๑๐. สปริวารฉัตตทายกเถราปทาน (๓๓๐) เล่ม ๓๒

๑๐. สปริวารฉัตตทายกเถราปทาน

บุพประวัติของพระสปริวารฉัตตทายกเถระ

ว่าด้วยผลแห่งการถวายฉัตร

(ท่านพระสปริวารฉัตตทายกเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๓๓๒} [๘๓] พระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระผู้ทรงรู้แจ้งโลก สมควรรับ เครื่องบูชา ทรงยังฝนคือธรรมให้ตกอยู่เหมือนนํ้าฝนในอากาศ[๘๔] เราได้เห็นพระสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นทรงแสดงอมฤตบทอยู่ จึงทำจิตของตนให้เลื่อมใสแล้วได้ไปยังเรือนของตน[๘๕] เราถือฉัตรที่ประดับแล้วเข้าไปเฝ้าพระสัมพุทธเจ้าผู้สูงสุดกว่า นรชน เรามีจิตโสมนัสยินดีโยนฉัตรขึ้นไปบนอากาศ[๘๖] พระสาวกผู้อุดมผู้ฝึกตนแล้วดุจยานที่ยึดแน่นแล้ว เข้าไปเฝ้า พระสัมพุทธเจ้าแล้วตั้งฉัตรไว้เหนือพระเศียร[๘๗] พระพุทธเจ้าผู้อนุเคราะห์ กอปรด้วยพระกรุณา ทรงเป็นอัครนายกของโลก ประทับนั่งท่ามกลางภิกษุสงฆ์แล้วได้ตรัส พระคาถาเหล่านี้ว่า[๘๘] ผู้ใดถวายฉัตรอันประดับแล้วเป็นที่รื่นรมย์ใจนี้ ด้วยความเลื่อมใสแห่งจิตนั้น ผู้นั้นจะไม่ไปสู่ทุคติเลย[๘๙] จักได้เสวยเทวรัชสมบัติในเทวดา ๗ ครั้ง และจะได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๓๒ ครั้ง

[๙๐] ในแสนกัปแต่ภัทรกัปนี้ พระศาสดามีพระนามว่าโคดม ซึ่ง สมภพในราชวงศ์ของพระเจ้าโอกกากราชจักเสด็จอุบัติขึ้นในโลก

[๙๑] ผู้นั้นจักเป็นโอรสผู้เป็นธรรมทายาทของพระศาสดาพระองค์นั้น อันธรรมเนรมิต กำหนดรู้อาสวะทั้งปวงแล้ว ไม่มีอาสวะ จักนิพพาน”[๙๒] เราทราบพระดำรัสที่พระพุทธเจ้าตรัสด้วยอาสภิวาจา จึงมีจิตเลื่อมใส มีใจโสมนัส ยังความยินดีให้เกิดโดยยิ่ง[๙๓] เราละกำเนิดมนุษย์แล้วได้ไปสู่กำเนิดทิพย์ วิมานของเราสวยงาม สูงเยี่ยม เป็นที่รื่นรมย์ใจ[๙๔] เมื่อเราออกจากวิมาน เทวดาทั้งหลายก็กั้นฉัตรขาวให้ เรา กลับได้สัญญาในกาลนั้น นี้เป็นผลแห่งบุพกรรม[๙๕] เราจุติจากเทวโลกแล้วได้มาสู่ความเป็นมนุษย์ ในกัปที่ ๗๐๐ แต่ภัทรกัปนี้

เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๓๖ ครั้ง[๙๖] จุติจากกายนั้นแล้วได้ไปสู่ไตรทศบุรี ท่องเที่ยวไปโดยลำดับแล้ว ได้มาสู่ความเป็นมนุษย์อีก[๙๗] ชนทั้งหลายได้กั้นฉัตรขาวให้เราผู้ลงสู่ครรภ์มารดา เรามีอายุ ๗ ขวบแต่กำเนิดก็ออกบวชเป็นบรรพชิต[๙๘] พราหมณ์มีนามว่าสุนันทะ ผู้รู้จบมนต์ เขาได้ถือฉัตรมีสีดัง แก้วผลึกมาถวายแก่พระอัครสาวก[๙๙] พระสารีบุตรผู้มหาวีระ ผู้มีวาจาน่าบูชา อนุโมทนาแล้ว เรา ฟังอนุโมทนาของท่านแล้วก็ระลึกถึงบุพกรรมได้[๑๐๐] จึงประนมกรอัญชลีทำจิตของตนให้เลื่อมใส ระลึกถึงกรรมเก่า ได้แล้วได้บรรลุอรหัต[๑๐๑] ลุกจากอาสนะนั้นแล้วประนมกรอัญชลีเหนือศีรษะ ถวายอภิวาท พระสัมพุทธเจ้าแล้ว เปล่งวาจานี้ว่า

[๑๐๒] “ในกัปที่แสนแต่ภัทรกัปนี้ มีพระพุทธเจ้าผู้ยอดเยี่ยมในโลก พระนามว่าปทุมุตตระผู้ทรงรู้แจ้งโลก สมควรรับเครื่องบูชา[๑๐๓] จึงได้ถวายฉัตรอันวิจิตร ประดับสวยงามแด่พระองค์ พระสยัมภู อัครบุคคลทรงรับด้วยพระหัตถ์ทั้งสอง

[๑๐๔] โอ ! พระพุทธเจ้า โอ ! พระธรรม โอ ! พระสงฆ์ โอ ! ความถึงพร้อมแห่งพระศาสดาของข้าพระองค์ ด้วยการถวายฉัตรคันหนึ่ง ข้าพระองค์ไม่เข้าถึงทุคติเลย[๑๐๕] ข้าพระองค์เผากิเลสทั้งหลายแล้ว ถอนภพทั้งปวงขึ้นได้แล้ว กำหนดรู้อาสวะทั้งปวงแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่

[๑๐๖] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพระองค์ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าข้าพระองค์ ทำเสร็จแล้ว” ดังนี้แลนัยว่า ท่านพระสปริวารฉัตตทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ สปริวารฉัตตทายกเถราปทานที่ ๑๐

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. อุมมาปุปผิยเถราปทาน ๒. ปุฬินปูชกเถราปทาน

๓. หาสชนกเถราปทาน ๔. ยัญญสามกเถราปทาน

๕. นิมิตตสัญญกเถราปทาน ๖. อันนสังสาวกเถราปทาน

๗. นิคุณฑิปุปผิยเถราปทาน ๘. สุมนาเวฬิยเถราปทาน

๙. ปุปผฉัตติยเถราปทาน ๑๐. สปริวารฉัตตทายกเถราปทาน

มีคาถา ๑๐๗ คาถา (ในเนี้อหามี ๑๐๖ คาถา)

จบ อุมมาปุปผิยวรรคที่ ๓๓

๓๔. คันโธทกวรรค

๑. คันธธูปิยเถราปทาน

บุพประวัติของพระคันธธูปิยเถระ

ว่าด้วยผลแห่งการถวายธูปหอม

(ท่านพระคันธธูปิยเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๓๓๓} [๑] เราได้ถวายธูปหอมที่อบด้วยดอกมะลิ สมควรแก่พระพุทธเจ้า แด่พระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าสิทธัตถะ[๒] เราได้เห็นพระพุทธเจ้าเช่นกับแท่งทองคำอันมีค่า ผู้ทรงเป็นอัครนายกของโลก รุ่งเรืองดังดอกอุบลเขียว โชติช่วงเหมือนดวงไฟใหญ่[๓] ผู้ประเสริฐดังพญาเสือโคร่งผู้องอาจ ดังพญาไกรสรผู้มีสกุลดี ผู้เลิศกว่าสมณะทั้งทลาย ประทับนั่งมีหมู่ภิกษุห้อมล้อม[๔] จึงทำจิตของตนให้เลื่อมใส ประนมกรอัญชลีถวายบังคมแทบ พระบาทพระศาสดาแล้วบ่ายหน้าไปทางทิศเหนือหลีกไป[๕] ในกัปที่ ๙๔ แต่ภัทรกัปนี้ เราได้ถวายธูปหอมใดไว้ในกาลนั้น ด้วยทานนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการบูชา ด้วยธูปหอม[๖] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แล