ่งที่ควรเคารพก็ควรแสวงหาเหมือนกัน เราจักชื่อว่าเป็นผู้มีที่พึ่งพำนักอยู่ ใคร ๆ จักไม่ตำหนิเราได้”[๖๓] ในที่ไม่ไกลอาศรมของเรา มีแม่นํ้าซึ่งมีชายหาด มีท่าน้ำราบเรียบ น่ารื่นรมย์ใจ เกลื่อนไปด้วยทรายที่ขาวสะอาด[๖๔] ครั้งนั้น เราได้ไปยังแม่น้ำชื่ออมริกา ตะล่อมเอาทรายมาก่อเป็นเจดีย์ทราย

[๖๕] พระสถูปของพระสัมพุทธเจ้าผู้นำที่สุดภพมาให้ ผู้เป็นมุนีเป็นเช่นนี้ เราได้ทำสถูปนั้นให้เป็นนิมิต

[๖๖] เราก่อพระสถูปที่หาดทรายแล้วปิดทอง แล้วหาดอกกระดิ่งทอง ๓,๐๐๐ ดอกมาบูชา

[๖๗] เราเป็นผู้มีความอิ่มใจ ประนมกรอัญชลีนมัสการทั้งเวลาเย็น เวลาเช้า ไหว้พระเจดีย์ทรายเหมือนถวายบังคมพระสัมพุทธเจ้าในที่เฉพาะพระพักตร์ฉะนั้น[๖๘] ในเวลาที่กิเลสและความตรึกเกี่ยวด้วยกามเกิดขึ้น เราก็นึกระลึกถึงเพ่งดูพระสถูปที่ได้ทำไว้อย่างสวยงาม

[๖๙] เราอาศัยพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้นำสัตว์ออกจากที่กันดาร ผู้แนะนำอย่างวิเศษ ตักเตือนตนว่า “ท่านควรระวังกิเลสไว้แน่ะท่านผู้นิรทุกข์ การยังกิเลสให้เกิดขึ้นไม่สมควรแก่ท่าน,,[๗๐] ครั้งนั้น เมื่อเราคำนึงถึงพระสถูป ย่อมเกิดความเคารพขึ้นพร้อมกัน เราบรรเทาบาปวิตกเสียได้ เปรียมเหมือนช้างถูก เครื่องแทงหูเบียดเบียนฉะนั้น[๗๑] เราประพฤติอยู่เช่นนี้ได้ถูกพญามัจจุราชย่ำยี เราทำกาลกิริยา ณ ที่นั้นแล้วได้เข้าถึงพรหมโลก

[๗๒] เราอยู่ในพรหมโลกนั้นตราบเท่าหมดอายุแล้วมาบังเกิดในไตรทิพย์ ได้เป็นจอมเทวดาเสวยราชสมบัติในเทวโลก ๘๐ ครั้ง

[๗๓] ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๓๐๐ ครั้งและได้เป็นพระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์โดยคณนานับมิได้

[๗๔] เราได้เสวยผลของดอกกระดิ่งทองเหล่านั้น ดอกกระดิ่งทอง ๒๒,๐๐๐ ดอก แวดล้อมเราทุกภพ

[๗๕] เพราะเราเป็นผู้บำรุงพระสถูป ฝุ่นละอองย่อมไม่ติดกับตัว ที่ตัวเราเหงื่อไม่ไหล เรามีรัศมีซ่านออกจากตัว[๗๖] โอ ! พระสถูป เราได้สร้างไว้ดีแล้ว แม่นํ้าอมริกาเราได้เห็นดีแล้ว เราได้บรรลุบทอันไม่หวั่นไหวก็เพราะได้ก่อพระสถูปทราย[๗๗] อันสัตว์ผู้ปรารถนาจะกระทำกุศลควรเป็นผู้ยึดเอาสิ่งที่เป็นสาระให้ได้ ถึงจะไม่มีสถานที่เป็นเขตหรือมิใช่เขตก็ตาม การปฏิบัตินั่นแหละเป็นสาระ[๗๘] บุรุษผู้มีกำลัง มีความอุตสาหะที่จะข้ามทะเลหลวง ถือเอาท่อนไม้เล็ก ๆ แล้ววิ่งไปสู่ทะเลหลวงด้วยคิดว่า

[๗๙] “เราจักอาศัยไม้นี้ข้ามทะเลหลวงไป” นรชนนั้นพึงข้ามทะเลหลวงไปด้วยความเพียรอุตสาหะ แม้ฉันใด

[๘๐] เราก็ฉันนั้นเหมือนกัน อาศัยกรรมเล็ก ๆ น้อย ๆ ที่ได้ทำไว้แล้วจึงข้ามพ้นสงสารไปได้

[๘๑] เมื่อถึงภพสุดท้าย เราอันกุศลมูลตักเตือนแล้ว ได้เกิดในสกุลพราหมณ์มหาศาลอันมั่งคั่งในพระนครสาวัตถี

[๘๒] มารดาบิดาของเราเป็นคนมีศรัทธา นับถือพระพุทธเจ้า ท่านทั้งสองนี้เป็นผู้เห็นธรรม ฟังธรรม ประพฤติตามคำสอน[๘๓] ท่านทั้งสองนำสะเก็ดดินที่ต้นโพธิมาทำพระสถูปทองไว้ นมัสการในที่เฉพาะพระพักตร์แห่งพระศากยบุตรทุกเย็นเช้า[๘๔] ในวันอุโบสถ ท่านทั้งสองนำพระสถูปทองออกมากล่าวสรรเสริญคุณพระพุทธเจ้ายับยั้งอยู่ตลอด ๓ ยาม

[๘๕] เราได้เห็นพระสถูปเสมอจึงระลึกถึงเจดีย์ทรายขึ้นได้ นั่งบนอาสนะอันเดียวได้บรรลุอรหัตแล้ว[๘๖] เราแสวงหาพระพุทธเจ้าผู้เป็นปราชญ์นั้นอยู่ ได้เห็นพระธรรมเสนาบดีจึงออกจากเรือนบรรพชาในสำนักของท่าน[๘๗] เราได้บรรลุอรหัตแต่อายุ ๗ ขวบ พระพุทธเจ้าผู้มีพระปัญญาจักษุ ทรงทราบคุณวิเศษของเราจึงให้เราอุปสมบท[๘๘] เรามีการกระทําอันบริบูรณ์ดีแล้วตั้งแต่ยังเป็นเด็กอยู่ทีเดียว ทุกวันนี้กิจที่ควรทำในศาสนาของพระศากยบุตรเราก็ทำเสร็จแล้ว[๘๙] ข้าแต่พระฤๅษีผู้มีความเพียรใหญ่ สาวกของพระองค์เป็นผู้ล่วงพ้นเวรภัยทุกอย่าง ล่วงพ้นความเกี่ยวข้องทั้งปวง นี้เป็นผลแห่งพระสถูปทอง[๙๐-๙๒] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเรา ได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้

นัยว่า ท่านพระปุฬินถูปิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ ปุฬินถูปิยเถราปทานที่ ๘

จบ ภาณวารที่ ๒๒

๙. นฬกุฏิกทายกเถราปทาน

บุพประวัติของพระนพกุฏิกทายกเถระ

ว่าด้วยผลแห่งการสร้างกุฏิไม้อ้อ

(ท่านพระนฬกุฏิกทายกเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๘๙} [๙๓] ในที่ไม่ไกลภูเขาหิมวันต์ มีภูเขาลูกหนึ่งชื่อหาริกะ ครั้งนั้น พระสยัมภูพระนามว่านารทะประทับอยูใกล้ต้นไม้[๙๔] เราทำเรือนไม้อ้อแล้วมุงด้วยหญ้า เราได้ปัดกวาดที่จงกรม ถวายพระสยัมภู

[๙๕] ด้วยกรรมที่ได้ทำดีแล้วนั้นและด้วยการตั้งเจตจำนงไว้ เราละร่างมนุษย์แล้วได้เข้าถึงสวรรค์ชั้นดาวดึงส์[๙๖] ที่ชั้นดาวดึงส์นั้น วิมานของเราสูง ๖๐ โยชน์ กว้าง ๓๐ โยชน์ อันบุญกรรมเนรมิตขึ้นอย่างสวยงามเพราะกุฏิไม้อ้อ[๙๗] เรารื่นรมย์อยู่ในเทวโลก ๑๔ กัป ได้เสวยราชสมบัติในเทวโลก ๗๑ ครั้ง

[๙๘] ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรติ ๓๔ ครั้ง และได้เป็นพระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์โดยคณนานับมิได้[๙๙] เราขึ้นปราสาทคือธรรมแล้วเข้าเรือนอันว่างเปล่าอยู่ในศาสนาของพระศากยบุตรตามปรารถนา[๑๐๐] ในกัปที่ ๓๑ แต่กัปนี้ เราได้ทำกรรมใดไว้ในกาลนั้น ด้วยผลกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งกุฏิไม้อ้อ[๑๐๑-๑๐๓] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้นัยว่า ท่านพระนฬกุฏิกทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ นฬกุฏิกทายกเถราปทานที่ ๙

๑๐. ปิยาลผลทายกเถราปทาน

บุพประวัติของพระปิยาลผลทายกเถระ

ว่าด้วยผลแห่งการถวายลูกมะหาด

(ท่านพระปิยาลผลทายกเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๙๐} [๑๐๔] เมื่อก่อนเราเป็นพรานเนื้อ ครั้งนั้นเราเที่ยวอยู่ในป่าใหญ่ได้ พบพระพุทธเจ้าผู้ปราศจากธุลีกิเลส ทรงรู้จบธรรมทั้งปวง[๑๐๕] เราเลื่อมใสได้นำผลมะหาดมาถวายพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด เป็นเขตแห่งบุญ ผู้แกล้วกล้าด้วยมือทั้งสองของตน[๑๐๖] ในกัปที่ ๓๑ แต่กัปนี้ เราได้ถวายผลไม้ไว้ในกาลนั้น ด้วยการถวายผลไม้นั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายผลไม้[๑๐๗-๑๐๙] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้

นัยว่า ท่านพระปิยาลผลทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ใว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ ปิยาลผลทายกถราปทานที่ ๑๐