สกจิตตนิยวรรค

ปวนํ กานนํ ทิสฺวา อปฺปสทฺทํ อนาวิลํ

อิสีนํ อนุจิณฺณํว อาหุตีนํ ปฏิคฺคหํ ฯ

ถูปํ กตฺวาน เวฬินํ ๑ นานาปุปฺผํ สโมกิรึ

สมฺมุขา วิย สมฺพุทฺธํ นิมฺมิตํ อภิวนฺทหํ ฯ

สตฺตรตนสมฺปนฺโน ราชา รฏฺฐสฺมิ อิสฺสโร

สกกมฺมาภิรทฺโธหํ ปุปฺผปูชายิทํ ผลํ ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ๒ ผลํ ฯ

อสีติกปฺเปนนฺตยโส จกฺกวตฺติ อโหสหํ

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จตุทีปมฺหิ อิสฺสโร ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สกจิตฺตนิโย ๓ เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

สกจิตฺตนิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

เราได้เห็นป่าชัฏใหญ่สงัดเสียง ปราศจากอันตราย เป็นที่อยู่อาศัยของพวกฤาษี ดังกับจะรับเครื่องบูชา เราจึงเอาไม้ไผ่มาทำเป็นสถูป แล้วเกลี่ย (โปรย) ดอกไม้ต่างๆ ได้ไหว้พระสถูป ดุจถวายบังคมพระสัมพุทธเจ้า ซึ่งยังทรงพระชนม์อยู่เฉพาะพระพักตร์ เราได้เป็นพระราชาสมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ เป็นใหญ่ในแว่นแคว้นปรารภด้วยกรรมของตน นี้เป็นผลแห่งการบูชาด้วยดอกไม้ ในกัลปที่ ๙๑ แต่กัลปนี้เราโปรยดอกไม้ใด ด้วยกรรมนั้นเราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ในกัลปที่ ๘๐ เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ มียศอนันต์สมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ เป็นใหญ่ในทวีปทั้ง ๔ คุณวิเศษเหล่านี้คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้วพระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระสกจิตตนิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ สกจิตตนิยเถราปทาน.

วิหารา อภินิกฺขมฺม อพฺภุฏฺฐาสิ จ จงฺกเม ๔

จตุสจฺจํ ปกาเสนฺโต เทเสนฺโต อมตํ ๕ ปทํ ฯ

สิขิสฺส คิรมญฺญาย พุทฺธเสฏฺฐสฺส ตาทิโน

นานาปุปฺผํ คเหตฺวาน อากาสมฺหิ สโมกิรึ ฯ

เตน กมฺเมน ทิปทินฺท โลกเชฏฺฐ นราสภ

ปตฺโตมฺหิ อจลํ ฐานํ หิตฺวา ชยปราชยํ ฯ

เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ปุปฺผปูชายิทํ ผลํ ฯ

อิโต วีสติกปฺปมฺหิ สุเมโธ นาม ขตฺติโย

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อาโปปุปฺผิโย ๑ เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

อาโปปุปฺผิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ปุลินํ ฯ ยุ. เวฬูนํ ฯ ๒ ม. ปุปฺผาปูชายิทํ ฯ ยุ. ถูปปูชายิทํ ฯ

๓ ม. สกจินฺตนิโย ฯ ๔ ม. อพฺภุฏฺฐหิย จงฺกเม ฯ ๕ ม. เทเสติ ฯ

พระผู้มีพระภาคพระนามว่าสิขี เสด็จออกจากวิหาร แล้วขึ้นที่จงกรม ทรงประกาศสัจจะ ๔ ทรงแสดงอมฤตบท ณ ที่จงกรมนั้น ข้าพระองค์รู้(ได้ฟัง) พระสุรเสียงของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดพระนามว่าสิขี ผู้คงที่แล้ว จับดอกไม้ต่างๆ โยนขึ้นไปในอากาศ ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นจอมสัตว์เชษฐบุรุษของโลกผู้นราสภ ด้วยกรรมนั้น ข้าพระองค์ผู้ละความชนะและแพ้แล้ว ได้บรรลุถึงฐานะอันไม่ไหวหวั่น ในกัลปที่ ๓๑ แต่กัลปนี้ ข้าพระองค์โปรดดอกไม้ใด ด้วยกรรมนั้น ข้าพระองค์ไม่รู้ทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการบูชาด้วยดอกไม้ ในกัลปที่ ๒๐ แต่กัลปนี้ ได้มีกษัตริย์พระนามว่าสุเมธ เป็นพระเจ้าจักรพรรดิทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการมีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา๖ ข้าพระองค์ทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาข้าพระองค์ได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระอาโปปุปผิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ อาโปปุปผิยเถราปทาน.

สินฺธุยา นทิยา ตีเร จกฺกวาโก อหํ ตทา

สุทฺธเสวาลภกฺโขหํ ปาเณสุ จ สุสญฺญโต ฯ

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ คจฺฉนฺตํ อนิลญฺชเส

ตุณฺเฑน สาลํ ปคฺคยฺห วิปสฺสิสฺสาภิโรปยึ ฯ

ยสฺส สทฺธา ตถาคเต อจลา สุปติฏฺฐิตา

เตน จิตฺตปฺปสาเทน ทุคฺคตึ โส น คจฺฉติ ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก

วิหงฺคเมน สนฺเตน สุพีชํ โรปิตํ มยา ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

สุจารุทสฺสนา นาม อฏฺเฐเต เอกนามกา

กปฺเป สตฺตรเส อาสุํ จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปจฺจาคมนิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ปจฺจาคมนิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. อาโวปุปฺผิโย ฯ

ในกาลนั้น เราเป็นนกจักรพรากอยู่ที่ฝั่งแม่น้ำสินธู เรามีสาหร่ายล้วนๆเป็นภักษาและสำรวมดีในสัตว์ทั้งหลาย เราได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้ปราศจากธุลีเสด็จไปในอากาศ จึงเอาจะงอยปากคาบดอกสาหร่าย บูชาแด่พระผู้มีพระภาคพระนามว่าปัสสี ผู้ใดตั้งศรัทธาอันไม่หวั่นไหวไว้ด้วยดี ในพระตถาคตด้วยจิตอันเลื่อมใสนั้น ผู้นั้นจะไม่ไปสู่ทุคติ การที่เราได้มาในสำนักพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐเป็นการมาดีหนอ เราเป็นนกจักรพรากได้ปลูกพืชไว้ดีแล้ว ในกัลปที่ ๙๑ แต่กัลปนี้ เราบูชาพระผู้มีพระภาคด้วยดอกไม้ใด ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชาในกัลปที่ ๑๗ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๘ พระองค์ มีพลมาก ทรงพระนามเดียวกันว่าสุจารุทัสสนะ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระปัจจาคมนียเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ปัจจาคมนียเถราปทาน.

อสุภํ ปวรํ วีรํ มเหสึ วิชิตาวินํ

สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ โก ทิสฺวา นปฺปสีทติ ฯ

หิมวา วาปริเมยฺโย สาคโรว ทุรุตฺตโร

ตเถว ฌานํ พุทฺธสฺส โก ทิสฺวา นปฺปสีทติ ฯ

วสุธา ยถาปฺปเมยฺยา จิตฺตา วนวฏํสกา

ตเถว สีลํ พุทฺธสฺส โก ทิสฺวา นปฺปสีทติ ฯ

อนิลญฺชสาสํขุพฺโภ ยถากาโส อสงฺขโย

ตเถว ญาณํ พุทฺธสฺส โก ทิสฺวา นปฺปสีทติ ฯ

อิมาหิ จตูหิ คาถาหิ พฺราหฺมโณ โสนอวฺหโย ๑

พุทฺธเสฏฺฐํ ถวิตฺวาน สิทฺธตฺถมปราชิตํ ฯ

จตุนวุติกปฺปานิ ทุคฺคตึ นุปปชฺชถ

สุคตีสุ สุสมฺปตฺตึ ๒ อนุโภสึ อนปฺปกํ ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ถวิตฺวา โลกนายกํ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ โถมนสฺส อิทํ ผลํ ฯ

จตุทฺทสมฺหิ กปฺปมฺหิ จตุโร อาสุมุคฺคตา

สตฺตรตนสมฺปนฺนา จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปรปฺปสาทโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ปรปฺปสาทกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ใครได้เห็นพระสัมพุทธเจ้าผู้องอาจ ผู้ประเสริฐ ผู้แกล้วกล้า ผู้แสวงหาคุณใหญ่ ทรงชนะผู้วิเศษ มีพระฉวีวรรณดังทองแล้ว จะไม่เลื่อมใสเล่าใครเห็นพระฌานของพระพุทธเจ้า (อัน) เปรียบเหมือนภูเขาหิมวันต์อันประมาณไม่ได้ ดังสาครอันข้ามได้ยาก แล้วจะไม่เลื่อมใสเล่า ใครเห็นศีลของพระพุทธเจ้า ซึ่งเปรียบเหมือนแผ่นดินอันประมาณมิได้ ดุจมาลัยประดับศีรษะอันวิจิตร ฉะนั้น แล้วจะไม่เลื่อมใสเล่า ใครเห็นพระญาณของพระพุทธเจ้า ซึ่งเปรียบดังอากาศอันไม่กำเริบ ดุจอากาศอันนับไม่ได้ฉะนั้น แล้วจะไม่เลื่อมใสเล่า พราหมณ์ว่าโสนะ ได้สรรเสริญพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดพระนามว่าสิทธัตถะ ผู้ไม่ทรงแพ้อะไร ด้วยคาถา๔ คาถานี้แล้ว ไม่ได้เข้าถึงทุคติเลยตลอด ๙๔ กัลป เราได้เสวยสมบัติอันดีงามมิใช่น้อยในสุคติทั้งหลาย ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราสรรเสริญพระพุทธเจ้าผู้นำของโลกแล้ว ไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการสรรเสริญ ในกัลปที่ ๑๔ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๔ พระองค์ ผู้สูงศักดิ์ทรงสมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ มีพลมาก คุณสมบัติเหล่านี้ คือปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระปรัปปสาทกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ปรัปปสาทกเถราปทาน.

เวสฺสภู นาม นาเมน อิสีนํ ตติโย อหุ

กานนํ วนโมคฺคยฺห วิหาสิ ปุริสุตฺตโม ฯ

ภิสมูฬาลํ คณฺหิตฺวา อคมึ พุทฺธสนฺติเก

ตญฺจ พุทฺธสฺส อทาสึ ปสนฺโน เสหิ ปาณิหิ ฯ

กเรน จ ปรามฏฺโฐ เวสฺสภู วรพุทฺธินา

สุขาหํ นาภิชานามิ สมนฺเตน กุตุตฺตรึ ฯ

จริโม วตฺตเต มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ๑ ฯ

เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป ยํ กมฺมมกรึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ภิสทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

สโมธานา จ ราชาโน โสฬส มนุชาธิปา

กปฺปมฺหิ เตรเส ๒ อาสุํ จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ภิสทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ภิสทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ โป. ม. เสนสวฺหโย ฯ ยุ. เยนสวฺหโย ฯ ๒ ม. สุคตึ สุขสมฺปตฺตึ ฯ

พระผู้มีพระภาคมีพระนามชื่อว่าเวสสภู เป็นองค์ที่ ๓ แห่งพระผู้มีพระภาคผู้เป็นฤาษีทั้งหลาย พระองค์ผู้เป็นอุดมบุรุษเสด็จเข้าป่าชัฏแล้วประทับอยู่เราได้ถือเอาเหง้ามันและรากบัวไปในสำนักพระพุทธเจ้า และเรามีจิตเลื่อมใส ได้ถวายเหง้ามันและรากบัวนั้น แด่พระพุทธเจ้าด้วยมือทั้งสองของตนก็ทานที่เราถวายนั้น พระผู้มีพระภาคพระนามว่าเวสสภู ผู้มีพระปัญญาอันประเสริฐ ทรงลูบคลำด้วยพระหัตถ์ เราไม่รู้สึกว่าจะมีความสุขอันเสมอด้วยสุขนั้น ที่ไหนจะมีความสุขยิ่งไปกว่านั้น อัตภาพที่สุดย่อมเป็นไปแก่เรา เราถอนภพขึ้นได้หมดแล้ว ตัดเครื่องผูกขาดดังช้างทำลายปลอกแล้ว ไม่มีอาสวะอยู่ ในกัลปที่ ๓๑ แต่กัลปนี้ เราได้ทำกรรมใดในกาลนั้นด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายเหง้ามันและรากบัว ในกัลปที่ ๑๓ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิรวม ๑๖ พระองค์เป็นใหญ่กว่ามนุษย์ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระภิสทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ภิสทายกเถราปทาน

คิริทุคฺคจโร อาสึ อภิชาโตว เกสรี

มิคสงฺฆํ วธิตฺวาน ชีวามิ ปพฺพตนฺตเร ฯ

อตฺถทสฺสี ตุ ภควา สพฺพญฺญู วทตํ วโร

มมุทฺธริตุกาโม โส อาคญฺฉิ ปพฺพตุตฺตมํ ฯ

ปสทญฺจ มิคํ หนฺตฺวา ภกฺเขตุํ สมุปาคมึ

ภควา ตมฺหิ สมเย ภิกฺขาจาโร ๑ อุปาคมิ ฯ

วรมํสานิ ปคฺคยฺห อทาสิ ตสฺส สตฺถุโน

อนุโมทิ มหาวีโร นิพฺพาเปนฺโต มมํ ตทา ฯ

เตน จิตฺตปฺปสาเทน คิริทุคฺคปฺปวิสหํ ๒

ปีตึ อุปฺปาทยิตฺวาน ตตฺถ กาลกโต อหํ ฯ

เอเตน มํสทาเนน จิตฺตสฺส ปณิธีหิ จ

ปณฺณรเส กปฺปสเต เทวโลเก รมึ อหํ ฯ

อวเสเสสุ กปฺเปสุ กุสลํ กริตํ ๓ มยา

เตเนว มํสทาเนน พุทฺธานุสฺสรเณน จ ฯ

อฏฺฐตึสมฺหิ กปฺปมฺหิ อฏฺฐ ทีฆายุนามกา

สฏฺฐิมฺหิโต กปฺปสเต ทุเว สรณนามกา ๔ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สุจินฺติโต เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

สุจินฺติตตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. หตฺถินาเคน สนฺเตน กุสลํ โรปิตํ มยา ฯ ๒ ม. จุทฺทเส ฯ

๑ ม. ภิกฺขมาโน ฯ ยุ. ภิกฺขยาโน ฯ ๒ ม. คิริทุคฺคํ ปวิสํ อหํ ฯ ยุ.

คิริทุคฺคปฺปเวกฺขหํ ฯ ๓ ม. จินฺติตํ ฯ ๔ ม. ยุ. วรุณนามกา ฯ

เราเป็นผู้เที่ยวอยู่ที่ภูเขา ดังไกรสรราชสีห์ผู้เป็นอภิชาตสัตว์ เราฆ่าหมู่เนื้อเลี้ยงชีวิตอยู่ระหว่างภูเขา ก็พระผู้มีพระภาคพระนามว่าอัตถทัสสีสัพพัญญูผู้ประเสริฐกว่าบรรดาคน พระองค์ทรงประสงค์จะถอนเราขึ้น จึงเสด็จมายังภูเขาสูง เราฆ่าเนื้อฟานแล้วนำมาเพื่อกิน สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จเข้ามาภิกษาจาร เราได้เลือกหยิบเอาเนื้อดีถวายแด่พระศาสดาพระองค์นั้น ในกาลนั้น พระมหาวีรเจ้าจะทรงยังเราให้เย็น จึงทรงอนุโมทนาด้วยจิตอันเลื่อมใสนั้น เราเข้าไปในระหว่างภูเขา ยังปีติให้เกิดขึ้นแล้ว ทำกาละ ณ ที่นั้น ด้วยการถวายเนื้อนั้น และด้วยการตั้งจิตไว้ดี เรารื่นรมย์อยู่ในเทวโลกตลอด ๑๕๐๐ กัลป ในกัลปทั้งหลายที่เหลือ เราทำกุศลด้วยการถวายเนื้อนั้น และด้วยการอนุสรณ์ถึงพระพุทธเจ้าในกัลปที่ ๓๘ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๘ พระองค์ พระนามว่าทีฆายุ ในกัลปที่ ๖๐๐๐แต่กัลปนี้ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๒ พระองค์ พระนามว่าสรณะ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้วพระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระสุจินติตเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ สุจินติตเถราปทาน.

ปกฺขิชาโต ตทา อาสึ สุปณฺโณ ครุฬาธิโป

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ คจฺฉนฺตํ คนฺธมาทนํ ฯ

ชหิตฺวา ครุฬวณฺณํ มาณวตฺตํ อราธยึ ๑

เอกวตฺถํ มยา ทินฺนํ ทิปทินฺทสฺส ตาทิโน ฯ

ตญฺจ ทุสฺสํ ปฏิคฺคยฺห พุทฺโธ โลกคฺคนายโก

อนฺตลิกฺเข ฐิโต สตฺถา อิมา คาถา อภาสถ ฯ

อิมินา วตฺถทาเนน จิตฺตสฺส ปณิธีหิ จ

ปหาย ครุฬโยนึ เทวโลเก รมิสฺสติ ฯ

อตฺถทสฺสี ตุ ภควา โลกเชฏฺโฐ นราสโภ

วตฺถทานํ ปสํสิตฺวา ปกฺกามิ อุตฺตรามุโข ฯ

ภเว นิพฺพตฺตมานมฺหิ โหนฺติ เม วตฺถสมฺปทา

อากาเส ฉทนํ โหติ วตฺถทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

อรุณสา ๒ สตฺต ชนา จกฺกวตฺตี มหพฺพลา

ฉตฺตึสติมฺหิ อาสึสุ กปฺปมฺหิ มนุชาธิปา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา วตฺถทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

วตฺถทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ โป. ยุ. มาณวตฺตํ อธารยึ ฯ ม. มาณวกํ อธารยึ ฯ ๒ ม. อรุณวา ฯ ยุ. อรุณกา ฯ

ในกาลนั้นเราเกิดเป็นพระยาครุฑสุบรรณ เราได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้ปราศจากธุลี เสด็จไปสู่ภูเขาคันธมาทน์ เราละเพศนกครุฑแล้วแปลงเป็นมาณพเราถวายผ้าผืนหนึ่งแด่พระพุทธเจ้าผู้คงที่ พระพุทธเจ้าผู้ศาสดาอัครนายกของโลกทรงรับผ้าผืนนั้นแล้ว ประทับยืนอยู่ในอากาศ ได้ตรัสพระคาถานี้ว่าด้วยการถวายผ้านี้และด้วยการตั้งจิตไว้ (ดี) ผู้นี้ละกำเนิดนกครุฑแล้ว จักรื่นรมย์อยู่ในเทวโลก ก็พระผู้มีพระภาคพระนามว่าอัตถทัสสี เชษฐบุรุษของโลก ผู้นราสภ ทรงสรรเสริญการถวายผ้าเป็นทานแล้ว บ่ายพระพักตร์ทางทิศอุดรเสด็จไป ในภพที่เราเกิด เรามีผ้าสมบูรณ์ ผ้าเป็นหลังคาบังร่มอยู่ในอากาศ นี้เป็นผลแห่งการถวายผ้า ในกัลปที่ ๓๖ แต่กัลปนี้ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๗ พระองค์ มีพระนามว่าอรุณสะ มีพลมาก เป็นใหญ่กว่ามนุษย์ คุณวิเศษเหล่านี้ คือปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระวัตถทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ วัตถทายกเถราปทาน.

อโนมทสฺสี ภควา นิสินฺโน ปพฺพตนฺตเร

เมตฺตาย อผริ โลเก อปฺปมาเณ นิรูปธิ ฯ

กปิ อหํ ตทา อาสึ หิมวนฺเต นคุตฺตเม

ทิสฺวา อโนมมธิกํ ๑ พุทฺเธ จิตฺตํ ปสาทยึ ฯ

อวิทูเร หิมวนฺตสฺส อมฺพาสุํ ผลิโน ตทา

ตโต ปกฺกํ คเหตฺวาน อมฺพํ สมธุกํ อทํ ฯ

ตมฺเม พุทฺโธ วิยากาสิ อโนมทสฺสี มหามุนิ

อิมินา มธุทาเนน อมฺพปาเนน จูภยํ ฯ

สตฺตปญฺญาสกปฺปานิ เทวโลเก รมิสฺสติ

อวเสเสสุ กปฺเปสุ โวกิณฺณํ สํสริสฺสติ ฯ

เขเปตฺวา ปาปกํ กมฺมํ ปริปกฺกาย วุทฺธิยา ๒

วินิปาตาทิหาคนฺตฺวา กิเลเส ฌาปยิสฺสติ ฯ

ทเมน อุตฺตเมนาหํ ทมิโตมฺหิ มเหสินา

ปตฺโตมฺหิ อจลํ ฐานํ หิตฺวา ชยปราชยํ ฯ

สตฺตสตฺตติกปฺปสเต อมฺพฏฺฐชยนามกา ๓

จตุทฺทสา เต ราชาโน จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อมฺพทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

อมฺพทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. อโนมทสฺสึ ตํ ฯ ยุ. อโนมมมิตํ ฯ ๒ ม. ยุ. พุทฺธิยา ฯ

๓ ม. ยุ. อมฺพฏฺฐชสนามกา ฯ

พระผู้มีพระภาคพระนามว่าอโนมทัสสี ผู้ไม่มีอุปธิ ประทับนั่งอยู่ ณระหว่างภูเขา ได้ทรงแผ่เมตตาไปในโลกอันมีสัตว์ หากประมาณมิได้ ในกาลนั้น เราเป็นพระยาวานรอยู่ที่ภูเขาหิมวันต์อันสูงสุด ได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้มีพระคุณไม่ทรามผู้ยิ่งใหญ่ จึงยังจิตให้เลื่อมใสในพระพุทธเจ้าเวลานั้นต้นมะม่วงกำลังเผล็ดผล มีอยู่ไม่ไกลภูเขาหิมวันต์ เราได้ไปเก็บผลมะม่วงสุกจากต้นนั้นมาถวายพร้อมด้วยน้ำผึ้ง พระพุทธเจ้ามหามุนีพระนามว่าอโนมทัสสี ทรงพยากรณ์เรานั้น ว่าด้วยการถวายน้ำผึ้ง และด้วยการถวายน้ำมะม่วงทั้งสองนี้ ผู้นี้จักรื่นรมย์อยู่ในเทวโลกตลอด ๕๗ กัลปในกัลปทั้งหลายที่เหลือ จักท่องเที่ยวสับสนกันไป จักใช้กรรมอันลามกให้สิ้นแล้ว เมื่อความเจริญแก่งอม จักมาจากทุคติมีวิบาตเป็นต้นแล้วจักเผากิเลสให้ไหม้ เราเป็นผู้อันพระผู้มีพระภาคผู้แสวงหาคุณยิ่งใหญ่ทรงฝึกแล้วด้วยการฝึกอันอุดม เราเป็นผู้ละความชนะและความแพ้แล้วบรรลุถึงฐานะอันไม่หวั่นไหว ในกัลปที่ ๗๗๐๐ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ๑๔ พระองค์ ทุกพระองค์มีพระนามว่าอัมพัฏฐชัย มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระอัมพทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ อัมพทายกเถราปทาน.

สุมโน นาม นาเมน มาลากาโร อหํ ตทา

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ โลกาหุติปฏิคฺคหํ ๑ ฯ

อุโภหตฺเถหิ ปคฺคยฺห สุมนํ ปุปฺผมุตฺตมํ

พุทฺธสฺส อภิโรเปสึ สิขิโน โลกพนฺธุโน ฯ

อิมาย ปุปฺผปูชาย เจตนาปณิธีหิ จ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

ฉพฺพีสติมฺหิ กปฺปมฺหิ จตฺตารสฺสุ มหายสา

สตฺตรตนสมฺปนฺนา ราชาโน จกฺกวตฺติโน ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สุมโน เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

สุมนตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ยุ. อาหุตีนํ ปฏิคฺคหํ ฯ

ในกาลนั้น เราเป็นนายมาลาการมีนามชื่อว่าสุมนะ ได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้ปราศจากธุลี ทรงสมควรรับเครื่องบูชาของโลก จึงเอามือทั้งสองประคองดอกมะลิที่บานดีบูชาแด่พระพุทธเจ้าพระนามว่าสิขี ผู้เป็นเผ่าพันธุ์ของโลกด้วยการบูชาดอกไม้นี้ และด้วยการตั้งจิตไว้ เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ในกัลปที่ ๓๑ แต่กัลปนี้ เราบูชาพระพุทธเจ้าด้วยดอกไม้ใด ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชาในกัลปที่ ๒๖ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๔ พระองค์ ผู้มีพระยศมาก ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราได้ทำแจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระสุมนเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ สุมนเถราปทาน.

อภีตรูปํ สีหํว ครุฬคฺคํว ปกฺขินํ

พฺยคฺฆสุภํว ปวรํ อภิชาตํว เกสรึ ฯ

สิขึ ติโลกสรณํ อเนญฺชํ อปราชิตํ

นิสินฺนํ มรณานคฺคํ ภิกฺขุสงฺฆปุรกฺขตํ ฯ

จงฺโกฏเก ฐเปตฺวาน อโนชํ ปุปฺผมุตฺตมํ

มหาจงฺโกฏเกเนว ๑ พุทฺธเสฏฺฐํ สโมกิรึ ฯ

เตน จิตฺตปฺปสาเทน ทิปทินฺท นราสภ

ปตฺโตมฺหิ อจลํ ฐานํ หิตฺวา ชยปราชยํ ฯ

เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป ยํ กมฺมมกรึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

สมฺปุณฺเณ ตึสกปฺปมฺหิ เทวภูติสนามกา

สตฺตรตนสมฺปนฺนา ปญฺจาสุํ จกฺกวตฺติโน ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปุปฺผจงฺโกฏิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ปุปฺผจงฺโกฏิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

อุทฺทานํ

สกจิตฺตํ อโถ ปุปฺผิ ปจฺจาภิคมเนน ๑ จ

ปรปฺปสาทภิสโท ๒ สุจินฺติ วตฺถทายโก ฯ

อมฺพทายิ จ สุมโน ปุปฺผจงฺโกฏิโยปิจ ๓

คาเถกสตฺตติ วุตฺตา คณิตา อตฺถทสฺสิติ ๔ ฯ

สกจิตฺตนิยวคฺโค สตฺตโม ฯ

๑ ม. ยุ. สห จงฺโกฏเกเนว ฯ

ข้าพระองค์เอาดอกอังกาบอันบานดี ใส่ในผอบจนเต็มแล้ว ได้บูชาพระพุทธเจ้าพระนามว่าสิขีผู้ประเสริฐสุด ผู้ไม่ทรงครั้นคร้ามดังสีหะ เหมือนพระยาครุฑ งามประเสริฐดุจพระยาเสือโคร่ง มีพระชาติดีเหมือนไกรสรราชสีห์ เป็นสรณะของโลกสาม ผู้ไม่หวั่นไหว ไม่ทรงแพ้อะไรๆ ผู้เลิศกว่าบรรดาผู้ฆ่ากิเลส ประทับนั่งแวดล้อมด้วยภิกษุสงฆ์ พร้อมทั้งผอบใหญ่ ข้าแต่พระองค์ผู้จอมสัตว์ ผู้นราสภ ด้วยจิตอันเลื่อมใสนั้น ข้าพระองค์เป็นผู้ละความชนะและแพ้แล้ว บรรลุถึงฐานะอันไม่หวั่นไหว ในกัลปที่ ๓๑ แต่กัลปนี้ ข้าพระองค์ได้ทำกรรมใด ในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น ข้าพระองค์ไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ในกัลปที่ ๓๐ถ้วนแต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๕ พระองค์ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว๗ ประการ มีพระนามว่าเทวภูติเหมือนกัน คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพระองค์ทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนา ข้าพระองค์ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระปุปผจังโกฏิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ปุปผจังโกฏิยเถราปทาน.

--------------

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. สกจิตตนิยเถราปทาน ๒. อาโปปุผผิยเถราปทาน

๓. ปัจจาคมนิยเถราปทาน ๔. ปรัปปสาทกเถราปทาน

๕. ภิสทายกเถราปทาน ๖. สุจินติตเถราปทาน

๗. วัตถทายกเถราปทาน ๘. อัมพทายกเถราปทาน

๙. สุมนเถราปทาน ๑๐. ปุปผจังโกฏิยเถราปทาน

คาถาอันแสดงอรรถที่ท่านกล่าวแล้วนับได้ ๗๑ คาถา ฉะนี้แล.

จบ สกจิตตนิยวรรคที่ ๗.