พระอภิธรรมปิฎก · ปัฏฐาน
ปีติตติกเหตุทุกะ เล่ม ๔๔
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๔๘–๑๖๙ (ฉบับหลวง)มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ ปีติตติกเหตุทุกะ (ฉบับหลวง เล่ม ๔๔ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๔๔ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๙๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๔๔)
ฉบับมหามกุฏฯ พิมพ์อรรถกถาไว้ในเล่มเดียวกับพระไตรปิฎก ข้อความในหน้านี้จึงมีอรรถกถาปนอยู่
ไทย (มหามกุฏฯ) เล่ม ๙๐ หน้า ๗๖๑–๗๗๓
ปีติติกเหตุทุกะ
(๕. ปีติติกะ ๑. เหตุทุกะ)
เหตุบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๔๘] ๑. เหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม อาศัยเหตุธรรม
ที่เป็นปีติสหคตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.
๔. เหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม อาศัยเหตุธรรม
ที่เป็นสุขสหคตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.
๗. เหตุธรรมที่เป็นอุเบกขาสหคตธรรม อาศัยเหตุ-ธรรมที่เป็นอุเบกขาสหคตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ
๘. เหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม อาศัยเหตุธรรม
ที่เป็นปีติสหคตธรรม และเหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๔๙] ในเหตุปัจจัย มี ๑๐ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๑๐ วาระ ฯลฯ
ในอวิคตปัจจัย มี ๑๐ วาระ.
ปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๑๕๐] ในนอธิปติปัจจัย มี ๑๐ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๑๐ วาระในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๑๐ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๑๐ วาระ ในนวิปาก-ปัจจัย มี ๑๐ วาระ ฯลฯ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๑๐ วาระ.
สหชาตวาระก็ดี ฯลฯ สัมปยุตตวาระก็ดี พึงให้พิสดาร.
เหตุบทปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
เหตุปัจจัย
[๑๕๑] ๑. เหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุ-ธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.
๔. เหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุ-
ธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.
๗. เหตุธรรมที่เป็นอุเบกขาสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่
เหตุธรรมที่เป็นอุเบกขาสหคตธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัยมี ๑ วาระ.
๘. เหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม และเหตุธรรม
ที่เป็นสุขสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรมด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.
๒. อารัมมณปัจจัย
[๑๕๒] ๑. เหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุ-ธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๒. เหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุ-ธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๓. เหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุ-ธรรมที่เป็นอุเบกขาสหคตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๔. เหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุ-ธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม และเหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๔ วาระ.
๕. เหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุ-ธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๖. เหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุ-ธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๗. เหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุ-ธรรมที่เป็นอุเบกขาสหคตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัยมี ๔ วาระ (วาระที่ ๕-๖-๗-๘)
๙. เหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุ-เหตุธรรมที่เป็นอุเบกขาสหคตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๑๐. เหตุธรรมที่เป็นอุเบกขาสหคตธรรม เป็นปัจจัย
แก่เหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๑๑. เหตุธรรมที่เป็นอุเบกขาสหคตธรรม เป็นปัจจัย
แก่เหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัยมี ๔ วาระ (วาระที่ ๙-๑๐-๑๑-๑๒)
๑๓. เหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม และเหตุธรรม
ที่เป็นสุขสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรมด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๔ วาระ (วาระที่ ๑๓-๑๔-๑๕-๑๖)
๓. อธิปติปัจจัย
[๑๕๓] ๑. เหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย ฯลฯ
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๕๔] ในเหตุปัจจัย มี ๑๐ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๑๖ วาระ
ในอธิปติปัจจัย มี ๑๖ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๑๖ วาระ ในสมนันตรปัจจัยมี ๑๖ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๑๐ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๑๐ วาระในนิสสยปัจจัย มี ๑๐ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๑๖ วาระ ฯลฯ ในวิปาก-ปัจจัย มี ๑๐ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๑๐ วาระ.
ปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๑๕๕] ในนเหตุปัจจัย มี ๑๖ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๑๖ วาระฯลฯ
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๑๕๖] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๑๐ วาระ...ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๑๕๗] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๑๖ วาระ... ฯลฯ
แม้ปัญหาวาระในกุสลติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น.
นเหตุบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๕๘] ๑. นเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม อาศัยนเหตุ-
ธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๒. นเหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม อาศัยนเหตุ-
ธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๓. นเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม และนเหตุธรรม
ที่เป็นสุขสหคตธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
๔. นเหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม อาศัยนเหตุ-ธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๕. นเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม อาศัยนเหตุ-ธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๖. นเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม และนเหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
๗. นเหตุธรรมที่เป็นอุเบกขาสหคตธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นอุเบกขาสหคตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๘. นเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม อาศัยนเหตุ-ธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม และนเหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๙. นเหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม อาศัยนเหตุ-ธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม และนเหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๑๐. นเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม และนเหตุ-ธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรมและนเหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๒. อารัมมณปัจจัย
[๑๕๙] ๑. นเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม อาศัยนเหตุ-
ธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ(วาระที่ ๑-๓)
๔. นเหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม อาศัยนเหตุ-
ธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ(วาระที่ ๔-๖)
๗. นเหตุธรรมที่เป็นอุเบกขาสหคตธรรม อาศัย
นเหตุธรรมที่เป็นอุเบกขาสหคตธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
๘. นเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม อาศัยนเหตุ-
ธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม และนเหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรมเกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๘-๑๐)
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๖๐] ในเหตุปัจจัย มี ๑๐ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๑๐ วาระ
ในอธิปติปัจจัย มี ๑๐ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๑๐ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัยมี ๑๐ วาระ.
ปัจจนียนัย
[๑๖๑] ในนเหตุปัจจัยมี ๑๐ วาระ ในนอธิปติปัจจัยมี ๑๐ วาระ ฯลฯ
สหชาตวาระก็ดี ฯลฯ สัมปยุตตวาระก็ดี พึงให้พิสดาร.
นเหตุบทปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. อารัมมณปัจจัย
[๑๖๒] ๑. นเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่
นเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๒. นเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่
นเหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๓. นเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่
นเหตุธรรมที่เป็นอุเบกขาสหคตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๔. นเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่
นเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม และนเหตุธรรมที่เป็นสุขสหคต-ธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๕. นเหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่
นเหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๖. นเหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่
นเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๗. นเหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่
นเหตุธรรมที่เป็นอุเบกขาสหคตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๘. นเหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่
นเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม และนเหตุธรรมที่เป็นสุขสหคต-ธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๙. นเหตุธรรมที่เป็นอุเบกขาสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรมที่เป็นอุเบกขาสหคตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณ-ปัจจัย
๑๐. นเหตุธรรมที่เป็นอุเบกขาสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรมเป็นปีติสหคตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๑๑. นเหตุธรรมที่เป็นอุเบกขาสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๑๒. นเหตุธรรมที่เป็นอุเบกขาสหคตธรรม เป็น
ปัจจัยแก่นเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม และนเหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๑๓. นเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม และนเหตุ-
ธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคต-ธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๔ วาระ (วาระที่ ๑๓-๑๖)
๒. อธิปติปัจจัย
[๑๖๓] ๑. นเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่
นเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย มี ๔วาระ (วาระที่ ๑-๔)
๕. นเหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่
นเหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย มี ๔วาระ (วาระที่ ๕-๘)
๙. นเหตุธรรมที่เป็นอุเบกขาสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรมที่เป็นอุเบกขาสหคตธรรม ด้วยอำนาจของอธิปติ-ปัจจัย มี ๔ วาระ (วาระที่ ๙-๑๒)
๑๓. นเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม และนเหตุ-
ธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคต-ธรรม ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย มี ๔ วาระ (วาระที่ ๑๓-๑๖)
๔. อนันตรปัจจัย
[๑๖๔] ๑. นเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่
นเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม ด้วยอำนาจของอนันตรปัจจัย ฯลฯ
๘. อุปนิสสยปัจจัย
[๑๖๕] ๑. นเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่
นเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย มี๔ วาระ.
๕. นเหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่
นเหตุธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย มี๔ วาระ.
๙. นเหตุธรรมที่เป็นอุเบกขาสหคตธรรม เป็นปัจจัย
แก่นเหตุธรรมที่เป็นอุเบกขาสหคตธรรม ด้วยอำนาจของอุปนิสสย-ปัจจัย มี ๔ วาระ.
๑๓. นเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคตธรรม และนเหตุ-
ธรรมที่เป็นสุขสหคตธรรม เป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรมที่เป็นปีติสหคต-ธรรม ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย มี ๔ วาระ ฯลฯ
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๖๖] ในอารัมมณปัจจัย มี ๑๖ วาระ ในอธิปติปัจจัย มี ๑๖ วาระในอนันตรปัจจัย มี ๑๖ วาระ ในสมนันตรปัจจัย มี ๑๖ วาระ ในสหชาต-ปัจจัย มี ๑๐ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๑๐ วาระ ในนิสสยปัจจัย มี ๑๐วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๑๖ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๑๐ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๑๐ วาระ ในอวิคตปัจจัย มี ๑๐ วาระ.
ปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๑๖๗] ในนเหตุปัจจัย มี ๑๖ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๑๖ วาระในนอธิปติปัจจัย มี ๑๖ วาระ ฯลฯ
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๑๖๘] เพราะอารัมมณปัจจัย ในนเหตุปัจจัย มี ๑๖ วาระ... ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๑๖๙] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๑๖ วาระ... ฯลฯ
แม้ในปัญหาวาระในกุสลติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น.
ปีติติกเหตุทุกะ จบ
ทัสสนติกเหตุทุกะ
(๘. ทัสสนติกะ ๑. เหตุทุกะ)
เหตุบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๗๐] ๑. เหตุธรรมที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพธรรม อาศัย
เหตุธรรมที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๒. เหตุธรรมที่เป็นภาวนายปหาตัพพธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นภาวนายปหาตัพพธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๓. เหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนนภาวนายปหาตัพพ-ธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนนภาวนายปหาตัพพธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๗๑] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในปัจจัยทั้งปวง มี ๓ วาระ ใน
วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.
จบ ปีติตติกเหตุทุกะ