สีหาสนิวรรค

นิพฺพุเต โลกนาถมฺหิ สิทฺธตฺเถ ทีปทุตฺตเม

วิตฺถาริเต ปาวจเน พาหุชญฺญมฺหิ สาสเน ฯ

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน สีหาสนมกาสหํ

สีหาสนํ กริตฺวาน ปาทปีฐมกาสหํ ฯ

สีหาสเน จ วสฺสนฺเต ฆรํ ตตฺถ อกาสหํ

เตน จิตฺตปฺปสาเทน ตุสิตํ อุปปชฺชหํ ฯ

อายาเมน จตุพฺพีสา ๑ โยชนาสึสุ ๒ ตาวเท

วิมานํ สุกตํ มยฺหํ วิตฺถาเรน จตุทฺทสํ ฯ

สตฺต กญฺญาสหสฺสานิ ปริวาเรนฺติ มํ สทา

โสณฺณมยญฺจ ปลฺลงฺกํ พฺยเมฺห อาสิ สุนิมฺมิตํ ฯ

หตฺถิยานํ อสฺสยานํ ทิพฺพยานํ อุปฏฺฐิตํ

ปาสาทา สิวิกา เจว นิพฺพตฺตนฺติ ยทิจฺฉกํ ฯ

มณิมยา จ ปลฺลงฺกา อญฺเญ สารมยา พหู

นิพฺพตฺตนฺติ มมํ สพฺเพ สีหาสนสฺสิทํ ผลํ ฯ

โสณฺณมยา รูปิมยา ผลิกา เวฬุริยามยา

ปาทุกา อภิรุยฺหามิ ปาทปิฐสฺสิทํ ผลํ ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ กมฺมมกรึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ปุญฺญกมฺมสฺสิทํ ผลํ ฯ

เตสตฺตติ อิโต กปฺเป อินฺทนามา ตโย ชนา

เทฺวสตฺตติ อิโต กปฺเป ตโย สุมนนามกา ฯ

สมสตฺตติโต กปฺเป ตโย วรุณนามกา

สตฺตรตนสมฺปนฺนา จตุทีปมฺหิ อิสฺสรา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สีหาสนทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

สีหาสนทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. จตุพฺพีส ฯ ๒ ม. โยชนํ อาสิ ตาวเท ฯ

เมื่อพระโลกนาถพระนามว่าสิทธัตถะ ผู้สูงสุดกว่าสัตว์นิพพานแล้ว เมื่อพระศาสดา (แผ่) กว้างขวาง เมื่อพระศาสนามีท่านผู้รู้ (พระขีณาสพ)มาก เรามีจิตผ่องใส ใจผ่องแผ้ว ได้ทำราชอาสน์ทองคำ ครั้นทำราชอาสน์ทองคำแล้ว ได้ทำตั่งสำหรับรองเท้า ได้สร้างเรือนสำหรับเก็บราชอาสน์ทองคำนั้นในฤดูฝนด้วยจิตอันเลื่อมใสนั้น เราได้บังเกิดในภพดุสิตวิมานโดยยาว ๒๔ โยชน์ โดยกว้าง ๑๔ โยชน์ อันบุญกรรมสร้างอย่างงดงามมีอยู่ในภพสุดิตนั้นเพื่อเรา นางเทพกัญญา ๗ หมื่นแวดล้อมเราอยู่ทุกเมื่อ และบัลลังก์ทองที่สร้างอย่างวิจิตร มีอยู่ในวิมานของเรายานช้าง ยานม้า ยานทิพย์ ตั้งไว้คอยรับเรา ปราสาทและวอย่อมบังเกิดตามความปรารถนา

บัลลังก์แก้ว และบัลลังก์ไม้แก่นอย่างอื่นเป็นอันมากย่อมเกิดแก่เราทุกอย่าง นี้เป็นผลแห่ง (การถวาย) ราชอาสน์ทองคำเราสวมรองเท้าทำด้วยทองคำ ทำด้วยเงิน ทำด้วยแก้วผลึก ทำด้วยแก้วไพฑูรย์ นี้เป็นผลแห่งการถวายตั่งรองเท้า ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้เราได้ทำกรรมใดในกาลนั้น ด้วยผลกรรมนั้น เราไม่รู้ทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งบุญกรรม ในกัลปที่ ๗๓ แต่กัลปนี้ มีคน ๓ คน ชื่ออินท์ ในกัลปที่๗๒ แต่กัลปนี้ มีคน ๓ คน ชื่อสุมนะ ในกัลปที่ ๗๐ มีคน ๓ คนชื่อวรุณ สมบูรณ์ ด้วยแก้ว ๗ ประการ เป็นใหญ่ในทวีปทั้ง ๔ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ฉะนี้แล.

ทราบว่า ท่านพระสีหาสนทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ สีหาสนทายกเถราปทาน

สิทฺธตฺถสฺส ภควโต มหาปุคคโณ ๑ อหุ

สรณํ คตา จ เต พุทฺธํ สทฺทหนฺติ ตถาคตํ ฯ

สพฺเพ สงฺคมฺม มนฺเตตฺวา มาฬํ กุพฺพนฺติ สตฺถุโน

เอกตฺถมฺภํ อลภนฺตา วิจินนฺติ พฺรหาวเน ฯ

เตหํ อรญฺเญ ทิสฺวาน อุปคมฺม คณํ ตทาา

อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน ปริปุจฺฉึ คณํ อหํ ฯ

เต เม ปุฏฺฐา วิยากํสุ สีลวนฺโต อุปาสกา

มาฬํ มยํ กตฺตุกามา เอกตฺถมฺโภ น ลพฺภติ ฯ

เอกตฺถมฺภํ มมํ เทถ อหํ ทสฺสามิ สตฺถุโน

อาหริสฺสามหํ ถมฺภํ อปฺโปสฺสุกฺกา ภวนฺตุ เต ฯ

เต เม ถมฺภํ ปเวจฺฉึสุ ปสนฺนา ตุฏฺฐมานสา

ตโต ปฏินิวตฺติตฺวา อาคมํสุ สกํ ฆรํ ฯ

อจิรํ คเต ปุคคเณ ๒ ถมฺภํ อทาสหํ ๓ ตทา

หฏฺโฐ หฏฺเฐน จิตฺเตน ปฐมํ อุสฺสเปสหํ ฯ

เตน จิตฺตปฺปสาเทน วิมานํ อุปปชฺชหํ

อุพฺพิทฺธํ ภวนํ มยฺหํ สตฺตภูมํ สมุคฺคตํ ฯ

วชฺชมานาสุ เภรีสุ ปริจาเรมหํ สทา

ปญฺจปญฺญาสกปฺปมฺหิ ราชา อาสึ ยโสธโร ฯ

ตตฺถาปิ ภวนํ มยฺหํ สตฺตภูมํ สมุคฺคตํ

กูฏาคารวรูเปตํ เอกตฺถมฺภํ มโนรมํ ฯ

เอกวีสติกปฺปมฺหิ อุเทโน นาม ขตฺติโย

ตตฺราปิ ภวนํ มยฺหํ สตฺตภูมํ สุลงฺกตํ ฯ

ยํ ยํ โยนูปปชฺชามิ เทวตฺตํ อถ มานุสํ

อนุโภมิ สพฺพเมตํ ๑ เอกตฺถมฺภสฺสิทํ ผลํ ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ถมฺภมททึ ๒ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ เอกตฺถมฺภสฺสิทํ ผลํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกตฺถมฺภิโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

เอกตฺถมฺภิกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑-๒ ม. ยุ. มหาปูคคโณ - คเณ ฯ ๓ โป. ม. อหาสหํ ฯ

ได้มีการประชุมมหาอุบาสกของพระผู้มีพระภาคพระนามว่าสิทธัตถะ และอุบาสกเหล่านั้นถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะเชื่อพระตถาคต อุบาสกทั้งหมดมาประชุมปรึกษากันจะสร้างศาลาถวายแด่พระศาสดา ยังไม่ได้เสาอีกต้นหนึ่ง จึงพากันเที่ยวหาอยู่ในป่าใหญ่ เราพบอุบาสกเหล่านั้นในป่าแล้วจึงเข้าไปหาคณะอุบาสกในเวลานั้น เราประนมอัญชลีสอบถามคณะอุบาสกอุบาสกผู้มีศีลเหล่านั้นอันเราถามแล้วตอบให้ทราบว่า เราต้องการจะสร้างศาลา ยังหาเสาไม่ได้อีกต้นหนึ่ง ขอท่านจงให้เสากะเราต้นหนึ่งเถิดฉันจักถวายแด่พระศาสดา ฉันจักนำเสามาให้ท่านทั้งหลายไม่ต้องขวนขวายหา อุบาสกเหล่านั้นเลื่อมใสมีใจยินดีให้เสาแก่เรา แล้วกลับจากป่านั้นมาสู่เรือนของตนๆ เมื่อคณะอุบาสกไปแล้วไม่นาน

เราได้ถวายเสาในกาลนั้น เรายินดี มีจิตร่าเริง ยกเสาขึ้นก่อนเขา ด้วยจิตอันเลื่อมใสนั้นเราได้เกิดในวิมาน ภพของเราตั้งอยู่โดดเดี่ยว ๗ ชั้น สูงตระหง่าน เมื่อกลองดังกระหึ่มอยู่ เราบำเรออยู่ทุกเมื่อ ใน ๕๕ กัลป เราได้เป็นพระราชาพระนามว่ายโสธร แม้ในกาลนั้น ภพของเราก็สูงสุด ๗ ชั้น ประกอบด้วยเรือนยอดอันประเสริฐ มีเสาต้นหนึ่งเป็นที่รื่นรมย์แห่งใน ใน ๒๑กัลป เราเป็นกษัตริย์พระนามว่าอุเทน แม้ในกาลนั้น ภพของเราก็มี ๗ชั้น ประดับอย่างสวยงาม เราเข้าถึงกำเนิดใดๆ คือ ความเป็นเทวดาหรือความเป็นมนุษย์ เราย่อมเสวยผลนั้นๆ ทั้งหมด นี้เป็นผลแห่ง(การถวาย) เสาต้นเดียว ในกัลปที่ ๙๔ แก่กัลปนี้ ในกาลนั้นเราได้ให้เสาใด ด้วยบุญกรรมนั้น เราไม่รู้สึกทุคติเลย นี้เป็นผลแห่ง (การถวาย) เสาต้นเดียว คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วฉะนี้แล.

ทราบว่า ท่านพระเอกถัมภิกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ เอกถัมภิกเถราปทาน.

ปทุมุตฺตรสฺส ภควโต โลกเชฏฺฐสฺส ตาทิโน

วตฺถํ โขมํ มยา ทินฺนํ สยมฺภุสฺส มเหสิโน ฯ

ตมฺเม พุทฺโธ วิยากาสิ ชลชุตฺตมนายโก

อิมินา วตฺถทาเนน เหมวณฺโณ ภวิสฺสสิ ฯ

เทฺวสมฺปตฺตึ อนุโภตฺวา สุกฺกมูเลน โจทิโต

โคตมสฺส ภควโต กนิฏฺโฐ ตฺวํ ภวิสฺสสิ ฯ

ราครตฺโต สุขสีโล กาเมสุ เคธมายุโต

พุทฺเธน โจทิโต สนฺโต ตโต ๑ ตฺวํ ปพฺพชิสฺสสิ ฯ

ปพฺพชิตฺวาน ตฺวํ ตตฺถ กุสลมูเลน โจทิโต

สพฺพาสเว ปริญฺญาย นิพฺพายิสฺสตฺยนาสโว ฯ

สตกปฺปสหสฺสมฺหิ จตุโร เจลนามกา

สฏฺฐิกปฺปสหสฺสมฺหิ อุปเจลา จตุชฺชนา ฯ

ปญฺจกปฺปสหสฺสมฺหิ เจลาว จตุโร ชนา

สตฺตรตนสมฺปนฺนา จตุทีปมฺหิ อิสฺสรา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา นนฺโท เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

นนฺทตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. สุขํ สพฺพํ ฯ ๒ ม. ถมฺภมททํ ฯ

เราได้ถวายผ้าทอด้วยเปลือกไม้ แด่พระผู้มีพระภาคพระนามว่า ปทุมุตระเชษฐบุรุษของโลกผู้มั่นคง ตรัสรู้เอง แสวงหาคุณอันใหญ่หลวง พระพุทธเจ้าผู้เป็นนายกพระนามว่า ปทุมุตระ ทรงพยากรณ์เรานั้นว่า ด้วยการถวายผ้านี้ ท่านจักเป็นผู้มีผิวพรรณดังทองคำ ได้เสวยสมบัติทั้งสองแล้วอันกุศลมูลตักเตือน จักได้เป็นพระอนุชาของพระผู้มีพระภาคพระนามว่าโคดม ท่านอันราคะย้อมแล้ว มีปกติสุข ประกอบด้วยความกำหนัดในกาม เป็นผู้อันพระพุทธเจ้าตักเตือนแล้ว แต่นั้นจักบวช ครั้นบวชในพระศาสนาของพระโคดมนั้นแล้ว อันกุศลมูลตักเตือน จักกำหนดรู้อาสวะทั้งปวง ไม่มีอาสวะนิพพาน ในแสนกัลป มีคน ๔ คน ชื่อเจละใน ๖ หมื่นกัลป มีคน ๔ คน ชื่ออุปเจละ ใน ๕ หมื่นกัลป มีคน ๔ คนชื่อเจละเหมือนกัน สมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ เป็นใหญ่ในทวีปทั้ง ๔คุณวิเศษเหล่านี้คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ฉะนี้แล.

ทราบว่า ท่านพระนันทเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ นันทเถราปทาน

ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห

คณมฺหา วูปกฏฺโฐ โส หิมวนฺเต วสี ตทา ฯ

อหํปิ หิมวนฺตมฺหิ วสามิ อสฺสเม ตทา

อจิราคตํ มหาวีรํ อุเปสึ โลกนายกํ ฯ

ปุปฺผจฺฉตฺตํ คเหตฺวาน อุปคญฺฉึ นราสภํ

สมาธึ สมาปชฺชนฺตํ อนฺตรายมกาสหํ ฯ

อุโภหตฺเถหิ ปคฺคยฺห ปุปฺผจฺฉตฺตํ อทาสหํ

ปฏิคฺคเหสิ ภควา ปทุมุตฺตโร มหามุนิ ฯ

สพฺเพ เทวา อตฺตมนา หิมวนฺตํ อุเปนฺติ เต

สาธุการํ ปวตฺตึสุ อนุโมทิสฺสติ จกฺขุมา ฯ

อิทํ วตฺวาน เต เทวา อุปคญฺฉฉ นรุตฺตมํ

อากาเส ธารยนฺตสฺส ปทุมํ ฉตฺตมุตฺตมํ ฯ

สตฺตปตฺตฉตฺตํ ๑ ปคฺคยฺห อทาสิ ตาปโส มม

ตมหํ กิตฺตยิสฺสามิ สุณาถ มม ภาสโต ฯ

ปญฺจวีสติกปฺปานิ เทวรชฺชํ กริสฺสติ

จตุตฺตึสติกฺขตฺตุญฺจ จกฺกวตฺติ ภวิสฺสติ ฯ

ยํ ยํ โยนึ สํสรติ เทวตฺตํ อถ มานุสํ

อพฺโภกาเส ปติฏฺฐนฺตํ ปทุมํ ธารยิสฺสติ ฯ

กปฺปสตสหสฺสมฺหิ โอกฺกากกุลสมฺภโว

โคตโม นาม โคตฺเตน สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ ฯ

ปกาสิเต ปาวจเน มนุสฺสตฺตํ ลภิสฺสติ

มโนมยมฺหิ กายมฺหิ อุตฺตโม โส ภวิสฺสติ ฯ

เทฺว ภาตโร ภวิสฺสนฺติ อุโภปิ ปนฺถกวฺหยา ๑

อนุโภตฺวา อุตฺตมตฺถํ โชตยิสฺสนฺติ สาสนํ ฯ

โส อฏฺฐารสวสฺโสหํ ปพฺพชึ อนคาริยํ

วิเสสาหํ น วินฺทามิ สกฺยปุตฺตสฺส สาสเน ฯ

ทนฺธา มยฺหํ คติ อาสิ ปริภูโต ปุเร อหํ ๒

ภาตา จ มํ ปณาเมสิ คจฺฉ ทานิ สกํ ฆรํ ฯ

โสหํ ปณามิโต สนฺโต สงฺฆารามสฺส โกฏฺฐเก

ทุมฺมโน ตตฺถ อฏฺฐาสึ สามญฺญสฺมึ อเปกฺขวา ฯ

อเถตฺถ ๓ สตฺถา อาคจฺฉิ สีสํ มยฺหํ ปรามสิ

พาหาย มํ คเหตฺวาน สงฺฆารามํ ปเวสยิ ฯ

อนุกมฺปาย เม สตฺถา อทาสิ ปาทปุญฺฉนึ

เอวํ สุทฺธํ อธิฏฺเฐหิ เอกมนฺตํ อธิฏฺฐิตํ ฯ

หตฺเถหิ ตมหํ คยฺห สรึ โกกนทํ อหํ

ตตฺถ จิตฺตํ วิมุจฺจี เม อรหตฺตํ อปาปุณึ ฯ

มโนมเยสุ กาเยสุ สพฺพตฺถ ปารมึ คโต

สพฺพาสเว ปริญฺญาย วิหรามิ อนาสโว ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา จุลฺลปนฺถโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

จุลฺลปนฺถกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ตทา ฯ

๑ ยุ. ปทุมฉตฺตํ ฯ

๑ โป. ยุ. ปนฺถสฺวหยา ฯ ๒ ม. อหุํ ฯ ๓ ม. ภควา ตตฺถ อาคจฺฉิ ฯ

เวลานั้น พระชินเจ้าพระนามว่าปทุมุตระ ทรงรับเครื่องบูชาแล้ว พระองค์เสด็จหลีกออกจากหมู่ ประทับอยู่ ณ ภูเขาหิมวันต์ แม้เวลานั้นเราก็อยู่ในอาศรมใกล้ภูเขาหิมวันต์ เราได้เข้าไปเฝ้าพระมหาวีรเจ้าผู้เป็นนายกของโลก ซึ่งเสด็จมาไม่นาน เราถือเอาฉัตรอันประดับด้วยดอกไม้ เข้าไปเฝ้าพระนราสภ เราได้ทำอันตรายแก่พระผู้มีพระภาคซึ่งกำลังเสด็จเข้าสมาธิเราประคองฉัตรดอกไม้ด้วยมือทั้งสองถวายแด่พระผู้มีพระภาค พระผู้มีพระภาคมหามุนีพระนามว่าปทุมุตระทรงรับแล้ว เทวดาทั้งปวงมีใจชื่นบานเข้ามาสู่ภูเขาหิมวันต์ ยังสาธุการให้เป็นไปว่า พระผู้มีพระภาคผู้มีจักษุทรงอนุโมทนา ครั้นเทวดาเหล่านี้กล่าวเช่นนี้แล้วได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคผู้สูงสุดว่านระ

เมื่อเรากั้นฉัตรดอกบัวอันอุดมอยู่ในอากาศ (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) ดาบสได้ประคองฉัตรใบบัว ๗ ใบให้แก่เรา เราจักพยากรณ์ดาบสนั้น ท่านทั้งหลายจงฟังเรากล่าว ดาบสนี้จักเสวยเทวรัชสมบัติอยู่ตลอด ๒๕ กัลป์ และจักเป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๓๔ ครั้ง จะท่องเที่ยวสู่กำเนิดใดๆ คือ ความเป็นเทวดาหรือมนุษย์ ในกำเนิดนั้นๆจักทรงไว้ซึ่งดอกปทุมอันตั้งอยู่ในอากาศ ในแสนกัลป

พระศาสดาพระนามว่าโคดม โดยพระโคตร ซึ่งมีสมภพในวงศ์พระเจ้าโอกกากราช จักเสด็จอุบัติในโลก เมื่อพระศาสดาทรงประกาศพระศาสนา ดาบสผู้จักได้ความเป็นมนุษย์ เราจักเป็นผู้อุดมในกายอันบังเกิดแล้วด้วยใจ จักมีพี่น้องชายสองคนมีชื่อว่าปันถก แม้ทั้งสองคนเสวยประโยชน์อันสูงสุดแล้วจักยังพระศาสนาให้รุ่งเรือง เรานั้นมีอายุ ๑๘ ปี ออกบวชเป็นบรรพชิตเรายังไม่ได้คุณวิเศษในศาสนาของพระศากยบุตร เรามีปัญญาเขลา เพราะเราอบรมอยู่ในบุรี พระพี่ชายจึงขับไล่เราว่า จงไปสู่เรือนเดี๋ยวนี้ เราถูกพระพี่ชายขับไล่แล้วน้อยใจ ได้ยืนอยู่ที่ซุ้มประตูสังฆาราม ไม่หวังในความเป็นสมณะ ลำดับนั้น พระศาสดาเสด็จมา ณ ที่นั้น ทรงลูบศีรษะเรา ทรงจับเราที่แขน พาเข้าไปในสังฆาราม

พระศาสดาได้ทรงอนุเคราะห์ประทานผ้าเช็ดพระบาทให้แก่เราว่า จงอธิษฐานผ้าอันสะอาดอย่างนี้วางไว้ณ ส่วนข้างหนึ่ง เราจับผ้านั้นด้วยมือทั้งสองแล้วจึงระลึกถึงดอกบัวได้จิตของเราปล่อยไปในดอกบัวนั้น เราจึงได้บรรลุอรหัต เราถึงที่สุดในฌานทั้งปวง ในกายอันบังเกิดแล้วแต่ใจ กำหนดรู้อาสวะทั้งปวงแล้วไม่มีอาสวะอยู่ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมปภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วฉะนี้แล.

ทราบว่า ท่านพระจุลลปันถกได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ จุลลปันถกเถราปทาน

นิพฺพุเต โลกนาถมฺหิ สุเมเธ อคฺคปุคฺคเล

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน ถูปปูชํ อกาสหํ ฯ

เย จ ขีณาสวา ตตฺถ ฉฬภิญฺญา มหิทฺธิกาๆ

เตหํ ตตฺถ สมาเนตฺวา สงฺฆภตฺตมกาสหํ ฯ

สุเมธสฺส ภควโต อุปฏฺฐาโก ตทา อหุ

สุเมโธ นาม นาเมน อนุโมทิตฺถ โส ตทา ฯ

เตน จิตฺตปฺปสาเทน วิมานํ อุปปชฺชหํ

ฉฬาสีติสหสฺสานิ อจฺฉราโย อเหสุ ๑ เม ฯ

มเมว อนุวตฺตนฺติ สพฺพกาเมหิ ๒ ตา สทา

อญฺเญ เทเว อภิโภมิ ปุญฺญกมฺมสฺสิทํ ผลํ ฯ

ปญฺจวีสติกปฺปมฺหิ วรุโณ นาม ขตฺติโย

วิสุทฺธโภชโน อาสึ จกฺกวตฺติ อหํ ตทา ฯ

น เต พีชํ ปวปฺปนฺติ นปิ นียนฺติ นงฺคลา

อกฏฺฐปากิมํ สาลึ ปริภุญฺชนฺติ มานุสา ฯ

ตตฺถ รชฺชํ กริตฺวาน เทวตฺตํ ปุน คญฺฉหํ ๓

ตทาปิ เอทิสา มยฺหํ นิพฺพตฺตา โภคสมฺปทา ฯ

น มํ มิตฺตา อมิตฺตา วา หึสนฺติ สพฺพปาณิโน

สพฺเพสํ จ ปิโย โหมิ ปุญฺญกมฺมสฺสิทํ ผลํ ฯ

ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ ยํ ทานมททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ คนฺธเลปสฺสิทํ ผลํ ฯ

อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป เอโก อาสึ ชนาธิโป

มหานุภาโว ราชิสิ ๑ จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

โสหํ ปญฺจสุ สีเลสุ ฐเปตฺวา ชนตํ พหุํ

ปาเปตฺวา สุคตึเยว เทวตานํ ปิโย อหํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปิลินฺทวจฺโฉ เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ปิลินฺทวจฺฉตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. รมึสุ ฯ ๒ โป. สพฺพกามสโมหิโต ฯ ๓ ยุ. คจฺฉหํ ฯ

เมื่อพระโลกนาถพระนามว่าสุเมธ เป็นบุคคลผู้เลิศ นิพพานแล้ว เรามีจิตเลื่อมใส มีใจโสมนัส ได้ทำการบูชาพระสถูปในสมาคมนั้น มีพระขีณาสพผู้ได้อภิญญา ๖ มีฤทธิมากเท่าใด เรานิมนต์พระขีณาสพเหล่านั้นมาประชุมกันในสมาคมนั้นแล้ว ได้ทำสังฆภัตถวาย เวลานั้น มีภิกษุอุปัฏฐากของพระผู้มีพระภาคพระนามว่าสุเมธ ท่านมีนามชื่อว่าสุเมธ ได้อนุโมทนาในเวลานั้น ด้วยจิตอันเลื่อมใสนั้น เราได้เข้าถึงวิมาน นางอัปสรแปดหมื่นหกพันได้มีแก่เรา นางอัปสรเหล่านั้น ย่อมอนุวัตตามความประสงค์ทุกอย่างของเราเสมอ เราย่อมครอบงำเทวดาเหล่าอื่น นี้เป็นผลแห่งบุญกรรมในกัลปที่ ๒๕

เราเป็นกษัตริย์ พระนามว่าวรุณ ในกาลนั้นเราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิเสวยโภชนะอันขาวผ่อง ชนเหล่านั้นไม่ต้องหว่านพืช และไม่ต้องนำไถไปไถ มนุษย์ทั้งหลายย่อมบริโภคข้าวสาลีอันเกิดเองสุกเองในที่ไม่ได้ไถ เราเสวยราชสมบัติในภพนั้นแล้ว ได้ถึงความเป็นเทวดาอีก ถึงเวลานั้น โภคสมบัติเช่นนี้ก็บังเกิดแก่เราสัตว์ทั้งปวงซึ่งเป็นมิตร หรือมิใช่มิตร ย่อมไม่เบียดเบียนเรา เราเป็นที่รักของสัตว์ทุกจำพวก นี้เป็นผลแห่งกรรม ในกัลปที่ ๓ หมื่น เราได้ให้ทานใดในกาลนั้น ด้วยการให้ทานนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการไล้ทาด้วยของหอม ในภัทกัปนี้ เราผู้เดียวได้เป็นอธิบดีของคนได้เป็นราชฤาษีผู้มีอานุภาพมาก ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิมีพลมาก เรานั้นตั้งอยู่ในศีล ๕ ได้ยังหมู่ชนเป็นอันมากให้ถึงสุคติ ได้เป็นที่รักของเทวดาทั้งหลาย คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๕ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วฉะนี้แล.

ทราบว่า ท่านพระปิลินทวัจฉเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ปิลินทวัจฉเถราปทาน.

ปทุมุตฺตรสฺส ภควโต โลกเชฏฺฐสฺส ตาทิโน

สตฺตภูมิมฺหิ ปาสาเท อาทาสํ สนฺถรึ อหํ ฯ

ขีณาสวสหสฺเสหิ ปริกิณฺโณ มหามุนิ

อุปาคมิ คนฺธกุฏึ ทิปทินฺโท นราสโภ ฯ

วิโรจยํ คนฺธกุฏึ เทวเทโว นราสโภ

ภิกฺขุสงฺเฆ ฐิโต สตฺถา อิมา คาถา อภาสถ ฯ

เยนายํ โชติตา เสยฺยา อาทาโสว สุสนฺถโต ฯ

ตมหํ กิตฺตยิสฺสามิ สุณาถ มม ภาสโต ฯ

โสณฺณมยา รูปิมยา อโถ เวฬุริยามยา

นิพฺพตฺติสฺสนฺติ ปาสาทา เยเกจิ มนโส ปิยา ฯ

จตุสฏฺฐิกฺขตฺตุํ เทวินฺโท เทวรชฺชํ กริสฺสติ

สหสฺสกฺขตฺตุํ จกฺกวตฺติ ภวิสฺสติ อนนฺตรา ฯ

เอกวีสติกปฺปมฺหิ วิมโล นาม ขตฺติโย

จาตุรนฺโต วิชิตาวี จกฺกวตฺติ ภวิสฺสติ ฯ

นครํ เรณุวติ นาม อิฏฺฐกาหิ สุมาปิตํ

อายามโต ตีณิสตํ จตุรสฺสสมายุตํ ฯ

สุทสฺสโน นาม ปาสาโท วิสุกมฺเมน มาปิโต

กูฏาคารวรูเปโต สตฺตรตนภูสิโต ฯ

ทสสทฺทาวิวิตฺตนฺตํ วิชฺชาธรสมากุลํ

สุทสฺสนํว นครํ เทวตานํ ภวิสฺสติ ฯ

ปภา นิคฺคจฺฉเต ตสฺส อุคฺคจฺฉนฺเตว สูริเย

วิโรจิสฺสติ ตํ นิจฺจํ สมนฺตา อฏฺฐโยชนํ ฯ

กปฺปสตสหสฺสมฺหิ โอกฺกากกุลสมฺภโว

โคตโม นาม นาเมน สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ ฯ

ตุสิตาว จวิตฺวาน สุกฺกมูเลน โจทิโต

โคตมสฺส ภควโต อตฺรโช โส ภวิสฺสติ ฯ

สเจ วเสยฺย อคารํ จกฺกวตฺติ ภเวยฺย โส

อฏฺฐานเมตํ ยํ ตาทิ อคาเร รติมชฺฌคา ฯ

นิกฺขมิตฺวา อคารมฺหา ปพฺพชิสฺสติ สุพฺพโต

ราหุโล นาม นาเมน อรหา โส ภวิสฺสติ ฯ

กิกีว อณฺฑํ รกฺเขยฺย จามรีริว วาลธึ

นิปโก สีลสมฺปนฺโน มมํ ทกฺขิ ๑ มหามุนิ ฯ

ตสฺสาหํ ธมฺมมญฺญาย วิหาสึ สาสเน รโต

สพฺพาสเว ปริญฺญาย วิหรามิ อนาสโว ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ราหุโล เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ราหุลตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

สตฺตมํ อุปเสนวงฺคนฺตปุตฺตตฺเถราปทานํ (๑๗)

๑ ม. ราชาหํ ฯ

เราได้ถวายเครื่องลาดในประสาท ๗ ชั้น แด่พระผู้มีพระภาคพระนามว่าปทุมุตระ เชษฐบุรุษของโลก ผู้คงที่ พระมหามุนีผู้เป็นจอมแห่งชนเป็นนระผู้ประเสริฐ อันพระขีณาสพพันหนึ่งแวดล้อมแล้ว เสด็จเข้าพระคันธกุฎี พระศาสดาผู้ประเสริฐกว่าเทวดา เป็นนระผู้องอาจ ทรงยังพระคันธกุฎีให้รุ่งเรือง ประทับยืนในท่ามกลางภิกษุสงฆ์ ได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า ที่นอนนี้ผู้ใดให้โชติช่วงแล้ว ดังกระจกเงาอันขัดดีแล้ว เราจักพยากรณ์ผู้นั้น ท่านทั้งหลายจงฟังเรากล่าว ประสาททองอันงดงาม หรือประสาทแก้วไพฑูรย์เป็นที่รักแห่งใจจักบังเกิดแก่ผู้นั้น ผู้นั้นจักเป็นจอมเทวดา เสวยเทวรัชสมบัติอยู่ ๖๔ ครั้ง ในกัลปที่

๒๑ จักได้เป็นกษัตริย์พระนามว่าวิมล จักเป็นพระเจ้าจักรพรรดิทรงครอบครองแผ่นดินมีสมุทรสาคร ๔ เป็นขอบเขต พระนครชื่อเรณุวดีสร้างด้วยแผ่นอิฐ โดยยาว๓๐๐ โยชน์ สี่เหลี่ยมจตุรัส ประสาทชื่อสุทัสนะ อันวิสสุกรรมเทพบุตรนิรมิตให้ ประกอบด้วยเรือนยอดอันประเสริฐ ประดับด้วยแก้ว ๗ประการ วิทยาธรมีเสียงสิบอย่างต่างๆ กัน มาเกลื่อนกล่นอยู่ เหมือนจักเป็นนครชื่อสุทัสนะของเหล่าเทวดา รัศมีแห่งนครนั้น เปล่งปลั่งดังเมื่อพระอาทิตย์อุทัย นครนั้นจักรุ่งเรืองจ้าโดยรอบ ๘ โยชน์อยู่เป็นนิจในแสนกัลป

พระศาสดาทรงพระนามว่าโคดมโดยพระโคตร ซึ่งมีสมภพในวงศ์พระเจ้าโอกกากราช จักเสด็จอุบัติในโลก ผู้นั้นอันกุศลมูลตักเตือนแล้ว จักเคลื่อนจากภพดุสิต จักได้เป็นพระราชโอรสของพระผู้มีพระภาคพระนามว่าโคดม ถ้าจะพึงอยู่ครองเรือนผู้นั้นพึงได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ แต่ข้อที่เขาจะคงที่ถึงความยินดีในเรือนนั้น ไม่เป็นฐานะที่จะมีได้ เขาจักออกบวชเป็นบรรพชิต เป็นผู้มีวัตรอันงาม จักได้เป็นพระอรหันต์มีนามชื่อว่าราหุล พระมหามุนีทรงพยากรณ์เราว่า มีปัญญาสมบูรณ์ด้วยศีล เหมือนนกต้อยติวิดรักษาไข่ ดังจามรีรักษาขนหาง เรารู้ทั่วถึงธรรมของพระองค์แล้ว ยินดีอยู่ในศาสนา เรากำหนดรู้อาสวะทั้งปวงแล้ว ไม่มีอาสวะอยู่ คุณวิเศษเหล่านี้คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วฉะนี้แล.

ทราบว่า ท่านพระราหุลเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยการฉะนี้แล.

จบ ราหุลเถราปทาน.

ปทุมุตฺตรํ ภควนฺตํ โลกเชฏฺฐํ นราสภํ

ปพฺภารมฺหิ นิสินฺนํ ๒ ตํ อุปคญฺฉึ นรุตฺตมํ ฯ

กณิการํ ๓ ปุปฺผิตํ ทิสฺวา วณฺเฏ เฉตฺวาน ตํ ตทา

อลงฺกริตฺวา ฉตฺตมฺหิ พุทฺธสฺส อภิโรปยึ ฯ

ปิณฺฑปาตญฺจ ปาทาสึ ปรมนฺนํ สุโภชนํ

พุทฺเธน นวเม ตตฺถ สมเณ อฏฺฐ โภชยี ฯ

อนุโมทิ มหาวีโร สยมฺภู อคฺคปุคฺคโล

อิมินา ฉตฺตทาเนน ปรมนฺนปเวจฺฉนา ฯ

เตน จิตฺตปฺปสาเทน สมฺปตฺตึ อนุโภสฺสสิ

ตึสกฺขตฺตุํ ๑ จ เทวินฺโท เทวรชฺชํ กริสฺสติ ฯ

เอกวีสติกฺขตฺตุํ จ จกฺกวตฺติ ภวิสฺสติ

ปเทสรชฺชํ วิปุลํ คณนาโต อสงฺขยํ ฯ

ยํ วทนฺติ สุเมโธติ ภูริปญฺญํ สุเมธสํ

กปฺเปโต สตสหสฺเส โอกฺกากกุลสมฺภโว ฯ

โคตโม นาม โคตฺเตน เอโส ๒ พุทฺโธ ภวิสฺสติ

สาสเน ทิปฺปมานมฺหิ มนุสฺสตฺตํ คมิสฺสติ ฯ

อุปเสโนติ นาเมน [๓] เหสฺสติ สตฺถุสาวโก

จริมํ วตฺตเต มยฺหํ [๔] ภวา สพฺเพ สมูหตา

ธาเรมิ อนฺติมํ เทหํ เชตฺวา มารํ สวาหนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุปเสโน วงฺคนฺตปุตฺโต เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

อุปเสนวงฺคนฺตปุตฺตตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ตติยภาณวารํ นิฏฺฐิตํ ฯ

๑ โป. อชฺช รกฺเข มหามุนิ ฯ ม. ยุ. .. รกฺขิ .. ฯ ๒ ม. นิสีทนฺตํ ฯ

๓ ม. กณิการปุปฺผํ ฯ

๑ ม. ฉตฺตึสกฺขตฺตุํ ฯ ๒ ม. สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ ฯ ๓ ม. ตสฺส ธมฺเมสุ(

ทายาโท โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต ฯ ๔ ม. สมนฺตปาสาทิกตฺตา อคฺคฏฺฐาเน ฐเปสฺสติ ฯ

เราได้เข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาค พระนามว่าปทุมุตระเชษฐบุรุษของโลก เป็นนระผู้ประเสริฐ สูงสุดกว่านระ ประทับนั่งอยู่ที่เงื้อมเขา เวลานั้นเราได้เห็นดอกกัณณิการ์กำลังบานจึงเด็ดขั้วมันแล้ว เอามาประดับที่ฉัตร โปรย(กั้น) ถวายแด่พระพุทธเจ้า และเราได้ถวายบิณฑบาตมีข้าวชั้นพิเศษที่จัดว่าเป็นโภชนะอย่างดี ได้นิมนต์พระ ๘ รูป เป็น ๙ รูป ทั้งพระพุทธเจ้าให้ฉันที่บริเวณนั้น พระสยัมภูมหาวีรเจ้าผู้เป็นบุคคลผู้เลิศ ทรงอนุโมทนาว่า ด้วยการถวายฉัตรนี้ (และ) ด้วยจิตอันเลื่อมใสในการถวายข้าวชั้นพิเศษนั้น ท่านจักได้เสวยสมบัติ จักเป็นจอมเทวดาเสวยเทวรัชสมบัติ ๓๐ ครั้ง และจักได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ

๒๑ ครั้ง จักได้เป็นพระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์ โดยคณานับไม่ถ้วนในแสนกัลปแต่กัลปนี้ วงศ์พระเจ้าโอกกากราชจักสมภพ ดาบสผู้มีปัญญากว้างขวางเสมอด้วยแผ่นดิน มีปัญญาดี มหาชนเรียกว่าสุเมธ จักเป็นพระพุทธเจ้าพระนามว่าโคดมโดยพระโคตร เมื่อพระศาสนากำลังรุ่งเรือง ผู้นี้จักถึงความเป็นมนุษย์จักได้เป็นสาวกของพระศาสดา มีนามว่าอุปเสนะ เมื่อกาลเป็นไปถึงที่สุด เราถอนภพได้ทั้งหมด เราชนะมารพร้อมทั้งพาหนะแล้ว ทรงกายอันเป็นที่สุดไว้ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วฉะนี้แล.

ทราบว่า ท่านพระอุปเสนวังคันตปุตตเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ อุปเสนวังคันตปุตตเถราปทาน.

จบ ภาณวารที่ ๓.

ปทุมุตฺตรสฺส ภควโต โลกเชฏฺฐสฺส ตาทิโน

วรนาโค มยา ทินฺโน อีสาทนฺโต อุรุฬฺหโว ๑ ฯ

เสตจฺฉตฺโตปเสธิโต ๒ สาถพฺพโณ ๓ สหตฺถิโป

อคฺฆาเปตฺวาน ตํ สพฺพํ สงฺฆารามํ อการยึ ฯ

จตุปญฺญาสสหสฺสานิ ปาสาเท การยึ อหํ

มโหฆทานํ กริตฺวาน นิยฺยาเทสึ มเหสิโน ฯ

อนุโมทิ มหาวีโร สยมฺภู อคฺคปุคฺคโล

สพฺเพ ชเน หาสยนฺโต เทเสสิ อมตํ ปทํ ฯ

ตํ เม พุทฺโธ วิยากาสิ ชลทุตฺตมนายโก ๔

ภิกฺขุสงฺเฆ นิสีทิตฺวา อิมา คาถา อภาสถ ฯ

จตุปญฺญาสสหสฺสานิ ปาสาเท การยิ อยํ

กถยิสฺสามิ วิปากํ สุณาถ มม ภาสโต ฯ

อฏฺฐารสสหสฺสานิ กูฏาคารา ภวิสฺสเร

พฺยมฺหุตฺตมมฺหิ นิพฺพตฺตา สพฺพโสณฺณมยา จ เต ฯ

ปญฺญาสกฺขตฺตุํ เทวินฺโท เทวรชฺชํ กริสฺสติ

อฏฺฐปญฺญาสกฺขตฺตุํ จ จกฺกวตฺติ ภวิสฺสติ ฯ

กปฺปสตสหสฺสมฺหิ โอกฺกากกุลสมฺภโว

โคตโม นาม นาเมน สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ ฯ

เทวโลกา จวิตฺวาน สุกฺกมูเลน โจทิโต

ผีเต ๑ กุเล มหาโภเค นิพฺพตฺติสฺสติ ตาวเท ฯ

โส ปจฺฉา ปพฺพชิตฺวาน สุกฺกมูเลน โจทิโต

รฏฺฐปาโลติ นาเมน เหสฺสติ สตฺถุสาวโก ฯ

ปธานํ ปหิตตฺโต โส อุปสนฺโต นิรูปธิ

สพฺพาสเว ปริญฺญาย นิพฺพายิสฺสตฺยนาสโว ฯ

อุฏฺฐาย อภินิกฺขมฺม ชหิตฺวา โภคสมฺปทา

เขฬปิณฺเฑว โภคมฺหิ เปมํ มยฺหํ น วชฺชติ ฯ

วิริยํ เม ธุรโธรยฺหํ โยคกฺเขมาธิวาหนํ

ธาเรมิ อนฺติมํ เทหํ สมฺมาสมฺพุทฺธสาสเน ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา รฏฺฐปาโล เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

รฏฺฐปาลตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. อุรุฬฺหวา ฯ ๒ ม. เสตจฺฉตฺโตปโสธิโต ฯ ยุ. .. ปเสวโต ฯ ๓ ม. สกปฺปโณ ฯ

๔ โป. ชลชุตฺตมนามโก ฯ ม. ชลทุตฺตรนามโก ฯ

เราได้ถวายช้างตัวประเสริฐ มีงางอนงามควรเป็นราชพาหนะพร้อมทั้งลูกช้างอันงามมีเครื่องหัตถาลังการ กั้นฉัตรขาวแด่พระผู้มีพระภาคพระนามว่าปทุมุตระ เชษฐบุรุษของโลกผู้คงที่ เราซื้อสถานที่นั้นทั้งหมดแล้ว ได้ให้สร้างอารามถวายแก่สงฆ์ ได้ให้สร้างปราสาทไว้ภายในวิหารนั้น ๕๔,๐๐๐หลัง ได้ทำทานดังห้วงน้ำใหญ่แล้ว มอบถวายแด่พระพุทธเจ้า พระสยัมภูมหาวีรเจ้าผู้เป็นอัครบุคคล ทรงอนุโมทนา ทรงยังชนทั้งหมดให้ร่าเริง ทรงแสดงอมตบท

พระพุทธเจ้าผู้เป็นนายกพระนามว่าปทุมุตระทรงทำผลบุญที่เราทำแล้วนั้นให้แจ้งชัดแล้ว ประทับนั่ง ณ ท่ามกลางภิกษุสงฆ์ได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า ผู้นี้ได้ให้สร้างปราสาท ๕๔,๐๐๐ หลังเราจักแสดงวิบากของผู้นี้ ท่านทั้งหลายจงฟังเรากล่าว กูฏาคารหมื่นแปดพันจักมีแก่ผู้นี้ และกูฏาคารเหล่านั้นสำเร็จด้วยทองล้วน เกิดในวิมานอันอุดม ผู้นี้จักเป็นจอมเทวดาเสวยเทวรัชสมบัติ ๕๐ ครั้ง และจักเป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๕๘ ครั้ง ในกัลปที่แสน

พระศาสดาพระนามว่าโคดมโดยพระโคตรซึ่งมีสมภพในวงศ์พระเจ้าโอกกากราช จักเสด็จอุบัติในโลก ผู้นี้อันกุศลมูลตักเตือนแล้ว จักเคลื่อนจากเทวโลก ไปบังเกิดในสกุลที่เจริญมีโภคสมบัติมาก ภายหลัง เขาอันกุศลมูลตักเตือนแล้ว จักบวช จักได้เป็นสาวกของพระศาสดา มีนามว่ารัฐปาละ เขามีตนส่งไปแล้ว เพื่อความเพียรสงบระงับ ไม่มีอุปธิ จักกำหนดรู้อาสวะทั้งปวงแล้ว ไม่มีอาสวะนิพพาน เราลุกขึ้นแล้ว ละโภคสมบัติออกบวช ความรักในโภคสมบัติเหมือนก้อนเขฬะไม่มีแก่เรา เรามีความเพียรอันนำธุระไป อันนำมาซึ่งธรรมเป็นเดนเกษมจากโยคะ เราทรงไว้ซึ่งกายอันมีในที่สุดในศาสนาพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วฉะนี้แล.

ทราบว่า ท่านพระรัฐปาลเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ รัฐปาลเถราปทาน.

ปพฺภารํ โสธยนฺตสฺส ปวเร ๒ ปพฺพตุตฺตเม

สิทฺธตฺโถ นาม ภควา อาคจฺฉิ มม สนฺติกํ ฯ

พุทฺธํ อุปคตํ ทิสฺวา โลกเชฏฺฐสฺส ตาทิโน

สนฺถรํ ปญฺญาเปตฺวาน ๑ ปุปฺผาสนมทาสหํ ฯ

ปุปฺผาสเน นิสีทิตฺวา สิทฺธตฺโถ โลกนายโก

มมญฺจ คติมญฺญาย อนิจฺจตํ อุทาหริ ฯ

อนิจฺจา วต สงฺขารา อุปฺปาทวยธมฺมิโน

อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุชฺฌนฺติ เตสํ วูปสโม สุโข ฯ

อิทํ วตฺวาน สพฺพญฺญู โลกเชฏฺโฐ นราสโภ

นเภ ๒ อพฺภุคฺคมิ ธีโร หํสราชาว อมฺพเร ฯ

สกํ ทิฏฺฐึ ชหิตฺวาน ภาวยานิจฺจสญฺญหํ

เอกาหํ ภาวยิตฺวาน ตตฺถ กาลกโต อหํ ฯ

เทฺว สมฺปตฺตี อนุโภตฺวา สุกฺกมูเลน โจทิโต

ปจฺฉิมพฺภวสมฺปตฺโต ๓ สาปากโยนุปาคมึ ฯ

อคารา อภินิกฺขมฺม ปพฺพชึ อนคาริยํ

ชาติยา สตฺตวสฺโสหํ อรหตฺตํ อปาปุณึ ฯ

อารทฺธวิริโย ปหิตตฺโต สีเลสุ สุสมาหิโต

โตเสตฺวาน มหานาคํ อลตฺถํ อุปสมฺปทํ ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ กมฺมมกรึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ปุปฺผทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ สญฺญํ ภาวยึ ตทา

ตํ สญฺญํ ภาวยนฺตสฺส ปตฺโต เม อาสวกฺขโย ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โสปาโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

โสปากตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. อทฺเธ ฯ ๒ ม. วิปิเน ฯ

๑ ม. สนฺถริตฺวาน ฯ ๒ ม. ยุ. นภํ อพฺภุคฺคมิ วีโร ฯ ๓ ม. ยุ. ปจฺฉิเม่

ภเว สมุปตฺเต ฯ

พระผู้มีพระภาคพระนามว่าสิทธัตถะ เสด็จมายังสำนักของเราซึ่งกำลังชำระเงื้อมเขาอยู่ที่ภูเขาสูงอันประเสริฐ เราเห็นพระพุทธเจ้าเสด็จเข้ามา ได้ตกแต่งเครื่องลาดแล้ว ได้ปูลาดอาสนะดอกไม้ถวายแด่พระโลกเชษฐ์ผู้คงที่ พระผู้มีพระภาคพระนามว่าสิทธัตถะนายกของโลกประทับนั่งบนอาสนะดอกไม้แล้ว ทรงทราบคติของเรา ได้ตรัสความเป็นอนิจจํว่า สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงหนอ มีความเกิดขึ้นและเสื่อมไปเป็นธรรมดา เกิดขึ้นแล้วย่อมดับไป ความที่สังขารเหล่านั้นสงบระงับเป็นสุข พระสัพพัญญูเชษฐบุรุษของโลก เป็นพระผู้ประเสริฐ ทรงเป็นนักปราชญ์ ตรัสดังนี้แล้ว เสด็จเหาะขึ้นในอากาส ดังพระยาหงส์ในอัมพร เราละทิฏฐิของตนแล้วเจริญอนิจจสัญญา

ครั้นเราเจริญอนิจจสัญญาได้วันเดียวก็ทำกาละณ ที่นั้นเอง เราเสวยสมบัติทั้งสอง อันกุศลมูลตักเตือนแล้วเกิดในภพที่สุด เข้าถึงกำเนิดพ่อครัว เราออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต เรามีกาลฝน ๗ โดยกำเนิด ได้บรรลุอรหัต เราปรารภความเพียร มีใจแน่วแน่ตั้งมั่นอยู่ในศีลด้วยดี ยังพระมหานาคให้ทรงยินดีแล้ว ได้อุปสมบทในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้ทำกรรมใดในกาลนั้น ด้วยผลแห่งกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายอาสนะดอกไม้ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้เจริญสัญญาใดในกาลนั้น เราเจริญสัญญานั้นอยู่ ได้บรรลุอาสวขัยแล้ว คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ฉะนี้แล.

ทราบว่า ท่านพระโสปากเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ โสปากเถราปทาน.

อาหุตึ ยิฏฺฐุกาโมหํ ปฏิยาเทตฺวาน โภชนํ

พฺราหฺมเณ ปฏิมาเนนฺโต วิสาเล มาฬเก ฐิโต ฯ

อถทฺทสาสึ สมฺพุทฺธํ ปิยทสฺสึ มหายสํ

สพฺพโลกํ วิเนตารํ สยมฺภุํ อคฺคปุคฺคลํ ฯ

ภควนฺตํ ชุติมนฺตํ สาวเกหิ ปุรกฺขตํ

อาทิจฺจมิว โรจนฺตํ รถิยํ ปฏิปนฺนกํ ฯ

อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน สกํ จิตฺตํ ปสาทยึ

มนสาว นิมนฺเตสึ อาคจฺฉตุ มหามุนิ ฯ

มม สงฺกปฺปมญฺญาย สตฺถา โลเก อนุตฺตโร

ขีณาสวสหสฺเสหิ มม ทฺวารํ อุปาคมิ ฯ

นโม เต ปุริสาชญฺญ นโม เต ปุริสุตฺตม

ปาสาทํ อภิรูหิตฺวา สีหาสเน นิสีทตุ ๑ ฯ

ทนฺโต ทนฺตปริวาโร ติณฺโณ ตารยตํ วโร

ปาสาทํ อภิรูหิตฺวา นิสีทิ ปวราสเน ฯ

ยํ เม อตฺถิ สเก เคเห อามิสํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ

ตาหํ พุทฺธสฺส ปาทาสึ ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ ฯ

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน เวทชาโต กตญฺชลี๑

พุทฺธเสฏฺฐํ นมสฺสามิ อโห พุทฺธสฺสุฬารตา ฯ

อฏฺฐนฺนํ ปยิรุปาสตํ ภุญฺชํ ขีณาสวา พหู

ตุยฺเหเวโส อานุภาโว สรณนฺตํ อุเปมหํ ฯ

ปิยทสฺสี จ ภควา โลกเชฏฺโฐ นราสโภ

ภิกฺขุสงฺเฆ นิสีทิตฺวา อิมา คาถา อภาสถ ฯ

โย โส สงฺฆํ อโภเชสิ อุชุภูตํ สมาหิตํ

ตถาคตญฺจ สมฺพุทฺธํ สุณาถ มม ภาสโต ฯ

สตฺตวีสติกฺขตฺตุํ โส เทวรชฺชํ กริสฺสติ

สกกมฺมาภิรทฺโธ โส เทวโลเก รมิสฺสติ ฯ

ทส จ อฏฺฐกฺขตฺตุํ โส จกฺกวตฺติ ภวิสฺสติ

ปฐพฺยา รชฺชํ ปญฺจสตํ วสุธํ อาวสิสฺสติ ฯ

อรญฺญํ วนโมคฺคยฺห กานนํ พฺยคฺฆเสวิตํ

ปธานํ ปทหิตฺวาน กิเลสา ฌาปิตา มยา ฯ

อฏฺฐารเส กปฺปสเต ยํ ทานมททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภชานามิ ภตฺตทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สุมงฺคโล เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

สุมงฺคลตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

อุทฺทานํ

สีหาสนี เอกตฺถมฺภี นนฺโท จ จุลฺลปนฺถโก

ปิลินฺทราหุโล เจว วงฺคนฺโต รฏฺฐปาลโก ฯ

โสปาโก มงฺคโล เจว ทเสว ทุติเย วคฺเค

สตญฺจ สตฺตตึสา จ คาถา เจตฺถ ปกาสิตา ฯ

สีหาสนิยวคฺโค ทุติโย ฯ

๑ ม. นิสิทตํ ฯ ยุ. นิสิท ตฺวํ ฯ

เราประสงค์จะบูชาเครื่องเส้นสรวง จึงให้ตกแต่งโภชนาหารยืนอยู่ที่โรงใหญ่ คอยต้อนรับพราหมณ์ทั้งหลาย ครั้งนั้นเราได้เห็นพระผู้มีพระภาคสัมพุทธเจ้า พระนามว่าปิยทัสสีทรงมียศมาก ทรงนำโลกทั้งปวงให้วิเศษเป็นสยัมภูอัครบุคคลผู้โชติช่วง อันพระสาวกทั้งหลายแวดล้อม รุ่งเรืองดังพระอาทิตย์ เสด็จดำเนินไปในถนน จึงประนมอัญชลียังจิตของตนให้เลื่อมใส นิมนต์ด้วยใจเท่านั้นว่า ขอเชิญพระมหามุนีเสด็จมา

พระศาสดาผู้ยอดเยี่ยมในโลก ทรงทราบความดำริของเราเสด็จมาสู่ประตู (เรือน)เรากับพระขีณาสพหนึ่งพัน (เราทูลว่า) ขอนอบน้อมแด่พระองค์ผู้บุรุษอาชาไนย ขอนอบน้อมแด่พระองค์ผู้อุดมบุรุษ ขอเชิญเสด็จขึ้นปราสาทประทับนั่งบนอาสนะอันอุดมเถิด พระเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคทรงฝึกพระองค์แล้ว มีบริวารอันฝึกแล้วทรงข้ามพ้นแล้ว ประเสริฐกว่าบรรดาผู้ข้ามเสด็จขึ้นปราสาทแล้ว ประทับนั่งบนอาสนะอันประเสริฐ อามิสใดที่เรารวบรวมไว้อันมีอยู่ในเรือนตน เรามีจิตเลื่อมใส ได้ถวายอามิสนั้น แด่พระพุทธเจ้าด้วยมือทั้งสองของตนโดยเคารพ เรามีจิตเลื่อมใส มีใจผ่องแผ้ว เกิดโสมนัส ประนมอัญชลีนมัสการพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดว่า โอ

พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐ ในระหว่างพระอริยบุคคล ๘ นั่งฉันอยู่มีพระขีณาสพเป็นอันมาก อานุภาพนี้ของท่านทั้งหลาย เรานับถือพระผู้มีพระภาคนั้นเป็นสรณะ พระผู้มีพระภาคพระนามว่าปิยทัสสี เชษฐบุรุษของโลกประเสริฐกว่านระ ประทับนั่งในท่ามกลางภิกษุสงฆ์แล้วได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า ผู้ใดได้นิมนต์สงฆ์ผู้ซื่อตรง มีจิตมั่นคง และพระตถาคตสัมพุทธเจ้าให้ฉัน เราจักพยากรณ์ผู้นั้น ท่านทั้งหลายจงฟังเรากล่าว ผู้นั้นจักได้เสวยเทวราชสมบัติ ๒๗ ครั้ง จักปรารภในกรรมของตนรื่นรมย์อยู่ในเทวโลก จักได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๘๐ ครั้ง จักได้เป็นพระราชาในแผ่นดินครอบครองพสุธา ๕๐๐ ครั้ง เราเข้าป่าไพรวันอันสัตว์ร้าย (เสือโคร่ง) อาศัยอยู่ เริ่มตั้งความเพียรแล้ว เผากิเลสได้ ในกัลปที่ ๑๘๐๐ เราได้ให้ทานใดในเวลานั้น ด้วยผลแห่งทานนั้น เราไม่รู้ทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายอาหาร คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ฉะนี้แล.

ทราบว่า ท่านพระสุมังคลเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ สุมังคลเถราปทาน

----------

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. สีหาสนทายกเถราปทาน ๒. เอกถัมภิกเถราปทาน

๓. นันทเถราปทาน ๔. จุลลปันถกเถราปทาน

๕. ปิลินทวัจฉเถราปทาน ๖. ราหุลเถราปทาน

๗. อุปเสนวังคันตปุตตเถราปทาน ๘. รัฏฐปาลเถราปทาน

๙. โสปากเถราปทาน ๑๐. สุมังคลเถราปทาน

ในวรรคนี้ท่านประกาศคาถาไว้ ๑๓๗ คาถา.

จบ สีหาสนิยวรรคที่ ๒.