ตุวรทายิวรรค

มิคลุทฺโธ ปุเร อาสึ อรญฺเญ กานเน มหา ๑

ตํ ทิสฺวา รุธิรมาทาย ๒ สงฺฆสฺส อททึ อหํ ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ทานมททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ตุวรฏฺฐิสฺสิทํ ผลํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ตุวรฏฺฐิทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ตุวรฏฺฐิทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ในกาลก่อน เราเป็นนายพรานเนื้อ (เที่ยว) อยู่ในป่าใหญ่ เราเห็นดินแดง จึงถือเอามาถวายแก่สงฆ์ ในกัลปที่ ๙๑ แต่กัลปนี้ เราได้ถวายทานใด ในกาลนั้น ด้วยทานนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายก้อนดินแดง คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระตุวรัฏฐิทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ตุวรัฏฐิทายกเถราปทาน.

ธนน อเวชฺฌํ ๓ กตฺวาน วนมชฺโฌคหึ อหํ

เกสรํ โอสรํ ๔ ทิสฺวา ปพฺพมคฺคํ ๕ สมุฏฺฐิตํ ฯ

อุโภหตฺเถหิ ปคฺคยฺห สิเร กตฺวาน อญฺชลึ

พุทฺธสฺส อภิโรเปสึ ติสฺสสฺส โลกพนฺธุโน ฯ

เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

สตฺตสตฺตติเม กปฺเป สโมกฺขรณนามโก ๑

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา นาคเกสริโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

นาคเกสริยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. อหํ ฯ ๒ ม. ผริตฺวา ตูวรมาทาย ฯ ยุ. หริตฺวา ... ฯ ๓ ม. อเทฺวชฺฌํ ฯ

ยุ. อเทชฺฌํ ฯ ๔ ม. โอคตํ ฯ ๕ ม. ปตปตฺตํ ฯ ยุ. สพฺพมตฺตํ สุปุปฺผิตํ ฯ

เราใส่ลูกธนูไว้ในแล่งแล้ว เข้าไปยังท่ามกลางป่า ได้เห็นต้นบุนนาคมีดอกเป็นพวง อันขึ้นอยู่ใกล้ทางเดิน จึงประคองด้วยมือทั้งสอง ประนมกรอัญชลีบนเศียรเกล้า บูชาแด่พระพุทธเจ้า พระนามว่าติสสะ ผู้เป็นเผ่าพันธุ์ของโลก ในกัลปที่ ๙๒ แต่กัลปนี้ เราได้บูชาพระพุทธเจ้าด้วยดอกไม้ใด ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ในกัลปที่ ๗๗ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิพระนามว่าสโมกขรณะ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระนาคเกสริยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ นาคเกสริยเถราปทาน.

ชาตสฺสรสฺส เวมชฺเฌ วสามิ ชลกุกฺกุโฏ

อถทฺทสํ เทวเทวํ คจฺฉนฺตํ อนิลญฺชเส ฯ

ตุณฺเฑน เกสรํ ๒ คยฺห วิปฺปสนฺเนน เจตสา

พุทฺธสฺส อภิโรเปสึ ติสฺสสฺส โลกพนฺธุโน ฯ

เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิปูชยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

เตสตฺตติมฺหิ กปฺปมฺหิ สตฺตปตฺตสนามโก ๓

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา นฬินเกสริโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

นฬินเกสริยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. เตสตฺตติมฺหิ กปฺปมฺหิ สตฺตเกสรนามกา ฯ ยุ. ปโมกฺขรณนามโก ฯ

๒ ม. ยุ. เกสรึ ฯ ๓ ม. สตฺตเกสรนามกา ... มหพฺพลา ฯ

เราเป็นนกกาน้ำ เที่ยวอยู่ในท่ามกลางชาตสระ ครั้งนั้น เราได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐกว่าเทวดา เสด็จไปในอากาศ เรามีใจผ่องใส เอาจะงอยปากคาบดอกบัวบูชาแด่พระพุทธเจ้า พระนามว่าติสสะ ผู้เป็นเผ่าพันธุ์ของโลก ในกัลปที่ ๙๒ แต่กัลปนี้ เราได้บูชาพระพุทธเจ้าด้วยดอกไม้ใด ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ในกัลปที่ ๗๓ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิพระนามว่า สัตตปัตตะทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้ชัดแจ้งแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระนฬินเกสริยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ นฬินเกสริยเถราปทาน.

ขีณาสวสหสฺเสหิ นิยฺยาติ โลกนายโก

วิรวิปุปฺผํ ปคฺคยฺห ๑ พุทฺธสฺส อภิโรปยึ ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิปูชยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา วิรวิปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

วิรวิปุปฺผิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

พระผู้มีพระภาคผู้นำของโลก เสด็จดำเนินไปพร้อมด้วยพระขีณาสพหลายพัน เราเก็บดอกท้าวยายม่อมบูชาแด่พระพุทธเจ้า ในกัลปที่ ๙๑ แต่กัลปนี้เราได้บูชาพระพุทธเจ้าด้วยดอกไม้ใด ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลยนี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระวิรวิปุปผิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ วิรวิปุปผิยเถราปทาน.

สิทฺธตฺถสฺส ภควโต อโหสึ กุฏิโคปโก

กาเลน กาลํ ธูเปสึ ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ กมฺมมกรึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ธูปทานสฺสิทํ ๒ ผลํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กุฏิธูปโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

กุฏิธูปกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. วิรวปุปฺผมาทาย ฯ โป. ยุ. วิรวปุปฺผํ ปคฺคยฺห ฯ ๒ ยุ. พุทฺธปูชายิทํ ฯ

เราเป็นคนรักษาพระคันธกุฎีของพระผู้มีพระภาค พระนามว่าสิทธัตถะ เรามีจิตเลื่อมใส อบพระคันธกุฎีให้หอมด้วยมือทั้งสองของตน ตามกาลอันสมควร ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้ทำกรรมใด ในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการให้เครื่องอบกลิ่นหอม คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้

ทราบว่า ท่านพระกุฏิธูปกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ กุฏิธูปกเถราปทาน.

ปรเมน ทมเถน สิทฺธตฺถสฺส มเหสิโน

ปตฺตทานํ มยา ทินฺนํ อุชุภูตสฺส ตาทิโน ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ทานมททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ปตฺตทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปตฺตทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ปตฺตทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ด้วยการฝึกอย่างดีเยี่ยม เราได้ถวายบาตรแด่พระผู้มีพระภาค พระนามว่าสิทธัตถะ ผู้แสวงหาคุณอันใหญ่ ผู้ตรง ผู้คงที่ ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้เราได้ถวายทานใด ในกาลนั้น ด้วยทานนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายบาตร คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระปัตตทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ปัตตทายกเถราปทาน

นิพฺพุเต โลกนาถมฺหิ สิทฺธตฺถมฺหิ นรุตฺตเม

เอกธาตุ มยา ลทฺธา ทิปทินฺทสฺส ตาทิโน ฯ

ตาหํ ธาตุํ คเหตฺวาน พุทฺธสฺสาทิจฺจพนฺธุโน

ปญฺจวสฺเส ปริจรึ ติฏฺฐนฺตํว นรุตฺตมํ ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ธาตุมภิปูชยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ธาตุปฏฺฐหเน ผลํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ธาตุปูชโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ธาตุปูชกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

อฏฺฐมํ สตฺตสตฺตลิปุปฺผปูชกตฺเถราปทานํ (๒๔๘)

เมื่อพระโลกนาถพระนามว่าสิทธัตถะ ผู้สูงสุดกว่านระ เสด็จนิพพานแล้ว เราได้พระธาตุองค์หนึ่ง ของพระผู้มีพระภาคจอมสัตว์ ผู้คงที่ เราเก็บพระธาตุของพระพุทธเจ้า ผู้เป็นเผ่าพันธ์พระอาทิตย์นั้นไว้บูชาตลอด ๕ปี ดังพระองค์ผู้สูงสุดกว่านระยังดำรงอยู่ ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้บูชาพระธาตุใด ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลเพราะบำรุงพระธาตุ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระธาตุปูชกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ธาตุปูชกเถราปทาน.

สตฺต สตฺตลิปุปฺผานิ ๑ สีเส กตฺวานหนฺตทา

พุทฺธสฺส อภิโรเปสึ เวสฺสภุมฺหิ นรุตฺตเม ฯ

เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิปูชยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ปุปฺผปูชายิทํ ผลํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สตฺตสตฺตลิปุปฺผปูชโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

สตฺตสตฺตลิปุปฺผปูชกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

นวมํ พิมฺพิชาลปุปฺผิยตฺเถราปทานํ (๒๔๙)

๑ ยุ. ปาฏลิปุปฺผานิ ฯ

ในกาลนั้น เราได้วางดอกมะลิซ้อน ๗ ดอกไว้บนศีรษะ บูชาแด่พระพุทธเจ้าพระนามว่าเวสสภู ผู้สูงสุดกว่านระ ในกัลปที่ ๓๑ แต่กัลปนี้เราได้บูชาดอกไม้ใด ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการบูชาด้วยดอกไม้ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระสัตตสัตตลิปุปผปูชกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล

จบ สัตตสัตตลิปุปผปูชกเถราปทาน

ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน สยมฺภู อคฺคปุคฺคโล

จตุสจฺจํ ปกาเสติ เทเสติ อมตํ ปทํ ฯ

พิมฺพิชาลกปุปฺผานิ ๑ ปุถุ กตฺวานหํ ตทา

พุทฺธสฺส อภิโรเปสึ ทิปทินฺทสฺส ตาทิโน ฯ

อฏฺฐสฏฺฐิมฺหิโต กปฺเป จตุโร กิญฺชเกสรา

สตฺตรตนสมฺปนฺนา จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา พิมฺพิชาลปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

พิมฺพิชาลปุปฺผิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ทสมํ อุทฺทาลทายกตฺเถราปทานํ (๒๕๐)

พระสยัมภูชินเจ้าผู้อัครบุคคล พระนามว่าปทุมุตระ ทรงประกาศสัจจะ ๔ทรงแสดงอมฤตบท ในกาลนั้น เราทำดอกมะกล่ำหลวงให้แน่น บูชาแด่พระพุทธเจ้าผู้จอมสัตว์ ผู้คง ที่ในกัลปที่ ๖๘ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๔ พระองค์ ทรงพระนามว่ากิญชไกรสร ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระพิมพิชาลปุปผิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ พิมพิชาลปุปผิยเถราปทาน.

กุกฺกุโธ ๒ นาม นาเมน สยมฺภู อปราชิโต

ปวนา นิกฺขมิตฺวาน อนุปฺปตฺโต มหานทึ ฯ

อุทฺทาลกํ คเหตฺวาน สยมฺภุสฺส อทาสหํ

สํยตสฺสุชุภูตสฺส ปสนฺนมนโส ตทา ฯ

เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ปุปฺผทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุทฺทาลทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

อุทฺทาลทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

อุทฺทานํ

ตุวรฏฺฐินาคปุฬินา วิรวิกุฏิธูปโก

ปตฺโต ธาตุสตฺตลิโย พิมฺพิ อุทฺทาลเกน จ

สตฺตตึสติ คาถาโย คณิตาโย วิภาวิหีติ ฯ

ตุวรทายิวคฺโค ปญฺจวีโส ฯ

๑ โป. พิมฺพชาลกปุปฺผานิ ฯ ยุ. พิมฺพิชาลิกปุปฺผานิ ฯ ๒ ม. กกุโธ ฯ ยุ. กกุทฺโธ ฯ

พระสยัมภูผู้ไม่ทรงแพ้อะไรๆ มีพระนามชื่อว่ากุกกุธะ เสด็จออกจากป่าชัฏ เสด็จถึงแม่น้ำใหญ่ ในกาลนั้น เรามีใจเลื่อมใส ได้ถือเอาดอกคูนมาถวายแด่พระสยัมภู ผู้สำรวมอินทรีย์เป็นอันดี ผู้ซื่อตรง ในกัลปที่ ๓๑แต่กัลปนี้ เราได้บูชาพระพุทธเจ้าด้วยดอกไม้ใด ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายดอกไม้ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้

ทราบว่า ท่านพระอุททาลทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ อุททาลทายกเถราปทาน.

--------------------

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ตุวรัฏฐิทายกเถราปทาน ๒. นาคเกสริยเถราปทาน

๓. นฬินเกสริยเถราปทาน ๔. วิรวิปุปผิยเถราปทาน

๕. กุฏิธูปกเถราปทาน ๖. ปัตตทายกเถราปทาน

๗. ธาตุปูชกเถราปทาน ๘. สัตตสัตตลิปุปผปูชกเถราปทาน

๙. พิมพิชาลปุปผิยเถราปทาน ๑๐. อุททาลทายกเถราปทาน

บัณฑิตทั้งหลายนับคาถาได้ ๓๗ คาถา ฉะนี้แล

จบ ตุวรทายิวรรคที่ ๒๕.