๕. สัมมุขาถวิกเถราปทาน (๑๒๕) เล่ม ๓๒

[๑] ชายมาเน วิปสฺสมฺหิ <746> นิมิตฺตํ พฺยากรึ อหํ

นิพฺพาปยํ <747> จ ชนตํ พุทฺโธ โลเก ภวิสฺสติ.

เมื่อพระวิปัสสีโพธิสัตว์ประสูติ ข้าพเจ้าพยากรณ์นิมิตและทำหมู่ชนให้เย็นใจว่า พระโพธิสัตว์นี้จักเป็นพระพุทธเจ้าในโลก

ยสฺมึ จ ชายมานสฺมึ ทสสหสฺสิ ปกมฺปติ

โส ทานิ ภควา สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ จกฺขุมา.

อนึ่ง เมื่อพระผู้มีพระภาคพระองค์ใดประสูติ หมื่นจักรวาลย่อมหวั่นไหว บัดนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นศาสดา ผู้มีพระจักษุ ทรงแสดงธรรมอยู่

ยสมึ จ ชายมานสฺมึ อาโลโก วิปุโล อหุ

โส ทานิ ภควา สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ จกฺขุมา.

อนึ่ง พระผู้มีพระภาคพระองค์ใดประสูติ ได้มีแสงสว่างเจิดจ้า บัดนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นศาสดา ผู้มีพระจักษุ ทรงแสดงธรรมอยู่

ยสฺมึ จ ชายมานสฺมึ สริตาโย น สนฺทิสุํ <748>

โส ทานิ ภควา สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ จกฺขุมา.

อนึ่ง พระผู้มีพระภาคพระองค์ใดประสูติ แม่น้ำทั้งหลายไม่ไหล บัดนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นศาสดา ผู้มีพระจักษุ ทรงแสดงธรรมอยู่

ยสฺมึ จ ชายมานสฺมึ อวีจคฺคิ น ปชฺชลิ

โส ทานิ ภควา สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ จกฺขุมา.

อนึ่ง พระผู้มีพระภาคพระองค์ใดประสูติ ไฟในอเวจีนรกไม่ลุกโพลง บัดนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นศาสดา ผู้มีพระจักษุ ทรงแสดงธรรมอยู่

ยสฺมึ จ ชายมานสฺมึ ปกฺขิสงฺโฆ น สญฺจริ

โส ทานิ ภควา สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ จกฺขุมา.

อนึ่ง พระผู้มีพระภาคพระองค์ใดประสูติ หมู่นกไม่สัญจรไปมา บัดนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น เป็นศาสดา ผู้มีพระจักษุ ทรงแสดงธรรมอยู่

ยสฺมิญฺจ ชายมานสฺมึ วาตกฺขนฺโธ น วายติ

โส ทานิ ภควา สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ จกฺขุมา.

อนึ่ง พระผู้มีพระภาคพระองค์ใดประสูติ กองลมไม่พัด บัดนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น เป็นศาสดา ผู้มีพระจักษุ ทรงแสดงธรรมอยู่

ยสฺมิญฺจ ชายมานสฺมึ สพฺพรตนานิ โชตยุํ <749>

โส ทานิ ภควา สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ จกฺขุมา.

อนึ่ง พระผู้มีพระภาคพระองค์ใดประสูติ รัตนะทุกชนิดส่องแสงโชติช่วง บัดนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นศาสดา ผู้มีพระจักษุ ทรงแสดงธรรมอยู่

ยสฺมิญฺจ ชายมานสฺมึ สตฺตาสุํ ปทวิกฺกมา

โส ทานิ ภควา สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ จกฺขุมา.

อนึ่ง พระผู้มีพระภาคพระองค์ใดประสูติ ทรงย่างพระบาทไปได้ ๗ ก้าว บัดนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นศาสดา ผู้มีพระจักษุ ทรงแสดงธรรมอยู่

ชาตมตฺโต จ สมฺพุทฺโธ ทิสา สพฺพา วิโลกยิ

วาจาสภิมุทีเรสิ เอสา พุทฺธาน ธมฺมตา.

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพอประสูติแล้วเท่านั้น ก็ทรงเหลียวดูทิศทั้งปวง แล้วทรงเปล่งอาสภิวาจา นี้เป็นธรรมดาของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

[๑] สํเวชยิตฺวา ชนตํ ถวิตฺวา โลกนายกํ

สมฺพุทฺธํ อภิวาทิตฺวา <750> ปกฺกามึ ปาจินามุโข.

ข้าพเจ้าทำหมู่ชนให้เกิดสังเวชแล้ว ชมเชย พระผู้มีพระภาคผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก ถวายอภิวาทพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แล้วบ่ายหน้าหลีกไปทางทิศตะวันออก

เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ พุทฺธมภิโถมยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ โถมนาย อิทํ ผลํ.

ในกัปที่ ๙๑ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าชมเชยพระพุทธเจ้าไว้ จึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการชมเชย

อิโต นวุติกปฺปมฺหิ สมฺมุขาถวิกวฺหโย

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

ในกัปที่ ๙๐ นับจากกัปนี้ไป ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิมีพระนามว่าสัมมุขาถวิกะ สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ มีพลานุภาพมาก

ปฐวีทุนฺทุภิ นาม <751> เอกูนนวุติมฺหิโต

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

ในกัปที่ ๘๙ นับจากกัปนี้ไป ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิพระนามว่าปฐวีทุนทุภิ สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ มีพลานุภาพมาก

อฏฺฐาสีติมฺหิโต กปฺเป โอภาโส นาม ขตฺติโย

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

ในกัปที่ ๘๘ นับจากกัปนี้ไป ได้เป็นกษัตริย์ผู้จักรพรรดิพระนามว่าโอภาส สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ มีพลานุภาพมาก

สตฺตาสีติมฺหิโต กปฺเป สริตจฺเฉทนวฺหโย

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

ในกัปที่ ๘๗ นับจากกัปนี้ไป ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิพระนามว่าสริตัจเฉทนะ สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ มีพลานุภาพมาก

อคฺคินิพฺพาปโน นาม กปฺปานํ ฉฬสีติยา

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

ในกัปที่ ๘๖ (นับจากกัปนี้ไป) ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิพระนามว่าอัคคินิพพาปนะ สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ มีพลานุภาพมาก

ราชา วาตสโม นาม <752> > กปฺปานํ ปญฺจสีติยา

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

ในกัปที่ ๘๕ (นับจากกัปนี้ไป) ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิพระนามว่าวาตสมะ สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ มีพลานุภาพมาก

คติปจฺเฉทโน นาม <753> กปฺปานํ จูฬสีติยา.

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

ในกัปที่ ๘๔ (นับจากกัปนี้ไป) ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิพระนามว่าคติปัจเฉทนะ สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ มีพลานุภาพมาก

รตนปฺปชฺชโล นาม กปฺปานํ เตอสีติยา

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

ในกัปที่ ๘๓ (นับจากกัปนี้ไป) ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิพระนามว่ารัตนปัชชละ สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ มีพลานุภาพมาก

ปทวิกฺกมโน นาม กปฺปานํ เทฺวอสีติยา

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

ในกัปที่ ๘๒ (นับจากกัปนี้ไป) ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิพระนามว่าปทวิกกมนะ สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ มีพลานุภาพมาก

ราชา วิโลกโน นาม กปฺปานํ เอกสีติยา

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

ในกัปที่ ๘๑ (นับจากกัปนี้ไป) ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิพระนามว่าวิโลกนะ สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ มีพลานุภาพมาก

คิริสาโรติ <754> นาเมน กปฺเปสีติมฺหิ ขตฺติโย

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

ในกัปที่ ๘๐ (นับจากกัปนี้ไป) ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิพระนามว่าคิริสาระ สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ มีพลานุภาพมาก

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สมฺมุขาถวิโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สมฺมุขาถวิกตฺเถรสฺส อปทานํ ปญฺจมํ สมตฺตํ.

คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แลได้ทราบว่า ท่านพระสัมมุขาถวิกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้

สัมมุขาถวิกเถราปทานที่ ๕ จบ