เอกุโปสถวรรค

นคเร พนฺธุมติยา พนฺธุมา นาม ขตฺติโย

ทิวเส ปุณฺณมาย โส อุปวสิ ๑ อุโปสถํ ฯ

อหํ เตน สมเยน กุมฺภทาสี อหุ ๒ ตหึ

ทิสฺวา สราชิกํ เสนํ เอวาหํ จินฺตยึ ตทา ฯ

ราชาปิ รชฺชํ ฉฑฺเฑตฺวา อุปวสิ ๑ อุโปสถํ

สผลํ นูน ตํ กมฺมํ ชนกาโย ปโมทิโต ฯ

โยนิโส ปจฺจเวกฺขิตฺวา ทุคฺคติญฺจ ๓ ทลิทฺทตํ

มานสํ สมฺปหํสิตฺวา อุปวสึ ๔ อุโปสถํ ฯ

อหํ อุโปสถํ กตฺวา สมฺมาสมฺพุทฺธสาสเน

เตน กมฺเมน สุกเตน ตาวตึสํ อคญฺฉหํ ฯ

ตตฺถ เม สุกตํ พฺยมฺหํ อุทฺธํ ๕ โยชนมุคฺคตํ

กูฏาคารวรูเปตํ มหาสนํ สุภูสิตํ ฯ

อจฺฉรา สตสหสฺสา อุปติฏฺฐนฺติ มํ สทา

อญฺญาเทว ๖ อติกฺกมฺม อติโรจามิ สพฺพทา ฯ

จตุสฏฺฐิเทวราชูนํ มเหสิตฺตมการยึ

เตสฏฺฐิจกฺกวตฺตีนํ มเหสิตฺตมการยึ ฯ

สุวณฺณวณฺณา หุตฺวาน ภเวสุ สํสรามหํ

สพฺพตฺถ ปวรา โหมิ อุโปสถสฺสิทํ ผลํ ฯ

หตฺถิยานํ อสฺสยานํ รถยานญฺจ เกวลํ ๑

ลภามิ สพฺพเมตมฺปิ ๒ อุโปสถสฺสิทํ ผลํ ฯ

โสวณฺณมยํ รูปิมยํ อโถปิ ผลิกามยํ

โลหิตงฺกมยญฺเจว สพฺพํ ปฏิลภามหํ ฯ

โกเสยฺยกมฺพลกานิ ๓ โขมกปฺปาสิกานิ จ

มหคฺฆานิ จ วตฺถานิ สพฺพํ ปฏิลภามหํ ฯ

อนฺนปานํ ขาทนียํ วตฺถเสนาสนานิ จ

สพฺพเมตํ ปฏิลเภ อุโปสถสฺสิทํ ผลํ ฯ

วรคนฺธญฺจ มาลญฺจ จุณฺณกญฺจ วิเลปนํ

สพฺพเมตํ ปฏิลเภ อุโปสถสฺสิทํ ผลํ ฯ

กูฏาคารญฺจ ปาสาทํ มณฺฑปํ หมฺมิยํ คุหํ

สพฺพเมตํ ปฏิลเภ อุโปสถสฺสิทํ ผลํ ฯ

ชาติยา สตฺตวสฺสาหํ ปพฺพชึ อนคาริยํ

อฑฺฒมาเส อสมฺปตฺเต อรหตฺตํ อปาปุณึ

[๔]

สพฺพาสวปริกฺขีณา นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ กมฺมมกรึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ อุโปสถสฺสิทํ ผลํ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสวา ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ เอกุโปสถิกา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

เอกุโปสถิกาเถริยา อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ยุ. อุปปชฺชิ ฯ ๒ ม. ยุ. อหํ ฯ ๓ ม. ยุ. ทคฺคจฺจญฺจ ฯ ๔ ยุ. อุปปชฺชึ ฯ

๕ ม. อุพฺภ... ฯ ยุ. อุพฺภํ... ฯ ๖ ม. ยุ. อญฺเญเทว ฯ

๑ ม. สีวิกํ ฯ ๒ ม. สพฺพเมเวตํ ฯ ๓ ม. ยุ. ...กมฺพลิยานิ ฯ ๔ ม. ยุ. กิเลสา

ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา ฯ

ในพระนครพันธุมดี มีพระบรมกษัตริย์ทรงพระนามว่าพันธุมาในวันเพ็ญ ท้าวเธอทรงรักษาอุโบสถศีล สมัยนั้น ดิฉันเป็นนางกุมภทาสีในพระนครพันธุมดีนั้น เห็นเสนาพร้อมด้วยพระมหากษัตริย์จึงคิดอย่างนี้ในครั้งนั้นว่า แม้พระมหากษัตริย์ก็ยังทรงละราชกิจมารักษาอุโบสถศีล กรรมนั้นต้องมีผลแน่นอน หมู่มหาชนจึงพากันเบิกบานใจ ดิฉันพิจารณาเห็นทุคติและความเป็นคนยากไร้โดยแยบคาย ทำให้จิตใจร่าเริงแล้ว รักษาอุโบสถศีล ดิฉันรักษาอุโบสถศีลในพระศาสนาของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะกรรมที่ทำไว้ดีแล้วนั้นดิฉันได้ไปสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ วิมานที่บุญกรรมสร้างให้ดิฉันอย่างสวยงามในดาวดึงส์นั้น สูงโยชน์หนึ่ง ประกอบด้วยเรือนยอดมีที่นั่งใหญ่โต

ประดับแล้วอย่างดี นางอัปสรแสนนางต่างบำรุงบำเรอดิฉันอยู่ทุกเมื่อ ดิฉันงามเกินนางเทพอัปสรอื่นๆ ในกาลทั้งปวงดิฉันได้เป็นพระอัครมเหสีของท้าวสักรินทเทวราช ๖๔ พระองค์ ได้เป็นพระอัครมเหสีของพระเจ้าจักรพรรดิ ๖๓ พระองค์ ดิฉันเป็นผู้มีผิวพรรณปานดังทองคำ ท่องเที่ยวอยู่ในภพทั้งหลาย ดิฉันเป็นผู้ประเสริฐในที่ทุกสถาน นี้เป็นผลแห่งอุโบสถศีล ดิฉันย่อมได้ยานช้าง ยานม้า และยานรถ แม้ทุกอย่างมากมาย นี้เป็นผลแห่งอุโบสถศีล ภาชนะสำเร็จด้วยทองเงินแก้วผลึกและแก้วปทุมราชดิฉันได้ทุกอย่าง ผ้าไหม ผ้าขนสัตว์ ผ้าเปลือกไม้ ผ้าฝ้ายและผ้าที่มีราคาสูงๆ ดิฉันก็ได้ทุกสิ่ง ข้าว น้ำ ของเคี้ยว ผ้า

เสนาสนะดิฉันได้ทุกอย่าง นี้เป็นผลแห่งอุโบสถศีล เครื่องหอมชนิดดีดอกไม้ จุรณ์สำหรับลูบไล้ ดิฉันก็ได้ทุกประการ นี้เป็นผลแห่งอุโบสถศีล เรือนยอด ปราสาท มณฑป เรือนโล้นและถ้ำ ดิฉันก็ได้ถ้วนทุกสิ่ง นี้เป็นผลแห่งอุโบสถศีล พอดิฉันอายุได้ ๗ ขวบก็ได้ออกบวชเป็นบรรพชิต ได้บรรลุอรหัตเมื่อยังไม่ทันจะถึงครึ่งเดือน ดิฉันมีอาสวะสิ้นไปหมดแล้ว บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก ในกัปที่ ๙๑ แต่กัปนี้ ดิฉันได้ทำกรรมใดในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น ดิฉันไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งอุโบสถศีล ดิฉันเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาดิฉันได้ทำเสร็จแล้ว.

ทราบว่า ท่านพระเอกุโปสถิกาภิกษุณีได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ เอกุโปสถิกาเถริยาปทาน.

จนฺทภาคานทีตีเร อโหสึ กินฺนรี ตทา

อถทฺทสํ เทวเทวํ จงฺกมนฺตํ นราสภํ ฯ

โอจินิตฺวา สลฬปุปฺผํ พุทฺธเสฏฺฐสฺสทาสหํ

อุปสิงฺฆิ มหาวีโร สลฬํ เทวคนฺธิกํ ๑ ฯ

ปฏิคฺคเหตฺวา สมฺพุทฺโธ วิปสฺสี โลกนายโก

อุปสิงฺฆิ มหาวีโร เปกฺขมานาย เม ตทา ฯ

อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน วนฺทิตฺวา ทิปทุตฺตมํ

สกํ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา ตโต ปพฺพตมารุหึ ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสวา ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สลฬปุปฺผิกา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

สลฬปุปฺผิกาเถริยา อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ยุ. ปุพฺพคนฺธิกํ ฯ

ครั้งนั้น ดิฉันเกิดเป็นนางกินรีอยู่ที่ใกล้ฝั่งแม่น้ำจันทภาคา ดิฉันได้พบพระนราสภผู้เป็นเทพของทวยเทพ กำลังเสด็จจงกรมอยู่ ดิฉันได้เลือกเก็บดอกไม้ช้างน้าวมาถวาย แด่พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดพระมหาวีระเจ้าทรงดมกลิ่นดอกไม้ช้างน้าว ซึ่งมีกลิ่นเหมือนทิพย์พระมหาวีระผู้นำโลกพระนามว่าวิปัสสีสัมพุทธเจ้าทรงรับแล้ว ได้ทรงดมกลิ่น ในเมื่อดิฉันมองดูอยู่ในครั้งนั้น ดิฉันประนมอัญชลีถวายบังคมพระพุทธองค์ผู้อุดมกว่าสัตว์ ทำจิตของตนให้เลื่อมใสต่อจากนั้นก็ได้เดินขึ้นภูเขาไป ในกัปที่ ๙๑ แต่กัปนี้ ดิฉันได้ถวายดอกไม้ใดในกาลนั้น ด้วยการถวายดอกไม้นั้น ดิฉันไม่รู้จักทุคติเลยนี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ดิฉันเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนา ดิฉันได้ทำเสร็จแล้ว.

ทราบว่า ท่านพระสลฬปุปผิกาภิกษุณีได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ สลฬปุปผิกาเถริยาปทาน.

นคเร พนฺธุมติยา กุมฺภทาสี อโหสหํ

มม ภาคํ คเหตฺวาน คจฺฉํ อุทกหาริเก ๑ ฯ

ปนฺถมฺหิ สมณํ ทิสฺวา สนฺตจิตฺตํ สมาหิตํ

ปสนฺนจิตฺตา สุมนา โมทเก ตีณิทาสหํ ฯ

เตน กมฺเมน สุกเตน เจตนาปณิธีหิ จ

เอกูนตึส ๒ กปฺปานิ วินิปาตํ น อคญฺฉหํ ฯ

สมฺปตฺติญฺจ กริตฺวาน สพฺพํ อนุภวึ อหํ

โมทเก ตีณิ ทตฺวาน ปตฺตาหํ อจลํ ปทํ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสวา ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โมทกทายิกา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

โมทกทายิกาเถริยา อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. อุทกหาริกา ฯ ๒ ม. ยุ. เอกนวุติ ฯ ๓ ม. สมฺปตฺติตํ ฯ ยุ. สมฺปตฺตึ ตํ ฯ

ดิฉันเป็นนางกุมภทาสีอยู่ในพระนครพันธุมดี ดิฉันถือเอาขนมต้มอันเป็นส่วนของดิฉันไปท่าน้ำ ได้พบสมณะผู้มีจิตสงบ มีใจเป็น

สมาธิที่หนทางก็มีจิตเลื่อมใสโสมนัส จึงได้ถวายขนมต้ม ๓ ชิ้นเพราะกรรมที่ทำไว้ดีนั้น และเพราะการตั้งเจตน์จำนงไว้ ดิฉันจึงไม่ได้ไปสู่วินิบาตเลยตลอด ๒๙ กัป ก็ดิฉันทำสมบัติแล้วเสวยสิ้นทุกอย่าง ดิฉันได้บรรลุอจลบทเพราะถวายขนมต้ม ๓ ชิ้น ดิฉันเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาดิฉันได้ทำเสร็จแล้ว.

ทราบว่า ท่านพระโมทกทายิกาภิกษุณีได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ โมทกทายิกาเถริยาปทาน.

นคเร หํสวติยา อโหสึ มาลิกา ๑ ตทา

มาตา จ เม ปิตา เจว กมฺมนฺตํ อคมํสุ เต ฯ

มชฺฌนฺติกมฺหิ สุริเย อทฺทสํ สมณํ อหํ

วีถิยา อนุคจฺฉนฺตํ อาสนํ ปญฺญเปสหํ ฯ

โคณกจิตฺตกาทีหิ ๒ ปญฺญาเปตฺวาหมาสนํ ๓

ปสนฺนจิตฺตา สุมนา อิมํ วจนมพฺรวึ ฯ

สนฺตตฺตา กฐิตา ภูมิ สูโร มชฺฌนฺติโก ๔ ฐิโต

มาตุลา จ น วายนฺติ กาโล เจวตฺถเมหิติ ๕ ฯ

ปญฺญตฺตมาสนมิทํ ตวตฺถาย มหามุนิ

อนุกมฺปํ อุปาทาย นิสีท มม อาสเน ฯ

นิสีทิ ตตฺถ สมโณ สุทนฺโต สุทฺธมานโส

ตสฺส ปตฺตํ คเหตฺวาน ยถารนฺธํ อทาสหํ ฯ

เตน กมฺเมน สุกเตน เจตนาปณิธีหิ จ

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสํ อคญฺฉหํ ฯ

ตตฺถ เม สุกตํ พฺยมฺหํ อาสเนน สุนิมฺมิตํ

สฏฺฐิโยชนมุพฺเพธํ ตึสโยชนวิตฺถตํ ฯ

โสณฺณมยา มณิมยา อโถปิ ผลิกามยา

โลหิตงฺกมยา เจว ปลฺลงฺกา วิวิธา มม ฯ

ตูลิกาวิกตีหิ ๑ จ กฏิสฺสาจิตฺตกาหิ ๒ จ

อุทฺธํ เอกนฺตโลมิ จ ปลฺลงฺกา ๓ เม สุสณฺฐิตา ฯ

ยทา อิจฺฉามิ คมนํ หาสขิฑฺฑาสมปฺปิตา ๔

สห ปลฺลงฺกเสฏฺเฐน คจฺฉามิ มม ปตฺถิตํ ฯ

อสีติเทวราชูนํ มเหสิตฺตมการยึ

สตฺตติจกฺกวตฺตีนํ มเหสิตฺตมการยึ ฯ

ภวาภเว สํสรนฺตี มหาโภคํ ลภามหํ

โภเค เม อูนตา นตฺถิ เอกาสนผลํ อิทํ ฯ

ทุเว ภเว สํสรามิ เทวตฺเต อถ มานุเส

อญฺเญ ภเว น ชานามิ เอกาสนผลํ อิทํ ฯ

ทุเว กุเล ปชายามิ ขตฺติเย จาปิ พฺราหฺมเณ

อุจฺจากุลิกา ๕ สพฺพตฺถ เอกาสนผลํ อิทํ ฯ

โทมนสฺสํ น ชานามิ จิตฺตสนฺตาปนํ มม

เววณฺณิยํ น ชานามิ เอกาสนผลํ อิทํ ฯ

ธาติโย มํ อุปฏฺฐนฺติ ขุชฺชา เจลาวกา ๑ พหู

องฺเคน องฺคํ คจฺฉามิ เอกาสนผลํ อิทํ ฯ

อญฺญา ๒ มเมว นฺหาเปนฺติ อญฺญา โภเชนฺติ โภชนํ

อญฺญา มํ อลงฺกโรนฺติ อญฺญา รเมนฺติ มํ สทา ฯ

อญฺญา คนฺธํ วิลิมฺปนฺติ เอกาสนผลํ อิทํ

มณฺฑเป รุกฺขมูเล วา สุญฺญาคาเร วสนฺติยา ฯ

มม สงฺกปฺปมญฺญาย ปลฺลงฺโก อุปติฏฺฐติ

อยํ ปจฺฉิมโก มยฺหํ จริโม วตฺตเต ภโว ฯ

อชฺชาปิ รชฺชํ ฉฑฺเฑตฺวา ปพฺพชึ อนคาริยํ

สตสหสฺเส อิโต กปฺเป ยํ ทานมททึ ตทา ฯ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ เอกาสนผลํ อิทํ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสวา ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกาสนทายิกา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

เอกาสนทายิกาเถริยา อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. พาลิกา ฯ ๒ ม. ยุ. โคณกาวิกติกาหิ ฯ ๓ ม. ปญฺญาเปตฺวา มมาสนํ ฯ ยุ. ...

หวาสนํ ฯ ๔ ม. ยุ. มชฺฌนฺติเก ฯ ๕ ม. เจเวตฺถ เมหิติ ฯ

๑ ยุ. ...วิกติกาหิ จ ฯ ๒ ม. กฏิสฺสจิตฺตกาหิ จ ฯ ยุ. กฏฺฐิสฺสาวิกติกาหิ จ ฯ

๓ ยุ. ปลฺลงฺโก เม สุสณฺฐโต ฯ ๔ -สมปฺปิตํ ฯ ๕ ม. อุจฺจากุลินา ฯ

๑ ม. เจลาปิกา ฯ ยุ. เจลาวิกา ฯ ๒ ม. อญฺญา นฺหาเปนฺติ โภเชนฺติ อญฺญา

รเมนฺติ ฯ ยุ. อญฺเญ ... อญฺเญ รเมนฺติ ฯ

ครั้งนั้น ดิฉันเป็นหญิงช่างกรองดอกไม้ชาวพระนครหงสวดี มารดาบิดาของดิฉันท่านไปทำงาน ดิฉันได้พบพระสมณะกำลังเดินไปตามถนนในเวลาเที่ยงวัน ดิฉันได้ปูลาดอาสนะไว้ ครั้นปูลาดอาสนะด้วยผ้าโกเชาว์อันวิจิตรเป็นต้นแล้ว เป็นผู้มีจิตเลื่อมใสโสมนัส กล่าวดังนี้ว่า ภูมิภาคแรงร้อน แก่กล้าเวลาเที่ยง แดดจัด ลมไม่รำเพยพัดและเวลานี้ก็จวนจะเลยเวลาแล้ว ข้าแต่พระมหามุนี อาสนะนี้ดิฉันปูลาดไว้ถวายท่าน ขอท่านได้โปรดอนุเคราะห์นั่งบนอาสนะของดิฉันเถิด พระสมณะผู้ฝึกตนดีแล้ว มีใจบริสุทธิ์ ได้นั่งลงบนอาสนะนั้น ดิฉันรับบาตรของท่านแล้ว ได้ถวายบิณฑบาตตามที่ตนหุงต้มไว้ เพราะกรรมที่ทำไว้ดีแล้วนั้น

และเพราะการตั้งเจตน์จำนงไว้ดิฉันละร่างมนุษย์แล้วได้ไปสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ วิมานที่บุญกรรมสร้างให้ดิฉันอย่างสวยงามในดาวดึงส์นั้น สูง ๖๐ โยชน์ กว้าง ๓๐โยชน์ ได้ถูกสร้างขึ้นแล้วเพราะอาสนะบัลลังก์ของดิฉันมีหลายอย่างต่างๆ ชนิด สำเร็จด้วยทองก็มี ด้วยแก้วมณีก็มี ด้วยแก้วผลึกก็มีด้วยแก้วปทุมราชก็มี บัลลังก์ของดิฉันปูลาดด้วยนวมก็มี ด้วยผ้าลาดอันวิจิตรด้วยรูปราชสีห์และเสือโคร่งเป็นต้นก็มี ด้วยผ้าลาดทอด้วยไหมประดับแก้วอันวิจิตรก็มี ด้วยเครื่องลาดมีขนยาวชายด้านเดียวก็มี เมื่อใด ดิฉันต้องการจะเดินทาง เมื่อนั้น ดิฉันย่อมเป็นผู้เพรียบพร้อมด้วยการรื่นเริงสนุกสนานไปสู่ที่ที่ดิฉันปรารถนา พร้อมกับบัลลังก์อันประเสริฐ ดิฉันได้เป็นพระอัครมเหสีของท้าวสักรินทเทวราช ๘๐

พระองค์ ได้เป็นพระอัครมเหสีของพระเจ้าจักรพรรดิ์๗๐ พระองค์ เมื่อดิฉันยังท่องเที่ยวไปในภพน้อยใหญ่ ย่อมได้โภคทรัพย์มากมาย ดิฉันไม่บกพร่องโภคทรัพย์เลย นี้เป็นผลแห่งอาสนะอันเดียว ดิฉันท่องเที่ยวไปแต่ในสองภพ คือ ในสวรรค์และมนุษย์ ภพอื่นๆ ดิฉันไม่รู้จัก นี้เป็นผลแห่งอาสนะอันเดียวดิฉันเกิดแต่ในสองสกุล คือ สกุลกษัตริย์และสกุลพราหมณ์ ดิฉันเกิดในสกุลสูงทุกๆ ภพ นี้เป็นผลแห่งอาสนะอันเดียว ความโทมนัสที่ทำจิตของดิฉันให้เร่าร้อนดิฉันไม่รู้จัก ความเป็นผู้มีผิวพรรณแปลกดิฉันก็ไม่รู้จัก นี้เป็นผลแห่งอาสนะอันเดียว พี่เลี้ยงนางนมต่างก็บำรุงดิฉัน หญิงค่อมและเด็กรับใช้มีมาก ดิฉันไปสู่อวัยวะหนึ่งจากอีกอวัยวะหนึ่ง

นี้เป็นผลแห่งอาสนะอันเดียว พวกพี่เลี้ยงนางนมอื่นให้ดิฉันอาบน้ำ พวกอื่นให้รับประทานข้าว พวกอื่นประดับประดาดิฉัน พวกอื่นแห่กล่อมดิฉันให้รื่นเริงทุกเมื่อ พวกอื่นเอาของหอมไล้ทาดิฉัน นี้เป็นผลแห่งอาสนะอันเดียว บัลลังก์ดังจะรู้ความดำริของดิฉันผู้อยู่ที่มณฑป ที่โคนไม้ หรือในเรือนว่างเปล่าย่อมปรากฏขึ้น นี้เป็นอัตภาพสุดท้ายของดิฉัน ภพหลังกำลังเป็นไป แม้วันนี้ดิฉันก็ได้สละราชสมบัติออกบวชเป็นบรรพชิต ในกัปที่แสนแต่กัปนี้ ดิฉันได้ให้ทานใดในกาลนั้น ด้วยทานนั้นดิฉันไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งอาสนะอันเดียว ดิฉันเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนา ดิฉันได้ทำเสร็จแล้ว.

ทราบว่า ท่านพระเอกาสนทายิกาภิกษุณีได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ เอกาสนทายิกาเถริยาปทาน

นคเร หํสวติยา จาริกา ๑ อาสหํ ตทา

อาราเมน ๒ วิหาเรน จรามิ กุสลตฺถิกา ฯ

กาฬปกฺขมฺหิ ทิวเส อทฺทสํ โพธิมุตฺตมํ

ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา โพธิมูเล นิสีทหํ ฯ

ครุจิตฺตํ อุปฏฺเฐตฺวา สิเร กตฺวาน อญฺชลึ

โสมนสฺสํ ปเวเทตฺวา เอวํ จินฺเตสิ ตาวเท ฯ

ยทิ พุทฺโธ อมิตคุโณ อสมปฺปฏิปุคฺคโล

ทสฺเสตุ ปาฏิหีรํ เม โพธิ โอภาสตุ อยํ ฯ

สห อาวชฺชิเต มยฺหํ โพธิ ปชฺชลิ ตาวเท

สพฺพโสวณฺณมยา อาสิ ทิสา สพฺพา วิโรจติ ฯ

สตฺตรตฺตินฺทิวํ ตตฺถ โพธิมูเล นิสีทหํ

สตฺตเม ทิวเส ปตฺเต ทีปปูชํ อกาสหํ ฯ

อาสนํ ปริวาเรตฺวา ปญฺจ ทีปานิ ปชฺชลล

ยาว อุเทติ สุริโย ทีปา เม ปชฺชลล ตทา ฯ

เตน กมฺเมน สุกเตน เจตนาปณิธีหิ จ

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสํ อคญฺฉหํ ฯ

ตตฺถ เม สุกตํ พฺยมฺหํ ปญฺจทีปาติ ๓ วุจฺจติ

สฏฺฐิโยชนมุพฺเพธํ ตึสโยชนวิตฺถตํ ฯ

อสงฺเขยฺยานิ ทีปานิ ปริวาเร ชลึสุ เม

ยาวตา เทวภวนํ ทีปาโลเกน โชตติ ฯ

ปุพฺพมุขา ๑ นิสีทิตฺวา ยทิ อิจฺฉามิ ปสฺสิตุํ

อุทฺธํ อโธ จ ติริยํ สพฺพํ ปสฺสามิ จกฺขุนา ฯ

ยาวตา อภิกงฺขามิ ทฏฺฐฐ สุกตทุกฺกฏํ ๒

ตตฺถ อาวรณํ นตฺถิ รุกฺเขสุ ปพฺพเตสุ ๓ วา ฯ

อสีติเทวราชูนํ มเหสิตฺตมการยึ

สตานํ จกฺกวตฺตีนํ มเหสิตฺตมการยึ ฯ

ยํ ยํ โยนูปปชฺชามิ เทวตฺตํ อถ มานุสํ

ทีปสตสหสฺสานิ ปริวาเร ชลนฺติ เม ฯ

เทวโลกา จวิตฺวาน อุปฺปชฺชึ มาตุกุจฺฉิยํ

มาตุ กุจฺฉิคตํ ๔ สนฺตํ อกฺขิ เม น นิมีลติ ฯ

ทีปสตสหสฺสานิ ปุญฺญกมฺมสมงฺคิโน ๕

ชลนฺติ สูติกาเคเห ปญฺจทีปานิทํ ผลํ ฯ

ปจฺฉิเม ภวสมฺปตฺเต มานสํ วินิวตฺตยึ

อชรามรํ สีติภาวํ นิพฺพานํ ปสฺสยึ อหํ ฯ

ชาติยา สตฺตวสฺสาหํ อรหตฺตํ อปาปุณึ

อุปสมฺปาทยิ พุทฺโธ ปญฺจทีปานิทํ ๖ ผลํ ฯ

มณฺฑเป รุกฺขมูเล วา สุญฺญาคาเร วสนฺติยา

สทา ปชฺชลเต ทีปํ ปญฺจทีปานิทํ ผลํ ฯ

ทิพฺพจกฺขุ วิสุทฺธํ เม สมาธิกุสลา อหํ

อภิญฺญาปารมิปฺปตฺตา ปญฺจทีปานิทํ ผลํ ฯ

สพฺพโวสิตโวสานา กตกิจฺจา อนาสวา

ปญฺจทีปา มหาวีร ปาเท วนฺทามิ จกฺขุม ฯ

สตสหสฺเส อิโต กปฺเป ยํ ทานมททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ปญฺจทีปานิทํ ผลํ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสวา ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปญฺจทีปทายิกา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ปญฺจทีปทายิกาเถริยา อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ โป. จรีติ ฯ ม. ยุ. จาริกี ฯ ๒ โป. ม. จ อารามํ ฯ ๓ ยุ. ปญฺจทีปีติ ฯ

๑ ม. ปรมฺมุขา ฯ ๒ ม. ยุ. สุคตทุคฺคเต ฯ ๓ โป. ปทเรสุ ฯ

๔ ม. มาตุกุจฺฉิคตาสนฺตี ฯ ๕ ม. ...สมงฺคิตา ฯ ยุ. ...สมงฺคินา ฯ

๖ โป. ม. คุณปญฺญาย โคตโม ฯ

ครั้งนั้น ดิฉันเป็นหญิงนักท่องเที่ยวอยู่ในพระนครหงสวดี ดิฉันต้องการกุศลจึงท่องเที่ยวไปตามวัดวาอาราม ดิฉันได้พบไม้โพธิ์อันอุดมในวันกาฬปักษ์ ดิฉันยังจิตให้เลื่อมใสในไม้โพธิ์นั้นแล้วนั่งลงที่โคนโพธิ์ ดิฉันตั้งจิตอันประกอบด้วยความเคารพไว้ ประนมอัญชลีเหนือเศียรเกล้า สำแดงถึงความโสมนัส แล้วคิดอย่างนี้ในทันใดนั้นว่า ถ้าพระพุทธเจ้าเป็นผู้มีพระคุณนับไม่ได้ ไม่มีบุคคลอื่นเปรียบเสมอจริงไซร้ ขอให้แสดงปาฏิหาริย์แก่เราเถิด ขอให้ไม้โพธิ์นี้จงเปล่งรัศมีในทันใดนั้นเอง ไม้โพธิ์ก็ได้โพลงไปทั่วพร้อมกับที่ดิฉันนึกรัศมีนั้นสำเร็จด้วยสีทองล้วน ไพโรจน์ไปทั่วทิศ ดิฉันนั่งอยู่ที่โคนโพธิ์นั้น ๗ คืน ๗ วัน เมื่อถึงวันเป็นคำรบ ๗ ดิฉันได้ทำการบูชาด้วยประทีป ประทีป ๕ ดวงลุกโพลงรอบอาสนะ

ครั้งนั้น ประทีปของดิฉันลุกโพลงอยู่ จนถึงเวลาพระอาทิตย์อุทัย เพราะกรรมที่ทำไว้ดีนั้น และเพราะการตั้งเจตน์จำนงไว้ ดิฉันละร่างมนุษย์แล้วได้ไปสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ วิมานที่บุญกรรมสร้างสรรค์ให้ดิฉันอย่างสวยงาม ในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์นั้น เรียกว่า ปัญจทีปวิมาน สูง ๖๐ โยชน์ กว้าง ๓๐ โยชน์ มีประทีปนับไม่ถ้วนส่องแสงสว่างล้อมฉันทั่วเทพพิภพโชติช่วงด้วยแสงประทีป ดิฉันนั่งหันหน้าไปทิศบูรพาแล้ว ถ้าประสงค์จะดู ย่อมเห็นทุกสิ่งได้ด้วยจักษุทั้งเบื้องบน เบื้องล่างและเบื้องขวาง ดิฉันปรารถนาจะเห็นกรรมดีกรรมชั่วที่คนทำ ในที่มีประมาณเท่าใด ที่มีประมาณเท่านั้นย่อมไม่มีต้นไม้หรือภูเขามากั้นกาง ดิฉันได้เป็นพระอัครมเหสีของท้าวสักกเทวราช ๘๐ พระองค์ ได้เป็นพระอัครมเหสีของพระเจ้าจักรพรรดิ ๑๐๐

พระองค์ ดิฉันเข้าถึงกำเนิดใดๆ คือ เทวดาหรือมนุษย์ ในกำเนิดนั้นๆ ประทีปจำนวนแสนส่องแสงสว่างล้อมดิฉัน ดิฉันจุติจากเทวโลกแล้วเกิดในครรภ์มารดา เมื่อดิฉันอยู่ในครรภ์มารดา นัยน์ตาของดิฉันไม่หลับ ประทีปจำนวนแสนดวงส่องสว่าง ในเรือนประสูติ ของดิฉันผู้เพรียบพร้อมด้วยบุญกรรม นี้เป็นผลแห่งประทีป ๕ ดวง เมื่อถึงภพสุดท้าย ดิฉันได้กลับฉันทะที่มีในใจเห็นนิพพานอันเป็นสภาวะเยือกเย็น ไม่มีชราและมรณะพอเกิดอายุได้ ๗ ขวบ ดิฉันก็ได้บรรลุอรหัต พระพุทธเจ้าให้ดิฉันอุปสมบท นี้เป็นผลแห่งประทีป ๕ ดวง เมื่อดิฉันอยู่ที่มณฑปโคนไม้ หรือในเรือนว่างเปล่า ประทีปส่องแสงสว่างให้ทุกเมื่อเชื่อวัน นี้เป็นผลแห่งประทีป ๕ ดวง ทิพจักษุของดิฉันบริสุทธิ์ดิฉันฉลาดในสมาธิถึงความบริบูรณ์ในอภิญญา นี้เป็นผลแห่งประทีป ๕ ดวง ดิฉันเป็นผู้อยู่จบพรหมจรรย์ทั้งปวง ทำกิจเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ ข้าแต่พระมหาวีระผู้มีจักษุ หม่อมฉันผู้ชื่อว่าปัญจทีปาขอถวายบังคมพระยุคลบาทของพระองค์ ในกัปที่แสนแต่กัปนี้ ดิฉันได้ให้ทานใดในกาลนั้น ด้วยทานนั้น ดิฉันไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งประทีป ๕ ดวง ดิฉันเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ...

พระพุทธศาสนาดิฉันได้ทำเสร็จแล้ว.

ทราบว่า ท่านพระปัญจทีปทายิกาภิกษุณีได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ปัญจทีปทายิกาเถริยาปทาน.

จนฺทภาคานทีตีเร อโหสึ กินฺนรี ตทา

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ สยมฺภุํ อปราชิตํ ฯ

ปสนฺนจิตฺตา สุมนา เวทชาตา กตญฺชลี

นฬมาลํ คเหตฺวาน สยมฺภุํ อภิปูชยึ ฯ

เตน กมฺเมน สุกเตน เจตนาปณิธีหิ จ

ชหิตฺวา กินฺนรีเทหํ ตาวตึสํ อคญฺฉหํ ฯ

ฉตฺตึสเทวราชูนํ มเหสิตฺตมการยึ

มนสา ปตฺถิตํ มยฺหํ นิพฺพตฺตติ ยถิจฺฉิตํ ฯ

ทสนฺนํ จกฺกวตฺตีนํ มเหสิตฺตมการยึ

โอจิตตฺตาว ๑ หุตฺวาน สํสรามิ ภเวสุหํ ฯ

กุสลํ วิชฺชเต มยฺหํ ปพฺพชึ อนคาริยํ

ปูชารหา อหํ อชฺช สกฺยปุตฺตสฺส สาสเน ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ พุทฺธมภิปูชยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ นฬมาลายิทํ ผลํ ฯ

วิสุทฺธมนสา อชฺช อเปตมนปาปิกา

สพฺพาสวปริกฺขีณา นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสวา ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา นฬมาลิกา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

นฬมาลิกาเถริยา อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ยุ. สจิตตฺตาว ฯ

ดิฉันเกิดเป็นนางกินรีอยู่ที่ฝั่งแม่น้ำจันทภาคา ครั้งนั้น ดิฉันได้พบพระสยัมภูพุทธเจ้าผู้ปราศจากธุลี ไม่ทรงพ่ายแพ้อะไรๆ จึงมีจิตเลื่อมใสโสมนัส เกิดปีติ ประนมอัญชลีแล้ว เก็บเอาดอกอ้อมาบูชาพระสยัมภู เพราะกรรมที่ทำไว้ดีนั้น และเพราะการตั้งเจตน์จำนงไว้ ดิฉันละร่างนางกินรีแล้ว ได้ไปสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ดิฉันได้เป็นอัครมเหสีของท้าวสักกเทวราช ๓๖ พระองค์ สิ่งที่ฉันปรารถนาด้วยใจ ย่อมเกิดตามปรารถนา ดิฉันได้เป็นผู้สร้างตนท่องเที่ยวไปในภพทั้งปวง กุศลของดิฉันมี ดิฉันได้ออกบวชเป็นบรรพชิตทุกวันนี้ดิฉันเป็นปูชารหบุคคลในศาสนาของพระศากยบุตร ในกัปที่ ๙๔ แต่กัปนี้ ดิฉันได้บูชาพระพุทธเจ้าใด ด้วยพุทธบูชานั้น ดิฉันไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งดอกอ้อ ทุกวันนี้ดิฉันมีใจบริสุทธิ์ปราศจากใจที่ชั่วช้า มีอาสวะสิ้นไปทั้งหมด บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีกดิฉันเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาดิฉันได้ทำเสร็จแล้ว.

ทราบว่า ท่านพระนฬมาลิกาภิกษุณีได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ นฬมาลิกาเถริยาปทาน.

เอกทา โลกปชฺโชโต เวสาลิยํ มหาวเน

กูฏาคาเรสุ สาลาย วสเต นรสารถิ ฯ

ตทา ชินสฺส มาตุจฺฉา มหาโคตมิ ภิกฺขุนี

ตหึเยว [๑] ปุเร รมฺเม วสิ ภิกฺขุนุปสฺสเย ฯ

ภิกฺขุนีหิ วิมุตฺตาหิ สเตหิ สห ปญฺจหิ

รโหคตาย ตสฺเสวํ จิตฺตสฺสาปิ ๒ วิตกฺกิตํ ฯ

พุทฺธสฺส ปรินิพฺพานํ สาวกคฺคยุคสฺส วา

ราหุลานนฺทนนฺทานํ นาหํ ลจฺฉามิ ๓ ปสฺสิตุํ ฯ

ปฏิกจฺจายุสงฺขารํ ๔ โอสชฺชิตฺวาน นิพฺพุตึ

คจฺเฉยฺยํ โลกนาเถน อนุญฺญาตา มเหสินา ฯ

ตถา ปญฺจสตานํปิ ภิกฺขุนีนํ วิตกฺกิตํ

อาสิ เขมาทิกานมฺปิ เอตเทว วิตกฺกิตํ ฯ

ภูมิจาโล ตทา อาสิ นาทิตา เทวทุนฺทุภิ

อุปสฺสยาธิวตฺถาโย ๕ เทวตา โสกปีฬิตา ฯ

วิลปนฺตา สกรุณํ ๖ ตตฺถสฺสูนิ ปวตฺตยุํ

สพฺพา ๗ ภิกฺขุนิโย ตาหิ อุปคนฺตฺวาน โคตมึ ฯ

นิปจฺจ สิรสา ปาเท อิทํ วจนมพฺรวว

ตตฺถ โตลยวาสิตฺตา มยมยฺเย รโหคตา ฯ

สาจลา จลิตา ภูมิ นาทิตา เทวทุนฺทุภิ

ปริเทวา จ สุยฺยนฺเต กิมตฺถํ นูน โคตมิ ฯ

ตทา อโวจ สา สพฺพํ ยถาปริวิตกฺกิตํ

ตโตปิ ๑ สพฺพา อาหํสุ ยถาปริวิตกฺกิตํ ฯ

ยทิ เต รุจิตํ อยฺเย นิพฺพานํ ปรมํ สิวํ

นิพฺพายิสฺสาม สพฺพาปิ พุทฺธานุญฺญาตปุพฺพเก ๒ ฯ

มยํ สหาว นิกฺขนฺตา ฆราปิจ ภวาปิจ

สหาเยว คมิสฺสาม นิพฺพานํ ปุรมุตฺตมํ ๓ ฯ

นิพฺพานาย วชนฺตีนํ กึ วกฺขามีติ สา วทํ ๔

สห สพฺพาหิ นิคฺคญฺฉิ ภิกฺขุนีลยนา ๕ ตทา ฯ

อุปสฺสเย ยาธิวตฺถา เทวตา ตา ขมนฺตุ เม

ภิกฺขุนีลยนสฺเสทํ ๖ ปจฺฉิมํ ทสฺสนํ มม ฯ

น ชรา มจฺจุ วา ยตฺถ อปฺปิเยหิ สมาคโม

ปิเยหิ น วิโยโคตฺถิ ตํ วชฺชิยํ ๗ อสงฺขตํ ฯ

อวีตราคา ตํ สุตฺวา วจนํ สุคโตรสา

โสกฏฺฏา ปริเทวึสุ อโห โน อปฺปปุญฺญตา ฯ

ภิกฺขุนีนิลโย สุญฺโญ ภูโต ตาหิ วินา อยํ

ปภาเต วิย ตาราโย น ทิสฺสนฺติ ชิโนรสา ฯ

นิพฺพานํ โคตมี ยาติ สเตหิ สห ปญฺจหิ

นทีสเตหิว สหา คงฺคา ปญฺจหิ สาครํ ฯ

รถิยาย วชนฺตี ๑ ตํ ทิสฺวา สทฺธา อุปาสิกา

ฆรา นิกฺขมฺม ปาเทสุ นิปจฺจ อิทมพฺรวว ฯ

ปสีทสฺสุ มหาโภเค อนาถาโย วิหาย โน

ตยา น ยุตฺตํ ๒ นิพฺพาตุํ อิจฺฉฏฺฏา วิลปึสุ ตา ฯ

ตาสํ โสกปหานตฺถํ อโวจ มธุรํ คิรํ

รุทิเตน อลํ ปุตฺตา หาสกาโลยมชฺช โว ฯ

ปริญฺญาตํ มยา ทุกฺขํ ทุกฺขเหตุ วิวชฺชิโต

นิโรโธ เม สจฺฉิกโต มคฺโค จาปิ สุภาวิโต ฯ

ปฐมํ ภาณวารํ ฯ

ปริจิณฺโณ มยา สตฺถา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ

โอหิโต ครุโก ภาโร ภวเนตฺติ สมูหตา ฯ

ยสฺสตฺถาย ปพฺพชิตา อคารสฺมา อนคาริยํ

โส เม อตฺโถ อนุปฺปตฺโต สพฺพสํโยชนกฺขโย ฯ

พุทฺโธ ตสฺส จ สทฺธมฺโม อนูโน ยาว ติฏฺฐติ

นิพฺพาตุํ ตาว กาโล เม มา มํ โสจถ ปุตฺติกา ฯ

โกณฺฑญฺญานนฺทนนฺทาทิ ติฏฺฐนฺติ ราหุโล ชิโน

สุขิโต สหิโต สงฺโฆ หตทปฺปาว ๓ ติตฺถิยา ฯ

โอกฺกากวํสสฺส ยโส อุสฺสิโต มารมทฺทโน

นนุ สมฺปตฺติกาโล เม นิพฺพานตฺถาย ปุตฺติกา ฯ

จิรปฺปภูติ ยํ มยฺหํ ปตฺถิตํ อชฺช สิชฺฌเต

อานนฺทเภริกาโลยํ กึ โว อสฺสูหิ ปุตฺติกา ฯ

สเจ มยิ ทยา อตฺถิ ยทิ จตฺถิ กตญฺญุตา

สทฺธมฺมฏฺฐิติยา สพฺพา กโรถ วิริยํ ทฬฺหํ ฯ

ถีนํ อทาสิ ปพฺพชฺชํ สมฺพุทฺโธ ยาจิโต มยา

ตสฺมา ยถาหํ นนฺทิสฺสํ ๑ ตถา ตํ อนุติฏฺฐถ ฯ

ตา เอวมนุสฺสาสิตฺวา ภิกฺขุนีหิ ปุรกฺขตา

อุเปจฺจ พุทฺธํ วนฺทิตฺวา อิทํ วจนมพฺรวึ ฯ

อหํ สุคต เต มาตา ตุวํ ธีร ปิตา มม

สทฺธมฺมสุขโท ๒ นาถ ตยา ชาตมฺหิ โคตม ฯ

สํวทฺธิโตยํ สุคต รูปกาโย มยา ตว

อานนฺทิโย ๓ ธมฺมกาโย มม สํวทฺธิโต ตยา ฯ

มุหุตฺตํ ตณฺหาสมนํ ขีรํตฺวํ ปายิโต มยา

ตยาหํ สนฺตมจฺจนฺตํ ธมฺมขีรมฺปิ ๔ ปายิตา ฯ

พนฺธนารกฺขเน มยฺหํ อนโณ ตฺวํ มหามุเน

ปุตฺตกามิตฺถิโย ๕ ยาจํ ๖ ลภนฺติ ตาทิสํ สุตํ ฯ

มนฺธาตาทินรินฺทานํ ยา มาตา สา ภวณฺณเว

นิมุคฺคาหํ ตยา ปุตฺต ตาริตา ภวสาครา ฯ

รญฺโญ มาตา มเหสีติ สุลภํ นามมิตฺถินํ

พุทฺธมาตาติ ยํ นามํ เอตํ ปรมทุลฺลภํ ฯ

ตญฺจ ลทฺธํ มหาวีร ปณิธานํ มมนฺตยา

อนุกํ วา มหนฺตํ วา ตํ สพฺพํ ปูริตํ ตยา ๑ ฯ

ปรินิพฺพาตุมิจฺฉามิ วิหาเยมํ กเลวรํ

อนุชานาหิ เม วีร ทุกฺขนฺตกร นายก ฯ

จกฺกงฺกุสธชากิณฺเณ ปาเท กมลโกมเล

ปสาเรหิ ปณามนฺเต กริสฺสํ ปุตฺตเปมหํ ๒ ฯ

สุวณฺณราสิสงฺกาสํ สรีรํ กุรุปากฏํ

กตฺวา เทหํ สุทิฏฺฐนฺเต สนฺตํ ๓ คจฺฉามิ นายก ฯ

ทฺวตฺตึสลกฺขณูเปตํ สุปฺปภาลงฺกตํ ตนน

สญฺฉคฺฆนาว ๔ พาลกฺขํ มาตุจฺฉํ ทสฺสยิ ชิโน ฯ

ผุลฺลารวินฺทสงฺกาเส ตรุณาทิจฺจสปฺปเภ

จกฺกงฺกิเต ปาทตเล ตโต ๕ สา สิรสา ปติ ฯ

ปณมามิ นราทิจฺจํ อาทิจฺจกุลเกตุนํ

ปจฺฉิเม สรณํ ๖ มยฺหํ น ตํ ทกฺขามหํ ๗ ปุน ฯ

อิตฺถิโย นาม โลกคฺค สพฺพโทสกรา มตา

ยทิ โกจตฺถิ โทโส เม ขมสฺสุ กรุณากร ฯ

อิตฺถิกานญฺจ ปพฺพชฺชํ ยมหํ ๘ ยาจึ ปุนปฺปุนํ

ตตฺถ เจ อตฺถิ โทโส เม ตํ ขมสฺสุ นราสภ ฯ

มยา ภิกฺขุนิโย วีร ตวานุญฺญาย สาสิตา

ตตฺถ เจ อตฺถิ ทุนฺนีตํ ตํ ขมสฺสุ ขมาธิติ ๙ ฯ

อกฺขนฺเต นาม ขนฺตพฺพํ กึ ภเว คุณภูสเน

กิมุตฺตรนฺเต วกฺขามิ นิพฺพานาย วทนฺติยา ๑ ฯ

สุทฺเธ อนูเน มม ภิกฺขุสงฺเฆ

โลกา อิโต นิสฺสริตุํ ขมนฺเต

ปภาตกาเล พฺยสนงฺคตานํ

ทิสฺวาน นิยฺยาติ หิ ๒ จนฺทเลขา ฯ

ตเทตรา ภิกฺขุนิโย ชินคฺคํ

ตาราว จนฺทานุคตา สุเมรุํ

ปทกฺขิณํ กตฺว ๓ นิปจฺจ ปาเท

ฐิตา มุขนฺตสฺสมุทิกฺขมานา ๔ ฯ

น ติตฺติปุพฺพํ ตว ทสฺสเนน

จกฺขุํ น โสตํ ตว ภาสิเตน

จิตฺตํ มมํ เกวลเมกเมว

ปปฺปุยฺย ตํ ธมฺมรเสน ติตฺตึ ฯ

นทโต ปริสายนฺเต วาทิทปฺปปหาริโน ๕

เย เต ทกฺขนฺติ วทนํ ธญฺญา เต นรปุงฺคว ฯ

ทีฆงฺคุลิตมฺพนเข สุเภ อายตปณฺหิเก

เย ปาเท ปณมายนฺติ ๖ เตปิ ธญฺญา รณนฺตค ๗ ฯ

มธุรานิ ปหฏฺฐานิ โทสฌานิ ๘ หิตานิ จ

เย เต วากฺยานิ สุณนฺติ ๙ เตปิ ธญฺญา นรุตฺตม ฯ

ธญฺญาหนฺเต มหาวีร ปาทปูชนตปฺปวา ๑

ติณฺณสํสารกนฺตารา สุวาเกฺยน ๒ สิรีมโต ฯ

ตโต สา อนุสาเวตฺวา ภิกฺขุสงฺฆมฺหิ สุพฺพตา

ราหุลานนฺทนนฺเท จ วนฺทิตฺวา อิทมพฺรวิ ฯ

อาสิวิสาลยสเม โรคาวาเส กเลวเร

นิพฺพิณฺณา ทุกฺขสงฺเกเต ๓ ชรามรณโคจเร ฯ

นานากุณปมลากิณฺเณ ๔ ปรายตฺเต ๕ นิรีหเก

เตน นิพฺพาตุมิจฺฉามิ อนุมญฺญถ ปุตฺตกา ฯ

นนฺโท ราหุลภทฺโท จ วีตโสกา นิราสวา

ฐิตาจลา ธิตี วีรา ธมฺมตมนุจินฺตยุํ ฯ

ธิรตฺถุ สงฺขตํ โลกํ อสารํ กทลูปมํ

มายามรีจิสทิสํ อิตฺตรํ อนวฏฺฐิตํ ฯ

ยตฺถ นาม ชินสฺสายํ มาตุจฺฉา พุทฺธโปสิกา

โคตมี นิธนํ ยาติ อนิจฺจํ สพฺพสงฺขตํ ฯ

อานนฺโท จ ตทา เสโข กนิฏฺโฐ ๖ ชินวจฺฉโล

ตตฺถสฺสูนิ กโรนฺโต ๗ โส กรุณํ ปริเทวติ ฯ

ภาสนฺตี ๘ โคตมี ยาติ นูน พุทฺโธปิ นิพฺพุตึ

คจฺฉติ น จิเรเนว อคฺคิ วิย นิรินฺธโน ฯ

เอวํ วิลปมานนฺตํ อานนฺทํ อาห โคตมี

สุติสาครคมฺภีรํ ๑ พุทฺโธปฏฺฐานตปฺปรํ ฯ

น ยุตฺตํ โสจิตุํ ปุตฺต หาสกาเล อุปฏฺฐิเต

ตสฺสา ๒ เม มรณํ ปุตฺตํ นิพฺพานนฺตมุปาคตํ ฯ

ตยา ตาต สมชฺฌิฏฺโฐ ปพฺพชฺชํ อนุชานิ โน

มา ปุตฺต วิมโน โหหิ สผโล เต ปริสฺสโม ฯ

ยํ น ทิฏฺฐํ ปุราเณหิ ติตฺถิกาจริเยหิ จ

ตํ ปทํ สุกุมารีหิ สตฺตวสฺสาหิ เวทิตํ ฯ

พุทฺธสาสนปาเลตา ปจฺฉิมํ ทสฺสนํ ตว

ตตฺถ คจฺฉามหํ ปุตฺต คโต ยตฺถ น ทิสฺสติ ฯ

กทาจิ ธมฺมํ เทเสนฺโต ขิปิ โลกคฺคนายโก

ตทาหํ อาสีสวาจํ อโวจํ อนุกมฺปิกา ฯ

จิรํ ชีว มหาวีร กปฺปํ ติฏฺฐ มหามุเน

สพฺพโลกหิตตฺถาย ภวสฺสุ อชรามโร ฯ

ตํ ตถาวาทินึ พุทฺโธ มมํ โส เอตทพฺรวิ

นเหวํ วนฺทิยา พุทฺธา ยถา วนฺทสิ โคตมิ ฯ

กถญฺจรหิ สพฺพญฺญู วนฺทิตพฺพา ตถาคตา

กถํ อวนฺทิยา พุทฺธา ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต ฯ

อารทฺธวิริเย ปหิตตฺเต นิจฺจํ ทฬฺหปรกฺกเม

สมคฺเค สาวเก ปสฺส เอตํ พุทฺธาน วนฺทนํ ๓ ฯ

ตโต อุปสฺสยํ คนฺตฺวา เอกิกาหํ วิจินฺตยึ

สมคฺคํ ปริสํ นาโถ โรเจติ ๔ ติภวนฺตโค ฯ

หนฺทาหํ ปรินิพฺพายํ มา วิปตฺตึ ตมทฺทสํ

เอวาหํ จินฺตยิตฺวาน ทิสฺวาน อิสิสตฺตมํ ฯ

ปรินิพฺพานกาลํ มํ ๑ อาโรเจมิ ๒ วินายกํ

ตโต โส สมนุญฺญาสิ กาลํ ชานาหิ โคตมิ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสวา ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ถีนํ ธมฺมาภิสมเย เย พาลา วิมตึ คตา

เตสํ ทิฏฺฐิปหานตฺถํ อิทฺธึ ทสฺเสหิ โคตมิ ฯ

ตทา นิปจฺจ สมฺพุทฺธํ อุปติตฺวาน อมฺพรํ

อิทฺธี อเนกา ทสฺเสสิ พุทฺธานุญฺญาย โคตมี ฯ

เอกิกา พหุธา อาสิ พหุกา เจกิกา ตถา

อาวิภาวํ ติโรภาวํ ติโรกุฑฺฑํ ๓ ติโรนคํ ๔ ฯ

อสชฺชมานา อคมา ภูมิยมฺปิ นิมุชฺชถ

อภิชฺชมาเน อุทเก อคญฺฉิ มหิยํ ยถา ฯ

สกุณีว ยถากาเส ปลฺลงฺเกน กมี ตทา

วสํ วตฺเตสิ กาเยน ยาว พฺรหฺมนิเวสนํ ฯ

สิเนรุํ ทณฺฑํ กตฺวาน ฉตฺตํ กตฺวา มหามหึ

สมูลํ ปริวตฺเตตฺวา ธารยํ จงฺกมี นเภ ฯ

ฉสฺสูโรทยกาโลว ๑ โลกญฺจากาสิ รุจิตํ ๒

ยุคนฺเธ วิย ตํ ๓ โลกํ ชาลมาลาคุลํ อกา ฯ

มุจฺจลินฺทํ มหาเสลํ เมรุํ มนฺทารททฺทเร ๔

สาสปานิว สพฺพานิ เอเกนคฺคณฺหิ มุฏฺฐินา ฯ

องฺคุลคฺเคน ฉาเทสิ ภากรํ สนิสากรํ

จนฺทสุริยสหสฺสานิ อาเวฬมิว ธารยิ ฯ

จตุสาครโตยานิ ธารยิ เอกปาณินา

ยุคนฺธชลทาการํ มหาวสฺสํ อวสฺสถ ฯ

จกฺกวตฺตึ สปริสํ มาปยิ สา นภตฺตเล

ครุฬํ ทฺวิรทํ สีหํ วินทนฺตญฺจ ทสฺสยิ ๕ ฯ

เอกิกา อภินิมฺมิตฺวา อปฺปเมยฺยํ ภิกฺขุนีคณํ

ปุน อนฺตรธาเปตฺวา เอกิกา มุนิมพฺรวิ ฯ

มาตุจฺฉา เต มหาวีร ตว สาสนการิกา

อนุปฺปตฺตา สกํ อตฺถํ ปาเท วนฺทามิ จกฺขุมา ฯ

ทสฺเสตฺวา วิวิธํ อิทฺธึ โอโรหิตฺวา นภตฺตลา

วนฺทิตฺวา โลกปชฺโชตํ เอกมนฺตํ นิสีทิ สา ฯ

สา วีสวสฺสสติกา ชาติยาหํ มหามุนิ

อลํ เอตฺตาวตา วีร นิพฺพายิสฺสามิ นายก ฯ

ตทาติวิมฺหิตา ๑ สพฺพา ปริสา สา กตญฺชลี

อโวจยฺเย กตํ อาสิ อตุลิทฺธิ ปรกฺกเม ฯ

ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน สพฺพธมฺเมสุ จกฺขุมา

อิโต สตสหสฺสมฺหิ กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก ฯ

ตทาหํ หํสวติยา ชาตามจฺจกุเล อหุ

สพฺโพปการสมฺปนฺเน อิทฺเธ ผีเต มหทฺธเน ฯ

กทาจิ ปิตุนา สทฺธึ ทาสีคณปุรกฺขตา

มหตา ปริวาเรน ตํ อุเปจฺจ นราสภํ ฯ

วาสวํ วิย วสฺสนฺตํ ธมฺมเมฆมนาสวํ

สรทาทิจฺจสทิสํ รํสิมาลากุลํ ๒ ชินํ ฯ

ทิสฺวา จิตฺตํ ปสาเทตฺวา สุตฺวา จสฺส สุภาสิตํ

มาตุจฺฉํ ภิกฺขุนึ อคฺเค ฐเปนฺตํ นรนายกํ ฯ

สุตฺวา ทตฺวา มหาทานํ สตฺตาหํ ตสฺส ตาทิโน

สสงฺฆสฺส นรคฺคสฺส ปจฺจยานิ พหูนิ จ ฯ

นิปจฺจ ปาทมูลมฺหิ ตํ ฐานํ อภิปตฺถยึ

ตโต มหาปริสติ อโวจ อิสิสตฺตโม ฯ

ยา สสงฺฆํ อโภเชสิ สตฺตาหํ โลกนายกํ

ตมหํ กิตฺตยิสฺสามิ สุณาถ มม ภาสโต ฯ

สตสหสฺเส อิโต กปฺเป โอกฺกากกุลสมฺภโว

โคตโม นาม นาเมน สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ ฯ

ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาทา โอรสา ธมฺมนิมฺมิตา

โคตมี นาม นาเมน เหสฺสติ สตฺถุสาวิกา ฯ

ตสฺส พุทฺธสฺส มาตุจฺฉา ชีวิตาปาลิกา อยํ

รตฺตญฺญูนญฺจ อคฺคตฺตํ ภิกฺขุนีนํ ลภิสฺสติ ฯ

ตํ สุตฺวาหํ ปมุทิตา ยาวชีวํ ตทา ชินํ

ปจฺจเยหิ อุปฏฺฐิตฺวา ตโต กาลํ กตา อหํ ฯ

ตาวตึเสสุ เทเวสุ สพฺพกามสมิทฺธิสุ

นิพฺพตฺตา ทสหงฺเคหิ อญฺเญ อภิภวึ อหํ ฯ

รูปสทฺเทหิ คนฺเธหิ รเสหิ ผุสฺสเนหิ จ

อายุนาปิจ วณฺเณน สุเขน ยสสาปิจ ฯ

ตเถวาธิปเตยฺเยน อธิคยฺห วิโรจหํ

อโหสึ อมรินฺทสฺส มเหสี ทยิตา ตหึ ฯ

สํสาเร สํสรนฺตีหํ กมฺมวายุสเมริตา

กาสิกรญฺโญ วิสเย อชายึ ทาสคามเก ฯ

ปญฺจทาสสตานูนา นิวสนฺติ ตหึ ตทา

สพฺเพสํ ตตฺถ โย เชฏฺโฐ ตสฺส ชายา อโหสหํ ฯ

สยมฺภุโน ปญฺจสตา คามํ ปิณฺฑาย ปาวิสุํ

เต ทิสฺวาน อหํ ตุฏฺฐา สห สพฺเพหิ ญาติภิ ฯ

กตฺวา ๒ ปญฺจสตํ กุฏึ จาตุมาเส อุปฏฺฐิย

ติจีวรานิ ทตฺวาน ปสนฺนมฺห ๓ สสามิกา ฯ

ตโต จุตา สปติกา ๑ ตาวตึสํ คตา มยํ

ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ ชาตา เทวทเห ปุเร ฯ

ปิตา อญฺชนสกฺโก เม มาตา มม สุลกฺขณา

ตโต กปิลวตฺถุสฺมึ สุทฺโธทนฆรํ คตา ฯ

สพฺพา ๒ สกฺยกุเล ชาตา สกฺยานํ ฆรมาคมม

อหํ เสฏฺฐา ๓ จ สพฺพาสํ ชินสฺสาปาทิกา อหุํ ฯ

ส เม ๔ ปุตฺโตภินิกฺขมฺม พุทฺโธ อาสิ วินายโก

ปจฺฉาหํ ปพฺพชิตฺวาน สเตหิ สห ปญฺจหิ ฯ

สากิยานีหิ วีราหิ สห สนฺติสุขํ ผุสึ

เย ตทา ปุพฺพชาติยา อสฺมากํ อาสุ สามิโน ฯ

สห ปุญฺญสฺส กตฺตาโร มหาสมยการกา

ผุสึสุ อรหตฺตนฺเต สุคเตนานุกมฺปิตา ฯ

ตเทตรา ภิกฺขุนีโย อารูหึสุ นภตฺตลํ

สงฺคตา วิย ตาราโย วิโรจึสุ มหิทฺธิกา ฯ

อิทฺธี อเนกา ทสฺเสสุํ ปิลนฺธวิกตึ ยถา

กมฺมาโร กนกสฺเสว ปุญฺญกมฺเมสุ ๕ สิกฺขิตา ฯ

ทสฺเสตฺวา ปาฏิเหรานิ วิวิธานิ ๖ พหูนิ จ

โตเสตฺวา วาทิจฺจวรํ ๗ มุนึ สปริสํ ตทา ฯ

โอโรหิตฺวา นภตลา ๘ วนฺทิตฺวา อิสิสตฺตมํ

อนุญฺญาตา นรคฺเคน ยถาฏฺฐาเน นิสีทิสุํ ฯ

อโหนุกมฺปิกามฺหากํ สพฺพาสํ วีร โคตมี

วาสิตา ตาย ๑ ปุญฺเญหิ ปตฺตา โน อาสวกฺขยํ ฯ

กิเลสา ฌาปิตามฺหากํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหราม อนาสวา ฯ

สฺวาคตํ วต โน อาสิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

อิทฺธิยญฺจ ๒ วสี โหม ทิพฺพาย โสตธาตุยา

เจโตปริยญาณสฺส วสี โหม มหามุนิ ฯ

ปุพฺเพนิวาสํ ชานาม ทิพฺพจกฺขุ วิโสธิตํ

สพฺพาสวปริกฺขีณา นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว ฯ

อตฺเถ ธมฺเม จ เนรุตฺเต ปฏิภาเณ จ วิชฺชติ

ญาณํ อมฺหํ มหาวีร อุปฺปนฺนํ ตว สนฺติเก ฯ

อสฺมาหิ ปริจิณฺโณสิ เมตฺตจิตฺตาหิ นายก

อนุชานาหิ สพฺพาโย ๓ นิพฺพานาย มหามุเน ฯ

นิพฺพายิสฺสาม อิจฺเจวํ กึ วกฺขามิ วทนฺติโย

ยสฺส ทานิ จ โว กาลํ มญฺญถาติ ชิโนพฺรวิ ฯ

โคตมิอาทิกา ตาโย ตทา ภิกฺขุนิโย ชินํ

วนฺทิตฺวา อาสนา ตมฺหา วุฏฺฐาย อคมึสุ ตา ฯ

มหตา ชนกาเยน สห โลกคฺคนายโก

อนุสํสาวยิ ๑ ธีโร มาตุจฺฉํ ยาว โกฏฺฐกํ ฯ

ตทา นิปติ ปาเทสุ โคตมี โลกพนฺธุโน

สเหตราหิ ๒ สพฺพาหิ ปจฺฉิมํ ปาทวนฺทนํ ฯ

อิทํ ปจฺฉิมกํ มยฺหํ โลกนาถสฺส ทสฺสนํ

น ปุโน อมตาการํ ปสฺสิสฺสามิ มุขํ ตว ฯ

น จ เม วนฺทนํ วีร ตว ปาเท สุโกมเล

สมฺผุสิสฺสติ โลกคฺค อชฺช คจฺฉามิ นิพฺพุตึ ฯ

รูเปน กินฺตวาเนน ทิฏฺเฐ ธมฺเม ยถาตเถ

สพฺพํ สงฺขตเมเวตํ อนสฺสาสิกมิตฺตรํ ฯ

สา สห ตาหิ คนฺตฺวาน ภิกฺขุนูปสฺสยํ สกํ

อฑฺฒปลฺลงฺกมาภุชฺช นิสีทิ ปรมาสเน ฯ

ตทา อุปาสิกา ตตฺถ พุทฺธสาสนวจฺฉลา

ตสฺสา ปวตฺตึ สุตฺวาน อุเปสุํ ปาทวนฺทิกา ฯ

กเรหิ อุรํ ปหนฺตา ๓ ฉินฺนมูลา ยถา ลตา

รุทนฺตา กรุณํ ราวํ ๔ โสกฏฺฏา ภูมิปาติกา ๕ ฯ

มา โน สรณเท นาเถ วิหายาคมิ นิพฺพุตึ

นิปติตฺวาน ยาจาม สพฺพาโย สิรสา มยํ ฯ

ยา ปธานํ คมา ตาสํ สทฺธา ปญฺญา อุปาสิกา

ตสฺสา สีสํ ปมชฺชนฺตี อิทํ วจนมพฺรวิ ฯ

อลํ ปุตฺตา วิลาเปน ๑ มารปาสานุวตฺตินา

อนิจฺจํ สงฺขตํ สพฺพํ วิโยคนฺตํ จลาจลํ ฯ

ตโต สา ตา วิสชฺชิตฺวา ๒ ปฐมชฺฌานมุตฺตมํ

ทุติยญฺจ ตติยญฺจ สมาปชฺชิ จตุตฺถกํ ฯ

อากาสายตนญฺเจว วิญฺญาณญฺจายตนํ ตถา

อากิญฺจํ เนวสญฺญญฺจ สมาปชฺชิ ยถากฺกมํ ฯ

ปฏิโลเมน ฌานานิ สมาปชฺชถ ๓ โคตมี

ยาวตา ปฐมํ ฌานํ ตโย ยาว จตุตฺถกํ ฯ

ตโต วุฏฺฐาย นิพฺพายิ ทีปจฺจีว นิราสวา

ภูมิจาโล มหา อาสิ นภสา วิชฺชุตา ปติ ฯ

ปนาทิตา ทุนฺทุภิโย ปริเทวึสุ เทวตา

ปุปฺผวุฏฺฐิ จ คคนา อภิวสฺสถ เมทนึ ฯ

กมฺปิโต เมรุราชาปิ รงฺคมชฺเฌ ยถา นโฏ

โสเกน วาติทีโน ๔ จ วิรโว อาสิ สาคโร ฯ

เทวา นาคาสุรา พฺรหฺมา สํวิคฺคาหํสุ ตํขเณ ๕

อนิจฺจา วต สงฺขารา ยถายํ วิลยํ คตา ฯ

ยา เจมํ ปริวารึสุ สตฺถุสาสนการิกา

ตาโยปิ อนุปาทานา ทีปสิขา ๖ วิย นิพฺพุตา ฯ

หา โยคา วิปฺปโยคนฺตา หานิจฺจํ สพฺพสงฺขตํ

หา ชีวิตํ วินาสนฺตํ อิจฺจาสิ ปริเทวนา ฯ

ตโต เทวา จ พฺรหฺมา จ โลกธมฺมานุวตฺตนํ

กาลานุรูปํ กุพฺพนฺติ อุเปตฺวา อิสิสตฺตมํ ฯ

ตทา อามนฺตยิ สตฺถา อานนฺทํ สุติสาครํ

คจฺฉานนฺท นิเวเทหิ ภิกฺขูนํ มาตุ นิพฺพุตึ ฯ

ตทานนฺโท นิรานนฺโท อสฺสุนา ปุณฺณโลจโน

คคฺคเรน สเรนาห สมาคจฺฉนฺตุ ภิกฺขโว ฯ

ปุพฺพทิกฺขิณปจฺฉาสุ อุตฺตราย ๑ วสนฺติ เย

มยฺหํ ๒ สา ภิกฺขุนี มาตา ภิกฺขโว สุคโตรสา ฯ

ยา วทฺธยิ ปยตฺเตน สรีรํ ปจฺฉิมํ มุเน

สา โคตมี คตา สนฺตึ ตาราว สุริโยทเย ฯ

พุทฺธมาตาติ สญฺญตฺตึ ๓ ฐปยิตฺวา คตา สมํ ๔

น ยตฺถ ปญฺจเนตฺโตปิ ตตฺถ ๕ ทกฺขติ นายโก ฯ

ยสฺสตฺถิ สุคเต สทฺธา โย ๖ วา สิสฺโส มหามุเน

พุทฺธสฺส มาตุ สกฺการํ กโรตุ สุคโตรโส ฯ

สุทูรฏฺฐาปิ ตํ สุตฺวา สีฆมาคจฺฉ ๗ ภิกฺขโว

เกจิ พุทฺธานุภาเวน เกจิ อิทฺธีสุ โกวิทา ฯ

กูฏาคารวเร รมฺเม สพฺพโสณฺณมเย สุเภ

มญฺจกํ สมโรเปสุํ ยตฺถ สุตฺตาสิ โคตมี ฯ

จตฺตาโร โลกปาลา เย ๘ อํเสหิ สมธารยุํ

เสสา สกฺกาทิกา เทวา กูฏาคาเร สมคฺคหุํ ฯ

กูฏาคารานิ สพฺพานิ อาสุํ ปญฺจสตานิ หิ ๑

สรทาทิจฺจวณฺณานิ วิสุกมฺมกตานิ หิ ฯ

สพฺพา ตหึ ๒ ภิกฺขุนิโย อาสุํ มญฺเจสุ สายิตา

เทวานํ ขนฺธมารุยฺห นิยฺยนฺติ อนุปุพฺพโส ฯ

สพฺพโส ฉาทิตํ อาสิ วิตาเนน นภตฺตลํ

สตารา จนฺทสุรา จ ลญฺฉิตา กนกามยา ฯ

ปฏากา อุสฺสิตาเนกา จิตฺตกา ๓ ปุปฺผกญฺจุกา

โอภคฺคากาสปทุมา ๔ มหิยา ปุปฺผมุคฺคตํ ฯ

ทิสฺสนฺติ จนฺทสุริยา วิชฺชลนฺติ จ ตารกา

มชฺฌงฺคโตปิจาทิจฺโจ น ตาเปสิ สสี ยถา ฯ

เทวา ทิพฺเพหิ คนฺเธหิ มาเลหิ สุรภีหิ จ

วาทิเตหิ จ นจฺเจหิ สงฺคีตีหิ จ ปูชยุํ ฯ

นาคาสูรา จ พฺรหฺมาโน ยถาสตฺติ ยถาพลํ

ปูชยึสุ วินิยฺยนฺติ ๕ นิพฺพุตํ พุทฺธมาตรํ ฯ

สพฺพาโย ปุรโต นีตา นิพฺพุตา สุคโตรสา

โคตมี นิยฺยเต ปจฺฉา สกฺกตา พุทฺธโปสิกา ฯ

ปุรโต เทวมนุชา สนาคาสูรพฺรหฺมกา

ปจฺฉา สสาวโก พุทฺโธ ปูชตฺถํ ยาติ มาตุยา ฯ

พุทฺธสฺส ปรินิพฺพานํ เนทิสํ อาสิ ยาทิสํ

โคตมีปรินิพฺพานํ อติอจฺฉริยํ อหุ ฯ

น พุทฺโธ ๑ พุทฺธนิพฺพาเน สารีปุตฺตาทิ ภิกฺขโว

พุทฺโธ โคตมินิพฺพาเน สารีปุตฺตาทิกา ยถา ๒ ฯ_

จิตกานิ กริตฺวาน สพฺพคนฺธมยานิ จ ๓

คนฺธจุณฺณวิกิณฺณานิ ๔ ฌาปยึสุ จ ตา ตหึ ฯ

เสสภาคานิ ฑยฺหึสุ อฏฺฐิเสสานิ สพฺพโส

อาทนฺโท จ ตทาโวจ สํเวคชนกํ วโจ ฯ

โคตมี นิธนํ ยาตา ทฑฺฒญฺจสฺสา สรีรกํ

สงฺเกตํ พุทฺธนิพฺพานํ น จิเรน ภวิสฺสติ ฯ

ตโต โคตมิธาตูนิ ตสฺสา ปตฺตคตานิ โส

อุปนาเมสิ นาถสฺส อานนฺโท พุทฺธโจทิโต ฯ

ปาณินา ตานิ ปคฺคยฺห อโวจ อิสิสตฺตโม

มหโต สารวนฺตสฺส ยถา รุกฺขสฺส ติฏฺฐโต ฯ

โย โส มหตฺตโร ขนฺโธ ปลุชฺเชยฺย อนิจฺจตา

ตถา ภิกฺขุนิสงฺฆสฺส โคตมี ปรินิพฺพุตา ฯ

อานนฺท ๕ ปสฺส พุทฺธสฺส นิพฺพุตายปิ มาตุยา

สรีรมตฺตเสสาย น ๖ โสกปริเทวนา ฯ

น โสจิยา ปเรสํ สา ติณฺณสํสารสาครา

ปริวชฺชิตสนฺตาปา สีติภูตา สุนิพฺพุตา ฯ

ปณฺฑิตาสิ มหาปญฺญา ปุถุปญฺญา ตเถว จ

รตฺตญฺญู ภิกฺขุนีนํ สา เอวํ วิญฺญาถ ๗ ภิกฺขโว ฯ

อิทฺธิยา ๑ จ วสี อาสิ ทิพฺพาย โสตธาตุยา

เจโตปริยญาณสฺส วสี อาสิ จ โคตมี ฯ

ปุพฺเพนิวาสมญฺญาสิ ทิพฺพจกฺขุ วิโสธิตํ

สพฺพาสวา ปริกฺขีณา นตฺถิ ทานิ ๒ ปุนพฺภโว ฯ

อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ ปฏิภาเณ ตเถว จ

ปริสุทฺธํ อหุ ญาณํ ตสฺมา โสจนิยา น สา ฯ

อโยฆนหตสฺเสว ชลโต ชาตเวทโส ๓

อนุปุพฺพูปสนฺตสฺส ยถา น ญายเต คติ ฯ

เอวํ สมฺมาวิมุตฺตานํ กามพนฺโธฆตารินํ

ปญฺญาปาตุํ คติ นตฺถิ ปตฺตานํ อจลํ ปทํ ๔ ฯ

อตฺตทีปา ตโต โหถ สติปฏฺฐานโคจรา

ภาเวตฺวา สตฺตโพชฺฌงฺคํ ๕ ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสถาติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา มหาปชาปติโคตมี ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ ฯ

มหาปชาปติโคตมีเถริยา อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. กเต ฯ ยุ. เสต ฯ ๒ ม. ยุ. จิตฺตสฺสาสิ ฯ ๓ ม. สกฺโกมิ ฯ

๔ ปฏิหจฺจายุสงฺขาเรติปิ ฯ ๕ ยุ. อุปสฺสยาธิวตฺถายา ฯ ๖ ม. สุกรุณํ ฯ

๗ ม. มิตฺตา ฯ

๑ ม. ยุ. ตาโยปิ ฯ ๒ ม. ยุ. พุทฺธานุญฺญาตสุพฺพเต ฯ ๓ ม. ปรมุตฺตมํ ฯ ๔ ยุ. วทิ ฯ

๕ ม. ภิกฺขุนีนิลยา ฯ ๖ ม. ภิกฺขุนีนิลยสฺเสทํ ฯ ๗ ม. ยุ. ... วชิสฺสํ ฯ

๑ ม. ยุ. วชนฺติโย ฯ ๒ ม. น ยุตฺตา ฯ ๓ ม. ... จ ฯ

๑ ยุ. ... ยถาหมุทฺทิสฺส ฯ ๒ ม. สทฺธมฺมสุขท นาถ ฯ ๓ ม. อนินฺทิโต ฯ ยุ.

อนินฺนิโย ธมฺมตนุ ฯ ๔ ม. ยุ. หิ ฯ ๕ ม. ปุตฺตกามา ถีโย ฯ ๖ ยุ. ตาว ฯ

๑ ม. ยุ. มยา ฯ ๒ ม. ปุตฺตอุตฺตเม ฯ ยุ. ปุตฺตเปมสา ฯ ๓ ม. ยุ. สนฺตึ ฯ

๔ ยุ. สญฺฌาฆนาว ฯ ๕ ยุ. ปาเท ฯ ๖ ม. ยุ. มรเณ ฯ ๗ ม. อิกฺขามหํ ปุโน ฯ

๘ ม. ตํตํ ฯ ๙ ม. ขมาธิป ฯ

๑ ม. ยุ. วชนฺติยา ฯ ๒ ม. ว ฯ ๓ ม. กจฺจ ฯ ๔ ม. ยุ. มุขนฺตํ สมุทิกฺขมานา ฯ

๕ ม. วาทิตพฺพปหาริโน ฯ ยุ. วาทิทปฺปาปการิโน ฯ ๖ ม. ยุ. ปณมิสฺสนฺติ ฯ

๗ ม. คุณนฺธร ฯ ๘ ม. โทสฆานิ ฯ ๙ โป. ยุ. สุสฺสนฺติ ฯ ม. สุยฺยนฺติ ฯ

๑ ม. ยุ. ...ตปฺปรา ฯ ๒ ยุ. สทฺธมฺเมน สิรีมตา ฯ ๓ ม. ทุกฺขสงฺฆาเฏ ฯ ยุ.

ทุกฺขปงฺเก เต ฯ ๔ ม. นานากลิมลากิณฺเณ ฯ ยุ. นานากลลมากิณฺเณ ฯ ๕ ม. ปรายนฺเต ฯ

๖ ม. ยุ. โสกฏฺโฏ ฯ ๗ ยุ. ธรนฺโต ฯ ๘ ม. หาสนฺตึ ฯ ยุ. หาสนฺตี ฯ

๑ ม. สุตสาครคมฺภีร พุทฺโธปฏฺฐานตปฺปร ฯ ๒ ม. ย. ตยา ฯ ๓ ยุ. เอสา

พุทฺธาน วนฺทนา ฯ ๔ ม. โรเธติ ฯ

๑ ม. ยุ. เม ฯ ๒ ม. ยุ. อาโรเจสึ ฯ ๓ ม. ติโรกุฏฺฏํ ๔ ม. ยุ. ติโรนภํ ฯ

๑ ม. ยุ. ...กาเลว ฯ ๒ ม. ธูมิกํ ฯ ยุ. ธูมิตํ ฯ ๓ ม. ยุ. ... โลกํ สา ฯ

๔ ม. เมรุ มูลนทนฺตเร ฯ ยุ. เมรุํ ฒาฒานมนฺตเร ฯ ๕ ม. ...ปทสฺสยิ ฯ

๑ ยุ. ตทา หิ ฯ ๒ ม. รํสิชาลชมุชฺชลํ ฯ ยุ. รํสิชาลากุลญฺชินํ ฯ

๑ ม. สพฺพาหิ อตฺถิภิ ฯ ยุ. สพฺพาหิ ญาติภิ ฯ ๒ ม. ปูคา หุตฺวาว สพฺพาโย

จาตุมาเส อุปฏฺฐหุํ ฯ ยุ. ปูคา ภวิตฺวา สพฺพาโย ฯ ๓ ม. ยุ. สํสริมฺห ฯ

๑ ม. สพฺพาปิ ตา ฯ ๒ ม. ยุ. เสสา ฯ ๓ ม. ยุ. วิสิฏฺฐา ฯ ๔ ม. ยุ. มม ปุตฺโต ฯ๓

๕ ม. ยุ. กมฺมญฺญสฺส สุสิกฺขิโต ฯ ๖ ม. วิจิตฺตานิ ฯ ๗ ม. ยุ. วาทิปวรํ ฯ

๘ ม. ยุ. คคนา ฯ

๑ ม. ยุ. ตว ฯ ๒ ม. อิทฺธีสุ จ ฯ ๓ ม. สพฺพาสํ ฯ

๑ ม. อนุสํสายี โส วีโร ฯ ยุ. อนุสํยายี โส ธีโร ฯ ๒ ม. สเหว ตาหิ ฯ

๓ ยุ. ปหนฺตฺวา ฯ ๔ ม. รวํ ฯ ๕ ยุ. ภูวิปาติกา ฯ

๑ ม. ยุ. วิสาเทน ฯ ๒ ยุ. วิวชฺชิตฺวา ฯ ๓ ม. สมาปชฺชิตฺถ ฯ ๔ ม. จาติทีโน ว ฯ

๕ ยุ. ตาวเท ฯ ๖ ม. ยุ. ทีปจฺจิ ฯ

๑ ม. อุตฺตราย จ สนฺติเก ฯ ๒ ม. ยุ. สุณนฺตุ ภาสิตํ มยฺหํ ฯ ๓ ม. ยุ.

ปญฺญตฺตึ ฯ ๔ ยุ. สยํ ฯ ๕ ม. คตึ ฯ ยุ. คตํ ฯ ๖ ม. โย จ ปิโย มหามุเน ฯ

๗ ม. ยุ. สีฆมาคจฺฉุ ฯ ๘ ม. ยุ. เต ฯ

๑ ม. ปิ ฯ ๒ ม. ตาปิ ฯ ๒ ม. ยุ. วิตตา ฯ ๔ ม. โอคตากาสปทุมา ฯ

ยุ. โอคตากาสธูมาว ฯ ๕ ม. จ นิยฺยนฺตึ ฯ ยุ. วินิยฺยนฺตึ ฯ

๑ ม. พุทฺโธ พุทฺธสฺส นิพฺพาเน โน ปฏิยาทิ ภิกฺขโว ฯ ๒ ม. ยุ. ตถา ฯ

๓ ม. ยุ. เต ฯ ๔ ยุ. คนฺธจุณฺณาทิกิณฺณานิ ฯ ๕ ม. ยุ. อโห อจฺฉริยํ มยฺหํ ฯ

๖ ม. ยุ. นตฺถิ โสกปริทฺทโว ฯ ๗ ม. ธาเรถ ฯ ยุ. ชานาถ ฯ

ในกาลครั้งหนึ่ง พระผู้มีพระภาคผู้เป็นประทีปแก้วส่องโลกให้สว่างไสว เป็นนายสารถีฝึกนรชน ประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลาป่ามหาวันใกล้พระนครเวสาลี ครั้งนั้น พระมหาโคตมีภิกษุณีพระมาตุจฉาของพระพิชิตมาร อยู่ในสำนักนางภิกษุณีในพระนครอันรื่นรมย์นั้นพร้อมด้วยพระภิกษุณี ๕๐๐ องค์ ซึ่งล้วนแต่พ้นจากกิเลสแล้ว เมื่อพระมหาปชาบดีโคตมีนั้นอยู่ในที่สงัด ตรึกนึกคิดอย่างนี้ว่า การปรินิพพานของพระพุทธเจ้าก็ดี ของคู่พระอัครสาวกก็ดี ของพระราหุลพระอานนท์และพระนันทะก็ดี เราไม่ได้เห็น เราอันพระโลกนาถผู้แสวงหาคุณอันใหญ่ทรงอนุญาตแล้ว พึงปลงอายุสังขารแล้วนิพพานก่อนเถิด พระภิกษุณีทั้ง ๕๐๐ องค์

ก็ได้ตรึกอย่างนั้นเหมือนกัน แม้พระเขมาภิกษุณีเป็นต้น ก็ได้ตรึกเช่นนี้เหมือนกันครั้งนั้น เกิดแผ่นดินไหว กลองทิพย์ดังขึ้นเองทวยเทพที่สิงอยู่ในสำนักของนางภิกษุณี ถูกความโศกบีบคั้น บ่นเพ้ออยู่อย่างน่าสงสารหลั่งน้ำตาแล้วในที่นั้น พระภิกษุณีทุกๆ องค์พร้อมด้วยทวยเทพเหล่านั้น เข้าไปหาพระมหาโคตมีภิกษุณี ซบศีรษะแทบเท้าแล้วกล่าวว่าข้าแต่พระแม่เจ้า เพราะเรามีปกติอยู่ด้วยการเทียบเคียงในธรรมเหล่านั้น เราได้อยู่ในที่สงัด พื้นภูมิภาคหวั่นไหวจลาจลกลองทิพย์ดังขึ้นเอง และเราได้ยินเสียงคร่ำครวญ ข้าแต่พระโคตมี จะต้องมีเหตุอะไรเกิดขึ้นแน่ ครั้งนั้น พระมหาโคตมีภิกษุณีท่านได้บอกถึงเหตุตามที่ตนได้ตรึกแล้วทุกประการ ลำดับนั้นพระภิกษุณีทุกๆองค์ ก็ได้บอกถึงเหตุที่ตนตรึกแล้วกล่าวว่า

ข้าแต่พระแม่เจ้า ถ้าพระแม่เจ้าชอบใจจะปรินิพพานอันเกษมอย่างยิ่งไซร้ ถึงดิฉันทั้งหลายก็จักนิพพานทั้งหมด ในกาลก่อนที่พระพุทธเจ้าจะทรงพระอนุญาต ดิฉันทั้งหลายได้ออกจากเรือนพร้อมด้วยพระแม่เจ้า เมื่อดิฉันทั้งหลายออกจากภพนี้ไปสู่บุรีคือนิพพานอันอุดม ดิฉันทั้งหลายก็จักไปพร้อมกับพระแม่เจ้าเหมือนกัน พระมหาปชาบดีโคตมีได้กล่าวว่า เมื่อท่านทั้งหลายจะไปนิพพาน ดิฉันจักว่าอะไรได้เล่า แล้วได้ออกจากสำนักนางภิกษุณีไปพร้อมกับพระภิกษุณีทั้งหมดในครั้งนั้น พระปชาบดีโคตมีภิกษุณีได้กล่าวกะทวยเทพทั้งหลายว่า ขอทวยเทพทั้งหลายที่สิงอยู่ ณ สำนักนางภิกษุณี จงอดโทษแก่ดิฉันเถิดการเห็นสำนักนางภิกษุณีของดิฉันนี้

เป็นการเห็นครั้งสุดท้ายในที่ใดไม่มีความแก่หรือความตาย ไม่มีการสมาคมด้วยสัตว์และสังขารอันไม่เป็นที่รัก ไม่มีการพลัดพรากจากสัตว์และสังขารอันเป็นที่รักที่นั้นนักปราชญ์กล่าวว่าเป็นอสังขตสถาน พระโอรสของพระสุคตเจ้าทั้งหลายที่ยังไม่ปราศจากราคะ ได้สดับคำของพระนางนั้น เป็นผู้โศกกำสรดปริเทวนาการว่า น่าสังเวชหนอ พวกเราเป็นคนมีบุญน้อยสำนักพระภิกษุณีนี้จะว่างเปล่า เพราะเว้นพระภิกษุณีเหล่านั้นพระภิกษุณีผู้ชิโนรสจะไม่ปรากฏ เปรียบเหมือนดวงดาวทั้งหลายไม่ปรากฏในเวลาที่สว่างฉะนั้น พระนางโคตมีภิกษุณีจะไปสู่นิพพานพร้อมกับพระภิกษุณีอีก ๕๐๐ องค์ เหมือนกับแม่น้ำคงคาไหลไปสู่สาครพร้อมกับแม่น้ำ

๕๐๐ สาย ฉะนั้น อุบาสิกาทั้งหลายผู้มีศรัทธาเห็น พระโคตมีภิกษุณีนั้นกำลังเดินไปตามถนน ได้พากันออกจากเรือนไปหมอบลงแทบเท้าแล้วกล่าวว่า ดิฉันทั้งหลายเลื่อมใสในพระแม่เจ้า พระแม่เจ้าจะละทิ้งดิฉันทั้งหลายไว้ให้เป็นคนอนาถาเสียแล้ว พระแม่เจ้ายังไม่ควรที่จะปรินิพพานก่อน ควรที่จะสงสารด้วยอุบาสิกาเหล่านั้นพากันปริเวทนาการ เพื่อจะให้อุบาสิกาเหล่านั้นละเสียซึ่งความโศก พระนางจึงได้กล่าวอย่างเพราะพริ้งว่า อย่าร้องไห้ไปเลยลูกทั้งหลาย วันนี้เป็นเวลารื่นเริงของท่านทั้งหลาย ความทุกข์ดิฉันกำหนดรู้แล้ว ตัณหาอันเป็นเหตุแห่งความทุกข์ดิฉันเว้นขาดแล้ว ความดับทุกข์ดิฉันได้ทำให้แจ้งแล้ว อนึ่ง แม้ถึงมรรคดิฉันก็ได้อบรมดีแล้ว.

จบภาณวารที่ ๑.

พระศาสดาดิฉันได้บำรุงแล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า ดิฉันได้ทำเสร็จแล้ว ภาระอันหนักดิฉันได้ปลงลงแล้ว ตัณหาอันนำไปสู่ภพดิฉันได้ถอนเสียแล้ว ดิฉันออกบวชเป็นบรรพชิตเพื่อประโยชน์ใดประโยชน์นั้นดิฉันบรรลุแล้วโดยลำดับ สังโยชน์ทุกอย่างหมดไปแล้วพระพุทธเจ้าและสัทธรรมของพระองค์ มิได้ย่อหย่อน ยังดำรงอยู่ตราบใด ตราบนั้นเป็นกาลที่ดิฉันจะนิพพาน ลูกทั้งหลายอย่าได้เศร้าโศกถึงดิฉันไปเลย พระโกณฑัญญะพระอานนท์และพระนันทะเป็นต้น กับทั้งพระราหุลพุทธชิโนรสยังมีชนมชีพอยู่ ขอพระสงฆ์จงเป็นผู้มีความสุขสำราญ ขอให้เดียรถีย์จงเป็นผู้มีความโง่เขลาอันกำจัดเสียได้เถิด ยศ คือ การย่ำยีมารอันวงศ์แห่งพระเจ้าโอกกากราชยกขึ้นแล้ว

ลูกทั้งหลาย บัดนี้ ถึงเวลาที่ดิฉันจะนิพพานมิใช่หรือความปรารถนาที่ดิฉันได้ตั้งไว้ตั้งแต่ต้นมานานนักหนา จะสำเร็จแก่ดิฉันในวันนี้ เวลานี้เป็นเวลาที่จะบันลือกลองนันทเภรี ลูกทั้งหลายน้ำตาจะมีประโยชน์อะไรแก่ท่านทั้งหลายเล่า ถ้าท่านทั้งหลายจะมีความเอ็นดูหรือมีความกตัญญูในดิฉัน ขอให้ท่านทุกคนจงทำความเพียรมั่น เพื่อความดำรงอยู่แห่งพระสัทธรรมเถิด พระสัมพุทธเจ้าอันดิฉันทูลอ้อนวอน จึงได้ประทานบรรพชาแก่สตรีทั้งหลาย เพราะฉะนั้น ดิฉันยินดี ฉันใด ท่านทั้งหลายก็จงเจริญรอยตามซึ่งความยินดีนั้นฉันนั้นเถิด ครั้นพระนางพร่ำสอนอุบาสิกาเหล่านั้นอย่างนี้แล้ว ห้อมล้อมด้วยภิกษุณีทั้งหลาย เข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้า ถวายบังคมแล้วได้กราบทูลดังนี้ว่า ข้าแต่พระสุคตเจ้า หม่อมฉันเป็นมารดาของพระองค์

ข้าแต่พระธีรเจ้า พระองค์เป็นพระบิดาของหม่อมฉัน ข้าแต่พระโลกนาถ พระองค์เป็นผู้ประทานความสุขอันเกิดจากพระสัทธรรมให้หม่อมฉัน ข้าแต่พระโคดม หม่อมฉันเป็นผู้อันพระองค์ให้เกิด ข้าแต่พระสุคตเจ้า รูปกายของพระองค์นี้อันหม่อมฉันทำให้เจริญเติบโต ธรรมกายอันน่าเพลิดเพลินของหม่อมฉัน อันพระองค์ทำให้เจริญเติบโตแล้ว หม่อมฉันให้พระองค์ดูดดื่มน้ำนมอันระงับเสียได้ ซึ่งความอยากชั่วครู่ แม้น้ำนม คือพระสัทธรรมอันสงบระงับล่วงส่วน พระองค์ก็ให้หม่อมฉันดูดดื่มแล้ว ข้าแต่พระมหามุนี ในการผูกมัดและรักษา

พระองค์ชื่อว่ามิได้เป็นหนี้หม่อมฉัน หม่อมฉันได้ฟังมาว่าสตรีทั้งหลายผู้ปรารถนาบุตรบวงสรวงอยู่ ก็ย่อมจะได้บุตรเช่นนั้น สตรีที่เป็นพระมารดาของพระนราธิบดีมีพระเจ้ามันธาตุเป็นต้น ชื่อว่าเป็นมารดาผู้ยังบุตรให้จมอยู่ในห้วงมหรรณพคือภพ ข้าแต่พระโอรส หม่อมฉันผู้จมดิ่งอยู่ในห้วงมหรรณพคือภพอันพระองค์ให้ข้ามไปจากสาครคือภพแล้วพระนามว่า พระมเหสีพันปีหลวง สตรีทั้งหลายได้ง่าย พระนามว่าพระพุทธมารดา นี้ สตรีทั้งหลายได้ยากอย่างยิ่ง ข้าแต่พระมหาวีรเจ้า ก็พระนามว่าพระพุทธมารดานั้น หม่อมฉันได้แล้ว ความปรารถนาน้อยใหญ่ของหม่อมฉันทั้งปวงนั้น หม่อมฉันได้บำเพ็ญแล้วกับพระองค์ หม่อมฉันปรารถนาเพื่อจะทิ้งร่างนี้นิพพาน

ข้าแต่พระวีรเจ้าผู้ทำที่สุดทุกข์ เป็นผู้นำ ขอพระองค์จงทรงอนุญาตให้หม่อมฉันเถิด ขอได้ทรงโปรดเหยียดออก ซึ่งพระยุคลบาทอันเกลื่อนกล่นไปด้วยลายจักรและธง อันละเอียดอ่อนเหมือนกับดอกบัวเถิดหม่อมฉันจะถวายบังคมพระยุคลบาทนั้น จะขอทำความรักในบุตรข้าแต่พระองค์ผู้นายก หม่อมฉันกระทำสรีระซึ่งเปรียบด้วยกองทองให้ปรากฏเป็นข้าวสุก ได้เห็นพระสรีระของพระองค์แล้ว จึงจะขอไปนิพพาน พระพิชิตมารได้ทรงแสดงพระกายอันประกอบด้วยมหาปุริสลักษณ์ ๓๒ ประการ ประดับด้วยพระรัศมีอันงาม อันเป็นเหมือนดวงตาของคนพาลเพราะมีค่ามาก กะพระมาตุจฉา

ลำดับนั้นพระนางมหาปชาบดีโคตมีเถรี ได้ซบพระเศียรลงแทบพื้นพระบาทอันเป็นลายจักรคล้ายกับดอกบัวบานมีพระรัศมีปานดังพระอาทิตย์แรกทอแสง แล้วพระนางได้กราบทูลว่า หม่อมฉันขอน้อมมัสการพระนราทิจ ผู้เป็นธงขององค์พระอาทิตย์ ขอพระองค์ทรงโปรดเป็นที่พึ่งของหม่อมฉันในกาลสุดท้ายเถิด หม่อมฉันจะไม่ได้เห็นพระองค์อีก ข้าแต่พระองค์ผู้เลิศโลก ธรรมดาสตรีทั้งหลายรู้กันว่ามีแต่จะก่อโทษทุกประการ ถ้าโทษอย่างใดอย่างหนึ่งของหม่อมฉันมีอยู่ ก็ขอพระองค์ได้โปรดกรุณาอดโทษแก่หม่อมฉันเถิด อนึ่ง หม่อมฉันได้ทูลขอบ่อยๆ ให้สตรีทั้งหลายได้บวช ข้าแต่พระนราสภ ถ้าโทษในข้อนั้นจะมีแก่หม่อมฉัน ขอได้ทรงโปรดอดโทษนั้นเถิด ข้าแต่พระวีรเจ้าผู้ทรงไว้ซึ่งการอดโทษ ภิกษุณีทั้งหลายอันหม่อมฉันสั่ง-สอนแล้ว ตามที่พระองค์ทรงอนุญาต ถ้าในข้อนั้นจะมีการแนะนำได้ยาก ขอได้โปรดทรงอดโทษข้อนั้นเถิด.

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า ดูกรนางโคตมีผู้ประดับไปด้วยคุณโทษที่ท่านจะพึงอดพึงมีอะไร เมื่อท่านบอกว่าลาจะนิพพาน ตถาคตจักไปว่ากระไรให้มากไปเล่า.

เมื่อภิกษุสงฆ์ของตถาคตบริสุทธิ์ไม่บกพร่อง ท่านจะออกไปเสียจากโลกนี้ได้ก็ควร เพราะเมื่อหมดแสงดาวในเวลารุ่งแล้ว รอยในพระจันทร์ก็ย่อมจะมองไม่เห็น ฉะนั้นพระภิกษุณีทั้งหลาย นอกจากพระมหาปชาบดีโคตมีเถรีพากันทำประทักษิณพระพิชิตมารผู้เลิศ เหมือนหมู่ดาวที่ติดตามพระจันทร์ทำประทักษิณภูเขาสิเนรุ ฉะนั้น หมอบลงแทบพระบาทแล้ว ยืนจ้องดูพระพักตร์ของพระพุทธเจ้ากราบทูลว่า จักษุของหม่อมฉันทั้งหลาย ไม่เคยอิ่มด้วยการเห็นพระองค์ โสตของหม่อมฉันทั้งหลาย ไม่เคยอิ่มด้วยพระภาษิตของพระองค์ จิตของหม่อมฉันทั้งหลายดวงเดียวแท้ๆ ก็ไม่อิ่มด้วยรสแห่งธรรมของพระองค์.

ผู้บันลืออยู่ในบริษัท กำจัดเสียซึ่งทิฏฐิและมานะ ชนเหล่าใดเห็นพระพักตร์ของพระองค์ ชนเหล่านั้นชื่อว่าเป็นผู้มีโชคดี ข้าแต่พระองค์ผู้ถึงที่สุดสงคราม ชนเหล่าใดประณมน้อมพระยุคลบาทของพระองค์ ซึ่งมีพระองคุลียาว มีพระนขาแดงงดงาม มีส้นพระบาทยาว ถึงชนเหล่านั้นก็ชื่อว่าเป็นผู้มีโชคดี ข้าแต่พระนโรดม ชนเหล่าใดได้สดับพระดำรัสของพระองค์อันไพเราะน่าปลื้มใจ เผาเสียซึ่งโทษ เป็นประโยชน์เกื้อกูล ชนเหล่านั้นก็ชื่อว่าเป็นผู้มีโชคดีข้าแต่พระมหาวีรเจ้า หม่อมฉันทั้งหลายอิ่มไปด้วยการบูชาพระบาทของพระองค์ข้ามพ้นทางกันดารคือสงสารได้ ด้วยพระสุนทรกถาของพระองค์ผู้ทรงศิริ ฉะนั้นหม่อมฉันทั้งหลายจึงชื่อว่าเป็นผู้มีโชคดี.

ลำดับนั้น พระมหาปชาบดีโคตมีเถรีผู้มีวัตรอันงาม ประกาศในหมู่พระภิกษุสงฆ์แล้ว ไหว้พระราหุลพระอานนท์และพระนันทะ แล้วได้ตรัสดังนี้ว่า ดิฉันเบื่อหน่ายในร่างกายซึ่งเสมอด้วยที่อยู่ของอสรพิษ เป็นที่พักของโรค เป็นสถานที่เกิดทุกข์ มีชราและมรณะเป็นโคจร อาเกียรณ์ไปด้วยมลทิน คือ ซากศพต่างๆ ต้องพึ่งพาผู้อื่นปราศจากเรี่ยวแรง ฉะนั้น ดิฉันจึงปรารถนาจะนิพพานเสีย ขอลูกทั้งหลายจงยอมอนุญาตให้เถิด.

พระนันทเถรเจ้าและพระราหุลผู้เจริญ เป็นผู้ปราศจากความโศกไม่มีอาสวะ ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหว มีปัญญา มีความเพียร ได้คิดตามธรรมดาว่า น่าติโลกที่ปัจจัยปรุงแต่ง ปราศจากแก่นสาร เปรียบด้วยต้นกล้วย เช่นเดียวกับกลลวงและพยับแดด ต่ำช้า ไม่มั่นคง พระโคตมีเถรี พระมาตุจฉาของพระพิชิตมาร ซึ่งได้เลี้ยงดูพระพุทธเจ้าก็ยังต้องถึงแก่กรรม สังขตธรรมทั้งปวงไม่เที่ยง ก็ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์พุทธอนุชา ซึ่งเป็นคนสนิทของพระพิชิตมาร ยังเป็นพระเสขบุคคลอยู่ ท่านหลั่งน้ำตาร้องไห้คร่ำครวญอย่างน่าสงสารณ ที่นั้นว่า พระโคตมีเถรีเจ้าตรัสอยู่หลัดๆ ก็จะเสด็จไปนิพพานเสีย อีกไม่นานเลยแม้พระพุทธเจ้าก็คงจะเสด็จไปนิพพานแน่นอนเปรียบเหมือนไฟที่หมดเชื้อแล้ว

ฉะนั้น พระโคตมีเถรีเจ้าได้ตรัสกะท่านพระอานนท์ผู้ชำนาญพระปริยัติ ปานดังสาครอันลึกล้ำ เอาใจใส่ในการอุปัฏฐากพระพุทธเจ้า ซึ่งพร่ำรำพันอยู่ดังกล่าวมาว่า ลูกเอ๋ยเมื่อกาลเป็นที่ร่าเริงปรากฏขึ้นแล้ว พ่อไม่ควรที่จะเศร้าโศกถึงการตายของดิฉัน ที่สุดแห่งการนิพพานของดิฉันใกล้เข้ามาแล้ว พ่อเอ๋ยพระศาสดาพ่อได้ทูลให้ทรงยินยอมจึงได้ทรงอนุญาตให้เราบวชลูกเอ๋ย พ่ออย่าเสียใจไปเลย ความพยายามของพ่อมีผล ก็บทใดที่ติตถิกาจารย์ทั้งหลายผู้เก่าแก่ไม่เห็น บทนั้นอันเด็กหญิงซึ่งมีอายุ ๗ขวบรู้แจ้งประจักษ์แล้ว พ่อจงรักษาพระพุทธศาสนาไว้ การที่ดิฉันได้เห็นพ่อครั้งนี้เป็นครั้งสุดท้าย บุคคลไปในทิศใดแล้วไม่ปรากฏดิฉันก็จะขอลาไปในทิศนั้นนะลูก ในกาลบางคราวพระนายกเจ้าผู้เลิศโลกกำลังทรงแสดงธรรมอยู่

พระองค์ทรงถามแล้วครั้งนั้น ดิฉันเกิดความสงสารกล่าววาจาถวายพระพรว่า ข้าแต่พระมหาวีรเจ้า ขอพระองค์จงมีพระชนมชีพอยู่นานๆ ข้าแต่พระมหามุนี ขอพระองค์จงดำรงพระชนม์อยู่ตลอดกัป เพื่อความเกื้อกูลและประโยชน์แก่โลกทั้งปวงเถิด ขออย่าให้พระองค์ทรงพระชราและปรินิพพานเสียเลยพระพุทธเจ้าพระองค์ได้ตรัสกะดิฉันผู้กราบทูลเช่นนั้นว่า ดูกรพระนางโคตมี พระพุทธเจ้าทั้งหลายเป็นอันบุคคลชมเชย เหมือนอย่างที่ท่านชมเชยอยู่มิได้ ดิฉันได้ทูลถามว่าก็แลด้วยประการเป็นดังฤาพระคถาคตผู้สัพพัญญูจึงชื่อว่าอันบุคคลพึงชมเชยด้วยประการเป็นดังฤา พระพุทธเจ้าจึงชื่อว่าอันบุคคลไม่ชมเชย พระองค์อันหม่อมฉันถามถึงเหตุนั้นแล้ว ขอได้ตรัสบอกเหตุนั้นแก่หม่อมฉันเถิด

พระองค์ตรัสตอบว่าท่านจงดูพระสาวกทั้งหลายผู้ปรารภความเพียร ตั้งใจแน่วแน่ มีความบากบั่นมั่นเป็นนิตย์ เป็นคนพร้อมเพรียงกันนี้ การชมเชยพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ต่อแต่นั้น ดิฉันไปสู่สำนักนางภิกษุณีอยู่ผู้เดียว คิดเห็นแจ้งชัดว่า พระนาถะผู้ถึงที่สุดแห่งไตรภพทรงพอพระทัยบริษัทที่สามัคคีกัน มิฉะนั้น ดิฉันจะนิพพานเสีย ดิฉันอย่าได้พบความวิบัตินั้นเลย ครั้นดิฉันคิดดังนี้แล้ว ได้ไปเฝ้าพระพุทธเจ้าผู้อุดมกว่าฤาษีทั้งปวง แล้วได้กราบทูลกาลเป็นที่ปรินิพพานกะผู้นำชั้นพิเศษ ลำดับนั้น พระองค์ได้ทรงอนุญาตให้ดิฉันดังนี้ว่าจงรู้กาลเอาเถิดพระนางโคตมี ดิฉันเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ...

พระพุทธศาสนา ดิฉันได้ทำเสร็จแล้ว.

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า ดูกรพระโคตมีคนพาลเหล่าใดสงสัยในการตรัสรู้ธรรมสตรีทั้งหลาย ท่านจงแสดงอิทธิฤทธิ์เพื่อละเสียซึ่งทิฏฐิของคนพาลเหล่านั้น ครั้งนั้น พระโคตมีเถรีเจ้า ถวายบังคมพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว เหาะขึ้นสู่อัมพร แสดงฤทธิ์เป็นอันมากตามพระพุทธานุญาต คือองค์เดียวเป็นหลายองค์ก็ได้ ทำให้ปรากฏก็ได้ ทำให้หายไปก็ได้ ทะลุฝากำแพงภูเขาไปได้ไม่ติดขัดเหมือนไปในที่ว่างก็ได้ ผุดขึ้นดำลงแม้ในแผ่นดินเหมือนในน้ำก็ได้ เดินบนน้ำไม่แตกเหมือนเดินบนแผ่นดินก็ได้ เหาะไปในอากาศเหมือนนกก็ได้ ใช้อำนาจทางกายไปตลอดพรหมโลกก็ได้ ทำภูเขาสิเนรุให้เป็นคั่น พลิกมหาปฐพีพร้อมด้วยราก ทำให้เป็นตัวร่มกั้นต่างร่มเดินจงกรมในอากาศ

ทำโลกให้รุ่งโรจน์ประหนึ่งว่าเวลาพระอาทิตย์อุทัยเหนือภูเขายุคันธร และทำโลกนั้นให้เป็นเหมือนพวงดอกไม้ตาข่าย เอาพระหัตถ์ข้างหนึ่งกำภูเขามุจลินท์ ภูเขาสิเนรุ ภูเขามันทาระและภูเขาทัททระไว้ทั้งหมด เหมือนดังกำเมล็ดพันธุ์ผักกาดเอาปลายนิ้วมือ บังพระอาทิตย์พร้อมทั้งพระจันทร์ไว้ ทัดทรงพระจันทร์พระอาทิตย์ไว้ตั้งพันดวง เหมือนทัดทรงพวงมาลัย ฉะนั้น ทรงน้ำในสาครทั้ง ๔ ไว้ได้ด้วยฝ่าพระหัตถ์ข้างหนึ่ง ยังฝนใหญ่อันมีอาการปานดังเมฆบนภูเขายุคันธรให้ตกลง พระนางเจ้านั้นได้นิรมิตให้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ พร้อมด้วยบริษัทในนภาดลอากาศ แสดงให้เป็นครุฑ คชสารราชสีห์ต่างบันลือสีหนาทนฤโฆษอยู่ องค์เดียวนิรมิตให้เป็นคณะพระภิกษุณีนับไม่ถ้วน แล้วก็อันตรธานกลับเป็นองค์เดียวกราบทูลพระมหามุนีเจ้าว่า

ข้าแต่พระมหาวีรเจ้าผู้มีพระจักษุหม่อมฉันผู้เป็นพระมาตุจฉาของพระองค์ เป็นผู้ทำตามคำสอนของพระองค์ บรรลุประโยชน์ของตนโดยลำดับแล้ว ขอถวายบังคมพระยุคลบาทของพระองค์ พระนางเจ้านั้นครั้นแสดงฤทธิ์ต่างๆ แล้วลงจากนภาดลอากาศ ถวายบังคมพระผู้ส่องโลกแล้ว ประทับลง ณที่ควรส่วนข้างหนึ่ง พระนางเจ้าได้กราบทูลว่า ข้าแต่พระมหามุนีผู้นายกของโลก หม่อมฉันมีอายุได้ ๑๒๐ ปี แต่กำเนิดแล้วเพียงเท่านี้ก็พอแล้ว หม่อมฉันจักขอทูลลานิพพาน.

ครั้งนั้น บริษัททั้งหมดนั้นถึงความพิศวงยิ่งนัก จึงได้พากันประนมอัญชลีถามว่า ข้าแต่พระแม่เจ้า พระแม่เจ้าได้ทำอะไรไว้ จึงมีฤทธิ์อำนาจเช่นนี้.

พระมหาปชาบดีโคตมีเถรีเจ้า ได้กล่าวบุรพจรรยาของท่านดังต่อไปนี้ในกัปที่แสนแต่กัปนี้ พระพิชิตมารพระนามว่าปทุมุตระผู้มีจักษุในธรรมทั้งปวง เป็นผู้นำได้เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว ครั้งนั้น ดิฉันเกิดในสกุลอำมาตย์ ซึ่งสมบูรณ์ด้วยเครื่องอุปการะทุกสิ่ง เจริญ รุ่งเรืองร่ำรวย ในพระนครหังสวดี บางครั้ง ดิฉันพร้อมด้วยบิดา อันหมู่ทาสีห้อมล้อม เข้าไปเฝ้าพระนราสภพระองค์นั้น พร้อมด้วยบริวารเป็นอันมาก ได้เห็นพระพิชิตมารผู้ปานดังท้าววาสวะ ยังฝนคือธรรมให้ตกอยู่ เป็นผู้ไม่มีอาสวะ เกลื่อนไปด้วยระเบียบแห่งรัศมี เช่นกับพระอาทิตย์ในสรทกาล แล้วยังจิตให้เลื่อมใส และสดับสุภาษิตของพระองค์ ได้สดับพระผู้นำนรชนทรงตั้งพระภิกษุณีผู้เป็นพระมาตุจฉาไว้ในตำแหน่งอันเลิศ

จึงถวายมหาทานและปัจจัยเป็นอันมาก แด่พระผู้เลิศกว่านรชน ผู้คงที่พระองค์นั้น พร้อมทั้งพระสงฆ์๗ วัน แล้วได้หมอบลงแทบพระบาท มุ่งปรารถนาตำแหน่งนั้นลำดับนั้น พระพิชิตมารผู้อุดมกว่าฤาษีได้ตรัสในบริษัทใหญ่ว่าสตรีใดได้นิมนต์พระผู้นำโลกพร้อมด้วยสงฆ์ให้ฉันตลอด ๗ วันเราจักพยากรณ์สตรีนั้น ท่านทั้งหลายจงฟังเรากล่าว ในกัปที่แสนแต่กัปนี้ พระศาสดาพระนามว่าโคดม ซึ่งทรงสมภพในวงศ์พระเจ้าโอกกากราช จักเสด็จอุบัติขึ้นในโลก สตรีผู้นี้จักได้เป็นธรรมทายาทของพระศาสดาพระองค์นั้น จักเป็นโอรสอันธรรมนิรมิต จักได้เป็นพระสาวิกาของพระศาสดา มีนามว่าโคตมี จักได้เป็นพระมาตุจฉาบำรุงเลี้ยงชีวิตของพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น จักได้ความเป็นผู้เลิศกว่าภิกษุณีทั้งหลายฝ่ายผู้รู้ราตรีนาน

ครั้งนั้น ดิฉันได้สดับพระพุทธพยากรณ์นั้นแล้ว มีใจปราโมทย์ บำรุงพระพิชิตมารด้วยปัจจัยทั้งหลายตราบเท่าสิ้นชีวิต ต่อจากนั้น ดิฉันก็ได้ทำกาลกิริยา ดิฉันเกิดในพวกเทพเหล่าดาวดึงส์ ผู้ซึ่งให้สำเร็จสิ่งน่าใคร่ได้ทุกประการครอบงำทวยเทพอื่นๆ เสียด้วยองค์ ๑๐ ประการ คือ ด้วยรูป เสียงกลิ่น รส ผัสสะ อายุ วรรณะ สุขและยศ รุ่งเรืองครอบงำทวยเทพอื่นๆ ด้วยความเป็นใหญ่ ดิฉันได้เป็นพระมเหสีผู้น่ารักของท้าวอมรินทร์ในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์นั้น ก็เมื่อดิฉันยังท่องเที่ยวอยู่ในสงสาร เป็นผู้หวั่นไหวเพราะพายุ คือกรรม จึงเกิดในบ้านของทาสในอาณาเขตของพระเจ้ากาสี

ครั้งนั้น ทาส ๕๐๐ คน อาศัยอยู่ในบ้านนั้น ดิฉันได้เป็นภรรยาของหัวหน้าทาสในบ้านนั้น พระปัจเจกพุทธเจ้า ๕๐๐ องค์ ได้เข้าไปสู่บ้านบิณฑบาต ดิฉันกับญาติทุกคนเห็นพระปัจเจกพุทธเจ้าเหล่านั้นก็มีความยินดี เราพร้อมด้วยสามีมีจิตเลื่อมใส สร้างกุฎี ๕๐๐ หลัง อุปัฏฐากพระปัจเจกพุทธเจ้าเหล่านั้นตลอดสี่เดือน แล้วถวายไตรจีวร ต่อจากนั้น เราพร้อมกับสามีก็ได้ไปสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ก็ในภพสุดท้ายในบัดนี้ ดิฉันเกิดในพระนครเทวทหะ พระชนกของดิฉันพระนามว่าอัญชนศากยะ พระชนนีของดิฉันพระนามว่าสุลักขณา ต่อมาดิฉันได้ไปสู่พระราชวังของพระเจ้าสุทโธทนะ ในพระนครกบิลพัสดุ์ สตรีทุกคนเกิดในสกุลศากยะแล้ว ไปสู่เรือนของพวกเจ้าศากยะ ก็ดิฉันประเสริฐกว่าสตรีทุกคน ได้เป็นคนบำรุงเลี้ยงพระพิชิตมาร พระโอรสของดิฉันพระองค์นั้น เสด็จออกมหาภิเนษกรมณ์แล้ว ได้เป็นพระพุทธเจ้าผู้นำชั้นพิเศษ ภายหลังดิฉันพร้อมด้วยนางศากิยานี ๕๐๐ จึงได้บวชแล้วก็ได้ประสพสันติสุขพร้อมด้วยนางศากิยานีผู้มีความเพียร สามีของเราที่ได้ทำบุญร่วมกันมาแต่ชาติก่อนในครั้งนั้น เป็นผู้ทำมหาสมัยอันพระสุคตเจ้าทรงอนุเคราะห์แล้ว ได้บรรลุอรหัต.

พระภิกษุณีทั้งหลาย นอกจากพระมหาปชาบดีเถรีเจ้านั้น ได้พากันเหาะขึ้นสู่นภาดลอากาศ เป็นผู้ประกอบด้วยมหิทธิฤทธิ์รุ่งโรจน์เหมือนดวงดาวทั้งหลาย อันโคจรเป็นกลุ่มกันไป ฉะนั้น พระภิกษุณีเหล่านั้น เป็นผู้ศึกษาแล้วในบุญกรรม จึงได้แสดงฤทธิ์มิใช่น้อยเหมือนนายช่างทองที่ได้รับการศึกษาแล้ว แสดงเครื่องประดับที่ทำด้วยทองชนิดต่างๆ ฉะนั้น ในครั้งนั้น พระภิกษุณีเหล่านั้น แสดงปฏิหาริย์มากมายหลายอย่าง ยังพระมุนีผู้ประเสริฐกว่าพระอาทิตย์พร้อมทั้งบริษัทให้ชอบใจ แล้วได้พากันลงจากนภาดลอากาศ ถวายบังคมพระศาสดาผู้สูงสุดกว่าฤาษี เมื่อพระศาสดาผู้เป็นยอดของนรชนทรงอนุญาตแล้ว จึงได้นั่ง ณ สถานที่อันสมควร แล้วได้กราบทูลว่า

ข้าแต่พระวีรเจ้า โอหนอ พระโคตมีเถรีเจ้าเป็นผู้อนุเคราะห์หม่อมฉันทุกๆ คน หม่อมฉันทุกคน พระนางได้อบรมด้วยบุญ จึงได้บรรลุธรรมเป็นที่สิ้นอาสวะ หม่อมฉันทั้งหลายเผากิเลสเสียแล้ว ถอนภพทั้งปวงขึ้นได้แล้ว ตัดกิเลสเครื่องผูกเหมือนช้างพังตัดเชือกแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่ การหม่อมฉันทั้งหลายมาในสำนักของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด เป็นการมาดีแล้วหนอวิชา ๓ หม่อมฉันทั้งหลายบรรลุแล้วโดยลำดับ คำสอนของพระพุทธเจ้า หม่อมฉันทั้งหลายก็ได้ทำเสร็จแล้ว คุณวิเศษเหล่านี้ คือปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ หม่อมฉันทั้งหลายทำให้แจ้งแล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า หม่อมฉันทั้งหลายได้ทำเสร็จแล้วหม่อมฉันทั้งหลายมีความชำนาญในฤทธิ์และทิพโสตธาตุ ข้าแต่พระมหามุนี หม่อมฉันทั้งหลายมีความชำนิชำนาญในเจโตปริยญาณรู้ปุพเพนิวาสญาณ ชำระทิพจักษุได้แล้ว มีอาสวะทั้งหลายสิ้นไปแล้วบัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก ข้าแต่พระมหาวีรเจ้า หม่อมฉันทั้งหลายมีญาณในอรรถ ธรรม นิรุติ และปฏิภาณ ญาณนั้นเกิดที่สำนักของพระองค์ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นพระนายกมหามุนี พระองค์เป็นผู้อันหม่อมฉันทั้งหลายได้วิสสาสะแล้ว ได้ทรงโปรดมีจิตเมตตาอนุญาตให้หม่อมฉันทั้งปวงนิพพานเถิด.

พระพิชิตมารได้ตรัสว่า เมื่อท่านทั้งหลายพูดอย่างนี้ว่า จักนิพพานฉันจักไปว่าอะไร ก็บัดนี้ท่านทั้งหลายจงสำคัญกาลเวลาเอาเองเถิด.

ครั้งนั้น พระภิกษุณีเหล่านั้นมีพระโคตมีเถรีเจ้าเป็นต้น ถวายบังคมพระพิชิตมารแล้วได้พากันลุกจากที่นั่งนั้นไป พระธีรเจ้าผู้นำชั้นเลิศของโลก พร้อมด้วยหมู่ชนเป็นอันมากได้เสด็จไปส่งพระมาตุจฉาจนถึงซุ้มประตู ครั้งนั้น พระโคตมีเถรีเจ้าพร้อมด้วยพระภิกษุณีทั้งหลายทุกๆ องค์ ได้พากันหมอบลงแทบพระยุคลบาทของพระศาสดาผู้เป็นพงศ์พันธุ์ของโลก กราบทูลว่า นี้เป็นการถวายบังคมพระยุคลบาทครั้งสุดท้ายของหม่อมฉัน การได้เห็นพระองค์ผู้เป็นนาถะของโลกครั้งนี้ ก็เป็นครั้งสุดท้าย หม่อมฉันจักไม่ได้เห็นพระพักตร์ของพระองค์ซึ่งมีอาการปานน้ำอมฤตอีก ข้าแต่พระวีรเจ้าผู้เลิศของโลก หม่อมฉันจักไม่ได้ถวายบังคมพระยุคลบาทของพระองค์ซึ่งอ่อนละเอียดดีอีก วันนี้หม่อมฉันจะเข้านิพพาน.

พระศาสดาตรัสว่า

จะมีประโยชน์อะไรด้วยรูปนี้แก่ท่านในปัจจุบัน รูปนี้ล้วนปัจจัยปรุงแต่ง ไม่น่ายินดี เป็นของเลวทราม.

พระมหาปชาบดีเถรีเจ้า พร้อมด้วยพระภิกษุณีเหล่านั้นไปสู่สำนักนางภิกษุณีของตนแล้ว นั่งพับเพียบบนอาสนะอันประเสริฐ ครั้งนั้น อุบาสิกาทั้งหลายในพระนครนั้น ผู้มีความเคารพรักในพระพุทธศาสนา ได้สดับพฤติเหตุของพระนางเจ้า ต่างก็เข้าไปหานมัสการแทบบาทมูล เอากรค่อนอุระประเทศร้องไห้พิไรร่ำคร่ำครวญควรจะกรุณา เต็มไปด้วยความโศกเศร้า ล้มลงที่พื้นพสุธา ดุจเถาวัลย์รากขาดแล้วล้มลง ฉะนั้น พากันร้องไห้รำพันด้วยวาจาว่า

ข้าแต่พระแม่เจ้าผู้เป็นนาถะให้ที่พึ่งของดิฉันทั้งหลาย พระแม่เจ้าอย่าได้ละทิ้งดิฉันทั้งหลาย ไปเข้านิพพานเสียเลย ดิฉันทุกคนขอซบเศียรอ้อนวอน พระมหาปชาบดีเถรีเจ้าลูบศีรษะของอุบาสิกาผู้มีศรัทธามีปัญญาซึ่งเป็นหัวหน้าของอุบาสิกาเหล่านั้นอยู่ ได้กล่าวว่า ลูกทั้งหลายเอ๋ย การพร่ำเพ้อซึ่งเป็นไปในบ่วงแห่งมารไม่ควรเลยสังเขตธรรมทั้งปวงล้วนไม่เที่ยง มีแต่จะพลัดพรากจากกัน หวั่นไหวไปมา

ต่อแต่นั้น พระนางก็สละอุบาสิกาเหล่านั้นเสีย เข้าปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน และจตุตถฌาน แล้วเข้าอากาสานัญจายตนฌาน วิญญาณัญจายตนฌาน อากิญจัญญายตนฌาน และเนวสัญญานาสัญญายตนฌานตามลำดับ แล้วพระโคตมีเถรีเจ้าก็เข้าฌานทั้งหลายโดยปฏิโลม แล้วก็เข้าปฐมฌานไปตราบเท่าถึงจตุตถฌาน ครั้นออกจากจตุตถฌานนั้นแล้วก็ดับไป เหมือนเปลวประทีปที่หมดเชื้อดับไป ฉะนั้น ได้เกิดแผ่นดินไหวใหญ่ สายฟ้าก็ตกลงจากนภากาศ กลองทิพย์ก็บันลือลั่นขึ้นเอง ทวยเทพพากันคร่ำครวญและฝนดอกไม้ก็ตกจากอากาศลงยังพื้นแผ่นดิน แม้ขุนเขาสุเมรุราชก็กัมปนาทหวั่นไหว เหมือนคนเต้นรำในท่ามกลางที่เต้นรำ ฉะนั้นสาครก็ปั่นป่วนตีฟองคะนองระลอกฉะฉาน

ทวยเทพ นาค อสูรและพรหมต่างก็พากันสลดใจ กล่าวขึ้นในทันใดนั้นเองว่า สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงหนอ เหมือนอย่างพระมหาปชาบดีเถรีเจ้านี้ถึงความย่อยยับไปแล้ว และพระเถรีทั้งหลายผู้ทำตามคำสอนของพระศาสดา ซึ่งแวดล้อมพระมหาปชาบดีเถรีเจ้านี้ ก็พากันดับไปแล้วเหมือนเปลวประทีปหมดเชื้อดับไป ฉะนั้น โอ้ ความประจวบกันมีความพลัดพรากเป็นที่สุด โอ้ สิ่งที่ปัจจัยปรุงแต่งล้วนแต่ไม่เที่ยงโอ้ ชีวิตมีความหายสูญเป็นที่สุด ความปริเทวนา ได้มีแล้ว ด้วยประการฉะนี้.

ในลำดับนั้น เทวดาและพรหมต่างก็ทำความประพฤติตามโลกธรรมตามสมควรแก่กาลแล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคผู้สูงสุดกว่าฤาษีครั้งนั้นพระศาสดาได้ตรัสเรียกท่านพระอานนท์ผู้พหูสูตมาสั่งว่าอานนท์ท่านจงไปประกาศให้ภิกษุทั้งหลายทราบถึงการนิพพานของพระมารดาเวลานั้น ท่านพระอานนท์เป็นผู้หมดความแช่มชื่นมีตานองไปด้วยน้ำตา ได้กล่าวด้วยเสียงอันน่าสงสารว่า ขอพระภิกษุทั้งหลายผู้เป็นโอรสของพระสุคตเจ้าซึ่งอยู่ในทิศตะวันออกทิศใต้ ทิศตะวันตกและทิศเหนือ จงมาประชุมกัน พระภิกษุณีผู้ยังพระสรีระสุดท้ายของพระมุนีให้เจริญด้วยน้ำนม พระมารดาของกระผม พระโคตมีภิกษุณีนั้นถึงความสงบ เหมือนดวงดาวในเมื่อพระอาทิตย์

อุทัย ฉะนั้น พระนางยังความรู้พร้อมกันว่า เป็นพระพุทธมารดา ให้ดำรงอยู่แล้วไปสู่นิพพาน ในที่ใดถึงคนมี ๕ตาก็เห็นไม่ได้ ในที่นั้น พระผู้มีพระภาคซึ่งเป็นผู้นำทรงเห็นได้ขอพระโอรสของพระสุคตเจ้าผู้มีความเชื่อในพระสุคต หรือเป็นศิษย์ของพระมหามุนีจงทำสักการะแด่พระพุทธมารดาเถิด ภิกษุทั้งหลายถึงอยู่ไกล ได้ฟังคำประกาศนั้นแล้ว ก็มาได้เร็ว บางพวกมาด้วยพุทธานุภาพ บางพวกที่ฉลาดในฤทธิ์ก็มาด้วยฤทธิ์ต่างช่วยกันยกเอาเตียงนอนที่พระโคตมีเถรีเจ้าหลับ ขึ้นไว้ในเรือนยอดอันประเสริฐ น่ายินดี สำเร็จด้วยทองคำล้วนๆ งดงาม ท้าวโลกบาลทั้งสี่เอาบ่าเข้ารองรับเรือนยอด ทวยเทพที่เหลือมีท้าวสักกะเป็นต้น

เข้าช่วยรับเรือนยอด ก็เรือนยอดทั้งหมดมี ๕๐๐ หลังแท้จริง เรือนยอดเหล่านั้น วิสสุกรรมเทพบุตรนิรมิต มีสีเหมือนพระอาทิตย์ในสรทกาล ทวยเทพทั้งหลายได้แบกพระภิกษุณีทุกๆองค์ที่นอนอยู่บนเตียงแล้ว นำเอาออกไปตามลำดับพื้นนภากาศถูกเอาเพดานบังไว้ทั่ว ดวงจันทร์ ดวงอาทิตย์พร้อมทั้งดวงดาวซึ่งสำเร็จด้วยทองได้ถูกติดเป็นตราไว้ที่เพดานนั้น ธงปฏากได้ถูกยกขึ้นไว้เป็นอันมาก จิตกาธารทั้งหลายมีดอกไม้เป็นเครื่องปกคลุมดอกบัวที่เกิดในอากาศเอาปลายลง ดอกไม้ผุดขึ้นจากแผ่นดิน พระจันทร์และพระอาทิตย์คนมองดูเห็นได้ และดาวทั้งหลายส่องแสงระยับระยิบ

อนึ่ง พระอาทิตย์ถึงจะโคจรไปในเวลาเที่ยงก็เป็นเหมือนพระจันทร์ ไม่ทำใครๆ ให้เร่าร้อน ทวยเทพทั้งหลายพากันบูชาด้วยของหอมและดอกไม้ทิพย์อันน่ายินดี และด้วยการขับร้อง ฟ้อนรำดีดสีตีเป่าอันเป็นทิพย์ พวกนาค อสูรและพรหม ต่างก็พากันบูชาพระพุทธมารดาผู้นิพพานแล้ว กำลังถูกเขานำเอาออกไปตามสติกำลัง พระภิกษุณีผู้เป็นโอรสของพระสุคตเจ้า ซึ่งนิพพานแล้วทั้งหมดเชิญไปข้างหน้า พระโคตมีเถรีพุทธมารดาผู้อันเทวดาและมนุษย์สักการะเชิญเอาไปข้างหลัง เทวดา มนุษย์พร้อมด้วยนาคอสูรและพรหม ไปข้างหน้า ข้างหลังพระพุทธเจ้าพร้อมด้วยพระสาวกเสด็จไปเพื่อจะบูชาพระมารดาการปรินิพพานของพระพุทธเจ้าหาได้เป็นเช่นนี้ไม่

การปรินิพพานของพระโคตมีเถรีเจ้า อัศจรรย์ยิ่งนัก ในเวลาพระพุทธเจ้าเสด็จนิพพานไม่มีพระพุทธเจ้าและภิกษุทั้งหลายมีพระสารีบุตรเป็นต้น เหมือนในเวลาพระโคตมีเถรีเจ้านิพพาน ซึ่งมีพระพุทธเจ้าและภิกษุทั้งหลายมีพระสารีบุตรเป็นต้นชนทั้งหลายช่วยกันทำจิตกาธารซึ่งสำเร็จด้วยของหอมล้วน และเกลื่อนไปด้วยจุรณแห่งเครื่องหอม แล้วเผาพระภิกษุณีเหล่านั้นบนจิตกาธารนั้น ส่วนที่เหลือนอกจากอัฐิถูกไฟไหม้สิ้น ก็ในเวลานั้นท่านพระอานนท์ได้กล่าววาจาอันให้เกิดความสังเวชว่า พระโคตมีเถรีเจ้าเข้านิพพานแล้ว พระสรีระของพระนางก็ถูกเผาแล้ว การนิพพานของพระพุทธเจ้าน่าสังเกต อีกไม่นานก็คงจักมี ต่อจากนั้นท่านพระอานนท์อันพระพุทธเจ้าทรงตักเตือน

ท่านได้น้อมพระธาตุของพระโคตมีเถรีเจ้า ซึ่งอยู่ในบาตรของพระนาง เข้ามาถวายแด่พระโลกนาถ พระผู้มีพระภาคผู้สูงสุดกว่าฤาษี ได้ทรงประคองพระธาตุเหล่านั้นด้วยฝ่าพระหัตถ์แล้วตรัสว่า เพราะสังขารเป็นสภาพไม่เที่ยง พระโคตมีผู้เป็นใหญ่กว่าหมู่พระภิกษุณีจึงต้องนิพพาน เช่นเดียวกับลำตัวของต้นไม้ใหญ่ที่มีแก่นตั้งอยู่ถึงจะใหญ่โตก็ต้องพินาศฉะนั้น ดูเถอะอานนท์ เมื่อพระพุทธมารดาแม้นิพพานแล้วเพียงแต่สรีระก็ยังไม่เหลือ ไม่น่าเศร้าโศกปริเทวนาการไปเลย คนอื่นๆ ไม่ไม่ควรเศร้าโศกถึงพระนางผู้ข้ามสาครคือสงสารไปแล้ว ละเว้นเหตุอันทำให้เดือดร้อนเสียได้ เป็นผู้เยือกเย็นดับสนิทดีแล้ว พระนางเป็นบัณฑิต มีปัญญามาก และมีปัญญากว้างขวาง ทั้งเป็นผู้รู้ราตรีนานกว่าภิกษุณีทั้งหลาย

ดูกรภิกษุทั้งหลาย จงรู้ไว้อย่างนี้เถิด พระโคตมีเถรีเจ้า เป็นผู้ชำนาญในฤทธิ์ทิพโสตธาตุ และมีความชำนาญในเจโตปริยญาณรู้ทั่วถึง ปุพเพนิวาสญาณ ชำระทิพจักษุให้หมดจด อาสวะทั้งสิ้นของพระนางหมดสิ้นไปแล้ว บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีกพระนางมีญาณอันบริสุทธิ์ ในอรรถะ ธรรมะ นิรุติและปฏิภาณเพราะฉะนั้นจึงไม่ควรจะเศร้าโศกถึงพระนาง คติของไฟที่ลุกโพลงถูกแผ่นเหล็กทับแล้วดับไปโดยลำดับ ใครๆ ก็รู้ไม่ได้ ฉันใดบุคคลผู้ที่หลุดพ้นจากกิเลสด้วยดีแล้ว ข้ามพ้นโอฆะคือกามพันธุ์บรรลุอจลบทแล้ว ก็ฉันนั้น ย่อมไม่มีคติใครๆ จะรู้ได้ เพราะฉะนั้นท่านทั้งหลายจงมีตนเป็นที่พึ่ง มีสติปัฏฐานเป็นโคจรเถิดท่านทั้งหลายอบรมโพชฌงค์ ๗ ประการแล้ว จักทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ทราบว่า ท่านพระมหาปชาบดีโคตมีภิกษุณีได้ตรัสคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบมหาปชาบดีโคตมีเถริยาปทาน.

ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน สพฺพธมฺเมสุ จกฺขุมา

อิโต สตสหสฺสมฺหิ กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก ฯ

ตทาหํ ๑ หํสวติยํ ชาตา เสฏฺฐิกุเล อหุ

นานารตนปชฺโชเต มหาสุขสมปฺปิตา ฯ

อุเปตฺวา ตํ มหาวีรํ อสฺโสสึ ธมฺมเทสนํ

ตโต ชาตปฺปสาทาหํ อุเปสึ ๒ สรณํ ชินํ ฯ

มาตรํ ปิตรญฺจาหํ อายาจิตฺวา วินายกํ

นิมนฺตยิตฺวา สตฺตาหํ โภชยึ สห สาวกํ ฯ

อติกฺกนฺเต จ สตฺตาเห มหาปญฺญานมุตฺตมํ

ภิกฺขุนึ เอตทคฺคมฺหิ ฐเปสิ นรสารถิ ฯ

ตํ สุตฺวา มุทิตา หุตฺวา ปุน ๓ ตสฺส มเหสิโน

การํ กตฺวาน ตํ ฐานํ ปนิปจฺจ ปณิทหึ ฯ

ตโต มํ ส ชิโน อาห สิชฺฌตํ ปณิธิ ตว

สสงฺเฆ เม กตํ การํ อปฺปเมยฺยผลํ ตยา ฯ

สตสหสฺเส อิโต กปฺเป โอกฺกากกุลสมฺภโว

โคตโม นาม นาเมน สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ ฯ

ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาทา โอรสา ธมฺมนิมฺมิตา

เอตทคฺคมนุปฺปตฺตา เขมา นาม ภวิสฺสติ ฯ

เตน กมฺเมน สุกเตน เจตนาปณิธีหิ จ

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสูปคา อหํ ฯ

ตโต จุตา ยามมคํ ตโตหํ ตุสิตํ คตา

ตโต จ นิมฺมานรตึ วสวตฺตีปุรํ คตา ๔ ฯ

ยตฺถ ยตฺถูปปชฺชามิ ตสฺส กมฺมสฺส วาหสา

ตตฺถ ตตฺเถว ราชูนํ มเหสิตฺตมการยึ ฯ

ตโต จุตา มนุสฺสตฺเต ราชูนํ จกฺกวตฺตินํ

มณฺฑลีนญฺจ ราชูนํ มเหสิตฺตมการยึ ฯ

สมฺปตฺตึ อนุโภตฺวาน เทเวสุ มานุเสสุ จ

สพฺพตฺถ สุขิตา หุตฺวา เนกกปฺเปสุ สํสรึ ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป วิปสฺสี โลกนายโก

อุปฺปชฺชิ จารุทสฺสโน ๑ สพฺพธมฺเม วิปสฺสโก ฯ

ตมหํ โลกนายกํ อุเปตฺวา นรสารถึ

ธมฺมํ ปณีตํ สุตฺวาน ปพฺพชึ อนคาริยํ ฯ

ทสวสฺสสหสฺสานิ ตสฺส วีรสฺส สาสเน

พฺรหฺมจริยํ จริตฺวาน ยุตฺตโยคา พหุสฺสุตา ฯ

ปจฺจยาการกุสลา จตุสจฺจวิสารทา

นิปุณา จิตฺตกถิกา สตฺถุสาสนการิกา ฯ

ตโต จุตาหํ ตุสิตํ อุปปนฺนา ยสสฺสินี

อภิโภสึ ๒ ตหึ อญฺเญ พฺรหฺมจริยผเลนหํ ฯ

ยตฺถ ยตฺโถปปนฺนาหํ มหาโภคา มหทฺธนา

เมธาวินี รูปวตี ๓ วินีตปริสาปิจ ฯ

ภวามิ เตน กมฺเมน โยเคน ชินสาสเน

สพฺพา สมฺปตฺติโย มยฺหํ สุลภา มนโส ปิยา ฯ

โยปิ เม ภวเต ภตฺตา ยตฺถ ยตฺถ คตายปิ

วิมาเนติ น มํ โกจิ ปฏิปตฺติผเลน เม ฯ

อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส

นาเมน โกนาคมโน อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร ฯ

ตทา หิ พาราณสิยํ สุสมิทฺธิกุลปฺปชา ๑

ธนญฺชานี สุเมธา จ อหํปิจ ตโย ชนา ฯ

สงฺฆารามํ อทาสิมฺห เนเก สหสฺสิเก ๒ มุเน

สสงฺฆสฺส วิหารํ หิ ๓ อุทฺทิสฺส การิกา ๔ มยํ ฯ

ตโต จุตา มยํ สพฺพา ตาวตึสูปคา อหุํ

ยสสา อคฺคตํ ปตฺตา มนุสฺเสสุ ตเถว จ ฯ

อิมสฺมึเยว กปฺปมฺหิ พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส

กสฺสโป นาม นาเมน อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร ฯ

อุปฏฺฐาโก มเหสิสฺส ตทา อาสิ นริสฺสโร

กาสิราชา กิกี นาม พาราณสิปุรุตฺตเม ฯ

ตสฺสาสึ เชฏฺฐกา ธีตา สมณี อิติ วิสฺสุตา

ธมฺมํ สุตฺวา ชินคฺคสฺส ปพฺพชฺชํ สมโรจยึ ฯ

อนุชานิ น โน ตาโต อคาเรว ตทา มยํ

วีสวสฺสสหสฺสานิ วิจริมฺห อตนฺทิตา ฯ

โกมาริพฺรหฺมจริยํ ๕ ราชกญฺญา สุเข ฐิตา

พุทฺโธปฏฺฐานนิรตา มุทิตา สตฺต ธีตโร ฯ

สมณี สมณคุตฺตา จ ภิกฺขุนี ภิกฺขุทาสิกา ๑

ธมฺมา เจว สุธมฺมา จ สตฺตมี สงฺฆทาสิกา ๒ ฯ

อหํ อุปฺปลวณฺณา จ ปฏาจารา จ กุณฺฑลา

กิสาโคตมี ธมฺมทินฺนา วิสาขา โหติ สตฺตมี ฯ

กทาจิ โส นราทิจฺโจ ธมฺมํ เทเสติ ๓ อพฺภุตํ

มหานิทานสุตฺตนฺตํ สุตฺวา ตํ ปริยาปุณึ ฯ

เตหิ กมฺเมหิ สุกเตหิ เจตนาปณิธีหิ จ

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสํ อคญฺฉหํ ฯ

ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ สากลายํ ปุรุตฺตเม

รญฺโญ มทฺทสฺส ธีตาสึ มนาปา ทยิตา ปิยา ฯ

สห เม ชาตมตฺตมฺหิ เขมํ ตมฺหิ ปุเร อหุ

ตโต เขมาติ นามํ เม คุณโต ๔ อุปปชฺชถ ฯ

ยทาหํ โยพฺพนํ ปตฺตา รูปวณฺณวิภูสิตา ๕

ตทา อทาสิ มํ ตาโต พิมฺพิสารสฺส ราชิโน ฯ

ตสฺสาหํ สุปิยา อาสึ รูปเกลายเน รตา

รูปานํ โทสวาทีติ น อุเปมิ มหาทยํ ฯ

พิมฺพิสาโร ตทา ราชา มมานุคฺคหพุทฺธิยา

วณฺณยิตฺวา เวฬุวนํ คายเก คาปยี ๖ มมํ ฯ

รมฺมํ เวฬุวนํ เยน น ทิฏฺฐํ สุคตาลยํ

น เตน นนฺทนํ ทิฏฺฐํ อิติ มญฺญมฺหเส มยํ ฯ

เยน เวฬุวนํ ทิฏฺฐํ นรนนฺทนนนฺทนํ

สุทิฏฺฐํ นนฺทนํ เตน อมรินฺทสุนนฺทนํ ฯ

วิหาย นนฺทนํ เทวา โอตริตฺวา มหีตเล ๑

รมฺมํ เวฬุวนํ ทิสฺวา น ตปฺปนฺติ สุวิมฺหิตา ฯ

ราชปุญฺเญน นิพฺพตฺตํ พุทฺธปุญฺเญน ภูสิตํ

โก วตฺตา ตสฺส นิสฺเสสํ วนสฺส คุณสญฺจยํ ฯ

ตํ สุตฺวา วนสมิทฺธึ มม โสตมโนหรํ

ทฏฺฐุกามา ตมุยฺยานํ รญฺโญ อาโรจยึ ตทา ฯ

มหตา ปริวาเรน ตทา มํ ๒ โส มหีปติ

สมฺเปเสสิ ๓ ตมุยฺยานํ ทสฺสนาย สมุสฺสุกํ ฯ

คจฺฉ ปสฺส มหาโภเค วนํ เนตฺตรสายนํ

ยํ สทา ภาติ สิริยา สุคตาภาณุรญฺชิตํ ฯ

ยทา จ ปิณฺฑาย มุนิ คิริพฺพชปุรุตฺตมํ

ปวิฏฺโฐหํ ตทาเยว วนํ ทฏฺฐุมุปาคมึ ฯ

ตทา ตํ สมฺผุลฺลวนํ ๔ นานาภมรกุชฺชิตํ

โกกิลาคีตสหิตํ มยูรคณนจฺจิตํ ฯ

อปฺปสทฺทมนากิณฺณํ นานาจงฺกมภูสิตํ

กุฏิมณฺฑปสงฺกิณฺณํ โยคีวิรวิราชิตํ ๕ ฯ

วิจรนฺตี อมญฺญิสฺสํ สผลํ นยนํ มมํ

ตทาปิ ตรุณํ ภิกฺขุํ ยุตฺตํ ทิสฺวา วิจินฺตยึ ฯ

อีทิเสปิ วเน รมฺเม ฐิโตยํ นวโยพฺพเน

วสนฺตมิว กนฺเตน รูเปน สุสมนฺวิโต ๑ ฯ

นิสินฺโน รุกฺขมูลมฺหิ มุณฺโฑ สงฺฆาฏิปารุโต

ฌายเต วตยํ ภิกฺขุ หิตฺวา วิสยชํ รตึ ฯ

นนุ นาม คหฏฺเฐน กามํ ภุตฺวา ยถาสุขํ

ปจฺฉา ชิณฺเณน ธมฺโมยํ จริตพฺโพ สุภทฺทโก ฯ

สุญฺญกนฺติ วิทิตฺวาน คนฺธเคหํ ชินาลยํ

อุเปตฺวา ชินมทฺทกฺขึ อุทยนฺตํว ภากรํ ฯ

เอกกํ สุขมาสีนํ วีชมานํ วริตฺถิยา

ทิสฺวาเนวํ วิจินฺเตสึ นายํ ลูโข นราสโภ ฯ

สา กญฺญา กนกาภาสา ปทุมานนโลจนา

พิมฺโพฏฺฐิ กุนฺททสฺสนา มโนเนตฺตรสายนา ฯ

เหมโทลา สุวทนา ๒ กมลาการสุตฺถนี ๓

เวทิมชฺฌา วรโสณี ๔ รมฺโมรู จารุภูสนา ฯ

รตฺตํสกุปสมฺพฺยานา ๕ นีลมฏฺฐนิวาสนา

อตปฺปเนยฺยรูเปน สพฺพาภรณมณฺฑิตา ๖ ฯ

ทิสฺวา ตเมวํ จินฺเตสึ อโหยมติรูปินี

น มยาเนน เนตฺเตน ทิฏฺฐปุพฺพา กุทาจนํ ฯ

ตโต ชราภิภูตา สา วิวณฺณา วิกตานนา

ฉินฺนทนฺตา ๗ เสตสิรา สลาลา วทนาสุจิ ฯ

สงฺขิตฺตกณฺณา เสตกฺขี ลมฺพาสุภปโยธรา

วลีวิตตสพฺพงฺคี สิราวิตตเทหินี ฯ

นตงฺคี ทณฺฑทุติยา อุปณฺฑุปณฺฑุกา ๑ กิสา

ปเวธมานา ปติตา นิสฺสสนฺตี มหุํ มหุํ ฯ

ตโต เม อาสิ สํเวโค อพฺภูโต โลมหํสโน

ธิรตฺถุ รูปํ อสุจึ รมนฺเต ยตฺถ พาลิสา ฯ

ตทา มหาการุณิโก ทิสฺวา สํวิคฺคมานสํ

อุทคฺคจิตฺโต สุมโน อิมา คาถา อภาสถ ฯ

อาตุรํ อสุจึ ปูตึ ปสฺส เขเม สมุสฺสยํ

อุคฺฆรนฺตํ ปคฺฆรนฺตํ พาลานํ อภินนฺทิตํ ฯ

อสุภาย จิตฺตํ ภาเวหิ เอกคฺคํ สุสมาหิตํ

สติ กายคตา ตฺยตฺถุ นิพฺพิทาพหุลา ภว ฯ

ยถา อิทํ ตถา เอตํ ยถา เอตํ ตถา อิทํ

อชฺฌตฺตญฺจ พหิทฺธา จ กาเย ฉนฺทํ วิราชย ฯ

อนิมิตฺตญฺจ ภาเวหิ มานานุสย ปชฺชห

ตโต มานาภิสมยา อุปสนฺตา จริสฺสสิ ฯ

เย ราครตฺตานุปตนฺติ โสตํ

สยํ กตํ มกฺกฏโกว ชาลํ

เอตมฺปิ เฉตฺวาน ปริพฺพชนฺติ

อนเปกฺขิโน ๒ กามสุขํ ปหาย ฯ

ตโต กลฺลิกจิตฺตํ มํ ญตฺวาน นรสารถิ

มหานิทานํ เทเสสิ สุตฺตนฺตํ วินยาย เม ฯ

สุตฺวา สุตฺตนฺตเสฏฺฐนฺต ปุพฺพสญฺญมนุสฺสรึ

ตตฺถฏฺฐิตาวหํ สนฺตี ธมฺมจกฺขุํ วิโสธยึ ฯ

นิปติตฺวา มเหสิสฺส ปาทมูลมฺหิ ตาวเท

อจฺจยํ เทสนตฺถาย อิมํ วจนมพฺรวึ ฯ

นโม เต สพฺพทสฺสาวิ นโม เต กรุณาลย

นโม เต ติณฺณสํสาร นโม เต อมตนฺทุํ ฯ

ทิฏฺฐิคหนปกฺขนฺตา ๑ กามราควิโมหิตา

ตยา สมฺมา อุปาเยน วินีตา วินเย รตา ฯ

อทสฺสเนน วิหิตา ๒ ตาทิสานํ มเหสินํ

อนุโภนฺติ มหาทุกฺขํ สตฺตา สํสารสาคเร ฯ

ยทาหํ โลกสรณํ อรณํ มรณนฺตคํ ๓

นาทฺทสามิ มธุรตฺถํ เทเสสฺสามิ ๔ ตมจฺจยํ ฯ

มหาหิตํ วรทฺททํ ๕ อหิโตติ วิสงฺกิตา

โนเปสึ รูปนิรตา เทเสสฺสามิ ตมจฺจยํ ฯ

ตทา มธุรนิคฺโฆโส มหาการุณิโก ชิโน

อโวจ ติฏฺฐ เขเมติ สิญฺจนฺโต อมเตน มํ ฯ

ตทา ปณมฺม สิรสา กตฺวา จ นํ ปทกฺขิณํ

คนฺตฺวา ทิสฺวา นรปตึ อิมํ วจนมพฺรวึ ฯ

อโห สมฺมา อุปาโย เต จินฺติโตยมรินฺทม

วนทสฺสนกามาย ทิฏฺโฐ นิพฺพนโถ ๑ มุนิ ฯ

ยทิ เต รุจฺจเต ราชา สาสเน ตสฺส ตาทิโน

ปพฺพชิสฺสามิ รูเปหํ นิพฺพินฺนา มุนิ ภาณินา ฯ

ทุติยํ ภาณวารํ ฯ

อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน ตทาห ส มหีปติ

อนุชานามิ เต ภทฺเท ปพฺพชฺชา ตว สิชฺฌตุ ฯ

ปพฺพชิตฺวา ตทา จาหํ สตฺตมาเส ๒ อุปฏฺฐิเต

ทีโปทยญฺจ เภทญฺจ ทิสฺวา สํวิคฺคมานสา ฯ

นิพฺพินฺนา สพฺพสงฺขาเร ปจฺจยาการโกวิทา

จตุโรเฆ อติกฺกมฺม อรหตฺตํ อปาปุณึ ฯ

อิทฺธิยา ๓ จ วสี อาสึ ทิพฺพาย โสตธาตุยา

เจโตปริยญาณสฺส วสี จาปิ ภวามหํ ฯ

ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ ทิพฺพจกฺขุํ วิโสธิตํ

สพฺพาสวา ปริกฺขีณา นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว ฯ

อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ ปฏิภาเณ ตเถว จ

ปริสุทฺธํ มมํ ญาณํ อุปฺปนฺนํ พุทฺธสาสเน ฯ

กุสลาหํ วิสุทฺธีสุ กถาวตฺถุวิสารทา

อภิธมฺมนยญฺญู จ วสิปฺปตฺตามฺหิ สาสเน ฯ

ตโต โตรณวตฺถุสฺมึ รญฺญา โกสลสามินา

ปุจฺฉิตฺวา นิปุเณ ปเญฺห พฺยากโรนฺตี ยถากถํ ฯ

ตทา ส ราชา สุคตํ อุปสงฺกมฺม ปุจฺฉถ

ตเถว พุทฺโธ พฺยากาสิ ยถา เต พฺยากตา มยา ฯ

ชิโน ตสฺมึ คุเณ ตุฏฺโฐ เอตทคฺเค ฐเปสิ มํ

มหาปญฺญานมคฺคาติ ภิกฺขุนีนํ นรุตฺตโม ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสวา ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ เขมา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

เขมาเถริยา อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. อิทฺธีสุ จ ฯ ๒ ม. ยุ. ตสฺสา ฯ ๓ ม. ชาตเวทสฺส ฯ ๔ ม. ยุ. สุขํ ฯ

๕ ม. ยุ. สตฺตโพชฺฌงฺเค ฯ

๑ ยุ. นคเรหํ ฯ ๒ ม. อุเปมิ ฯ ๓ ม. ยุ. ปโน ฯ ๔ ม. ยุ. ตโต ฯ

๑ ยุ. จารุนยโน ฯ ๒ ม. อภิโภมิ ฯ ๓ ม. สีลวตี ฯ

๑ ม. ยุ. สุสมิทฺธกุลปฺปชา ฯ ๒ ม. ทานสหายิกา ปุเร ฯ ยุ. ทานํ สหสฺสิกํ มุเน ฯ

๓ ม. สงฺฆสฺส จ วิหารมฺปิ ฯ ๔ ยุ. ทายิกา ฯ ๕ ยุ. โกมารพฺรหฺมจริยํ ฯ

อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ

๑-๒ ม. ยุ. ...ทายิกา ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ ๓ ม. เทเสสิ ฯ ๔ ยุ. คุณิกํ

อุทปชฺชถ ฯ ๕ ม. รูปลาวญฺญภูสิตา ฯ ยุ. รูปวนฺตาวิภูสิตา ฯ ๖ ยุ. ปาปยี ฯ

๑ ม. มหีตลํ ฯ ๒ ม. จ ฯ ๓ ม. มํ เปเสสิ ฯ ยุ. สมฺปาเปสิ ฯ

๔ ม. ผุลฺลวิปิมํ ฯ ยุ. ผุลฺลปวนํ ฯ ๕ ม. ยุ. โยคีวรวิราชิตํ ฯ

๑ ม. รูเปน จ สมนฺวิโต ฯ ๒ ม. ภสวนา ฯ ยุ. วสวนา ฯ ๓ ม. กลิกาการสุตฺถนี ฯ

ยุ. กลสาการสุตฺถนี ฯ ๔ ม. เวทิมชฺฌาว สุสฺโสณี ฯ ๕ ยุ. รตฺตํสกสุสํวิตา ฯ

๖ ม. ยุ. หาสภาวสมนฺวิตา ฯ ๗ ม. สินฺนทนฺตา ฯ ยุ. สีนทนฺตา ฯ

๑ ม. อุผาสุลิกตา ฯ ยุ. อุปาสุฬิกตา ฯ ๒ ม. น เปกฺขิโน ฯ

๑ ม. ...ปกฺขนฺทา ฯ ยุ. ...ปกฺขมานา ฯ ๒ ม. ยุ. วิโภคา ฯ ๓ ม. มรณนฺตคุํ ฯ

๔ ม. ยุ. เทสยามิ ฯ ๕ ยุ. มหาหิตํ ตํ วรทํ ฯ

๑ ม. นิพฺพานโต ฯ ๒ ม. อทฺธมาเส ฯ ๓ ม. อิทฺธีสุ ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ

พระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตระ มีพระญาณจักษุในสรรพธรรมเป็นพระโลกนายก เสด็จอุบัติในกัปที่แสนกัปแต่กัปนี้ ครั้งนั้นดิฉันเกิดในสกุลเศรษฐีมีความรุ่งเรืองด้วยรัตนะต่างๆ ในเมืองหังสวดี เป็นผู้เพียบพร้อมไปด้วยความสุขมาก ดิฉันเข้าไปเฝ้าพระพุทธมหาวีระพระองค์นั้นแล้ว ได้ฟังธรรมเทศนา เกิดความเลื่อมใสในพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ได้ถึงพระองค์เป็นสรณะ ดิฉันขออนุญาตมารดาบิดาได้แล้ว นิมนต์พระพุทธเจ้าผู้นำชั้นพิเศษให้เสวยพร้อมด้วยพระสาวกสงฆ์ ตลอดสัปดาห์หนึ่งเมื่อสัปดาห์หนึ่งล่วงไปแล้ว พระผู้มีพระภาคผู้เป็นสารถีฝึกนระ ทรงตั้งภิกษุณีองค์หนึ่ง ซึ่งอุดมกว่าพวกภิกษุณีฝ่ายที่มีปัญญามากในตำแหน่งเอตทัคคะดิฉันได้ฟังเรื่องนั้นแล้ว

มีความยินดีทำสักการะแต่พระพุทธเจ้า ผู้แสวงหาคุณใหญ่พระองค์นั้นอีกแล้วหมอบลงปรารถนาตำแหน่งนั้นในทันใดนั้น พระพิชิตมารพระองค์นั้นตรัสกะดิฉันว่า ความปรารถนาของท่านจักสำเร็จ สักการะที่ท่านทำแล้วแก่เราพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์มีผลมาก ในกัปที่แสนแต่กัปนี้ พระศาสดาพระนามว่าโคดมทรงสมภพในวงศ์พระเจ้าโอกกากราช จักเสด็จอุบัติขึ้นในโลก หญิงนี้จักได้เป็นภิกษุณีชื่อเขมา ผู้เป็นธรรมทายาทของพระศาสดาพระองค์นั้น เป็นโอรสอันธรรมนิรมิตจักถึงตำแหน่งเอตทัคคะ ด้วยกรรมที่ทำดีแล้วนั้น และด้วยการตั้งเจตน์จำนงไว้ดิฉันละร่างกายมนุษย์แล้วได้เป็นผู้เข้าถึงสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ จุติจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์แล้วไปชั้นยามา

จุติจากชั้นยามาแล้วไปชั้นดุสิต จุติจากชั้นดุสิตแล้ว ไปชั้นนิมมานรดี จุติจากชั้นนิมมานรดีแล้วไปชั้นปรนิมมิตวสวัสดี เพราะอำนาจบุญกรรมนั้น ดิฉันเกิดในภพใดๆก็ได้เป็นพระอัครมเหสีของพระราชาในภพนั้นๆ ดิฉันจุติจากภพนั้นแล้วมาเกิดเป็นมนุษย์ได้เป็นพระอัครมเหสีของพระเจ้าจักรพรรดิและเป็นมเหสีของพระเจ้าเอกราช เสวยทิพสมบัติและมนุษย์สมบัติ มีความสุขทุกภพท่องเที่ยวไปในกัปเป็นอเนกในกัปที่ ๙๑ แต่กัปนี้พระพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสี เป็นนายกของโลก งดงามน่าดูยิ่งนัก ทรงเห็นแจ่มแจ้งในสรรพธรรมเสด็จหุบัติขึ้นแล้วในโลกดิฉันเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ซึ่งเป็นนายกของโลก ได้ออกบวชเป็นบรรพชิตในพระศาสนาของพระวีรเจ้าพระองค์นั้นอยู่หมื่นปีประพฤติพรหมจรรย์

ประกอบความเพียร เป็นพหูสูตฉลาดในปัจจัยการคล่องแคล่วในจตุราริยสัจ มีปัญญาละเอียดแสดงธรรมไพเราะปฏิบัติตามสัตถุศาสน์อยู่หมื่นปี ด้วยผลแห่งพรหมจรรย์ ดิฉันจุติจากภพนั้นแล้วเข้าถึงสวรรค์ชั้นดุสิตเป็นผู้มีศีล เสวยสมบัติในภพนั้นและภพอื่น ดิฉันเกิดในภพใดๆ ก็เป็นผู้มีสมบัติมาก มีทรัพย์มาก มีปัญญา รูปงาม มีบริวารชมก็ว่าง่าย ด้วยบุญกรรมและความเพียรในศาสนาของพระพิชิตมารนั้น สมบัติทุกอย่างดิฉันหาได้ง่ายเป็นที่รักแห่งใจ ด้วยผลแห่งความปฏิบัติของดิฉัน เมื่อดิฉันเดินไปณ ที่ใดๆ ภัสดาของดิฉันและใครๆ ย่อมไม่ดูหมิ่นดิฉัน ในภัทกัปนี้

พระพุทธเจ้าพระนามว่าโกนาคมน์ผู้เป็นพงศ์พันธุ์แห่งพราหมณ์มียศมาก ประเสริฐกว่าพวกบัณฑิต เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว ในครั้งนั้นแหละกุลธิดาที่มั่นคงดีในเมืองพาราณสี ชื่อธนัญชานี ๑ สุเมธา ๑ดิฉัน ๑ รวม ๓ คนด้วยกัน ได้ถวายสังฆารามแก่พระมุนีหลายพันและได้สร้างวิหารอุทิศถวายแก่พระพุทธเจ้า พร้อมด้วยพระสาวกสงฆ์ เราทั้งหมดด้วยกันจุติจากภพนั้นแล้วไปสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ถึงความเป็นผู้เลิศด้วยยศกว่าเทพธิดาและกุลธิดาในมนุษย์ ในภัทกัปนี้แหละ

พระพุทธเจ้าพระนามว่ากัสสปะ ผู้เป็นพงศ์พันธุ์แห่งพราหมณ์ มียศมาก ประเสริฐกว่าพวกบัณฑิต เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว ในครั้งนั้น พระเจ้ากาสีพระนามว่ากิกี ในพระนครพาราณสีอันอุดม เป็นอิสระกว่าประชาชน เป็นอุปัฏฐากพระพุทธเจ้าผู้ทรงแสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ดิฉันเป็นพระธิดาคนใหญ่ของท้าวเธอ มีนามปรากฏว่าสมณี ได้ฟังธรรมของพระพิชิตมารผู้เลิศแล้ว พอใจบรรพชาแต่พระชนกนาถไม่ทรงอนุญาตแก่เราทั้งหลาย เมื่ออยู่ในอาคารสถานในครั้งนั้น เราทั้งหลายผู้เป็นราชกัญญามิได้เกียจคร้านปรนพฤติพรหมจรรย์ตั้งแต่เป็นกุมารี ดำรงอยู่ในสุขสมบัติสองหมื่นปี พระราชธิดา ๗ องค์ล้วนพอใจยินดีในการบำรุงพระพุทธเจ้าพระราชธิดา

๗ นั้น คือ นางสมณี ๑ นางสมณคุตตา ๑ นางภิกษุณี๑ นางภิกขุทาสิกา ๑ นางธรรมา ๑ นางสุธรรมา ๑ และนางสังฆทาสิกาเป็นที่ ๗ พระราชธิดาทั้ง ๗ นั้น ได้มาเป็นดิฉันเป็นพระอุบลวรรณาเถรี เป็นพระปฏาจาราเถรี เป็นพระกุณฑลเกสีเถริเป็นพระกิสาโคตมีเถรีเป็นพระธรรมทินนาเถรีเป็นนางวิสาขาอุบาสิกาเป็นที่ ๗ บางครั้ง พระพุทธเจ้าพระองค์นั้นผู้เป็นดังว่าดวงอาทิตย์ของนรชน ทรงแสดงธรรมเป็นอัศจรรย์ดิฉันได้ฟังมหานิทานสูตรแล้วเล่าเรียนอยู่ เพราะกรรมที่ได้ทำไว้ดีแล้วนั้น และเพราะการตั้งเจตน์จำนงไว้ ดิฉันละร่างกายมนุษย์แล้ว ได้ไปสู่สวรรค์ชั้นดาวดึงส์ในภพหลัง ครั้งนี้ ดิฉันเป็นพระธิดาที่พอพระทัยกรุณาโปรดปรานของพระเจ้ามัททราช

ในสากลนครอันอุดม พร้อมกับเมื่อดิฉันเกิดพระนครนั้นได้มีความเกษมสุข โดยคุณนิรมิตนั้น ชื่อดิฉันปรากฏว่าเขมา เมื่อใด ดิฉันเจริญวัยโตเป็นสาว มีรูปและผิวพรรณงาม เมื่อนั้น พระราชบิดาก็โปรดปรานประทาน ดิฉันแก่พระเจ้าพิมพิสารดิฉันเป็นที่โปรดปรานของพระราชสวามียินดีแต่ในการบำรุงรูป ไม่พอใจคนที่กล่าวโทษรูปเป็นอันมาก ครั้งนั้น พระเจ้าพิมพิสารโปรดให้นัตขับร้องขับเพลงพรรณนาพระมหาวิหารเวฬุวัน ด้วยพระประสงค์จะทรงอนุเคราะห์ดิฉัน ดิฉันสำคัญว่าพระมหาวิหารเวฬุวันอันเป็นที่ประทับแห่งพระสุคตเจ้าเป็นที่น่ารื่นรมย์ผู้ใดยังมิได้เห็นก็จัดว่าผู้นั้นยังไม่เห็นนันทวัน พระมหาวิหารเวฬุวันเป็นดังว่านันทวันอันเป็นที่เพลิดเพลินของนรชน

ผู้ใดได้เห็นแล้ว นับว่าผู้นั้นเห็นดีแล้ว ซึ่งนันทวัน อันเป็นที่เพลิดเพลิน ของท้าวอมรินทร์ สักกเทวราชทวยเทพละนันทวันแล้วลงมาที่พื้นดินเห็นพระมหาวิหารเวฬุวันอันน่ารื่นรมย์เข้าแล้ว ก็อัศจรรย์ใจเพลินชมมิได้เบื่อ พระมหาวิหารเวฬุวันเกิดขึ้นเพราะบุญของพระราชา อันบุญญานุภาพแห่งพระพุทธเจ้าประดับแล้ว ใครเล่าจะกล่าวถึงความเจริญด้วยคุณแห่งพระมหาวิหารเวฬุวันให้จบได้ครั้งนั้นดิฉันได้ฟังความสำเร็จแห่งพระมหาวิหารเวฬุวันอันเป็นที่ชอบโสตและชอบใจแล้วประสงค์จะเห็นดิฉันจึงได้กราบทูลพระราชา

ครั้งนั้น ท้าวมหิบดีจึงโปรดสั่งดิฉันผู้มุ่งจะชมพระมหาวิหารเวฬุวัน พร้อมด้วยบริวารเป็นอันมาก ด้วยพระดำรัสว่า พระนางผู้มีสมบัติมาก เชิญเสด็จไปชม พระมหาวิหารเวฬุวัน อันเป็นที่เย็นตา เปล่งปลั่งด้วยพระรัศมีแห่งพระสุคตเจ้างามด้วยสิริทุกสมัย ดิฉันทูลว่า เมื่อใด พระพุทธมุนีเสด็จเข้ามาทรงบาตรในพระนครราชคฤห์อันอุดม เมื่อนั้น หม่อมฉันจะเข้าไปชมพระมหาวิหารเวฬุวัน เวลานั้น พระมหาวิหารเวฬุวันมีสวนดอกไม้กำลังแย้มบาน วู่ว่อนไปด้วยภมรต่างๆ ชนิด และมีเสียงนกดุเหว่าร่ำร้องดังเพลงขับ ทั้งมีเหล่านกยูงฟ้อนรำ เงียบเสียง ไม่พลุกพล่าน ประดับไปด้วยที่จงกรมต่างๆ สะพรั่งไปด้วยกุฎีและมณฑปที่พระโยคีชอบปรารภบำเพ็ญเพียร เมื่อดิฉันเที่ยวไปได้รู้สึกว่านัยน์ตาของเรามีผล

ครั้งนั้น ดิฉันได้เห็นภิกษุรูปหนึ่งประกอบกิจอยู่ แล้วคิดไปว่า ภิกษุนี้ตั้งอยู่ในปฐมวัย มีรูปน่าปรารถนา ปฏิบัติดีอยู่ในป่าที่น่ารื่นรมย์เช่นนี้ เหมือนคนอยู่ในที่มืด ภิกษุนี้ศีรษะโล้นคลุมสังฆาฏินั่งอยู่ที่โคนไม้ ละความยินดีที่เกิดแต่อารมณ์เจริญฌานอยู่ธรรมดาคฤหัสถ์ควรจะบริโภคกามตามความสุข แก่แล้วจึงควรจะประพฤติธรรมอันเจริญงามนี้ในภายหลัง ดิฉันสำคัญว่าพระคันธกุฎีที่ประทับแห่งพระพิชิตมารว่างเปล่าจึงเข้าไป ได้เห็นพระพิชิตมารดังดวงอาทิตย์แรกอุทัย ประทับสำราญพระองค์เดียว มีหญิงสาวสวยพัดถวายอยู่

ครั้นแล้วดำริผิดว่าพระผู้มีพระภาคผู้องอาจกว่านรชนพระองค์นี้มิได้เศร้าหมองหญิงสาวคนนั้น มีรัศมีเปล่งปลั่งดังทองคำ มีดวงตางามเช่น ดอกบัว ริมฝีปากแดงดังผลมะพลับสุกชำเลืองแต่น้อยเป็นที่ยินดีแห่งใจและนัยน์ตา มีลำแขนเหมือนทองคำ วงหน้าสวย ถันทั้งคู่เต่งตั่งดังดอกบัวตูม มีเอวกลมกล่อมตะโพกผึ่งผาย ลำขาน่ายินดี มีเครื่องตกแต่งงาม เครื่องประดับสีแดงแวววาว นุ่งผ้าเนื้อเกลี้ยงสีเขียว มีรูปสมบัติชมไม่เบื่อประดับด้วยสรรพาภรณ์ ดิฉันเห็นหญิงสาวนั้นเข้าแล้วคิดว่า โอหญิงสาวคนนี้รูปงามเหลือเกิน เราไม่เคยเห็นด้วยนัยน์ตาในครั้งไหนๆ เลย ขณะนั้น หญิงสาวคนนั้นถูกชราย่ำยี มีผิวพรรณแปลกไป

หน้าเหี่ยว ฟันหัก ผมหงอก น้ำลายไหล หน้าไม่สะอาด ใบหูแข็งกระด้าง นัยน์ตาขาว นมยานไม่งาม ตัวตกกระทั่วไป ร่างกายสั่นตลอดศีรษะ หลังขด มีไม้เท้าเป็นคู่เดิน ร่างกายซูบผอมลีบไปสั่นงั่นงก ล้มลงแล้วหายใจถี่ๆ ลำดับนั้น ความสังเวชอันไม่เคยเป็นทำให้ขนลุกชูชันได้มีแก่ดิฉันว่า น่าตำหนิรูปอันไม่สะอาดที่พวกคนพาลยินดีกัน ขณะนั้น พระพุทธเจ้าผู้ทรงพระกรุณามากมีพระทัยปีติโสมนัส ทอดพระเนตรเห็นดิฉันผู้มีใจสังเวชแล้ว ได้ตรัสพระคาถานี้ว่า ดูกรพระนางเขมา เชิญดูร่างกายอันกระสับกระส่าย ไม่สะอาดโสโครก ไหลเข้า ถ่ายออก ที่พวกพาลชนยินดีกันซิ ท่านจงอบรมจิตให้เป็นสมาธิมีอารมณ์เดียวด้วยอสุภารมณ์เถิดท่าน จงมีกายคตาสติมากไปด้วยความเบื่อหน่ายเถิด รูปหญิงนี้ฉันใดรูปของท่านนั้นก็ฉันนั้น รูปของท่านฉันใด รูปหญิงนี้ก็เป็นฉันนั้นท่านจงคลายความพอใจในกายทั้งภายในภายนอกเสียเถิด จงอบรมอนิมิตตวิโมกข์ จงละมานานุสัยเสีย ท่านจักเป็นผู้สงบประพฤติไปเพราะละมานานุสัยนั้นได้.

ชนเหล่าใด กำหนัดด้วยราคะเกาะกระแสอยู่เหมือนแมลงมุมเกาะใยตรงกลางที่ทำไว้เอง ชนเหล่านั้นตัดราคะนั้นเสีย ไม่มีความอาลัย ละกามสุขไป ย่อม

ละเว้นได้.

ขณะนั้น พระบรมศาสดาผู้เป็นสารถีฝึกนรชน ทรงทราบดิฉันว่ามีจิตควรแล้ว จึงทรงแสดงมหานิทานสูตรเพื่อจะทรงแนะนำดิฉันดิฉันได้ฟังสูตรอันประเสริฐนั้นแล้ว จึงระลึกถึงสัญญาในกาลก่อนได้ ดำรงอยู่ในสัญญานั้นแล้ว ชำระธรรมจักษุให้หมดจด ทันใดนั้นดิฉันหมอบลงแทบพระบาทยุคลแห่งพระเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่เพื่อประสงค์จะแสดงโทษ จึงได้กราบทูลว่า ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเห็นแจ้งธรรมทั้งปวง หม่อมฉันขอถวายนมัสการแด่พระองค์ ข้าแต่พระองค์ผู้มีพระกรุณาเป็นที่อยู่ หม่อมฉันขอถวายนมัสการแด่พระองค์ ข้าแต่พระองค์ผู้เสด็จข้ามสงสารแล้ว หม่อมฉันขอถวายนมัสการแด่พระองค์ ข้าแต่พระองค์ผู้ประทานอมตธรรม หม่อมฉันขอถวายนมัสการแด่พระองค์หม่อมฉันแล่นไปแล้วสู่ทิฏฐิอันรกชัฏหลงใหลเพราะกามราคะ

พระองค์ทรงแนะนำด้วยอุบายที่ชอบเป็นผู้ยินดีแล้วในธรรมที่ทรงแนะนำ สัตว์ทั้งหลายเหินห่างจากการเห็นท่านผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่เช่นพระองค์ ย่อมประสบมหันตทุกข์ในสังสารสาคร เมื่อใดหม่อมฉันยังมิได้มาเฝ้าพระองค์ผู้เป็นสรณะแห่งสัตว์โลก ไม่เป็นศัตรูแก่สัตว์โลก เสด็จถึงที่สุดแห่งมรณะ มีธรรมเป็นประโยชน์อย่างดี หม่อมฉันขอแสดงโทษนั้น หม่อมฉันมัวยินดีในรูป ระแวงว่าพระองค์ไม่ทรงเกื้อกูล จึงมิได้มาเฝ้าพระองค์ผู้ทรงเกื้อกูลมาก ทรงประทานธรรมอันประเสริฐ หม่อมฉันขอแสดงโทษนั้น ครั้งนั้น พระองค์ผู้ทรงพระมหากรุณา มีพระกระแสเสียงอันไพเราะ เมื่อทรงเอาน้ำอมฤตรดดิฉัน ได้ตรัสว่า ดูกรพระนางเขมา หยุดอยู่เถิดครั้งนั้น ดิฉันประนมนมัสการด้วยเศียรเกล้าทำประทักษิณพระองค์แล้ว กลับไปเฝ้าพระราชสวามีผู้เป็นนรบดีแล้วกราบทูลว่า ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงทรมานข้าศึก น่าชมอุบายอย่างดีนั้น ที่พระองค์ทรงดำริแล้ว พระมุนีเจ้าผู้ไม่มีกิเลสเหมือนป่าหม่อมฉันผู้ปรารถนาจะชมพระมหาวิหารเวฬุวันได้เฝ้าแล้ว ถ้าพระมหาราชจะทรงพระกรุณาโปรด หม่อมฉันผู้เบื่อหน่ายในรูปตามที่พระพุทธมุนีตรัสสอน จักบวชในศาสนาของพระพุทธเจ้าผู้คงที่พระองค์นั้น.

จบทุติยภาณวาร.

ครั้งนั้น พระเจ้าพิมพิสารพระเจ้าแผ่นดินพระองค์นั้น ทรงประนมกรอัญชลีตรัสว่า ดูกรพระน้องนาง พี่อนุญาตแก่พระน้องบรรพชาจงสำเร็จแก่พระน้องเถิด ครั้งนั้น ดิฉันบวชมาแล้วได้เจ็ดเดือน เห็นประทีปสว่างขึ้นและดับไปมีใจสังเวช เบื่อหน่ายในสรรพสังขาร ฉลาดในปัจจยาการข้ามพ้นจตุรโอฆะแล้ว ได้บรรลุอรหัต เป็นผู้ชำนาญในฤทธิ์ในทิพโสตธาตุและเจโตปริยญาณ รู้ชัดปุพเพนิวาสญาณชำระทิพจักษุให้บริสุทธิ์ มีอาสวะทั้งปวงหมดสิ้นแล้ว บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก ญาณอันบริสุทธิ์ของดิฉัน ในอรรถะธรรมะ นิรุติและปฏิภาณ เกิดขึ้นแล้วในพระพุทธศาสนา ดิฉันเป็นผู้ฉลาดในวิสุทธิทั้งหลาย คล่องแคล่วในกถาวัตถุ รู้จักนัยแห่งอภิธรรม ถึงความชำนาญในศาสนา ภายหลัง พระราชสวามีผู้ฉลาดตรัสถามปัญหาละเอียดในโตรณวัตถุ ดิฉันได้วิสัชนาโดยควรแก่กถาครั้งนั้น พระราชาเสด็จเข้าเฝ้าพระสุคตเจ้าแล้ว ทูลสอบถามปัญหาเหล่านั้น พระพุทธเจ้าทรงพยากรณ์เป็นอย่างเดียวกันกับที่ดิฉันวิสัชนาแล้ว พระพิชิตมารผู้อุดมกว่านรชน ทรงพอพระทัยในคุณสมบัตินั้น จึงทรงตั้งดิฉันไว้ในตำแหน่งเอตทัคคะว่า เป็นผู้เลิศกว่าบรรดาภิกษุณีที่มีปัญญามาก ดิฉันเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ...

พระพุทธศาสนาดิฉันได้ทำเสร็จแล้ว.

ทราบว่า ท่านพระเขมาภิกษุณีได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบเขมาเถริยาปทาน.

ภิกฺขุนี อุปฺปลวณฺณา อิทฺธิยา ปารมึ คตา

วนฺทิตฺวา สตฺถุโน ปาเท อิมํ วจนมพฺรวิ ฯ

นิติณฺณา ๑ ชาติสํสารํ ปตฺตาหํ อจลํ ปทํ

สพฺพทุกฺขํ มยา ขีณํ อาโรเจมิ มหามุนิ ฯ

ยาวตา ปริสา อตฺถิ ปสนฺนา ชินสาสเน

เยสญฺจ เมปราโธตฺถิ ขมนฺตุ ชินสมฺมุขา ฯ

สํสาเร สํสรนฺตา ๑ เม ขลิตํ เม สเจ ภเว

อาโรเจมิ มหาวีร อปราธํ ขมสฺสุ เม ๒ ฯ

อิทฺธิญฺจาปิ นิทสฺเสหิ มม สาสนการิเก

จตสฺโส ปริสา อชฺช กงฺขํ ฉินฺทาหิ ยาวตา ฯ

ธีตา ตุยฺหํ มหาวีร ปญฺญวนฺต ชุตินฺธร

พหุญฺจ ทุกฺกรํ กมฺมํ กตํ เม อติทุกฺกรํ ฯ

อุปฺปลสฺเสว เม วณฺโณ นาเมนุปฺปลนามิกา

สา ธีตา เต มหาวีร ปาเท วนฺทามิ จกฺขุมา ฯ

ราหุโล จ อหญฺเจว เนกชาติสเต พหู

เอกสฺมึ สมฺภเว ชาตา สมานฉนฺทเจตสา ฯ

นิพฺพตฺติ เอกโต โหติ ชาติยา จาปิ เอกโต

ปจฺฉิเม ภวสมฺปตฺเต อุภโย นามสมฺภวา ฯ

ปุตฺโต จ ราหุโล นาม ธีตา อุปฺปลสวฺหยา

ปสฺส วีร มม อิทฺธึ พลํ ทสฺเสมิ สตฺถุโน ฯ

มหาสมุทฺเท จตุโร ปกฺขิปิ หตฺถปาณิยํ

เตลํ หตฺถคตญฺเจว ๓ ขิฑฺโฑ โกมารโก ยถา ฯ

อุพฺพตฺตยิตฺวา ปฐวึ ปกฺขิปิ หตฺถปาณิยํ

จิตฺตมุญฺชํ ยถา นาม ลุญฺจิ โกมารโก ยุวา ฯ

จกฺกวาฬสมํ ปาณึ ฉาทยิตฺวาน มตฺถเก

วสฺสาเปตฺวาน ผุสิตํ นานาวณฺณํ ปุนปฺปุนํ ฯ

ภูมึ อุทุกฺขลํ กตฺวา ธญฺญํ กตฺวาน สกฺขรํ

สิเนรุํ มุสลํ กตฺวา มทฺทิ โกมาริกา ยถา ๑ ฯ

ธีตาหํ พุทฺธเสฏฺฐสฺส นาเมนุปฺปลสวฺหยา

อภิญฺญาสุ วสีภูตา ตว สาสนการิกา ฯ

นานาวิกุพฺพนํ กตฺวา ทสฺเสตฺวา โลกนายกํ

นามโคตฺตํ ปกาเสตฺวา ๒ ปาเท วนฺทามิ จกฺขุมา ฯ

อิทฺธิยา จ วสี โหมิ ทิพฺพาย โสตธาตุยา

เจโตปริยญาณสฺส วสี โหมิ มหามุเน ฯ

ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ ทิพฺพจกฺขุํ วิโสธิตํ

สพฺพาสวา ปริกฺขีณา นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว ฯ

อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ ปฏิภาเณ ตเถว จ

ญาณํ เม วิปุลํ ๓ สุทฺธ สภาเวน มเหสิโน ฯ

ปุริมานํ ชินคฺคานํ สงฺคามนฺเตน ทสฺสิตํ ๔

อธิการํ พหุ มยฺหํ ตุยฺหตฺถาย มหามุนิ ฯ

ยํ มยา ปุริมํ กมฺมํ กุสลํ สร ๕ เม มุนิ

ตวตฺถาย มหาวีร ปุญฺญํ อุปจิตํ มยา ฯ

อภพฺพฏฺฐาเน วชฺเชตฺวา ปริปาเจนฺโต อนาจารํ ๖

ตวตฺถาย มหาวีร จตฺตํ ๗ เม ชีวิตุตฺตมํ ฯ

ทสโกฏิสหสฺสานิ อทาสิ มม ชีวิตํ

ปริจตฺตา จ เม โหมิ ตวตฺถาย มหามุนิ ฯ

ตทาติวิมฺหิตา สพฺพา สิรสาว กตญฺชลี

อโวจยฺเย กตํ อาสิ อตุลิทฺธิ ปรกฺกมา ฯ

สตสหสฺเส อิโต กปฺเป นาคกญฺญา อหํ ตทา

วิมลา นาม นาเมน กญฺญานํ สาธุสมฺมตา ฯ

มโหรโค มหานาโค ปสนฺโน ชินสาสเน

ปทุมุตฺตรํ มหาเตชํ นิมนฺเตสิ สสาวกํ ฯ

รตนมยญฺจ มณฺฑปํ ปลฺลงฺกํ รตนามยํ

รตนวาลุกากิณฺณํ อุปโภคํ รตนามยํ ฯ

มคฺคญฺจ ปฏิยาเทสิ รตนธชภูสิตํ

ปจฺจุคฺคนฺตฺวาน สมฺพุทฺธํ วชฺชนฺโต ตุริเยหิ โส ฯ

ปริสาหิ จ จตูหิ ผรเต ๑ โลกนายโก

มโหรคสฺส ภวเน นิสีทิ ปรมาสเน ๒ ฯ

อนฺนปานํ ขาทนียํ โภชนญฺจ มหารหํ

วรํ วรญฺจ ปาทาสิ นาคราชา มหายสํ ๓ ฯ

ภุญฺชิตฺวาน ส สมฺพุทฺโธ ๔ ปตฺเต โธวิตฺว โยนิโส

อนุโมทนิยํกาสิ นาคกญฺญา มหิทฺธิกา ฯ

สพฺพญฺญญ ผุลฺลิตํ ทิสฺวา นาคกญฺญา มหายสํ

ปสนฺนํ สตฺถุโน จิตฺตํ สุนิวทฺธญฺจ มานสํ ฯ

มมญฺจ จิตฺตมญฺญาย ชลชุตฺตมนามโก

ตสฺมึ ขเณ มหาวีโร ภิกฺขุนึ ทสฺสยิทฺธิยา ฯ

อิทฺธี อเนกา ทสฺเสสิ ภิกฺขุนี สา วิสารทา

ปโมทิตา เวทชาตา สตฺถารํ เอตทพฺรวึ ฯ

อทฺทสาหํ อิมา อิทฺธี ๑ สุมิตา อิตรายปิ

กถํ อโหสิ สา ธีร อิทฺธิยา สุวิสารทา ฯ

โอรสามุขโต ชาตา ธีตา มม มหิทฺธิกา

มมานุสาสนีการา อิทฺธิยา สุวิสารทา ฯ

พุทฺธสฺส วจนํ สุตฺวา ตุฏฺฐา เอวํ อโวจหํ ๒

อหํปิ ตาทิสา โหมิ อิทฺธิยา สุวิสารทา ฯ

ปโมทิตาหํ สุมนา ปตฺตอุตฺตมมานสา ๓

อนาคตมฺหิ อทฺธาเน อีทิสา โหมิ นายก ฯ

มณิมยญฺจ ๔ ปลฺลงฺกํ มณฺฑปญฺจ ปภสฺสรํ

อนฺนปาเนน ตปฺเปตฺวา สสงฺฆํ โลกนายกํ ฯ

นาคานํ ปวรํ ปุปฺผํ อรุณํ นาม อุปฺปลํ

วณฺณํ เม อีทิสํ โหตุ ปูเชสึ โลกนายกํ ฯ

เตน กมฺเมน สุกเตน เจตนาปณิธีหิ จ

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสํ อคญฺฉหํ ฯ

ตโต จุตาหํ มนุเช อุปปนฺนา สยมฺภุโน

อุปฺปเลหิ ปฏิจฺฉนฺนํ ปิณฺฑปาตมทาสหํ ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป วิปสฺสี นาม นายโก

อุปฺปชฺชิ จารุนยโน สพฺพธมฺเมสุ จกฺขุมา ฯ

เสฏฺฐิธีตา ตทา หุตฺวา พาราณสิปุรุตฺตเม

นิมนฺเตตฺวาน สมฺพุทฺธํ สสงฺฆํ โลกนายกํ ฯ

มหาทานํ ททิตฺวาน อุปฺปเลหิ วินายกํ

ปูชยิตฺวา จ เตเหว วณฺณโสภํ อปตฺถยึ ฯ

อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส

กสฺสโป นาม นาเมน อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร ฯ

อุปฏฺฐาโก มเหสิสฺส ตทา อาสิ นริสฺสโร

กาสิราชา กิกี นาม พาราณสิปุรุตฺตเม ฯ

ตสฺสาสึ ทุติยา ธีตา สมณีคุตฺตสวฺหยา

ธมฺมํ สุตฺวา ชินคฺคสฺส ปพฺพชฺชํ สมโรจยึ ฯ

อนุชานิ น โน ตาโต อคาเรว ตทา มยํ

วีสํ วสฺสสหสฺสานิ วิจริมฺห อตนฺทิตา ฯ

โกมาริพฺรหฺมจริยํ ราชกญฺญา สุเขฏฺฐิตา

พุทฺโธปฏฺฐานนิรตา มุทิตา สตฺต ธีตโร ฯ

สมณี สมณคุตฺตา จ ภิกฺขุนี ภิกฺขุทาสิกา

ธมฺมา เจว สุธมฺมา จ สตฺตมี สงฺฆทาสิกา ฯ

อหํ เขมา จ สปฺปญฺญา ปฏาจารา จ กุณฺฑลา

กิสาโคตมี ธมฺมทินฺนา วิสาขา โหติ สตฺตมี ฯ

เตหิ กมฺเมหิ สุกเตหิ เจตนาปณิธีหิ จ

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสํ อคญฺฉหํ ฯ

ตโต จุตา มนุสฺเสสุ อุปปนฺนา มหากุเล

ปีตมฏฺฐวรํ ทุสฺสํ อทํ อรหโต อหํ ฯ

ตโต จุตา อริฏฺฐปุเร ชาตา วิปฺปกุเล อหํ

ธีตา ติริฏิวจฺฉสฺส อุมฺมาทนฺตี มโนหรา ฯ

ตโต จุตา ชนปเท กุเล อญฺญตเร อหํ

ปสุตา นาติผีตมฺหิ สาลึ โคเปมหนฺตทา ฯ

ทิสฺวา ปจฺเจกสมฺพุทฺธํ ปญฺจลาชสตานหํ

ทตฺวา ปทุมฉนฺนานิ ปญฺจ ปุตฺตสตานิปิ ๑ ฯ

ปตฺถยึ เตสุ ปุตฺเตสุ ๒ มธธ ทตฺวา สยมฺภุโน

ตโต จุตา อรญฺเญหํ อชายึ ปทุโมทเร ฯ

กาสิรญฺโญ มเหสีหํ หุตฺวา สกฺกตปูชิตา

อชนึ ราชปุตฺตานํ อนูนํ สตปญฺจกํ ฯ

ยทา เต โยพฺพนปฺปตฺตา กีฬนฺตา ชลกีฬิตํ

ทิสฺวาน โอปตฺตปทุมํ อาสุํ ปจฺเจกนายกา ฯ

สาหํ เตหิ วินาภูตา สุตวเรหิ ๓ โสกินี

จุตา อิสิคิลิปสฺเส คามกมฺหิ อชายิหํ ฯ

ยทา พุทฺธาสุตมติ สุตานํ อตฺตโนปิจ ๔

ยาคุํ อาทาย คจฺฉนฺติ อฏฺฐ ปจฺเจกนายเก ฯ

ภิกฺขาย คามํ คจฺฉนฺเต ทิสฺวา ปุตฺเต อนุสฺสรึ

ขีรธารา วินิคฺคญฺฉิ ตทา เม ปุตฺตเปมสา ฯ

ตโต เตสํ อทํ ยาคุํ ปสนฺนา เสหิ ปาณิภิ

ตโต จุตาหํ ติทสํ นนฺทนํ อุปปชฺชหํ ฯ

อนุโภตฺวา สุขทุกฺขํ สํสริตฺวา ภวาภเว

ตวตฺถาย มหาวีร ปริจฺจตฺตญฺจ ชีวิตํ ฯ

เอวํ พหุวิธํ ทุกฺขํ สมฺปตฺตี จ พหูวิธา

ปจฺฉิเม ภวสมฺปตฺเต ชาตา สาวตฺถิยํ ปุเร ฯ

มหทฺธเน เสฏฺฐิกุเล สุขิเต สชฺชิเต ตถา

นานารตนปชฺโชเต สพฺพกามสมิทฺธเน ฯ

สกฺกตปูชิตา เจว มานิตาปจิตา ตถา

รูปสิรึ อนุปฺปตฺตา กุเลสุ อติสกฺกตา ฯ

อตีว ปตฺถิตา จาสึ รูปโภคสิรีหิ จ

ปตฺถิตา เสฏฺฐิปุตฺเตหิ อเนเกหิ สเตหิ จ ฯ

อคารํ ปชหิตฺวาน ปพฺพชึ อนคาริยํ

อฑฺฒมาเส ๑ อสมฺปตฺเต จตุสจฺจํ อปาปุณึ ฯ

อิทฺธิยา อภินิมฺมิตฺวา จตุรสฺสํ รถํ อหํ

พุทฺธสฺส ปาเท อวนฺทึ ๒ โลกนาถสิริมโต ๓ ฯ

สุปุปฺผิตคฺคํ อุปคมฺม ปาทปํ ๔

เอกา ตุวํ ติฏฺฐสิ สาลมูเล

น จาปิ ตุยฺหํ ทุติยตฺถิ โกจิ ๑

พาเล น ตฺวํ ภายสิ ธุตฺตกานํ ฯ

สตํ สหสฺสานิปิ ธุตฺตกานํ

อิธาคตา เอทิสกา ภเวยฺยุํ ๒

โลมํ น อิญฺเช นปิ สมฺปเวเธ ๓

กึ เม ตุวํ มาร กริสฺสเสโก ๔ ฯ

เอสา อนฺตรธายามิ กุจฺฉึ วา ปวิสามิ เต

ภมุกนฺตริกายมฺปิ ติฏฺฐนฺตึ มํ น ทกฺขสิ ฯ

จิตฺตมฺหิ วสิภูตาหํ อิทฺธิปาทา สุวิภาวิตา

สพฺพพนฺธนมุตฺตามฺหิ น ตํ ภายามิ อาวุโส ฯ

สตฺติสูลูปมา กามา ขนฺธาปิ อธิกุณฺฑรา

ยตฺถ กามรตึ พฺรูสิ อรติ ทานิ สา มม ฯ

สพฺพตฺถ วิหตา นนฺทิ ตโมกฺขนฺธา ปทาลิตา

เอวํ ชานาหิ ปาปิม นิหโต ตฺวมสิ อนฺตก ฯ

ชิโน ตสฺมึ คุเณ ตุฏฺโฐ เอตทคฺเค ฐเปสิ มํ

เสฏฺฐา ๕ อิทฺธิมตีนนฺติ ปริสาสุ วินายโก ฯ

ปริจิณฺโณ มยา สตฺถา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ

โอหิโต คุรุโก ภาโร ภวเนตฺติ สมูหตา ฯ

ยสฺสตฺถาย ปพฺพชิตา อคารสฺมา อนคาริยํ

โส เม อตฺโถ อนุปฺปตฺโต สพฺพสํโยชนกฺขโย ฯ

จีวรํ ปิณฺฑปาตญฺจ ปจฺจยํ สยนาสนํ

ขเณน อุปนาเมนฺติ สหสฺสานิ สมนฺตโต ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสวา ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อุปฺปลวณฺณา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

อุปฺปลวณฺณาเถริยา อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. นิตฺถิณฺณา ฯ ยุ. นิตฺติณฺณา ชาติสํสารา ฯ

๑ ม. สํสรนฺติยา ฯ ๒ ม. ยุ. ตํ ฯ ๓ ยุ. ... วตฺถิคตญฺเจว เวชฺโช โกมารโก ยถา ฯ

๑ ยุ. ปทโกมาริโก ยถา ฯ ๒ ม. จ สาเวตฺวา ฯ ยุ. ... สํสาเวตฺวา ฯ

๓ ม. วิมลํ ฯ ๔ ม. ยุ. สงฺคามนฺเต นิทสฺสิตํ ฯ ๕ ยุ. ... สํสเร มุนิ ฯ

๖ ม. วารยนฺติ อนาจรํ ฯ ยุ. ปริปาเจนฺโต อนาวรํ ฯ ๗ ยุ. วตฺตํ ฯ

๑ ม. ปริวุโต ฯ ยุ. ปเรโต ฯ ๒ ยุ. วรมาสเน ฯ ๓ ยุ. มหายโส ฯ

๔ ม. ... สมฺมาสมฺพุทฺโธ ฯ

๑ ม. ยุ. ... อิมํ อิทฺธึ สุมนํ ... ฯ ยุ. สุมิตฺตํ ฯ ๒ ม. เอวํ ปตฺเถสฺสหํ ตทา ฯ

ยุ. ตุฏฺฐาเอว ปตฺเถสฺสหํ ฯ ๓ ม. ปตฺเถ อุตฺตมมานสา ฯ ๔ ม. มณิมยมฺหิ ปลฺลงฺเก

มณฺฑปมฺหิ ปภสฺสเร ฯ

๑ ม. ยุ. ปุตฺตสตานิหํ ฯ ๒ ม. ปตฺถยึ เตปิ ปตฺเถสุํ ฯ ยุ. ปตฺถยึ เตสุ ปตฺเถสุ ฯ

๓ ม. ยุ. สุตวีเรหิ ฯ ๔ ม. สุตานํ สตฺถุโนปิจ ฯ ยุ. สุตาน กสกํ ตทา ฯ

๑ ม. ยุ. อฏฺฐมาเส ฯ ๒ ม. ยุ. อวนฺทิสฺสํ ฯ ๓ ม. โลกนาถสฺส ตาทิโน ฯ

๔ ยุ. ภิกฺขุนี ฯ

๑ ยุ. น จตฺถิ เต ทุติยา วณฺณธาตุ ฯ ๒ ม. สมาคตา ... ฯ

ยุ. อิธาคตา ตาทิสกา ... ฯ ๓ ยุ. โลมํ น อิญฺชามิ น สนฺตสามิ ฯ

๔ ยุ. มารํ น ภายามิ ตํ เอกิกาสํ ฯ ๕ ม. อคฺคา ฯ

พระอุบลวรรณาภิกษุณีถึงความสำเร็จแห่งฤทธิ์ ถวายบังคมพระยุคลบาทของพระศาสดาแล้วทูลว่า ข้าแต่พระมหามุนีหม่อมฉันข้ามพ้นชาติ สงสารได้แล้วบรรลุถึงอจลบท หมดสิ้นสรรพทุกข์แล้วขอประชุมชนผู้เลื่อมใสในพระพุทธศาสนา และพวกชนที่หม่อมฉันได้ทำความผิดให้ จงอดโทษให้หม่อมฉันเฉพาะพระพักตร์ พระพิชิตมาร ข้าแต่พระมหาวีรเจ้า หม่อมฉันขอกราบทูลว่า เมื่อหม่อมฉันท่องเที่ยวอยู่ในสงสาร ถ้ามีความผิดพลาดขอพระองค์ได้ทรงโปรดประทานโทษแก่หม่อมฉันเถิด.

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า

ดูกรอุบลวรรณา ผู้ทำตามคำสอนของเราท่านจงแสดงฤทธิ์ตัดความสงสัยแห่งบริษัทสี่ในวันนี้เถิด.

พระอุบลวรรณาเถรีกราบทูลว่า

ข้าแต่พระองค์ผู้มีความเพียรมาก มีปัญญาทรงไว้ซึ่งความรุ่งเรืองหม่อมฉันเป็นธิดาแห่งพระองค์มีกรรมที่ทำยากมากมีกรรมที่ทำแสนยากทำไว้แล้ว ข้าแต่พระมหาวีระผู้มีจักษุหม่อมฉันมีนามว่าอุบลวรรณา เพราะมีสีกายเหมือนสีดอกอุบล เป็นธิดาแห่งพระองค์ขอถวายบังคมพระบาทยุคล พระราหุลเถระและหม่อมฉัน เกิดในสมภพเดียวกันมากหลายร้อยชาติ เป็นผู้มีฉันทจิตเสมอกัน มีความเกิดร่วมสมภพร่วมชาติกัน ในภพนี้ซึ่งเป็นภพหลังก็มีนามเหมือนกันทั้งคู่ พระราหุลเถระผู้เป็นโอรส หม่อมฉันมีนามว่าอุบลวรรณาเป็นธิดา ข้าแต่พระวีรเจ้า ขอเชิญทอดพระเนตรฤทธิ์ของหม่อมฉันเถิด หม่อมฉันจะแสดงกำลังถวายพระศาสดา พระอุบลวรรณาเถรีเหยียดมือไปวักเอาน้ำในมหาสมุทรทั้ง ๔ มาใส่ไว้ในฝ่ามือเหมือนเด็กลงเล่นน้ำมันที่อยู่ในฝ่ามือเหยียดฝ่ามือไปพลิกแผ่นดินแล้ว เอามาใส่ไว้บนฝ่ามือเหมือนเด็กหนุ่มฉุดปลาเค้า ฉะนั้น เอาฝ่ามือปิดครอบจักรวาลแล้ว ยังเม็ดฝนสีต่างๆ ให้ตกลง ณ เบื้องบนบ่อยๆเอาแผ่นดินทำเป็นครก เอาเม็ดกรวดทำเป็นข้าวเปลือก เอาภูเขาสิเนรุทำเป็นสาก แล้วซ้อมอยู่ เหมือนเด็กหญิงซ้อมข้าว ฉะนั้นข้าแต่พระองค์ผู้มีพระจักษุหม่อมฉันมีนามว่าอุบลวรรณา เป็นธิดาแห่งพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐ มีความชำนาญในอภิญญาทั้งหลายเป็นผู้ทำตามคำสอนของพระองค์ จักแผลงฤทธิ์ต่างๆ ถวายแด่พระองค์ผู้เป็นนายกของโลก ประกาศนามและโคตรแล้วขอถวายบังคมพระยุคลบาท ข้าแต่พระมหามุนี หม่อมฉันเป็นผู้มีความชำนาญในฤทธิ์ ในทิพโสตธาตุ และในเจโตปริยญาณ รู้ปุพเพนิวาสญาณ ชำระทิพจักษุบริสุทธิ์อาสวะทั้งปวงหมดสิ้นแล้ว บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก หม่อมฉันมีญาณในอรรถะ ธรรมะ นิรุติและปฏิภาณกว้างขวาง หมดจดตามสภาพแห่งพระองค์ ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ข้าแต่พระมหามุนี อธิการเป็นอันมาก ที่หม่อมฉันแสดงแล้วในพระพิชิตมารผู้ประเสริฐทั้งหลายในปางก่อน โดยความพินาศไปแห่งมัจฉริยะที่สู้รบกันเพื่อประโยชน์แก่พระองค์ ข้าแต่พระมหามุนีผู้มีความเพียรมาก ขอพระองค์จงทรงระลึกถึงกุศลกรรมเก่าของหม่อมฉัน และบุญที่หม่อมฉันสั่งสมไว้เพื่อประโยชน์แก่พระองค์ ข้าแต่พระมหาวีรเจ้าเมื่อพระองค์ทรงละเว้นอนาจารในสถานที่ไม่ควรอบรมพระญาณ ให้แก่กล้าอยู่ชีวิตอันสูงสุดหม่อมฉันสละแล้ว เพื่อประโยชน์แก่พระองค์ข้าแต่พระมหามุนี พระองค์ได้ประทานชีวิตแก่หม่อมฉันหลายหมื่นโกฏิกัป แม้หม่อมฉันก็บริจาคชีวิตของหม่อมฉันเพื่อประโยชน์แก่พระองค์ ข้าแต่พระองค์ผู้มีฤทธิ์มิได้มีสิ่งอะไรเปรียบปาน มีพระวิริยะก้าวหน้าในกาลนั้นหม่อมฉันอัศจรรย์ใจทุกอย่าง ประนมกรอัญชลีด้วยเศียรกล้า ได้ทูลว่า กรณียกิจนี้หม่อมฉันได้ทำแล้วในกัปที่แสนแต่ภัทรกัปนี้ ครั้งนั้น หม่อมฉันเป็นนางนาคกัญญามีนามว่าวิมลา คณะนาคสมมติว่า เป็นผู้ดีกว่าพวกนาคกัญญามหานาคราชนามว่ามโหรคะ เลื่อมใสในพระพุทธศาสนา นิมนต์พระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตระผู้มีเดชมาก พร้อมด้วยพระสาวกตกแต่งมณฑปอันสำเร็จด้วยรัตนะบัลลังก์สำเร็จด้วยรัตนะ โปรยทรายรัตนะ เครื่องอุปโภคสำเร็จด้วยรัตนะ และมรรคาก็ประดับด้วยธงรัตนะ ต้อนรับพระสัมพุทธเจ้า ประโคมด้วยดนตรีหลายชนิดพระสัมพุทธเจ้าผู้เป็นนายกของโลก ทรงแผ่ไปด้วยบริษัท ๔ ประทับนั่งบนอาสนะอันประเสริฐในภพนาคราชมโหรคะ นาคราชได้ถวายข้าวน้ำ และขาทนียโภชนียาหารอย่างดีๆ มีค่ามาก แต่พระผู้มีพระภาคผู้มีบริวารมาก พระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระองค์นั้น ครั้นเสวยเสร็จ ทรงล้างบาตรด้วยดีแล้ว ได้ทรงทำกิจคือการอนุโมทนานางนาคกัญญาผู้มีฤทธิ์มาก เห็นพระสัพพัญญู มีรัศมีเปล่งปลั่ง มียศมาก มีจิตเลื่อมใสมีใจเคารพในพระศาสดา ในขณะนั้น พระพุทธเจ้าผู้มีความเพียรมาก พระนามว่าปทุมุตระทรงทราบวาระจิตของหม่อมฉันแล้ว ทรงแสดงภิกษุณีรูปหนึ่งด้วยฤทธิ์ ภิกษุณีนั้นคล่องแคล่ว แสดงฤทธิ์เป็นอเนก หม่อมฉันเกิดปีติปราโมทย์ได้ทูลถามพระศาสดาว่า หม่อมฉันได้เห็นฤทธิ์ทั้งหลายที่ภิกษุณีรูปนี้แสดงแล้ว ข้าแต่พระธีรเจ้า ภิกษุณีนั้นเป็นผู้คล่องแคล่วดีด้วยฤทธิ์เพราะเหตุไร.

พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นตรัสตอบว่า

ภิกษุณีนั้นเป็นโอรสธิดาเกิดแต่ปากเรา มีฤทธิ์มาก ทำตามอนุศาสนีของเรา เป็นผู้คล่องแคล่วดีด้วยฤทธิ์.

หม่อมฉันได้สดับพระพุทธพจน์แล้ว มีความยินดีได้ทูลว่า แม้หม่อมฉันก็ขอเป็นผู้คล่องแคล่วดีด้วยฤทธิ์ เหมือนภิกษุณีองค์นั้นข้าแต่พระองค์ผู้เป็นนายก หม่อมฉันเบิกบานโสมนัสมีใจอุดมถึงที่แล้ว ขอให้ได้เป็นเช่นภิกษุณีนี้ในอนาคตกาล หม่อมฉันตกแต่งบัลลังก์อันงามด้วยแก้วมณีและมณฑปอันผุดผ่องแล้ว ทูลอัญเชิญพระพุทธเจ้าผู้เป็นนายกของโลก พร้อมด้วยพระสงฆ์ ให้เสวยและฉัน อิ่มหนำสำราญ ด้วยข้าวและน้ำ แล้วได้บูชาพระพุทธเจ้าด้วยดอกอุบลอันเป็นดอกไม้อย่างดี ที่พวกนาคเรียกกันในสมัยนั้นว่าดอกอรุณ โดยตั้งความปรารถนาว่า ขอให้สีตัวของเราจงเป็นเช่นกับสีดอกอุบลนี้ ด้วยบุญกรรมที่ทำไว้ดีแล้วนั้นและด้วยการตั้งเจตน์จำนงไว้

หม่อมฉันละร่างกายมนุษย์แล้วได้ไปสู่สวรรค์ชั้นดาวดึงส์ จุติจากนั้นแล้วมาเกิดในมนุษย์ ได้ถวายบิณฑบาต พร้อมด้วยดอกอุบลเป็นอันมากแก่พระสยัมภู ในกัปที่ ๙๑ แต่ภัทรกัปนี้พระพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสี มีพระเนตรงาม มีพระญาณจักษุในธรรม เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว ครั้งนั้นหม่อมฉันเป็นธิดาของเศรษฐีในเมืองพาราณสีอันอุดม ได้นิมนต์พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้เป็นนายกของโลก พร้อมด้วยพระสงฆ์ ถวายมหาทานและบูชาพระพุทธเจ้านั้นด้วยดอกอุบลเป็นอันมากแล้ว ได้ปรารถนาให้มีผิวพรรณงามเหมือนดอกอุบล ในภัทรกัปนี้

พระพุทธเจ้ามีพระนามว่ากัสสปะผู้เป็นพงศ์พันธุ์แห่งพราหมณ์ มีบริวารยศมากประเสริฐกว่าพวกบัณฑิต เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว ครั้นนั้น พระเจ้ากาสีพระนามว่ากิกีในเมืองพาราณสี อันอุดมเป็นอิสระกว่าชนทั้งหลาย เป็นอุปัฏฐากของพระพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ หม่อมฉันเป็นธิดาคนที่สองของท้าวเธอ มีนามปรากฏว่าสมณคุตตา ได้ฟังพระธรรมของพระพิชิตมารผู้เลิศแล้ว พอใจบรรพชา แต่พระชนกนาถมิได้ทรงอนุญาตให้พวกหม่อมฉัน เมื่อต้องอยู่ในอาคารสถาน ในครั้งนั้นพวกหม่อมฉันผู้เป็นราชกัญญา ตั้งอยู่ในความสุขมิได้เกียจคร้านประพฤติพรหมจรรย์ตั้งแต่เป็นกุมารีอยู่สองหมื่นปี ราชธิดาทั้ง ๗พระองค์ คือ นางสมณี

๑ นางสมณคุตตา ๑ นางภิกขุณี ๑ นางภิกขุทาสิกา ๑ นางธรรมา ๑ นางสุธรรมา ๑ และนางสังฆทาสีเป็นที่ ๗ เป็นผู้ยินดีพอใจในการบำรุงพระพุทธเจ้า ได้มาเป็นหม่อมฉัน เป็นพระเขมาเถริผู้มีปัญญา เป็นพระปฏาจาราเถรี เป็นพระกิสาโคตมี เป็นพราธรรมทินนาเถรีและเป็นวิสาขาอุบาสิกาคนที่ ๗ ด้วยบุญกรรมที่ทำไว้ดีนั้น และด้วยการตั้งเจตน์จำนงไว้หม่อมฉันละร่างกายมนุษย์แล้ว ได้ไปสู่สวรรค์ชั้นดาวดึงส์จุติจากนั้นแล้วมาเกิดในสกุลใหญ่ในพวกมนุษย์ ได้ถวายผ้าอย่างดีมีสีเหลือง เนื้อเกลี้ยง แก่พระอรหันต์องค์หนึ่งเคลื่อนจากอัตภาพนั้นแล้ว ไปเกิดในสกุลพราหมณ์ในเมืองอริฏฐะ เป็นธิดาของพราหมณ์ชื่อติริฏิวัจฉะ

มีชื่อว่าอุมมาทันตีมีรูปงามเป็นที่จูงใจให้ยินดี เคลื่อนจากอัตภาพนั้นแล้วไปเกิดในสกุลหนึ่งซึ่งไม่มีความในชนบท เป็นผู้ขวนขวายเฝ้าไร่ข้าวสาลี ในครั้งนั้น หม่อมฉันได้เห็นพระปัจเจกพุทธเจ้าองค์หนึ่ง ได้ถวายข้าวตอกห้าร้อยดอกกับดอกปทุม ปรารถนาให้มีบุตร ๕๐๐ คน เมื่อมีบุตรเท่านั้นแล้วได้ถวายน้ำผึ้งแก่พระปัจเจกพุทธเจ้า เคลื่อนจากอัตภาพนั้นแล้ว ได้เกิดในป่าที่มีสระบัว ได้เป็นพระมเหสีของพระเจ้ากาสีเป็นที่ทรงสักการะโปรดปาน มีพระราชโอรสครบ ๕๐๐ องค์ เมื่อพระราชบุตรเหล่านั้นทรงเจริญวัยแล้วไปทรงเล่นน้ำ ทรงเห็นดอกบัวเข้าแล้วต่างก็นำมาเฉพาะองค์ละดอก หม่อมฉันนั้นไม่มีดอกบัว เพราะพระราชบุตรเหล่านั้นเก็บเสีย

ก็มีความโศก เคลื่อนจากอัตภาพนั้นแล้ว ไปเกิดในหมู่บ้านข้างภูเขาอิสิคิลิ เมื่อพวกบุตรของหม่อมฉันรู้ธรรมของพระปัจเจกของพระพุทธเจ้าแล้ว นำยาคูไปถวาย บุตร๘ คน ได้บวชเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า ไปสู่บ้านเพื่อภิกษา ในขณะนั้น หม่อมฉันเห็นเข้าแล้วระลึกได้ มีขีรธาราพล่านออกเพราะความรักบุตร หม่อมฉันมีความเลื่อมใส ได้ถวายยาคูด้วยมือของตนแก่พระปัจเจกพุทธเจ้าเหล่านั้น หม่อมฉันจุติจากอัตภาพนั้นแล้วไปเกิดในนันทวันในภพดาวดึงส์

ข้าแต่พระมหาวีรเจ้า หม่อมฉันท่องเที่ยวไปในภพน้อยภพใหญ่ได้เสวยสุขและทุกข์และบริจาคชีวิตเพื่อประโยชน์แก่พราหมณ์ หม่อมฉันมีทุกข์ก็มาก มีสมบัติก็มากดังที่กราบทูลมานี้ ในภพหลังสุดที่ถึงแล้วนี้ หม่อมฉันเกิดในสกุลเศรษฐีทรัพย์มากประกอบด้วยสุขสมบัติ มีความรุ่งเรืองด้วยรัตนะต่างๆ มั่งคั่งด้วยกามสุขทั้งปวงในพระนครสาวัตถีเป็นผู้ที่ประชุมชนสักการะบูชานับถือยำเกรง ประกอบด้วยรูปสมบัติ อันพหุชนในสกุลทั้งหลายสักการะและปรารถนาอย่างยิ่ง เพราะรูปสิริและโภคสมบัติ พวกเศรษฐีบุตรหลายร้อยต่างมุ่งหมายกัน หม่อมฉันละเรือนออกบวช ยังไม่ถึงกึ่งเดือนก็ได้บรรลุจตุสัจจธรรม หม่อมฉันนิรมิตรถเป็นสี่เหลี่ยมจตุรัสด้วยฤทธิ์แล้ว ขอถวายบังคมพระยุคลบาทของพระพุทธเจ้าผู้เป็นพระโลกนาถมีพระสิริ.

มารกล่าวกะหม่อมฉันว่า

ท่านเข้ามาสู่กอไม้ที่มีดอกแย้มบานดี ยืนอยู่โคนต้นรังผู้เดียวมิได้มีใครเป็นเพื่อน ท่านผู้โง่เขลาท่านไม่กลัวพวกนักเลงหรือ.

หม่อมฉันกล่าวว่า

พวกนักเลงตั้งแสนคนมาในที่นี้เหมือนกับท่าน ก็ไม่ทำให้ขนของเราหวั่นไหว ดูกรมาร ท่านผู้เดียวจักทำอะไรเราได้.

เรานี้จักหายไปเสีย หรือว่าเข้าไปในท้องท่าน ท่านจักไม่เห็นเราแม้ยืนอยู่ที่ระหว่างคิ้วท่าน เรามีความชำนาญในจิตเจริญอิทธิบาทดีแล้วพ้นจากสรรพกิเลสเครื่องผูกทั้งปวงแล้วดูกรมารผู้มีอายุ เรามิได้กลัวท่าน กามทั้งหลายเปรียบด้วยหอกและหลาว แม้ขันธ์ทั้งหลายก็คล้ายกองไฟ ท่านกล่าวถึงความยินดีในกาม บัดนี้ เราไม่มีความยินดีในกาม ความเพลินในอารมณ์ทั้งปวง เรากำจัดแล้ว กองมืดเราทำลายแล้ว ดูกรมารผู้ลามก ท่านจงรู้อย่างนี้ ท่านจงหายไปเถิดพระพิชิตมารผู้เป็นนายกชั้นพิเศษ ทรงพอพระทัยในคุณสมบัตินั้นจึงทรงตั้งดิฉันไว้ในตำแหน่งเอตทัคคะในหมู่บริษัทว่า อุบลวรรณาภิกษุณีเป็นผู้เลิศกว่าพวกภิกษุณีที่มีฤทธิ์ ดิฉันบำรุงพระบรมศาสดาแล้ว ทำพระพุทธศาสนาเสร็จแล้ว ปลงภาระอันหนักลงแล้วปลงภาระอันหนักลงแล้ว ถอนตัณหาที่นำไปสู่ภพหมดแล้ว ดิฉันบรรลุถึงประโยชน์ คือ ธรรมเป็นที่สิ้นสังโยชน์ทั้งปวง ที่กุลบุตรทั้งหลายออกบวชเป็นบรรพชิตต้องการนั้นแล้ว พวกทายกน้อมเข้ามาซึ่งจีวร บิณฑบาตเสนาสนะและเภสัชปัจจัย โดยขณะหนึ่งมากหลายพัน.

ทราบว่า ท่านพระอุบลวรรณาภิกษุณีได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบอุบลวรรณาเถริยาปทาน.

ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน สพฺพธมฺมาน ปารคู

อิโต สตสหสฺสมฺหิ กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก ฯ

ตทาหํ หํสวติยํ ชาตา เสฏฺฐิกุเล อหุ

นานารตนปชฺโชเต มหาสุขสมปฺปิตา ฯ

อุเปตฺวา ตํ มหาวีรํ อสฺโสสึ ธมฺมเทสนํ

ตโต ชาตปฺปสาทาหํ อุเปสึ สรณํ ชินํ ฯ

ตโต วินยธารีนํ อคฺคํ วณฺเณสิ นายโก

ภิกฺขุนึ ลชฺชินึ ตาทึ กปฺปากปฺปวิสารทํ ฯ

ตทา มุทิตจิตฺตาหํ ตํ ฐานํ อภิกงฺขยึ

นิมนฺเตตฺวา ทสพลํ สสงฺฆํ โลกนายกํ ฯ

โภชยิตฺวาน สตฺตาหํ ททิตฺวา ๑ ปตฺตจีวรํ

นิปจฺจ สิรสา ปาเท อิมํ วจนมพฺรวึ ฯ

ยา ตยา วณฺณิตา ธีร อิโต อฏฺฐมเก มุนิ ๒

ตาทิสาหํ ภวิสฺสามิ ยทิ สิชฺฌติ นายก ฯ

ตทา อโวจ มํ สตฺถา ภทฺเท มา ภายิ อสฺสุํ

อนาคตมฺหิ อทฺธาเน ลจฺฉเสตํ มโนรถํ ฯ

สตสหสฺเส อิโต กปฺเป โอกฺกากกุลสมฺภโว(

โคตโม นาม นาเมน สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ ฯ

ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาทา โอรสา ธมฺมนิมฺมิตา

ปฏาจาราติ นาเมน เหสฺสติ สตฺถุสาวิกา ฯ

ตทาหํ มุทิตา หุตฺวา ยาวชีวํ ตทา ชินํ

เมตฺตจิตฺตา ปริจรึ สสงฺฆํ โลกนายกํ ฯ

เตน กมฺเมน สุกเตน เจตนาปณิธีหิ จ

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสํ อคญฺฉหํ ฯ

อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส

กสฺสโป นาม นาเมน อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร ฯ

อุปฏฺฐาโก มเหสิสฺส ตทา อาสิ นริสฺสโร

กาสิราชา กิกี นาม พาราณสิปุรุตฺตเม ฯ

ตสฺสาสึ ตติยา ธีตา ภิกฺขุนี อิติ วิสฺสุตา

ธมฺมํ สุตฺวา ชินคฺคสฺส ปพฺพชฺชํ สมโรจยึ ฯ

อนุชานิ น โน ตาโต อคาเรว ตทา มยํ

วีสํ วสฺสสหสฺสานิ วิจริมฺห อตนฺทิตา ฯ

โกมาริพฺรหฺมจริยํ ราชกญฺญา สุเขฏฺฐิตา ๑

พุทฺโธปฏฺฐานนิรตา มุทิตา สตฺต ธีตโร ฯ

สมณี สมณคุตฺตา จ ภิกฺขุนี ภิกฺขุทาสิกา

ธมฺมา เจว สุธมฺมา จ สตฺตมี สงฺฆทาสิกา ฯ

อหํ อุปฺปลวณฺณา จ เขมา ภทฺทา จ ภิกฺขุนี

กิสาโคตมี ธมฺมทินฺนา วิสาขา โหติ สตฺตมี ฯ

เตหิ กมฺเมหิ สุกเตหิ เจตนาปณิธีหิ จ

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสํ อคญฺฉหํ ๒ ฯ

ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ ชาตา เสฏฺฐิกุเล อหํ

สาวตฺถิยํ ปุรวเร อิทฺเธ ผีเต มหทฺธเน ฯ

ยทา จ โยพฺพนูเปตา วิตกฺกวสคา อหํ

นรญฺชานปทํ ๓ ทิสฺวา เตน สทฺธึ อคญฺฉหํ ฯ

เอกปุตฺตปฺปสุตาหํ ทุติโย กุจฺฉิยา มม

ตทาหํ มาตาปิตโร อิกฺขามีติ ๔ สุนิจฺฉิตา ฯ

นาโรเจสึ ปตึ มยฺหํ ตทา ตมฺหิ ปวาสิเต

เอกิกา นิคฺคตา เคหา คนฺตุํ สาวตฺถิมุตฺตมํ ฯ

ตโต เม สามิ อาคนฺตฺวา สมฺภาเวสิ ปเถ มมํ

ตทา เม กมฺมชา วาตา อุปฺปนฺนา อติทารุณา ฯ

อุทิโตว ๑ มหาเมโฆ ปสูติสมเย มม

ทพฺพตฺถาย ตทา คนฺตฺวา สามิ สปฺเปน มาริโต ฯ

ตทา วิชาตทุกฺเขน อนาถา กปณา อหํ

กุนฺนทึ ปูริตํ ทิสฺวา คจฺฉนฺตี สกุลาลยํ ๒ ฯ

พาลํ อาทาย โอตรึ ๓ ปารกูเล จ เอกิกา ๔

ปาเยตฺวา ๕ พาลกํ ปุตฺตํ อิตรํ ตารณายหํ ฯ

นิวตฺตา อุกฺกุโส หาสิ ตรุณํ วิลปนฺตกํ

อิตรญฺจ วหิ โสโต สาหํ โสกสมปฺปิตา ฯ

สาวตฺถินครํ คนฺตฺวา อสฺโสสึ สชเน มเต

ตทา อโวจ ๖ โสกฏฺฏา มหาโสกสมปฺปิตา ฯ

อุโภ ปุตฺตา กาลกตา วเน มยฺหํ ปติ มโต

มาตา ปิตา จ ภาตา จ เอกจิตมฺหิ ฑยฺหเร ฯ

ตทา กิสา จ ปณฺฑุ จ อนาถา ทินมานสา

อิโต ตโต คจฺฉนฺตีหํ ๗ อทฺทสํ นรสารถึ ฯ

ตโต อโวจ มํ สตฺถา ปุตฺเต มา โสจิ อสฺสุํ

อตฺตานํ เต คเวสสฺสุ กึ นิรตฺถํ วิหญฺญสิ ฯ

น สนฺติ ปุตฺตา ตาณาย น ญาติ นปิ พนฺธวา

อนฺตเกนาธิปนฺนสฺส นตฺถิ ญาตีสุ ตาณตา ฯ

ตํ สุตฺวา มุนิโน วากฺยํ ปฐมํ ผลมชฺฌคํ

ปพฺพชิตฺวาน น จิรํ อรหตฺตํ อปาปุณึ ฯ

อิทฺธีสุ จ วสี โหมิ ทิพฺพาย โสตธาตุยา

ปรจิตฺตานิ ชานามิ สตฺถุ สาสนการิกา ฯ

ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ ทิพฺพจกฺขุํ วิโสธิตํ

เขเปตฺวา อาสเว สพฺเพ วิสุทฺธาสึ สุนิมฺมลา ฯ

ตโตหํ วินยํ สพฺพํ สนฺติเก สพฺพทสฺสิโน

อุคฺคหึ สพฺพวิตฺถารํ พฺยาหรึ จ ยถาตถํ ฯ

ชิโน ตสฺมึ คุเณ ตุฏฺโฐ เอตทคฺเค ฐเปสิ มํ

อคฺคํ ๑ วินยธารีนํ ปฏาจาราว ๒ เอกิกา ฯ

ปริจิณฺโณ มยา สตฺถา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ

โอหิโต ครุโก ภาโร ภวเนตฺติ สมูหตา ฯ

ยสฺส อตฺถาย ปพฺพชิตา อคารสฺมา อนคาริยํ

โส เม อตฺโถ อนุปฺปตฺโต สพฺพสํโยชนกฺขโย ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสวา ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ ปฏาจารา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ปฏาจาราเถริยา อปทานํ สมตฺตํ ฯ

อุทฺทานํ

เอกุโปสถิกา เจว สลฬา จาถ โมทกา

เอกาสนา ปญฺจทีปา นฬมาลี จ โคตมี ฯ

เขมา อุปฺปลวณฺณา จ ปฏาจารา จ ภิกฺขุนี

คาถาสตานิ ปญฺเจว ๑ นว จาปิ ตทุตฺตริ ฯ

เอกุโปสถวคฺโค ทุติโย ฯ

_______________

๑ ม. ททิตฺวาว ติจีวรํ ฯ ยุ. ททิตฺวา จ ติจีวรํ ฯ ๒ ยุ. ทิเน ฯ

๑ ม. สพฺพตฺถ สุเขธิตา ฯ ๒ ม. สพฺพตฺถ อคจฺฉหํ ฯ ยุ. อคมฺหเส ฯ

๓ ม. นรญฺชารปตึ ฯ ๔ ม. ยุ. โอกฺกามีติ ฯ

๑ ม. ยุ. อุทิโต จ ฯ ๒ ยุ. สกุณาลยํ ฯ ๓ ม. ยุ. อตรึ ฯ ๔ ม. เอกกํ ฯ ยุ. เอกโก ฯ

๕ โป. ม. ยุ. สาเยตฺวา ฯ ๖ ยุ. อโวจํ ฯ ๗ ม. ยุ. ภมนฺตีหํ ฯ

๑ ม. อคฺคา ฯ ๒ โป. ยุ. จ ฯ

๑ โป. ยุ. ... จตฺตาริ นวุตึ สตฺตเมว จ ฯ

ในกัปที่หนึ่งแสนแต่ภัทรกัปนี้ พระพิชิตมารผู้นายกของโลกพระนามว่าปทุมุตระ ทรงรู้จบธรรมทั้งปวง เสด็จอุบัติขึ้นแล้วครั้งนั้น ดิฉันเกิดในตระกูลเศรษฐี อันมีความรุ่งเรืองด้วยรัตนะต่างๆ ในเมืองหงสวดี เป็นผู้เพียบพร้อมด้วยความสุขเป็นอันมาก ดิฉันเข้าไปเฝ้าพระมหาวีรเจ้าพระองค์นั้นแล้วได้ฟังพระธรรมเทศนา มีความเลื่อมใสอันเกิดในพระพุทธเจ้าพระองค์นั้นได้ถึงพระองค์เป็นสรณะ

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงสรรเสริญภิกษุณีองค์หนึ่ง ผู้มีความละอายคงที่คล่องแคล่วในกิจที่ควรและกิจที่ไม่ควร ว่าเป็นผู้เลิศกว่าภิกษุณีทั้งหลายฝ่ายทรงวินัย ดิฉันมีจิตยินดีปรารถนาตำแหน่งนั้น จึงนิมนต์พระทศพลผู้เป็นนายกพร้อมด้วยพระสงฆ์ให้เสวยและฉันตลอดสัปดาห์หนึ่ง ถวายบาตรและจีวรแล้วซบศีรษะลงแทบพระบาทแล้วได้กราบทูลว่า ข้าแต่พระธีรมุนีผู้นายกของโลก ภิกษุณีองค์ใดพระองค์ทรงสรรเสริญในตำแหน่งอันประเสริฐกว่าภิกษุณีสงฆ์นี้ ถ้าตำแหน่งนั้นมะสำเร็จแก่หม่อมฉัน หม่อมฉันจักเป็นเช่นภิกษุณีองค์นั้น ครั้งนั้น พระศาสดาได้ตรัสกะดิฉันว่า นางผู้เจริญ อย่างกลัวเลย จงเบาใจเถิด ท่านจักได้ตำแหน่งนั้นตามใจปรารถนาในอนาคตกาล ในกัปที่หนึ่งแสนแต่กัปนี้

พระศาสดาพระนามว่าโคดมมีสมภพในวงศ์พระเจ้าโอกกากราช จักเสด็จอุบัติขึ้นในโลก ท่านผู้เจริญนี้ จักได้เป็นภิกษุณีธรรมทายาทของพระศาสดาพระองค์นั้นเป็นโอรสอันธรรมนิรมิต เป็นสาวิกาของพระศาสดา มีนามว่าปฏาจารา ครั้งนั้น ดิฉันยินดีมีจิตประกอบด้วยเมตตา บำรุงพระพุทธเจ้าผู้เป็นนายกของโลกกับพระสงฆ์จนตลอดชีวิต ด้วยกุศลกรรมที่ได้ทำไว้แล้วนั้น และด้วยการตั้งเจตน์จำนงไว้ ดิฉันละร่างกายมนุษย์แล้ว ได้ไปสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ในภัทรกัปนี้ พระพุทธเจ้าพระนามว่ากัสสป ผู้เป็นพงศ์พันธุ์ แห่งพราหมณ์ มีบริวารยศมากประเสริฐกว่าพวกบัณฑิต เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว

ครั้งนั้น พระเจ้ากาสีพระนามว่ากิกีผู้เป็นใหญ่กว่านรชน ในพระนครพาราณสีอันอุดมทรงเป็นอุปัฏฐากของพระศาสดาผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ดิฉันเป็นพระธิดาคนที่สามของท้าวเธอมีนามปรากฏว่าภิกษุณี ได้ฟังธรรมของพระพิชิตมารผู้เลิศแล้ว พอใจบรรพชา ... ด้วยกุศลกรรมที่ได้ทำไว้แล้วนั้น และด้วยการตั้งเจตน์จำนงไว้ดิฉันละร่างกายมนุษย์แล้วได้ไปสู่สวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ในภพหลัง บัดนี้ ดิฉันเกิดในสกุลเศรษฐีที่มั่งคั่งเจริญ มีทรัพย์มากในพระนครสาวัตถี เมื่อใด ดิฉันเจริญวัยเป็นสาวตกอยู่ในอำนาจวิตก พบบุรุษชาวชนบทผู้หนึ่งแล้วได้ไปกับเขา ดิฉันคลอดบุตรคนหนึ่ง มีท้องบุตรคนที่สอง เมื่อนั้นดิฉันปรารถนาว่า จะไปเยี่ยมมารดาบิดา

ครั้งนั้น ดิฉันมิได้บอกสามีเมื่อสามีของดิฉันเข้าไปป่า ดิฉันคนเดียวออกจากเรือน จะไปยังพระนครสาวัตถีอันอุดม ภายหลังสามีของดิฉันมาตามทันที่หนทางเวลานั้น ลมกรรมชวาตอันทำให้เจ็บปวดเหลือทนเกิดขึ้นแก่ดิฉันทั้งมหาเมฆก็เกิดขึ้นในเวลาที่ดิฉันจะคลอด สามีไปหาที่กำบังก็ถูกงูกัดตาย เวลานั้นดิฉันมีทุกข์ที่จะคลอด หมดที่พึ่ง เป็นคนกำพร้าเดินไปเห็นแม่น้ำน้อยแห่งหนึ่ง ซึ่งมีน้ำเต็มเป็นที่อยู่แห่งสัตว์น้ำอุ้มบุตรน้อยข้ามไป ที่ฝั่งข้างโน้นคนเดียว ให้บุตรน้อยดื่มนมแล้วประสงค์จะให้บุตรคนใหญ่ข้าม จึงกลับมา เหยี่ยวตัวหนึ่ง เฉี่ยวบุตรน้อยที่ร้องจ้าไปเสียแล้ว บุตรคนใหญ่ก็ถูกกระแสน้ำพัดไปดิฉันนั้นมากไปด้วยความโศกเดินไปยังพระนครสาวัตถี

ได้ยินข่าวว่ามารดาบิดาและพี่ชายของตนตายเสียแล้ว เวลานั้น ดิฉันแน่นไปด้วยความโศกเปี่ยมไปด้วยความโศกมาก ได้กล่าวว่า บุตรสองคนตายเสียแล้ว สามีของเราก็ตายเสียในป่า มารดาบิดาและพี่ชายของเรา ก็ถูกเผาที่เชิงตะกอนเดียวกัน ครั้งนั้น ดิฉันทั้งซูบผอมทั้งผิวเหลือง ไม่มีที่พึ่ง ตรอมใจทุกวัน เมื่อเดินไปข้างนี้ข้างนั้นได้เห็นพระผู้มีพระภาค ผู้เป็นสารถีฝึกนรชน ขณะนั้น

พระศาสดาได้ตรัสกะดิฉันว่า ท่านอย่าโศรกเศร้าถึงบุตรเลยจงเบาใจเถิด จงแสวงหาตนของท่านเถิดเดือดร้อนไปไม่มีประโยชน์อะไรเลย บุตรธิดา ญาติและพวกพ้องไม่ป้องกันคนผู้ถึงที่ตายได้เลย ความป้องกันไม่มีในญาติทั้งหลาย ดิฉันได้ฟังพระพุทธพจน์นั้นแล้ว ได้บรรลุถึงปฐมผล บวชแล้วไม่นานก็ได้บรรลุอรหัตผล เป็นผู้มีความชำนาญในฤทธิ์และทิพโสตธาตุ รู้ปรจิตตวิชา เป็นผู้ปฏิบัติตามคำสอนของพระพุทธเจ้ารู้ปุพพนิวาสญาณชำระทิพยจักษุให้บริสุทธิ์ ทำอาสวะทั้งปวงให้สิ้นไปแล้ว เป็นผู้บริสุทธิ์หมดมลทินด้วยดี ในกาลนั้น ดิฉันศึกษาพระวินัยทั้งปวงในสำนักพระบรมศาสดา ผู้ทรงเห็นธรรมทั้งปวงและกล่าวพระวินัยทั้งมวลกว้างขวางได้ตามจริงพระพิชิตมารทรงพอพระทัยในคุณสมบัตินั้น จึงทรงตั้งดิฉันไว้ในตำแหน่งเอตทัคคะว่าปฏาจาราภิกษุณีผู้เดียวเลิศกว่าพวกภิกษุณีฝ่ายที่ทรงพระวินัย ...

ทราบว่า ท่านพระปฏาจาราภิกษุณีได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบปฏาจาราเถริยาปทาน.

๑. เอกุโปสถิกาเถริยาปทาน ๒. สลฬปุพพิกาเถริยาปทาน ๓. โมทกทายิกาเถริยาปทาน๔. เอกาสนทายิกาเถริยาปทาน ๕. ปัญจะทีปทายิกาเถริยาปทาน ๖. นฬมาลิกาเถริยาปทาน๗. มหาปชาบดีโคตมีเถริยาปทาน ๘. เขมาเถริยาปทาน ๙. อุบลวรรณเถริยาปทาน๑๐. ปฏาจาราเถริยาปทาน ในวรรคนี้บัณฑิคำนวณคาถาได้ ๕๐๙ คาถา.

จบเอกุโปสถวรรคที่ ๒.