ตมาลปุปผิยวรรค

จุลฺลาสีติสหสฺสานิ ถมฺโภ โสวณฺณโย อหุ

เทวลฏฺฐิปฏิภาคํ วิมานํ เม สุนิมฺมิตํ ฯ

ตมาลปุปฺผํ ปคฺคยฺห วิปฺปสนฺเนน เจตสา

พุทฺธสฺส อภิโรเปสึ สิขิโน โลกพนฺธุโน ฯ

เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป ยํ กมฺมมกรึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

อิโต วีสติเม กปฺเป จนฺทติตฺโตติ เอกโก

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ตมาลปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ตมาลปุปฺผิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ทุติยํ ติณสนฺถารทายกตฺเถราปทานํ (๑๙๒)

๑ ม. ยุ. เอกโช ฯ ๒ ม. ทฺวาสฏฺฐี กิตฺติตาติ ฯ ยุ. พาสฏฺฐี ฯ

วิมานของเราที่บุญกรรมนิรมิตให้ เปรียบด้วยไม้เท้าของเทวดา มีเสาทอง๘๔๐๐๐ เสา เรามีจิตผ่องใส ถือเอาดอกคูณไปบูชาแด่พระพุทธเจ้าพระนามว่าสิขี ผู้เป็นเผ่าพันธุ์ของโลกในกัลปที่ ๓๑ แต่กัลปนี้ เราได้ทำกรรมใดในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชาในกัลปที่ ๒๐ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิพระองค์หนึ่ง ทรงพระนามว่าจันทติตตะ สมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระตมาลปุปผิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ตมาลปุปผิยเถราปทาน.

ยทา ๑ วนวาสิโก อิสิ ติณํ ลายามิ สตฺถุโน

สพฺเพ ปทกฺขิณาวตฺตา ปฐพฺยา นิปตึสุ เต ฯ

ตมหํ ติณมาทาย สนฺถรึ ธรณิมุตฺตเม

ตีเณว ๒ ตาลปตฺตานิ อาหริตฺวานหํ ตทา ฯ

ติทณฺเฑ ๓ ฉทนํ กตฺวา สิทฺธตฺถสฺส อทาสหํ

สตฺตาหํ ธารยุํ ตตฺถ ๔ เทวมานุส สตฺถุโน ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ติณํ อททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ติณทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

ปญฺจสฏฺฐิมฺหิโต กปฺเป จตฺตาโรสุํ มหทฺธนา

สตฺตรตนสมฺปนฺนา จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ติณสนฺถารทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ติณสนฺถารทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ตติยํ ขณฺฑผุลฺลิยตฺเถราปทานํ ๑ (๑๙๓)

๑ ม. ยทา วนวาสึ อิสิ ติณํ ลายติ สตฺถุโน ฯ ยุ. ยํ ... ฯ

๒ ยุ. ตีเณ จ ฯ ๓ ม. ติเณสุ ... ฯ ยุ. ตํ ติณํ ... ฯ ๔ ม. ตสฺส ฯ

ในกาลเมื่อเราบวชเป็นฤาษีอยู่ในป่า ได้เกี่ยวหญ้าถวายแด่พระศาสดา หญ้าทั้งหมดนั้นเวียนไปทางเบื้องขวาแล้วตกลงที่แผ่นดิน เราถือเอาหญ้านั้นมาลาดลงที่แผ่นดินดอนๆ และนำเอาใบตาล ๓ ใบมาทำเป็นหลังคา ถวายแด่พระศาสดาพระนามว่าสิทธัตถะเทวดาและมนุษย์ ณ ที่นั้นทรง (บูชา) พระศาสดาตลอด ๗ วัน ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้ถวายหญ้าใดในกาลนั้นด้วยการถวายหญ้านั้นเราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายหญ้า ในกัลปที่ ๖๕ แต่กัลปนี้ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๔ พระองค์ ทรงพระนามว่ามหัทธนะ สมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระติณสันถารทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ติณสันถารทายกเถราปทาน.

ผุสฺสสฺส โข ภควโต ถูโป อาสิ มหาวเน

กุญฺชเรหิ ตทา ภินฺโน สํรูโฬฺห ๒ ปาทโป ตหึ ฯ

วิสมญฺจ สมํ กตฺวา สุธาปิณฺฑํ อทาสหํ

ติโลกครุโน ตสฺส คุเณหิ ปริโตสิโต ฯ

เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป ยํ กมฺมมกรึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ สุธาปิณฺฑสฺสิทํ ผลํ ฯ

สตฺตสตฺตติกปฺปมฺหิ ชิตเสนาสุํ โสฬส

สตฺตรตนสมฺปนฺนา จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ขณฺฑผุลฺลิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ขณฺฑผุลฺลิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

พระสถูปของพระผู้มีพระภาคพระนามว่าผุสสะ มีอยู่ที่ป่ามหาวัน ในกาลนั้น ต้นไม้งอกขึ้น ณ ที่นั้น ฝูงช้างพากันมาหักกิน เราได้ทำที่ขรุขระให้ราบเรียบ แล้วได้ใส่ก้อนปูนขาว เรายินดีด้วยคุณของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ผู้เป็นที่เคารพของโลก ๓ ในกัลปที่ ๙๒ แต่กัลปนี้ เราได้ทำกรรมใด ในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการใส่ก้อนปูนขาว ในกัลปที่ ๗๗ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๑๖ พระองค์ ทรงพระนามว่าชิตเสนะ สมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมากคุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระขัณฑผุลลิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ขัณฑผุลลิยเถราปทาน

ติปุรายํ ๓ ปุเร รมฺเม ราชุยฺยานํ อหุ ตทา

อุยฺยานปาโล ตตฺถาสึ รญฺโญ ปฏฺฐจโร อหํ ฯ

ปทุโม นาม นาเมน สยมฺภู สปฺปโต ๑ อหุ

นิสินฺนํ ปุณฺฑรีกมฺหิ ฉายา น ชหิตํ มุนึ ฯ

อโสกํ ปุปฺผิตํ ทิสฺวา ปิณฺฑิภารํ สุทสฺสนํ

พุทฺธสฺส อภิโรเปสึ ชลชุตฺตมนามิโน ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผํ อภิโรปยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

สตฺตติมฺหิ อิโต กปฺเป โสฬส อรณญฺชหา

สตฺตรตนสมฺปนฺนา จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อโสกปูชโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

อโสกปูชกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ขณุฑปุลฺลิยตฺเถราปทานํ ฯ ๒ ม. ปรุฏฺโฐ ฯ ๓ ม. ยุ. ติวรายํ ฯ

ในกาลนั้น มีพระราชอุทยานอยู่ในพระนครติปุระ อันน่ารื่นรมย์ เราเป็นคนรักษาพระราชอุทยานอยู่ในนครนั้น เป็นคนรับใช้ของพระราชา พระสยัมภูมีพระนามชื่อว่าปทุม เป็นง่อยเปลี้ย (สปฺปโต) พระฉายาไม่ละพระองค์ผู้เป็นมุนี ซึ่งประทับนั่งบนดอกบัวขาว เราเห็นอโศก มีดอกบานเป็นกลุ่มๆ(พวงช่อ) น่าดูนัก จึง (หัก) บูชาแด่พระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุม ผู้อุดมในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้บูชาพระพุทธเจ้าด้วยดอกไม้ใด ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ในกัลปที่ ๗๐ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๑๖ พระองค์ ทรงพระนามว่าอรณัญชหะสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระอโสกปูชกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ อโสกปูชกเถราปทาน.

องฺโกลํ ปุปฺผิตํ ทิสฺวา มาลาวรสโมคตํ ๒

โอจินิตฺวาน ตํ ปุปฺผํ อคมํ พุทฺธสนฺติเก ฯ

สิทฺธตฺโถ ตมฺหิ สมเย ปฏิลีโน มหามุนิ

มุหุตฺตํ ปฏิมาเนตฺวา คุหายํ ปุปฺผโมกิรึ ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผํ อภิโรปยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ๑ ผลํ ฯ

ฉตฺตึสมฺหิ อิโต กปฺเป อาเสโก เทวคชฺชิโต

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา องฺโกลโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

องฺโกลกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ โป. ม. ยุ. สปฺปโภ ฯ ๒ ม. มาลาวรํ สโกสกํ ฯ

เราเห็นต้นปรู มีดอกบานสะพรั่ง ดอกสวยงามเป็นพวงๆ จึงได้เก็บดอกไม้นั้นไปในสำนักพระพุทธเจ้า สมัยนั้น พระมหามุนีพระนามว่าสิทธัตถะทรงหลีกเร้นอยู่ในที่ลับ เราจึงบูชาเครื่องบูชาแล้ว โปรยดอกไม้ลงในถ้ำในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราบูชาพระพุทธเจ้าด้วยดอกไม้ใด ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ในกัลปที่ ๓๖ แต่กัลปนี้ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิพระองค์หนึ่ง ทรงพระนามว่าเทวคัชชิตะ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราได้ทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระอังโกลกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ อังโกลกเถราปทาน.

นคเร ทฺวารวติยา มาลาวจฺโฉ มมํ อหุ

อุทปาโน จ ตตฺเถว ปาทปานํ วิโรหโน ฯ

สพเลน อุปตฺถทฺโธ สิทฺธตฺโถ อปราชิโต

มมานุกมฺปมาโน โส คจฺฉเต อนิลญฺชเส ฯ

อญฺญํ กิญฺจิ น ปสฺสามิ ปูชาโยคฺคํ มเหสิโน

อโสกปลฺลวํ ทิสฺวา อากาเส อุกฺขิปึ อหํ ฯ

พุทฺธสฺส เต กิสลยา คจฺฉโต ยนฺติ ปจฺฉโต

ตาหํ ๒ ทิสฺวาน สํวิชึ อโห พุทฺธสฺสุฬารตา ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ปลฺลวํ อภิโรปยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

สตฺตวีเส ๑ อิโต กปฺเป เอโก เอกิสฺสโร อหุ

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กิสลยปูชโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

กิสลยปูชกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

สตฺตมํ ตินฺทุกทายกตฺเถราปทานํ (๑๙๗)

๑ ม. ปุปฺผทานสฺสิทํ ผลํ ฯ ๒ ยุ. โสหํ ... ตํ อิทฺธึ ฯ อโห พุทฺธสฺส ปูชกา ฯ

สวนดอกไม้ของเรามีอยู่ในนครทวารวดี ในสวนดอกไม้ นั้นมีบ่อน้ำ และเป็นที่งอกงามแห่งต้นไม้ทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคพระนามว่าสิทธัตถะผู้กล้าแข็งด้วยกำลังของพระองค์ ไม่ทรงพ่ายแพ้อะไรๆ พระองค์จะทรงอนุเคราะห์เรา จึงเสด็จไปในอากาศ เราไม่เห็นอะไรๆ อื่นอันควรจะบูชาแด่พระองค์ผู้แสวงหาคุณอันใหญ่หลวง เห็นแต่ใบอ่อนของต้นอโศก จึงเอาโยนขึ้นไปบนอากาศ ก้าน ขั้ว ใบอ่อนเหล่านั้น ตามไปเบื้องพระปฤษฎางค์ของพระพุทธเจ้าซึ่งเสด็จไป เราเห็นดังนั้นแล้วเกิดสลดใจว่า โอพระพุทธเจ้ามีพระคุณใหญ่หลวง ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้บูชาพระพุทธเจ้าด้วยใบไม้อ่อน ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ในกัลปที่ ๒๗ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิพระองค์หนึ่ง ทรงพระนามว่าเอกิสสระ สมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมากคุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระกิสลยปูชกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ กิสลยปูชกเถราปทาน.

คิริทุคฺคจโร อาสึ มกฺกโฏ ถามเวคิโก

ผลินํ ตินฺทุกํ ทิสฺวา พุทฺธเสฏฺฐํ อนุสฺสรึ ฯ

นิกฺขมิตฺวา กติปาหํ วิจินึ โลกนายกํ

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน สิทฺธตฺถํ ติภวนฺตคุํ ฯ

มม สงฺกปฺปมญฺญาย สตฺถา โลเก อนุตฺตโร

ขีณาสวสหสฺเสหิ อาคญฺฉิ มม สนฺติเก ฯ

ปามุชฺชํ ชนยิตฺวาน ผลหตฺโถ อุปาคมึ

ปฏิคฺคเหสิ ภควา สพฺพญฺญู วทตํ วโร ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ผลํ อททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ผลทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

สตฺตปญฺญาสกปฺปมฺหิ อุปนนฺทสนามโก

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ตินฺทุกทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ตินฺทุกทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

อฏฺฐมํ คิริเนลมุฏฺฐิปูชกตฺเถราปทานํ ๑ (๑๙๘)

๑ ม. สตฺตตึเส ฯ

เราเป็นลิง มีกำลังแข็งแรง เที่ยวไปตามซอกห้วยและธารเขา ได้เห็นต้นมะพลับอันมีผล จึงระลึกถึงพระพุทธเจ้า ผู้ประเสริฐสุด เรามีจิตเลื่อมใสมีใจโสมนัส ออกค้นหาพระพุทธเจ้าพระนามว่าสิทธัตถะ ผู้เป็นนายกของโลก ถึงที่สุดภพสาม ๒-๓ วัน พระศาสดาผู้ยอดเยี่ยมในโลก ทรงทราบ*ความดำริของเรา จึงเสด็จมาในสำนักของเรา พร้อมด้วยพระขีณาสพหลายพัน เราเกิดความปราโมทย์แล้ว ถือผลมะพลับเข้าไปเฝ้า พระผู้มีภาคสัพพัญญู ผู้ประเสริฐกว่าบรรดาเจ้าลัทธิทรงรับ ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้เราได้ถวายผลไม้ใด ในกาลนั้น ด้วยการถวายผลไม้นั้น เราไม่รู้จักทุคติเลยนี้เป็นผลแห่งการถวายผลไม้ ในกัลปที่ ๕๗ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิพระองค์หนึ่ง ทรงพระนามว่าอุปนันทะ สมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระตินทุกทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ตินทุกทายกเถราปทาน.

สุเมโธ นาม ภควา โลกเชฏฺโฐ นราสโภ

ปจฺฉิเม อนุกมฺปาย ปธานํ ปทหิ ชิโน ฯ

ตสฺส จงฺกมมานสฺส ทิปทินฺทสฺส ตาทิโน

คิริเนลสฺส ปุปฺผานํ มุฏฺฐึ พุทฺธสฺส โรปยึ ฯ

เตน จิตฺตปฺปสาเทน สุกฺกมูเลน โจทิโต

ตึสกปฺปสหสฺสานิ ทุคฺคตึ นูปปชฺชหํ ฯ

เตวีสติกปฺปสเต สุเนโล นาม ขตฺติโย

สตฺตรตนสมฺปนฺโน เอโก อาสึ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา คิริเนลมุฏฺฐิปูชโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

คิริเนลมุฏฺฐิปูชกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

นวมํ ติกณฺฑิปุปฺผิยตฺเถราปทานํ ๑ (๑๙๙)

๑ ม. ยุ. มุฏฺฐิปูชกตฺเถราปทานํ ฯ

พระผู้มีพระภาคชินเจ้าพระนามว่าสุเมธ เชษฐบุรุษของโลก ประเสริฐกว่านระ ทรงตั้งความเพียรเพื่อทรงอนุเคราะห์หมู่ชนผู้เกิดภายหลัง เราบูชาดอกไม้หลายกำแด่พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้เป็นจอมสัตว์ ผู้คงที่ ไม่มีโทษดังภูเขา กำลังจงกรมอยู่ เรามีจิตเลื่อมใส อันกุศลมูลตักเตือนแล้วไม่ได้เข้าถึงทุคติเลยตลอด ๓ หมื่นกัลป ในกัลปที่ ๒,๓๐๐ แต่กัลปนี้เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิองค์หนึ่ง พระนามว่าสุเนละ สมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จ ๘แล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระคิริเนลมุฏฐิปูชกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ คิริเนลมุฏฐิปูชกเถราปทาน.

สุมงฺคโลติ นาเมน สยมฺภู อปราชิโต

ปวนา นิกฺขมิตฺวาน นครํ ปาวิสิ ชิโน ฯ

ปิณฺฑจารํ จริตฺวาน นิกฺขมฺม นครา มุนิ

กตกิจฺโจว สมฺพุทฺโธ โส วสิ วนมนฺตเร ฯ

ติกณฺฑิปุปฺผํ ๒ ปคฺคยฺห พุทฺธสฺส อภิโรปยึ

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน สยมฺภุสฺส มเหสิโน ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

ฉฬาสีติมฺหิโต กปฺเป อปเสลาสนามโก ๓

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ติกณฺฑิปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ติกณฺฑิปุปฺผิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. กึกณิกปุปฺผิยตฺ ... ฯ ๒ ม. กึกณิปุปฺผํ ฯ ๓ ม. อปิลาสิสนามโก ฯ

ยุ. อปิลาปิยนามโก ฯ

พระสยัมภูชินเจ้า ผู้ไม่ทรงพ่ายแพ้อะไรๆ มีพระนามว่าสุมังคละ เสด็จออกจากป่าใหญ่ เข้าสู่พระนคร พระสัมพุทธเจ้าผู้เป็นมุนีพระองค์นั้นเสด็จเที่ยวบิณฑบาตแล้วเสด็จออกจากนคร ทรงทำภัตกิจเสร็จแล้ว ประทับอยู่ในระหว่างป่า เรามีจิตเลื่อมใส มีใจโสมนัส ถือดอกคล้า ๓ ดอกไปบูชาแด่พระสยัมภูพุทธเจ้า ผู้แสวงหาคุณอันใหญ่หลวง ในกัลปที่ ๙๔แต่กัลปนี้ เราได้บูชาพระพุทธเจ้าด้วยดอกไม้ใด ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ในกัลปที่ ๘๖ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ (พระองค์หนึ่ง) ทรงพระนามว่าอเปสละ สมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระติกัณฑิปุปผิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ติกัณฑิปุปผิยเถราปทาน.

ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห

ปวนา นิกฺขมิตฺวาน วิหารํ ยาติ จกฺขุมา ฯ

อุโภหตฺเถหิ ปคฺคยฺห ยูถิกํ ปุปฺผมุตฺตมํ

พุทฺธสฺส อภิโรเปสึ เมตฺตจิตฺตสฺส ตาทิโน ฯ

เตน จิตฺตปฺปสาเทน อนุโภตฺวาน สมฺปทา

กปฺปานํ สตสหสฺสํ ทุคฺคตึ นูปปชฺชหํ ฯ

อิโต ปญฺญาสกปฺเปสุ เอโก อาสิ ๑ ชนาธิโป

สมิตนนฺทโน นาม จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ยูถิกปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ยูถิกปุปฺผิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

อุทฺทานํ

ตมาลิ ติณสนฺถาโร ขณฺฑผุลฺลิ อโสกิโย

องฺโกลโก กิสลโย ตินฺทุโก เนลปุปฺผิโย

ติกณฺฑิโก จ ยูถิโก คาถา ปญฺญาส อฏฺฐ จ ฯ

ตมาลปุปฺผิยวคฺโค วีสติโม ฯ

อถ วคฺคุทฺทานํ

ภิกฺขทายิ ปริวาโร เสเรยฺโย โสภิโต ตถา

ฉตฺโต จ พนฺธุชีวิ จ สุปาริจริโยปิจ

กุมุโท กุฏโช เจว ตมาลิ ทสโม กโต

ฉ สตานิ จ คาถานํ ฉสฏฺฐิ จ ตตุตฺตริ ฯ

ภิกฺขวคฺคทสกํ ทุติยสตกํ สมตฺตํ ฯ

เอกวีสติโม กณิการปุปฺผิยวคฺโค

ปฐมํ กณิการปุปฺผิยตฺเถราปทานํ (๒๐๑)

๑ โป. ม. อาสึ ฯ

พระชินเจ้าพระนามว่าปทุมุตระ ผู้สมควรรับเครื่องบูชา มีพระจักษุ ทรงออกจากป่าใหญ่ เสด็จดำเนินไปสู่พระวิหาร เราเอามือทั้งสองประคองดอกคัดเค้า (เข็ม) อันสวยงามไปบูชาแด่พระพุทธเจ้า ผู้มีพระหฤทัยเมตตาผู้คงที่ ด้วยจิตอันเลื่อมใสนั้น เราเสวยสมบัติแล้ว ไม่ได้เข้าถึงทุคติเลยตลอดแสนกัลป ในกัลปที่ ๕๐ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิพระองค์หนึ่ง เป็นจอมแห่งชน พระนามว่าสมิตนันทนะ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้วพระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระยูถิกปุปผิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ยูถิกปุปผิยเถราปทาน.

------------------

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ตมาลปุปผิยเถราปทาน ๒. ติณสันถารทายกเถราปทาน

๓. ขัณฑผุลลิยเถราปทาน ๔. อโสกปูชกเถราปทาน

๕. อังโกลกเถราปทาน ๖. กิสลยปูชกเถราปทาน

๗. ตินทุกทายกเถราปทาน ๘. คิริเนลมุฏฐิปูชกเถราปทาน

๙. ติกัณฑิปุปผิยเถราปทาน ๑๐. ยูถิกปุปผิยเถราปทาน

และมีคาถา ๕๘ คาถา.

จบ ตมาลปุปผิยวรรคที่ ๒๐.

------------------

และรวมวรรคมี ๑๐ วรรค คือ

๑. ภิกขทายิวรรค ๒. มหาปริวารวรรค

๓. เสเรยยวรรค ๔. โสภิตวรรค

๕. ฉัตตวรรค ๖. พันธุชีวกวรรค

๗. สุปาริจริยวรรค ๘. กุมุทวรรค

๙. กุฏชปุปผิยวรรค ตมาลปุปผิยวรรคเป็นที่ ๑๐. ท่านทำไว้ใน ๑๐ วรรคนี้มี

คาถา ๖๖๖ คาถา.

จบ หมวด ๑๐ แห่งภิกขวรรค เป็นหมวด ๑๐๐ ที่ ๒.