๕. นันทาเถริยาปทาน เล่ม ๓๓

๕. นันทาเถรีอปทาน

ว่าด้วยบุพประวัติของพระนันทาเถรี

(พระนันทาเถรีได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๑๖๕} [๑๖๖] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้ พระพิชิตมารผู้ทรงเป็นนายกของโลก พระนามว่าปทุมุตตระ ผู้ทรงรู้จบธรรมทั้งปวง เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว[๑๖๗] พระองค์เป็นพระพุทธเจ้าผู้ฉลาดในวิธีเทศนา ตรัสสอนเหล่าสัตว์ให้รู้แจ้ง ทรงช่วยสรรพสัตว้ให้ข้ามไป ทรงช่วยให้หมู่ชนข้ามพ้นได้เป็นอันมาก[๑๖๘] ทรงพระกรุณาอนุเคราะห์ แสวงหาประโยชน์แก่สัตว์ทั้งปวง ทรงยังพวกเดียรถีย์ที่มาถึงแล้วทั้งหมดให้ตั้งอยู่แล้วในเบญจศีล[๑๖๙] พระศาสนาของพระองค์ไม่อากูลและว่างเปล่าจากพวกเดียรถีย์งดงามไปด้วยพระอรหันต์ทั้งหลายที่มีความชำนาญ เป็นผู้คงที่[๑๗๐] พระองค์เป็นพระมหามุนีมีพระกายสูง ๕๘ ศอก มีพระรัศมีงามปานทองคำที่ลํ้าค่า มีพระลักษณะอันประเสริฐ ๓๒ ประการ[๑๗๑] ในกาลนั้น ผู้คนมีอายุ ๑๐๐,๐๐๐ ปี พระองค์ก็ทรงดำรงอยู่โดยกาลเท่านั้น ทรงช่วยให้หมู่ชนข้ามพ้นได้เป็นอันมาก[๑๗๒] ในกาลนั้น ดิฉันเกิดในตระกูลเศรษฐีที่มีความรุ่งเรืองด้วยรัตนะต่าง ๆ ในพระนครหังสวดี เป็นผู้เพียบพร้อมไปด้วยความสุขมาก[๑๗๓] ดิฉันเข้าไปเฝ้าพระมหาวีรเจ้าพระองค์นั้นได้ฟังพระธรรมเทศนาอันประกาศปรมัตถธรรมอย่างจับใจยิ่ง เป็นอมตธรรม

[๑๗๔] ในกาลนั้น ดิฉันเลื่อมใสได้นิมนต์พระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นนายกของโลกพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ ได้ถวายมหาทานแด่พระองค์ด้วยมือของตน[๑๗๕] ได้ซบเศียรลงใกล้พระมหาวีรเจ้าพร้อมด้วยพระสงฆ์ ปรารถนาตำแหน่งที่เสิศกว่าภิกษุณีทั้งหลายฝ่ายที่มีฌาน

[๑๗๖] ในกาลนั้น พระสุคตเจ้าผู้ฝึกนรชนที่ยังไม่ได้ฝึก เป็นสรณะของสามโลก ผู้เป็นใหญ่ พยุงนรชนไว้ดี ทรงพยากรณ์ว่า “เธอจักได้ตำแหน่งที่ปรารถนาดีแล้วนั้น[๑๗๗] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้ พระศาสดาพระนามว่าโคดมซึ่งสมภพในราชวงค์ของพระเจ้าโอกกากราชจักเสด็จอุบัติขึ้นในโลก[๑๗๘] เธอจักได้เป็นธรรมทายาทของพระศาสดาพระองค์นั้น เป็นธิดาอันธรรมเนรมิต จักเป็นสาวิกาของพระองค์ มีชื่อว่านันทา”[๑๗๙] ในกาลนั้น ดิฉันได้ฟังพระพุทธพจน์นั้นแล้วมีใจยินดี มีจิตประกอบด้วยเมตตา บำรุงพระชินเจ้าผู้นำอย่างพิเศษด้วยปัจจัยจนตลอดชีวิต[๑๘๐] ด้วยกรรมที่ได้ทำไว้ดีแล้วนั้นและด้วยการตั้งเจตจำนงไว้ ดิฉันละร่างมนุษย์แล้วได้เข้าถึงสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

[๑๘๑] จุติจากสวรรค์ชั้นนั้นแล้ว ดิฉันไปสู่สวรรค์ชั้นยามา จุติจากนั้นแล้วไปสวรรค์ชั้นดุสิต จุติจากนั้นแล้วไปสวรรค์ชั้นนิมมานรดีจุติจากนั้นแล้วไปสวรรค์ชั้นปรนิมมิตวสวัตตี[๑๘๒] ด้วยอำนาจบุญกรรมนั้น ดิฉันเกิดในภพใด ๆ ก็ได้ครองตำแหน่งราชมเหสีในภพนั้น ๆ

[๑๘๓] จุติจากสวรรค์ชั้นปรนิมมิตวสวัตตีแล้วมาเกิดเป็นมนุษย์ ได้ครองตำแหน่งพระอัครมเหสีของพระเจ้าจักรพรรดิและพระเจ้าเอกราช[๑๘๔] เสวยสมบัติในเทวดาและมนุษย์ เป็นผู้มีความสุขในที่ทุกสถานเวียนว่ายตายเกิดอยู่ในกัปเป็นอันมาก

[๑๘๕] ในภพสุดท้าย ดิฉันเป็นพระธิดาของพระเจ้าสุทโธทนะ ในพระนครกบิลพัสดุ์ เป็นผู้ไม่มีใครตำหนิได้

[๑๘๖] ราชตระกูลนั้นเห็นดิฉันมีรูปงามดังดวงอาทิตย์จึงพากันชื่นชม เพราะฉะนั้นดิฉันจึงมีนามว่านันทา เป็นผู้มีรูปลักษณะสวยงาม[๑๘๗] ในพระนครกบิลพัสดุ์ซึ่งเป็นราชธานีที่รื่นรมย์นั้น นอกจากพระนางยโสธราแล้ว ปรากฏว่าดิฉันงามกว่ายุวนารีทั้งปวง[๑๘๘] พระภาดาพระองค์ใหญ่คือพระพุทธเจ้าผู้เลิศในสามโลก พระภาดาองค์รองก็เป็นพระอรหันต์ ดิฉันยังเป็นคฤหัสถ์อยู่ผู้เดียวพระมารดาทรงตักเตือนว่า[๑๘๙] “ดูก่อนลูกรัก เจ้าก็เกิดในศากยตระกูล เป็นน้องของพระพุทธเจ้า เมื่อเว้นจากนันทกุมารแล้วจักได้ประโยชน์อะไรในวังเล่า[๑๙๐] รูปกายถึงมีความเจริญก็มีความแก่เป็นอวสาน บัณฑิตรู้กันว่าไม่สะอาด ความไม่มีโรคก็มีโรคเป็นที่สุด ชีวิตมีความตายเป็นที่สุด[๑๙๑] รูปกายของลูกนี้แม้ว่าจะงาม จูงใจให้นิยม ดุจดวงจันทร์ที่ใคร่กัน เมื่อตกแต่งด้วยเครื่องประดับมากอย่าง ก็ยิ่งมีความงามเปล่งปลั่งเป็นที่กำหนด

[๑๙๒] เป็นที่ดึงดูดนัยน์ตาทั้งหลาย คล้ายกับว่าเป็นทรัพย์สำคัญของชาวโลกที่บูชากัน เป็นที่ให้เกิดเกียรติยศแห่งบุญ เป็นที่ชื่นชมแห่งวงศ์โอกกากราช

[๑๙๓] ไม่นานเท่าไร ชราก็จักมาย่ำยี ลูกรักจงละพระราชฐานและรูปกายที่บัณฑิตตำหนิเสียแล้วประพฤติพรหมจรรย์เถิด”

[๑๙๔] ดิฉันผู้ยังหลงใหลด้วยความเจริญแห่งรูปได้ฟังพระเสาวนีย์ของพระมารดาแล้วก็ออกบวชแต่ร่างกาย มิได้ออกบวชด้วยความเต็มใจเลย

[๑๙๕] ดิฉันนึกถึงแต่ตัวเองด้วยความพากเพียรและความเพ่งพินิจอย่างมาก พระมารดาตรัสตักเตือนเพื่อให้ประพฤติธรรม แต่ ดิฉันก็มิได้ขวนขวายในการประพฤติธรรมนั้น

[๑๙๖-๑๙๗] ในกาลนั้น พระพิชิตมารผู้ทรงพระมหากรุณาทอดพระเนตร เห็นดิฉันผู้มีผิวหน้าดังดอกบัว ทรงเนรมิตหญิงคนหนึ่งซึ่งงาม น่าชม น่าชอบใจยิ่งนัก มีรูปงามกว่าดิฉัน ให้อยู่ในคลองจักษุของดิฉัน ด้วยอานุภาพของพระองค์ เพื่อให้ดิฉันเบื่อหน่ายในรูป[๑๙๘] ดิฉันเป็นคนสวยเห็นหญิงมีร่างกายสวยยิ่งกว่าเข้า ก็นึกนิยมไปว่า “เราเห็นหญิงมนุษย์ดังนี้ มีผลดี เป็นลาภนัยน์ตาของเรา

[๑๙๙] เชิญเถิดแม่คนงาม แม่จงบอกสิ่งที่ต้องประสงค์แก่ฉัน ฉันจะให้ แม่จงบอกตระกูลและโคตรของแม่ซึ่งเป็นที่รักของแม่แก่ฉันเถิด

[๒๐๐] แม่คนงาม เวลานี้ยังไม่ใช่เวลาแห่งปัญหา แม่จงให้ฉันอยู่บนตัก อวัยวะทั้งหลายของฉันจะทับอยู่ แม่ให้ฉันหลับสักครู่เถิด”

[๒๐๑] แต่นั้น แม่คนสวยได้นอนพาดศีรษะที่ตักฉัน แม่คนสวยถูกของแข็งหนักตกลงที่หน้าผาก

[๒๐๒] ก็ปรากฏเป็นปุ่มโปนขึ้นมา หลังจากถูกของแข็งกระทบ หน้าแตกเลือดไหล มีสิ่งสกปรกคือนํ้าหนองไหลตามมา[๒๐๓] หน้าแตกแล้ว มีกลิ่นเน่าปฏิกูล ตัวทั่วไปก็บวมเขียว

[๒๐๔] แม่คนสวยสั่นไปทั้งตัว หายใจถี่ ๆ เสวยทุกข์ของตนอยู่ รำพันอย่างน่าสมเพช เพราะแม่คนสวยประสบทุกข์

[๒๐๕] ดิฉันก็มีทุกข์ ต้องทุกขเวทนา จมอยู่ในมหาทุกข์ ขอแม่คนสวยจงเป็นที่พึ่งของฉัน

[๒๐๖] หน้าที่งามของแม่หายไปไหน จมูกที่โด่งงามของแม่หายไปไหนริมฝีปากที่สวยเหมือนสีลูกตำลึงสุกของแม่หายไปไหน วงหน้าอันงดงามของแม่หายไปไหน[๒๐๗] วรรณะอันเปล่งปลั่งคล้ายดวงจันทร์ และลำคอที่ละม้ายปล้องทองของแม่หายไปไหน ใบหูของแม่เป็นดังว่าพวงดอกไม้หมด สีสันวรรณะเสียแล้ว[๒๐๘] ถันทั้งคู่ของแม่เหมือนดอกบัวตูมแตกไปแล้ว มีกลิ่นเหม็นฟุ้งไปคล้ายกะศพเน่า

[๒๐๙] แม่มีเอวกลมกล่อม มีตะโพกผึ่งผาย ล้วนแต่ว่างเปล่า นำแต่โทษมาให้ เต็มไปด้วยสิ่งชั่วช้าสกปรก โอ ! รูปไม่เที่ยง[๒๑๐] อวัยวะที่เนื่องในสรีระทั้งหมดมีกลิ่นปฏิกูลน่ากลัว น่าเกลียด เหมือนซากศพที่เขาทิ้งไว้ในป่าช้า เป็นที่ยินดีของพวกพาลชน

[๒๑๑] ในกาลนั้น พระภาดาของดิฉันผู้ทรงเป็นนายกของโลก ผู้ประกอบด้วยพระมหากรุณา ทอดพระเนตรเห็นดิฉันมีจิตสลด จึงได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า[๒๑๒] “ดูก่อนนันทา เธอจงดูรูปที่กระสับกระส่าย เปื่อยเน่าดังซากศพ จงอบรมจิตให้ตั้งมั่น มีอารมณ์เดียวด้วยอสุภารมณ์[๒๑๓] รูปนี้เป็นฉันใด รูปเธอก็เป็นฉันนั้น รูปเธอเป็นฉันใด รูปนี้ก็เป็นฉันนั้น รูปนี้มีกลิ่นเหม็นเน่าฟุ้งไป พวกคนพาลยินดียิ่งนัก[๒๑๔] พวกบัณฑิตผู้มิได้เกียจคร้านย่อมพิจารณาเห็นรูปเป็นอย่างนั้น ทั้งกลางคืนกลางวัน เธอจงเบื่อหน่าย พิจารณาดูรูปนั้น ด้วยปัญญาของตน”[๒๑๕] ลำดับนั้น ดิฉันได้ฟังพระคาถาอันเป็นสุภาษิตแล้วก็มีความสลดใจ ตั้งอยู่ในธรรมนั้น ได้บรรลุอรหัตผล

[๒๑๖] ในกาลนั้น ดิฉันนั่งอยู่ในที่ไหน ๆ ก็มีณานเป็นเบื้องหน้า พระชินเจ้าทรงพอพระทัยในคุณสมบัตินั้น จึงทรงตั้งดิฉันไว้ในตำแหน่งเอตทัคคะ[๒๑๗-๒๑๙] ดิฉันเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ดิฉันทำเสร็จแล้ว ดังนี้แล

นัยว่า พระนันทาภิกษุณีได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ นันทาเถรีอปทานที่ ๕

๖. โสณาเถรีอปทาน

ว่าด้วยบุพประวัติของพระโสณาเถรี

(พระโสณาเถรีได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๑๖๖} [๒๒๐] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้พระพิชิตมารผู้ทรงเป็นพระนายกของโลก พระนามว่าปทุมุตตระ ผู้ทรงรู้จบธรรมทั้งปวงเสด็จอุบัติขึ้นแล้ว[๒๒๑] ในกาลนั้น ดิฉันเกิดในตระกูลเศรษฐีเป็นผู้มีสุข ถูกตกแต่ง เป็นที่รักของบิดา เข้าไปเฝ้าพระมุนีผู้ประเสริฐพระองค์นั้นจึงได้ฟังพระดำรัสอันไพเราะ[๒๒๒] พระชินเจ้าทรงสรรเสริญภิกษุณีรูปหนึ่งว่าเป็นผู้เลิศกว่าภิกษุณีทั้งหลายฝ่ายผู้ปรารภความเพียร ในกาลนั้น ดิฉันได้ฟังพระพุทธพจน์นั้นแล้วก็มีความยินดีจึงได้ทำสักการะแด่พระศาสดา[๒๒๓] ถวายบังคมพระพุทธเจ้าแล้วได้ปรารถนาตำแหน่งนั้น พระมหาวีรเจ้าทรงอนุโมทนาว่า “ความปรารถนาของเธอจะสำเร็จ

[๒๒๔] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้ พระศาสดาพระนามว่าโคดมซึ่งสมภพในราชวงค์ของพระเจ้าโอกกากราชจักเสด็จอุบัติขึ้นในโลก

[๒๒๕] เธอนี้จักได้เป็นธรรมทายาทของพระศาสดาพระองค์นั้น จักเป็นธิดาอันธรรมเนรมิต จักได้เป็นพระสาวิกาของพระศาสดามีชื่อว่าโสณา”[๒๒๖] ในกาลนั้น ดิฉันได้ฟังพุทธานุโมทนานั้นแล้วก็มีความยินดี มีจิตประกอบด้วยเมตตา บำรุงพระชินเจ้าผู้นำอย่างพิเศษ ด้วยปัจจัยทั้งหลายจนตลอดชีวิต