วิเภทกิวรรค

กกุสนฺโธ มหาวีโร สพฺพธมฺมาน ปารคู

คณมฺหา วูปกฏฺโฐ โส อคมาสิ วนนฺตรํ ฯ

วีชวีชํ ๒ คเหตฺวาน ลตาย อาจรึ ๓ อหํ

ภควา ตมฺหิ สมเย ฌายเต ปพฺพตนฺตเร ฯ

ทิสฺวานาหํ เทวเทวํ วิปฺปสนฺเนน เจตสา

ทกฺขิเณยฺยสฺส ธีรสฺส วีชวีชมทาสหํ ฯ

อิมสฺมึเยว กปฺปสฺมึ ยํ วีชมททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ วีชวีชสฺสิทํ ผลํ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา วิเภทกพีชิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

วิเภทกพีชิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. วิภีตกมิญฺชิยตฺเถร... ฯ ๒ ม. สพฺพตฺถ วีชมิญฺชํ ฯ ๓ ม. ยุ. อาวุณึ ฯ

พระพุทธเจ้าผู้มีความเพียรใหญ่ ทรงรู้จบธรรมทั้งปวง พระนามว่ากกุสันธะ พระองค์เสด็จหลีกออกจากหมู่ไปสู่ภายในป่า เราถือเมล็ดพืชเครือเถาเที่ยวมา สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคทรงเข้าฌานอยู่ ณ ระหว่างภูเขา เราเห็นพระพุทธเจ้าผู้เป็นเทพของทวยเทพแล้วมีใจเลื่อมใส ได้ถวายเมล็ดพืชแด่พระพุทธเจ้า ผู้เป็นทักขิไณยบุคคล เป็นนักปราชญ์ ในกัปนี้เอง เราได้ถวายพืชใดในกาลนั้นด้วยการถวายพืชนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งเมล็ดพืชเราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระวิเภทกพีชิยเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ วิเภทกพีชิยเถราปทาน.

อชิเนน นิวตฺโถหํ วากจีรธโร ตทา

ภาริยา ๑ ปูรยิตฺวาน โกลํ หาสิ ๒ มมสฺสมํ ฯ

ตมฺหิ กาเล สิขี พุทฺโธ เอโก อทุติโย อหุ

มมสฺสมํ อุปาคญฺฉิ โชเตนฺโต ๓ สพฺพกาลิกํ ฯ

สกํ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา วนฺทิตฺวาน จ สุพฺพตํ

อุโภหตฺเถหิ ปคฺคยฺห โกลํ พุทฺธสฺสทาสหํ ฯ

เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป ยํ ผลํ อททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ โกลทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โกลทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

โกลทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ขาริยา ฯ ยุ. ขาริภารํ หริตฺวาน ฯ ๒ ม. หาสึ ฯ ยุ. โกลมาหริมสฺสมํ ฯ

๓ ม. ชานนฺโต ฯ

ครั้งนั้น เรานุ่งหนังเสือ ห่มผ้าคากรอง บำเพ็ญวัตรจริยาอย่างหนักใกล้อาศรมของเรามีต้นพุทรา ในกาลนั้น พระพุทธเจ้าพระนามว่าสิขี เป็นเอก ไม่มีผู้เสมอสอง ทรงทำโลกให้โชติช่วงอยู่ตลอดกาลทั้งปวง เสด็จเข้ามายังอาศรมของเรา เรายังจิตของตนให้เลื่อมใสและถวายบังคมพระพุทธเจ้าผู้มีวัตรอันงามแล้ว ได้เอามือทั้งสองกอบพุทราถวายแด่พระพุทธเจ้า ในกัปที่ ๓๑ แต่กัปนี้ เราได้ถวายพุทราใด ในกาลนั้น ด้วยทานนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายพุทรา เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ถอนภพขึ้นได้ทั้งหมดแล้ว ตัดกิเลสเครื่องผูกดังช้างตัดเชือกแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่ การที่เราได้มายังสำนักของพระพุทธเจ้าของเรานี้ เป็นการมาดีแล้วหนอ วิชชา ๓ เราได้บรรลุแล้วโดยลำดับ พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘และอภิญญา ๖ เราได้ทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระโกลทายกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ โกลทายกเถราปทาน.

จนฺทภาคานทีตีเร อสฺสโม สุกโต มม

เวลุวรุกฺเขหิ อากิณฺโณ นานาทุมนิเสวิโต ฯ

สุคนฺธํ เวลุวํ ทิสฺวา พุทฺธเสฏฺฐํ อนุสฺสรึ

ขาริภารํ ปูรยิตฺวา ตุฏฺโฐ สํวิคฺคมานโส ฯ

กกุสนฺธํ อุปาคมฺม พิลฺลปกฺกมทาสหํ

ปุญฺญกฺเขตฺตสฺส ธีรสฺส วิปฺปสนฺเนน เจตสา ฯ

อิมสฺมึเยว กปฺปสฺมึ ยํ ผลํ อททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ผลทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เวลุวผลิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

เวลุวผลิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. พิลฺลิยตฺเถร... ฯ ยุ. พิลฺลผลิยตฺเถร... ฯ

เราสร้างอาศรมไว้อย่างสวยงาม ใกล้ฝั่งแม่น้ำจันทภาคา อาศรมนั้นเกลื่อนกล่นไปด้วยต้นมะตูม เป็นที่รวมหมู่ไม้นานาชนิด เราเห็นผลมะตูมมีกลิ่นหอมแล้ว ระลึกถึงพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด เราทั้งยินดีทั้งสลดใจ เอาผลมะตูมใส่หาบจนเต็ม ได้เข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้าพระนามว่า กกุสันธะ แล้วถวายผลมะตูมสุกแด่พระองค์ผู้เป็นเนื้อนาบุญ เป็นนักปราชญ์ ด้วยใจอันผ่องใส ในกัปนี้เองเราได้ถวายผลมะตูมใดในกาลนั้น ด้วยการถวายผลมะตูมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายมะตูม เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระเวลุวผลิยเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ เวลุวผลิยเถราปทาน.

สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ ทฺวตฺตึสวรลกฺขณํ

ปวนคฺเคน คจฺฉนฺตํ สาลราชํว ผุลฺลิตํ ฯ

ติณสนฺถรํ ปญฺญาเปตฺวา พุทฺธเสฏฺฐํ อยาจหํ

อนุกมฺปตุ มํ พุทฺโธ ภิกฺขํ อิจฺฉามิ ทาตเว ฯ

อนุกมฺปโก การุณิโก อตฺถทสฺสี มหายโส

มม สงฺกปฺปมญฺญาย โอรุยฺห ๑ มม อสฺสเม ฯ

โอโรหิตฺวาน สมฺพุทฺโธ นิสีทิ ปณฺณสนฺถเร

ภลฺลาตกํ คเหตฺวาน พุทฺธเสฏฺฐสฺสทาสหํ ฯ

มม นิชฺฌายมานสฺส ปริภุญฺชิ ตทา ชิโน

ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา อภิวนฺทึ ตทา ชินํ ฯ

อฏฺฐารเส กปฺปสเต ยํ ผลํ อททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ผลทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ภลฺลาตกทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ภลฺลาตกทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. โอรูหิ ฯ

เราตกแต่งเครื่องลาดที่ทำด้วยหญ้าแล้ว ได้ทูลอาราธนาพระสัมพุทธเจ้าผู้มีพระฉวีวรรณเหมือนทองคำ มีพระลักษณะอันประเสริฐ ๓๒ประการ ผู้ประหนึ่งว่าพระยารังที่กำลังดอกบาน เป็นพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด กำลังเสด็จไปทางท้ายป่าใหญ่ว่า ขอพระพุทธเจ้าทรงโปรดอนุเคราะห์ข้าพระองค์เถิด ข้าพระองค์ปรารถนาจะถวายภิกษา พระพุทธเจ้าพระนามว่าอัตถทัสสี ผู้อนุเคราะห์ ประกอบด้วยพระกรุณา มีพระยศใหญ่ ได้ทรงทราบความดำริของเรา จึงเสด็จแวะที่อาศรมของเรา ครั้นแล้ว พระองค์ได้ประทับบนเครื่องลาดที่ทำด้วยหญ้า เราได้หยิบเอาผลไม้รกฟ้ามาถวายแด่พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด เมื่อเรามองดูอยู่ พระพิชิตมารทรงเสวยในเวลานั้นเรายังจิตให้เลื่อมใสในทานนั้นแล้ว ได้ถวายบังคมพระพิชิตมารในกาลนั้น ในกัปที่ ๑,๘๐๐ เราได้ถวายผลไม้ใด ในกาลนั้น ด้วยการถวายผลไม้นั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายผลไม้เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระภัลลาตกทายกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ภัลลาตกทายกเถราปทาน.

นิโคฺรเธ หริโตภาเส สํวิรูฬฺหมฺหิ ปาทเป

อุมฺมามาลญฺหิ ๒ ปคฺคยฺห โพธิยา อภิโรปยึ ฯ

อิมสฺมึเยว กปฺปสฺมึ ยํ โพธิมภิปูชยึ ๓

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ โพธิปูชายิทํ ผลํ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิปสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุมฺมาปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

อุมฺมาปุปฺผิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ก็ครั้นเมื่อต้นไทรอันเป็นไม้โพธิพฤกษ์ งอกงามสีเขียวขจี เราได้เอาดอกผักตบมาบูชาไม้โพธิพฤกษ์ ในกัปนี้เอง เราได้บูชาโพธิพฤกษ์ใด ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการบูชาไม้โพธิพฤกษ์ เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระอุมมาปุปผิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ อุมมาปุปผิยเถราปทาน.

สุปุปฺผิตํ สาลวนํ โอคฺคยฺห เวสฺสภู มุนิ

นิสีทิ คิริทุคฺเคสุ อภิชาโตว เกสรี ฯ

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน อมฺพาฏกมปูชยึ

ปุญฺญกฺเขตฺตํ มหาวีรํ ๑ ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ ฯ

เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อมฺพาฏกิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

อิมฺพาฏกิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. อุตฺตริปุปฺผิยตฺเถร... ฯ ยุ. อุตุฬฺหิปุปฺผิยตฺเถร... ฯ

๒ ม. อุตฺตริมาลํ ฯ ยุ. อุตุฬฺหิมาลํ ฯ ๓ ยุ. ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ ฯ

พระมุนีพระนามว่าเวสสภูผู้อภิชาติ เสด็จเข้าไปสู่ป่ารังซึ่งมีดอกบานสะพรั่ง ประทับอยู่ที่ซอกเขา เหมือนไกรสรสีหราช ฉะนั้น เรามีจิตผ่องใสโสมนัส เลื่อมใส ได้เอาดอกมะกอกบูชาพระมหาวีรเจ้าผู้เป็นบุญเขตด้วยมือทั้งสองของตน ในกัปที่ ๓๑ แต่กัปนี้ เราได้เอาดอกไม้บูชาใด ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระอัมพาฏกิยเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ อัมพาฏกิยเถราปทาน.

ปทุมุตฺตรสฺส ภควโต สพฺพภูตหิเตสิโน

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน สีหาสนมทาสหํ ฯ

เทวโลเก มนุสฺเส วา ยตฺถ ยตฺถ วสามหํ

ลภามิ วิปุลํ พฺยมฺหํ สีหาสนสฺสิทํ ผลํ ฯ

สุวณฺณรูปิยมยา โลหิตงฺกมยา พหู

มณิมยา จ ปลฺลงฺกา นิพฺพตฺตนฺติ มมํ สทา ฯ

โพธิยา อาสนํ กตฺวา ชลชุตฺตมนามิโน

อุจฺเจ กุเล ปชายามิ อโห ธมฺมสุธมฺมตา ฯ

สตสหสฺเส อิโต กปฺเป สีหาสนมกาสหํ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ สีหาสนสฺสิทํ ผลํ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สีหาสนิโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

สีหาสนิกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. อนุตฺตรํ ฯ

เรามีจิตเลื่อมใสมีใจโสมนัส ได้ถวายอาสนะทองแด่พระผู้มีพระภาคพระนามว่าปทุมุตระ ผู้แสวงหาประโยชน์แด่สรรพสัตว์ เราอยู่ในโลกใดๆ คือ ในเทวโลกหรือมนุษยโลก ในโลกนั้นๆ เราได้วิมานอันไพบูลย์ นี้เป็นผลของอาสนะทอง บัลลังก์อันสำเร็จด้วยทองและเงิน สำเร็จด้วยแก้วปทุมราช และสำเร็จด้วยแก้วมณีเกิดแก่เรามากมาย ในกาลทุกเมื่อ เราทำอาสนะไม้โพธิของพระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตระแล้ว ได้บังเกิดในสกุลสูง โอพระธรรมเป็นธรรมดี ในกัปที่แสนแต่กัปนี้ เราได้ทำอาสนะทองด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งอาสนะทองเราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนา เราได้ทำเสร็จแล้วดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระสีหาสนิกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ สีหาสนิกเถราปทาน.

สุเมโธ นาม สมฺพุทฺโธ การุณิโก ๑ มหามุนิ

ตารยิตฺวา พหู สตฺเต นิพฺพุโต โส มหายโส ฯ

สีหาสนสฺส สามนฺตา สุเมธสฺส มเหสิโน

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน ปาทปีฐมการยึ ฯ

กตฺวาน กุสลํ กมฺมํ สุขปากํ สุขุทฺรยํ ๒

ปุญฺญกมฺเมน สํยุตฺโต ตาวตึสํ อคญฺฉหํ ฯ

ตตฺถ เม วสมานสฺส ปุญฺญกมฺมสมงฺคิโน

ปทานิ อุทฺธรนฺตสฺส โสณฺณปีฐา ภวนฺติ เม ฯ

ลาภา เตสํ สุลทฺธนฺเต เย ลภนฺติ อุปสฺสุติ ๑

นิพฺพุเต การํ กตฺวาน ลภนฺติ วิปุลํ สุขํ ฯ

มยาปิ สุกตํ กมฺมํ วาณิชฺเช สุปโยชิตํ

ปาทปีฐํ กริตฺวาน โสณฺณปีฐํ ลภามหํ ฯ

ยํ ยํ ทิสํ ปกฺกมามิ เกนจิ กิจฺจเยนหํ ๒

โสณฺณปีเฐ อกฺกมามิ ปุญฺญกมฺมสฺสิทํ ผลํ ฯ

ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ ยํ กมฺมมกรึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ปาทปีฐสฺสิทํ ผลํ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปาทปีฐิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ปาทปีฐิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. อคฺโค การุณิโก มุนิ ฯ ๒ ยุ. สุขินฺทฺริยํ ฯ

๑ ม. ยุ. อุปสฺสุตึ ฯ ๒ ยุ. ปจฺจเยนหํ ฯ

พระมหามุนีสัมพุทธเจ้า ผู้ประกอบด้วยพระกรุณา พระนามว่าสุเมธะยังสัตว์ให้ข้ามเป็นอันมากแล้ว พระองค์ผู้ทรงพระยศใหญ่ก็ได้เสด็จนิพพาน เรามีจิตเลื่อมใสมีใจโสมนัส ได้ใช้ให้คนทำตั่งสำหรับรองเท้าไว้ที่ใกล้อาสนะทอง ของพระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสุเมธะผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ เราทำกุศลกรรมอันมีความสุขเป็นผลมีความสุขเป็นกำไรแล้ว เป็นผู้ประกอบด้วยบุญกรรม ได้ไปสู่สวรรค์ชั้นดาวดึงส์ เมื่อเราผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยบุญกรรมอยู่ในดาวดึงส์นั้น ตั่งทองย่อมเกิดแก่เราผู้ยกเท้าก้าวไปอยู่ นรชนเหล่าใดได้การเข้าไปฟังใกล้ๆ ทำสักการะในพระพุทธเจ้าผู้เสด็จนิพพานแล้ว ได้สุขอันไพบูลย์ นรชนเหล่านั้นได้ลาภดีแล้ว แม้เราก็ได้สร้างกรรมไว้ดีแล้ว เราทำตั่งสำหรับรองเท้าอันประกอบแล้วในการค้าขาย จึงได้ตั่งทอง เราเหยียบไปบนตั่งทองในทิศที่ไปด้วยกิจบางอย่าง นี้เป็นผลแห่งบุญกรรม ในกัปที่สามหมื่น เราได้ทำกรรมใดในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งตั่งสำหรับรองเท้า เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

จบ ปาทปิฐิยเถราปทาน.

ปทุมุตฺตรสฺส พุทฺธสฺส โพธิยา ปาทปุตฺตเม

เวทิยํ สุกตํ กตฺวา สกํ จิตฺตํ ปสาทยึ ฯ

อคฺโคฬารานิ ๒ ภณฺฑานิ กตานิ อกตานิ จ

อนฺตลิกฺขา ปวสฺสนฺติ เวทิกาย อิทํ ผลํ ฯ

อุภโต พฺยุฬฺหสงฺคาเม ปกฺขนฺทนฺโต ภยานเก

ภยเภรวํ น ปสฺสามิ เวทิกาย อิทํ ผลํ ฯ

มม สงฺกปฺปมญฺญาย พฺยมฺหํ นิพฺพตฺตเต สุภํ

สยนานิ มหคฺฆานิ เวทิกาย อิทํ ผลํ ฯ

สตสหสฺเส อิโต กปฺเป ยํ เวทิกมการยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ เวทิกาย อิทํ ผลํ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เวทิยการโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

เวทิยการกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. เวทิการตฺเถร ... ฯ ๒ ม. อโตฬารานิ ฯ ยุ. อโถฬารานิ ฯ

เราได้สร้างไพรทีอย่างสวยงาม ไว้ที่โพธิพฤกษ์ของพระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตระ ซึ่งเป็นไม้สูงสุดกว่าไม้ทั้งหลาย แล้วยังจิตของตนให้เลื่อมใส เครื่องใช้สอยหลายชนิดเลิศโอฬาร ทั้งที่ทำเสร็จและยังทำไม่เสร็จ ตกลงมาจากอากาศ นี้เป็นผลแห่งไพรทีในสงครามที่สองฝ่ายประชิดกัน อันน่ากลัว เมื่อเราเข้าไป ก็ไม่พบสิ่งที่น่าขลาดกลัวเลย นี้เป็นผลแห่งไพรที วิมานอันงดงามและที่นอนอันล้นค่า เกิดขึ้นดังจะรู้ความดำริของเรา นี้ก็เป็นผลแห่งไพรที ในกัปที่แสนแต่กัปนี้ เราได้ทำไพรทีใด ด้วยกรรมนั้นเราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งไพรที เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ...

พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระเวทิยการกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ เวทิยการกเถราปทาน.

สิทฺธตฺถสฺส ภควโต ทิปทินฺทสฺส ตาทิโน

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน โพธิฆรมการยึ ฯ

ตุสฺสิตํ อุปปนฺโนมฺหิ วสามิ รตเน ฆเร

น เม สีตํ ว อุณฺหํ วา วาโต คตฺเต น สมฺผุเส ฯ

ปญฺจสฏฺฐิมฺหิโต กปฺเป จกฺกวตฺติ อโหสหํ

กาสิกํ นาม นครํ วิสุกมฺเมน มาปิตํ ฯ

ทสโยชนอายามํ อฏฺฐโยชนวิตฺถตํ

น ตมฺหิ นคเร อตฺถิ กฏฺฐํ วลฺลี จ มตฺติกา ฯ

ติริยํ โยชนํ อาสิ อฑฺฒโยชนวิตฺถตํ

มงฺคโล นาม ปาสาโท วิสุกมฺเมน มาปิโต ฯ

จูฬาสีติสหสฺสานิ ถมฺภา โสวณฺณิยา อหุ

มณิมยา จ นิยฺยูหา ฉทนํ รูปิยํ อหุ ฯ

สพฺพโสณฺณมยํ ฆรํ วิสุกมฺเมน มาปิตํ

อชฺฌาวุตฺถํ มยา เอตํ ฆรทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

เต สพฺเพ อนุโภตฺวาน เทวมานุสเก ภเว

อชฺช ปตฺโตมฺหิ นิพฺพานํ สนฺติปทํ อนุตฺตรํ ฯ

ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ โพธิฆรมการยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ฆรทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โพธิฆรการโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

โพธิฆรการกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

อุทฺทานํ

วิเภทกิ โกลผลิ พิลฺลภลฺลาตกปฺปโท

อุมฺมา อมฺพาฏกิ เจว อาสนิ ปาทปีฐโก ฯ

เวทิกา โพธิฆริโก คาถาโย คณิตาปิจ

เอกูนาสีติกา สพฺพา อสฺมึ วคฺเค ปกิตฺติตา ฯ

วิเภทกิวคฺโค ปญฺจจตฺตาฬีโส ฯ

๑ ม. โพธิฆรทายตฺเถร ... ฯ ยุ. โพธิฆริยตฺเถร ... ฯ

เรามีจิตเลื่อมใสมีใจโสมนัส ได้ใช้คนทำเรือนไม้โพธิของพระผู้มีพระภาคผู้เป็นใหญ่กว่าสัตว์ผู้คงที พระนามว่าสิทธัตถะ เราเข้าถึงสวรรค์ชั้นดุสิต อยู่ในเรือนแก้ว หนาว ร้อน หรือลม มิได้ถูกต้องตัวเราเลย ในกัปที่ ๖๕ แต่กัปนี้ เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิวิสสุกรรมเทพบุตรได้เนรมิตนครชื่อกาสิกะ ยาว ๑๐ โยชน์ กว้าง๘ โยชน์ให้เรา ในนครนั้นไม่มีไม้ เครือเถา และดินเลยวิสสุกรรมเทพบุตรเนรมิตปราสาทชื่อมงคล ยาวโยชน์หนึ่ง กว้างครึ่งโยชน์ ให้เรา เสาปราสาท ๘๔,๐๐๐ ต้น ล้วนเป็นทองคำพื้นสำเร็จด้วยแก้วมณี หลังคาเป็นเงิน เรือนสำเร็จด้วยทอง นี้เราได้อยู่ครอบครองมาแล้ว นี้เป็นผลแห่งการให้เรือนเป็นทานเราได้เสวยผลทั้งปวงนั้น ในภพทั้งที่เป็นของเทวดาและมนุษย์วันนี้เราบรรลุนิพพานอันเป็นบทสงบระงับ ไม่มีบทใดจะยิ่งกว่าในกัปที่สามหมื่น เราได้ให้ทำเรือนโพธิพฤกษ์ ด้วยกรรมนั้นเราไม่รู้จักทุคติเลย นี้ก็เป็นผลแห่งการให้เรือนเป็นทาน เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระโพธิฆรการกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ โพธิฆรการกเถราปทาน.

------------------

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. วิเภทกิพีชิยเถราปทาน ๖. อัมพาฏกิยเถราปทาน

๒. โกลทายกเถราปทาน ๗. สีหาสนิกเถราปทาน

๓. เวลุวผลิยเถราปทาน ๘. ปาทปิฐิยเถราปทาน

๔. ภัลลาตกทายกเถราปทาน ๙. เวทิยการกเถราปทาน

๕. อุมมาปุปผิยเถราปทาน ๑๐. โพธิฆรการกเถราปทาน

ในวรรคนี้ บัณฑิตได้ภาษิตคาถาไว้คำนวณได้ ๗๙ คาถา.

จบ วิเภทกิวรรคที่ ๔๕