วีชนีวรรค

ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส โลกเชฏฺฐสฺส ตาทิโน

วีชเนกา ๒ มยา ทินฺนา ทิปทินฺทสฺส ตาทิโน ฯ

สกํ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา ปคฺคเหตฺวาน อญฺชลึ

สมฺพุทฺธํ อภิวาทิตฺวา ปกฺกามิ ๓ อุตฺตรามุโข ฯ

วีชนึ ปคฺคเหตฺวาน สตฺถา โลกคฺคนายโก

ภิกฺขุสงฺเฆ ฐิโต สนฺโต อิมา คาถา อภาสถ ฯ

อิมินา วีชนิทาเนน จิตฺตสฺส ปณิธีหิ จ

กปฺปานํ สตสหสฺสํ วินิปาตํ น คจฺฉติ ฯ

อารทฺธวิริโย ปหิตตฺโต เจโตคุณสมาหิโต

ชาติยา สตฺตวสฺโสหํ อรหตฺตํ อปาปุณึ ฯ

สฏฺฐิกปฺปสหสฺสมฺหิ พิชฺชมานสนามกา

โสฬสาสึสุ ราชาโน จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา วิธูปนทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

วิธูปนทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. คาถาสตํ สตาฬีสํ ฯ ๒ ม. พีชนิกา ฯ ยุ. วิชนิกา ฯ ๓ ม. ยุ. ปกฺกามึ ฯ

เราได้ถวายพัดเล่มหนึ่ง แด่พระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตระ เชษฐบุรุษของโลก ผู้คงที่ ผู้เป็นจอมแห่งสัตว์ มั่นคง เรายังจิตของตนให้เลื่อมใสแล้ว ประนมอัญชลีถวายบังคมพระสัมพุทธเจ้า บ่ายหน้าไปทางทิศอุดรหลีกไป พระศาสดาผู้อัครนายกของโลกทรงรับพัดวิชนีแล้ว ประทับยืนณ ท่ามกลางภิกษุสงฆ์ ได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า ด้วยการถวายพัดนี้และด้วยการตั้งจิตไว้ ผู้นี้จักไม่ไปสู่วินิบาตตลอดแสนกัลป เราปรารภความเพียร มีจิตแน่วแน่ มีใจตั้งมั่นในเจโตคุณ (คุณคือการกำหนดรู้ใจผู้อื่น) มีอายุ ๗ ปี โดยกำเนิดได้บรรลุอรหัต ใน ๖ หมื่นกัลป ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๑๖ พระองค์ ทรงกำลังมากพระนามเหมือนกันว่า พิชชมานะ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระวิธูปนทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ วิธูปนทายกเถราปทาน

อุพฺพิทฺธํ เสลมารุยฺห นิสีทิ ปุริสุตฺตโม

ปพฺพตสฺสาวิทูรมฺหิ พฺราหฺมโณ มนฺตปารคู ฯ

อุปวิฏฺฐํ มหาวีรํ เทวเทวํ นราสภํ

อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน สนฺถวึ โลกนายกํ ฯ

เอส พุทฺโธ มหาวีโร วรธมฺมปฺปกาสโก

ชลติ อคฺคิกฺขนฺโธว ภิกฺขุสงฺฆปุรกฺขโต ฯ

มหาสมุทฺโทวกฺโขพฺโภ อณฺณโวว ทุรุตฺตโร

มิคราชาวสมฺภีโต ธมฺมํ เทเสติ จกฺขุมา ฯ

มม สงฺกปฺปมญฺญาย ปทุมุตฺตรนามโก ๑

ภิกฺขุสงฺเฆ ฐิโต สตฺถา อิมา คาถา อภาสถ ฯ

เยนายํ อญฺชลิ ทินฺโน พุทฺธเสฏฺโฐ จ โถมิโต

ตึสกปฺปสหสฺสานิ เทวรชฺชํ กริสฺสติ ฯ

กปฺปสตสหสฺสมฺหิ องฺคีรสสนามโก

วิวฏฺฏจฺฉโท สมฺพุทฺโธ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตาวเท ฯ

ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต

สตรํสีติ นาเมน อรหา โส ภวิสฺสติ ฯ

ชาติยา สตฺตวสฺโสหํ ปพฺพชึ อนคาริยํ

สตรํสิมฺหิ นาเมน ปภา นิทฺธาวเต มม ฯ

มณฺฑเป รุกฺขมูเล วา ฌายี ฌานรโต อหํ

ธาเรมิ อนฺติมํ เทหํ สมฺมาสมฺพุทฺธสาสเน ฯ

สฏฺฐิกปฺปสหสฺสมฺหิ จตุโร โรมนามกา ๒

สตฺตรตนสมฺปนฺนา จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สตรํสิโย ๑ เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

สตรํสิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. ปทุมุตฺตรนายโก ฯ ๒ ม. รามนามกา ฯ

พระผู้มีพระภาคผู้อุดมบุรุษ เสด็จขึ้นภูเขาอันสูงสุดแล้ว ประทับนั่งอยู่เราเป็นพราหมณ์ผู้เรียนจบมนต์ อยู่ในที่ไม่ไกลภูเขา ได้เข้าไปเฝ้าพระมหาวีรเจ้าผู้ประเสริฐกว่าเทวดา เป็นนราสภ ประนมกรอัญชลีแล้ว ชมเชยพระผู้นายกของโลกว่า พระมหาวีรพุทธเจ้าพระองค์นี้ ทรงประกาศธรรมอันประเสริฐ แวดล้อมด้วยภิกษุสงฆ์ ทรงรุ่งเรืองดังกองไฟ พระผู้มีพระภาคผู้มีพระจักษุ ไม่ทรงกำเริบดังมหาสมุทร หาผู้ต้านทานได้ยาก ดุจอรรณพ ไม่ทรงครั่นคร้ามเหมือนราชสีห์ทรงแสดงธรรม

พระศาสดาพระนามว่าปทุมุตระ ทรงทราบความดำริของเรา ประทับยืนในท่ามกลางภิกษุสงฆ์ ได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า ผู้ใดได้ถวายอัญชลีนี้ และเชยชมพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด ผู้นั้นจักได้เสวยเทวรัชสมบัติตลอด ๖ หมื่นกัลปในแสนกัลป พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าอังคีรสะ ผู้มีกิเลสดังหลังคาเปิด จักเสด็จอุบัติในภพนั้น ผู้นั้นจักเป็นโอรสผู้รับมรดกในธรรมของพระสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นอันธรรมนิรมิตแล้ว จักเป็นพระอรหันต์มีชื่อว่าสตรังสี เรามีอายุ ๗ ปีโดยกำเนิด ออกบวชเป็นบรรพชิตมีชื่อว่าสตรังสีรัศมีของเราแผ่ออกไป เรามักเพ่งฌานยินดีในฌานอยู่ที่มณฑปหรือโคนไม้เราทรงกายอันเป็นที่สุด อยู่ในศาสนาพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตลอด๖ หมื่นกัลป ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๔ พระองค์ ทรงพระนามว่าโรมะทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระสตรังสิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ สตรังสิยเถราปทาน

ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส สพฺพโลกานุกมฺปิโน

สยนํ ตสฺส ปาทาสึ วิปฺปสนฺเนน เจตสา ฯ

เตน สยนทาเนน สุเขตฺเต วีชสมฺปทา

โภโค นิพฺพตฺตเต ตสฺส ๒ สยนสฺส อิทํ ผลํ ฯ

อากาเส เสยฺยํ กปฺเปมิ ธาเรมิ ปฐวึ อิมํ

ปาเณสุ เม อิสฺสริยํ สยนสฺส อิทํ ผลํ ฯ

ปญฺจกปฺปสหสฺสมฺหิ อฏฺฐ อาสุํ มหาวิรา ๓

จตุตฺตึเส กปฺปสเต จตุโรว มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สยนทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

สยนทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

จตุตฺถํ คนฺโธทกทายกตฺเถราปทานํ (๕๔)

๑ ม. สตรํสิ ฯ ๒ ม. โภคา นิพฺพตฺตเร ตสฺส ฯ ๓ ม. มหาเตชา ฯ

เรามีจิตเลื่อมใส ได้ถวายที่นอนแด่พระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตระผู้ทรงอนุเคราะห์โลกทั้งปวง พระองค์นั้น ด้วยการถวายที่นอนนั้นโภคสมบัติย่อมเกิดแก่เรา เปรียบเหมือนพืช (ข้าวกล้า) สำเร็จในนาดีนี้เป็นผลแห่งการถวายที่นอน เราย่อมสำเร็จการนอนในอากาศ ย่อมทรงแผ่นดินนี้ไว้ เราเป็นใหญ่ในสัตว์ทั้งหลาย นี้เป็นผลแห่งการถวายที่นอนใน ๕ พันกัลป ได้มีพระมหาวีระ ๘ พระองค์ ในกัลปที่ ๓๕๐๐ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิผู้มีพลมาก ๔ พระองค์ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระสยนทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ สยนทายกเถราปทาน

ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส มหาโพธิมโห อหุ

วิจิตฺตํ ฆฏมาทาย คนฺโธทกมทาสหํ ฯ

นฺหานกาเล จ โพธิยา มหาเมโฆ ปวสฺสถ

นินฺนาโท จ มหา อาสิ อสนิยา ผลนฺติยา ฯ

เตนวาสนิเวเคน ตตฺถ กาลกโต อหํ

เทวโลเก ฐิโต สนฺโต อิมา คาถา อภาสถ ฯ

อโห พุทฺโธ อโห ธมฺโม อโห โน สตฺถุสมฺปทา

กเฬวรํ เม ปติตํ เทวโลเก รมามหํ ฯ

อุพฺพิทฺธํ ภวนํ มยฺหํ สตฺตภุมฺมํ สมุคฺคตํ

กญฺญาสตสหสฺสานิ ปริวาเรนฺติ มํ สทา ฯ

อาพาธา เม น วิชฺชนฺติ โสโก มยฺหํ น วิชฺชติ

ปริฬาหํ น ปสฺสามิ ปุญฺญกมฺมสฺสิทํ ผลํ ฯ

อฏฺฐวีเส กปฺปสเต ราชา สํวสิโต อหุ

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา คนฺโธทกทายโก ๑ เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

คนฺโธทกทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ โป. ม. ยุ. คนฺโธทกิโย ฯ

ในกาลนั้น ได้มีการฉลองพระมหาโพธิ์แห่งพระพุทธเจ้า พระนามว่าปทุมุตระ เราได้ถือเอาหม้ออันวิจิตร บรรจุเต็มด้วยน้ำหอมแล้วได้ถวายก็ในเวลาสรงน้ำไม้โพธิ์มหาเมฆยังฝนให้ตก และได้มีเสียงบันลือดังลั่นในเมื่อสายฟ้าผ่า ด้วยกำลังสายฟ้านั้นแล เราทำกาละ ณ ที่นั้น เราอยู่ในเทวโลก ได้กล่าวคาถาเหล่านี้ว่า โอ พระพุทธเจ้า โอ พระธรรมโอ พระคุณสมบัติ แห่งพระศาสดาของเราทั้งหลาย ซากศพของเราตกลง เรารื่นรมย์อยู่ในเทวโลก ภพของเรา ๗ ชั้น สูงสุดน่าหวาดเสียวนางเทพกัญญา ๑ แสนแวดล้อมเราเสมอ ความป่วยไข้ไม่มีแก่เรา ความเศร้าโศกไม่มีแก่เรา เราไม่เห็นความเดือดร้อนเลย นี้เป็นผลแห่งบุญกรรม ในกัลปที่ ๒๘๐๐ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ พระนามว่าสังวสิตะทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนา เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระคันโธทกทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ คันโธทกทายกเถราปทาน.

ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส อาชานียํ อทาสหํ

นิยฺยาเทตฺวาน สมฺพุทฺเธ อคมาสึ สกํ ฆรํ ฯ

เทวิโล นาม นาเมน สตฺถุโน อคฺคสาวโก

วรธมฺมสฺส ทายาโท อาคญฺฉิ มม สนฺติกํ ฯ

สพฺพตฺถหาโร ๑ ภควา อาชาเนยฺโย น กมฺปติ

ตว สงฺกปฺปมญฺญาย อธิวาเสสิ จกฺขุมา ฯ

อคฺฆาเปตฺวา วาตชวํ สินฺธวํ สีฆวาหนํ

ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส ขมนียํ ๒ อทาสหํ ฯ

ยํ ยํ โยนูปปชฺชามิ เทวตฺตํ อถ มานุสํ ๓

อาชานียา วาตชวา วิตฺติ นิพฺพตฺตเร มม ๔ ฯ

ลาภา เตสํ สุลทฺธํ วา เย ลภนฺตุปสมฺปทํ

ปุนปฺปยิรุปาเสยฺยํ พุทฺโธ โลเก สเจ ภเว ฯ

อฏฺฐวีสติกฺขตฺตาหํ ราชา อาสึ มหพฺพโล

จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชมฺพูทีปสฺส ๕ อิสฺสโร ฯ

อิมํ ปจฺฉิมกํ มยฺหํ จริโม วตฺตเต ภโว

ปตฺโตมฺหิ อจลํ ฐานํ หิตฺวา ชยปราชยํ ฯ

จตุตฺตึเส สหสฺสมฺหิ มหาเตโชสิ ขตฺติโย

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โอปวุโยฺห เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

โอปวุยฺหตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. สปตฺตภาโร ฯ ๒ ยุ. อชานียํ ฯ ๓ โป. เทเว จ มานุเส ภเว ฯ ยุ. ภวเน สพฺพทา

มม ฯ ๔ ม. ขมนียํ วาตชวํ จิตฺตํ นิพฺพตฺตเต มม ฯ ยุ. ขมนียา วาตชวา จิตฺเต

นิพพตุตเร มมํ ฯ ๕ ม ยุ. ชมฺพุสณฺฑสฺส ฯ

เราได้ถวายม้าอาชาไนย แด่พระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตระ ครั้นมอบถวายในพระพุทธเจ้าแล้ว ได้กลับไปเรือนของตน พระอัครสาวกของพระศาสดามีนามชื่อว่าเทวิล ผู้เป็นทายาทแห่งธรรมอันประเสริฐ ได้มาสู่สำนักของเรา (กล่าวว่า) พระผู้มีพระภาคผู้นำประโยชน์ทั้งปวง ม้าอาชาไนยไม่ควร พระองค์ผู้มีจักษุทรงทราบความดำริของท่าน จึงทรงรับไว้ เราจึงตีราคาม้าสินธพซึ่งมีกำลังวิ่งเร็วดังลม เป็นพาหนะเร็ว แล้วได้ถวายของที่ควรแด่พระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตระ เราเข้าถึงกำเนิดใดๆ คือ ความเป็นเทวดาหรือมนุษย์ ม้าอาชาไนยอันมีกำลังวิ่งเร็วดังลม เป็นที่ยินดี ย่อมเกิดแก่เรา (เราดำริว่า) ชนเหล่าใดได้อุปสมบทชนเหล่านั้นได้ดีแล้วหนอ เราพึงเข้าไปเฝ้าบ่อยๆ ถ้าพระพุทธเจ้ามีในโลก

เราได้เป็นพระราชาผู้มีพลมาก ครอบครองแผ่นดินมีสมุทร ๔ เป็นที่สุด เป็นใหญ่แห่งชนชาวชมพูทวีป ๒๘ ครั้ง ภพที่สุดย่อมเป็นไปแก่เรา นี้เป็นครั้งหลังสุด เราละความชนะและความแพ้แล้ว ได้ถึงฐานะอันไม่หวั่นไหว ในกัลปที่ ๓๕๐๐ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิผู้เป็นกษัตริย์มีเดชมาก ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระโอปวุยหเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ โอปวุยหเถราปทาน

ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส ปิณฺฑปาตํ อทาสหํ

คนฺตฺวา กิลิฏฺฐกฏฺฐานํ ๑ มลฺลิกาหิ ปริกฺขิตํ ฯ

ตมฺหาสนมฺหิ อาสีโน พุทฺโธ โลกคฺคนายโก

อกิตฺตยิ ปิณฺฑปาตํ อุชุภูโต สมาหิโต ฯ

ยถาปิ ภทฺทเก เขตฺเต พีชํ อปฺปมฺปิ โรปิตํ

สมฺมา ธารํ ปเวจฺฉนฺโต ผลํ โตเสติ กสฺสกํ ฯ

ตเถวายํ ปิณฺฑปาโต สุเขตฺเต โรปิโต ตยา

ภเว นิพฺพตฺตมานมฺหิ ผลนฺเต ๒ โตสยิสฺสติ ฯ

อิทํ วตฺวาน สมฺพุทฺโธ ชลชุตฺตมนามโก

ปิณฺฑปาตํ คเหตฺวาน ปกฺกามิ อุตฺตรามุโข ฯ

สํวุโต ปาฏิโมกฺขสฺมึ อินฺทฺริเยสุ จ ปญฺจสุ

ปวิเวกมนุยุตฺโต วิหรามิ อนาสโว ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สปริวาราสโน เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

สปริวาราสนตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ยุ. คนฺตฺวา ตํ โภชนฏฺฐานํ ฯ ๒ ยุ. ผลโต ฯ

เราไปสู่สถานที่อันไม่เศร้าหมอง ประดับด้วยมะลิซ้อน แล้วได้ถวายบิณฑบาตแด่พระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตระ พระพุทธเจ้าผู้อัครนายกของโลก ผู้ซื่อตรง มีพระหฤทัยมั่นคง ประทับนั่งบนอาสนะนั้น ทรงประกาศอานิสงส์บิณฑบาตว่า พืชแม้จะน้อยที่ชาวนาปลูกลงในนาดีมหาเมฆสายฝนให้ตกเสมอ ผลย่อมยังชาวนาให้ยินดี ฉันใด บิณฑบาตนี้ ท่านปลูกลงในนาดี ผลจักยังท่านให้ยินดีในภพที่เกิด ฉันนั้น พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตระผู้อุดม ตรัสดังนี้แล้ว ทรงรับบิณฑบาตแล้วบ่ายพระพักตร์ทางทิศอุดรเสด็จไป เราสำรวมในพระปาติโมกข์และในอินทรีย์ ๕ ขวนขวายในวิเวกไม่มีอาสวะอยู่ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระสปริวาราสนเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ สปริวาราสนเถราปทาน.

ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส สพฺพภูตานุกมฺปิโน

สุสทฺทหิตฺวา ๑ สทฺธมฺเม อุชุทิฏฺฐิ อโหสหํ ฯ

ปทีปทานปาทาสึ ปริวาริตฺวาน โพธิยํ

สทฺทหนฺโต ปทีปานิ อกรึ ตาวเทวหํ ฯ

ยํ ยํ โยนูปปชฺชามิ เทวตฺตํ อถ มานุสํ

อากาเส อุกฺกํ ธาเรนฺติ ทีปทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

ติโรกุฏํ ๒ ติโรเสลํ สมติคฺคยฺห ปพฺพตํ

สมนฺตา โยชนสตํ ทสฺสนํ อนุโภมหํ ฯ

เตน กมฺมาวเสเสน ปตฺโตมฺหิ อาสวกฺขยํ

ธาเรมิ อนฺติมํ เทหํ ทิปทินฺทสฺส สาสเน ฯ

จตุตฺตึเส กปฺปสเต สตจกฺขุสนามกา

ราชาเหสุํ มหาเตชา จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปญฺจทีปโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ปญฺจทีปกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. สทฺทหิตฺวาน ยุ. สุสณฺฐหิตฺวา ฯ ๒ ม. ยุ. ติโรกุฏฏํ ฯ

เราเชื่อสนิทในพระสัทธรรม ของพระพุทธเจ้าพระนามว่า ปทุมุตระผู้ทรงอนุเคราะห์สัตว์ทั้งปวง เป็นผู้มีความเห็นตรง เราได้ถวายประทีป(ทำการบูชาด้วยประทีป) แวดล้อมไว้ที่ไม้โพธิ์ ในครั้งนั้นเราเชื่อ จึงได้ทำการบูชาด้วยประทีปที่ไม้โพธิ์ เราเข้าถึงกำเนิดใดๆ คือ ความเป็นเทวดาหรือมนุษย์ ในกำเนิดนั้นๆ เทวดาทั้งหลายย่อมทรงดวงไฟไว้ในอากาศ นี้เป็นผลแห่งการบูชาด้วยประทีป เราย่อมมองเห็นได้ภายในหม้อ ภายในหินล้วน ตลอดล่วงภูเขาในที่ร้อยโยชน์โดยรอบ ด้วยกรรมที่เหลืออยู่นั้น เราเป็นผู้บรรลุความสิ้นอาสวะ เราทรงกายอันเป็นที่สุดนี้อยู่ในศาสนาของพระผู้มีพระภาคผู้จอมสัตว์ในกัลปที่ ๓๔๐๐ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิพระนามว่าสตจักขุ มีพระเดชานุภาพมาก มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระปัญจทีปกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ปัญจทีปกเถราปทาน.

ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส โพธิยา ปาทปุตฺตเม

หฏฺโฐ หฏฺเฐน จิตฺเตน ธชมาโรปยึ อหํ ฯ

ปตปตฺตานิ คณฺหิตฺวา พหิทฺธา ฉฑฺฑยึ อหํ

อนฺโตสุทฺธํ พหิสุทฺธํ สุวิมุตฺตํ อนาสวํ ๑ ฯ

สมฺมุขา วิย สมฺพุทฺธํ อวนฺทึ โพธิมุตฺตมํ

ปทุมุตฺตโร โลกวิทู อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห ฯ

ภิกฺขุสงฺเฆ ฐิโต สตฺถา อิมา คาถา อภาสถ

อิมินา ธชทาเนน อุปฏฺฐาเนน จูภยํ ฯ

กปฺปานํ สตสหสฺสํ ทุคฺคตึ โส น คจฺฉติ

เทเวสุ เทวโสภคฺยํ อนุโภสฺสตฺยนปฺปกํ ฯ

อเนกสตกฺขตฺตุญฺจ ราชา รฏฺเฐ ภวิสฺสติ

อุคฺคโต นาม นาเมน จกฺกวตฺติ ภวิสฺสติ ฯ

สมฺปตฺตึ อนุโภตฺวาน สุกฺกมูเลน โจทิโต

โคตมสฺส ภควโต สาสเนภิรมิสฺสติ ฯ

ปธานํ ปหิตตฺโตมฺหิ อุปสนฺโต นิรูปธิ

ธาเรมิ อนฺติมํ เทหํ สมฺมาสมฺพุทฺธสาสเน ฯ

เอกปญฺญาสสหสฺเส กปฺเป อุคฺคตสวฺหยา ๑

ปญฺญาสสหสฺเส จมุโน ขตฺติยา เขมสวฺหยา ๒ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ธชทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ธชทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. อธิมุตฺตมนาสวํ ฯ

เราร่าเริง มีจิตโสมนัส ได้ยกธงขึ้นปักไว้ที่ไม้โพธิ์อันเป็นต้นไม้อุดม แห่งพระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตระ เราเก็บใบโพธิ์ที่หล่นเอาไปทิ้งภายนอกได้ไหว้ไม้โพธิ์อันอุดม ดังได้ถวายบังคมพระสัมพุทธเจ้าผู้หมดจดทั้งกายในภายนอก ทรงพ้นวิเศษแล้ว ไม่มีอาสวะเหมือนดังเฉพาะพระพักตร์พระศาสดาพระนามว่าปทุมุตระทรงรู้แจ้งโลก ผู้ควรรับเครื่องบูชาประทับยืนท่ามกลางภิกษุสงฆ์ ได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า ด้วยการถวายธงและด้วยการบำรุงทั้งสองนี้เขาจะไม่ไปสู่ทุคติตลอดแสนกัลป จักได้เสวยความเป็นเทวดารูปงามไม่น้อยในเทวดาทั้งหลาย จักได้เป็นพระราชาในแว่นแคว้นหลายร้อยครั้ง จักได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิมีพระนามชื่อว่าอุคคตะครั้นเสวยสมบัติแล้ว อันกุศลมูลตักเตือน จักยินดียิ่งในพระศาสนาของพระผู้มีพระภาคพระนามว่าโคดม เราเป็นผู้มีจิตแน่วแน่เพื่อความเพียรสงบระงับไม่มีอุปธิ ทรงกายอันเป็นที่สุดอยู่ในพระศาสนาของพระสัมพุทธเจ้าในกัลปที่ ๕๑๐๐ ได้มีกษัตริย์หลายพระองค์ พระนามว่าอุคคตะ มีเสนาประมาณ ๕ หมื่น มีชื่อว่าเขมะ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระธชทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบธชทายกเถราปทาน.

จตุสจฺจํ ปกาเสนฺโต วรธมฺมํ ปวตฺตโก ๓

วสฺสเต อมตํ วุฏฺฐึ นิพฺพาเปนฺโต มหาชนํ ฯ

สธชํ ปทุมํ คยฺห อฑฺฒโกเส ฐิโต อหํ

ปทุมุตฺตรมุนิสฺส หฏฺโฐ ๕ อุกฺขิปิมมฺพเร ฯ

อาคจฺฉนฺเต จ ปทุเม อพฺภูโต อาสิ ตาวเท

มม สงฺกปฺปมญฺญาย ปคฺคณฺหิ วทตํ วโร ฯ

กรเสฏฺเฐน ปคฺคยฺห ชลชํ ปุปฺผมุตฺตมํ

ภิกฺขุสงฺเฆ ฐิโต สตฺถา อิมา คาถา อภาสถ ฯ

เยนิทํ ปทุมํ ขิตฺตํ สพฺพญฺญุตฺตมนายเก ๑

ตมหํ กิตฺตยิสฺสามิ สุณาถ มม ภาสโต ฯ

ตึสกปฺปานิ เทวินฺโท เทวรชฺชํ กริสฺสติ

ปฐพฺยา รชฺชํ สตฺตสตํ วสุธํ อาวสิสฺสติ ฯ

ตตฺถ สตฺตํ ๒ คเหตฺวาน จกฺกวตฺติ ภวิสฺสติ

อากาสโต ปุปฺผวุฏฺฐิ อภิวสฺสิสฺสตี ตทา ฯ

กปฺเป สตสหสฺสมฺหิ โอกฺกากกุลสมฺภโว

โคตโม นาม นาเมน สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ ฯ

ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต

สพฺพาสเว ปริญฺญาย นิพฺพายิสฺสตฺยนาสโว ฯ

นิกฺขมิตฺวาน กุจฺฉิมฺหา สมฺปชาโน ปฏิสฺสโต

ชาติยา ปญฺจวสฺโสหํ อรหตฺตํ อปาปุณึ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปทุโม เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ปทุมตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. อุคฺคตสวฺหโย ฯ ๒ ม. ยุ. ปญฺญาสสตสหสฺเส ขตฺติโย เมฆสวฺหโย ฯ

๓ ยุ. วรธมฺมจกฺกปวตฺติโก ฯ ๔ ม. ปหฏฺโฐ ฯ

๑ ม. สพฺพญฺญุมฺหิ วินายเก ฯ ยุ. สพฺพญฺญุตมนาสเว ฯ ๒ ม. ยุ. ปตฺตํ ฯ

พระผู้มีพระภาคพระนามว่าปทุมุตระ กำลังทรงประกาศสัจจะ ๔ ทรงยังธรรมอันประเสริฐให้เป็นไป ทรงยังสายฝนอมฤตให้ตก ดับความเร่าร้อนมหาชนอยู่ เรายืนถือดอกปทุมพร้อมด้วยธงอยู่ที่ไกล ๒๕๐ ชั่วธนู มีความโสมนัสได้โยนดอกปทุมพร้อมด้วยธงขึ้นไปบนอากาศ เพื่อบูชาพระมุนีพระนามว่าปทุมุตระ และเมื่อดอกปทุมกำลังมา ความอัศจรรย์ก็เกิดมีในขณะนั้น พระผู้มีพระภาคผู้ประเสริฐกว่าบรรดาคน ทรงทราบความดำริของเรา ทรงรับไว้

พระศาสดาทรงรับดอกปทุมอันอุดมด้วยพระหัตถ์อันประเสริฐแล้ว ประทับยืนในท่ามกลางภิกษุสงฆ์ ได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า ผู้ใดโยนดอกปทุมนี้มาในพระสัพพัญญู ผู้นายกอุดม เราจักพยากรณ์ผู้นั้น ท่านทั้งหลายจงฟังเรากล่าว ผู้นั้นจักเป็นจอมเทวดาเสวยเทวรัชสมบัติตลอด ๓๐ กัลป จักได้เป็นพระราชาในแผ่นดินครอบครองพสุธาอยู่ ๗๐๐ กัลป จักถือเอาอัตภาพในภพนั้นแล้ว จักได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ในกาลนั้น สายฝนดอกปทุมจักตกจากอากาศมากมาย ในแสนกัลป พระศาสดามีพระนามชื่อว่าโคดม ซึ่งสมภพในวงศ์พระเจ้าโอกกากราช จักเสด็จอุบัติในโลก ผู้นั้นจักเป็นโอรสผู้เป็นทายาทในธรรมของพระศาสดาพระองค์นั้น อันธรรมนิรมิต กำหนดรู้อาสวะทั้งปวงแล้วจักไม่มีอาสวะนิพพาน เราออกจากครรภ์แล้วมีสติสัมปชัญญะ มีอายุ ๕ ปีโดยกำเนิด ได้บรรลุอรหัต คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์๘ และอภิญญา ๖ เราได้ทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระปทุมเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบปทุมเถราปทาน.

ชาติยา สตฺตวสฺโสหํ อทฺทสํ โลกนายกํ

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน อุปคญฺฉึ นรุตฺตมํ ฯ

ติสฺสสฺสาหํ ภควโต โลกเชฏฺฐสฺส ตาทิโน

หฏฺโฐ หฏฺเฐน จิตฺเตน โรปยึ โพธิมุตฺตมํ ฯ

อสโน นามเธยฺเยน ธรณีรูหปาทโป

ปญฺจ วสฺเส ปริจรึ อสนํ โพธิมุตฺตมํ ฯ

ปุปฺผิตํ ปาทปํ ทิสฺวา อพฺภูตํ โลมหํสนํ

สกํ กมฺมํ ปกิตฺเตนฺโต พุทฺธเสฏฺฐํ อุปาคมึ ฯ

ติสฺโส ตทา โส ๑ สมฺพุทฺโธ สยมฺภู อคฺคปุคฺคโล

ภิกฺขุสงฺเฆ นิสีทิตฺวา อิมา คาถา อภาสถ ฯ

เยนายํ โรปิตา โพธิ พุทฺธปูชา จ สกฺกตา

ตมหํ กิตฺตยิสฺสามิ สุณาถ มม ภาสโต ฯ

ตึสกปฺปานิ เทเวสุ เทวรชฺชํ กริสฺสติ

จตุสฺสฏฺฐิญฺจ ขตฺตุํ โส จกฺกวตฺติ ภวิสฺสติ ฯ

ตุสิตาหิ จริตฺวาน สุกฺกมูเลน โจทิโต

เทฺว สมฺปตฺตี อนุโภตฺวา มนุสฺสตฺเต รมิสฺสติ ฯ

ปธานํ ปหิตตฺโต โส อุปสนฺโต นิรูปธิ

สพฺพาสเว ปริญฺญาย นิพฺพายิสฺสตฺยนาสโว ฯ

วิเวกมนุยุตฺโตหํ อุปสนฺโต นิรูปธิ

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ

เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป โพธึ โรเปสหํ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ โพธิโรปสฺสิทํ ผลํ ฯ

จตุสฺสตฺตติโต กปฺเป ทณฺฑเสโนติ วิสฺสุโต

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ ตทา อหุ ฯ

เตสตฺตติ อิโต กปฺเป สตฺตาเหสุํ มหีปตี

สมนฺตเนมิ นาเมน ราชาโน จกฺกวตฺติโน ฯ

ปุณฺณวีสติโต กปฺเป ปุณฺณโก นาม ขตฺติโย

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อสนโพธิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

อสนโพธิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

อุทฺทานํ

วีชนี สตรํสี จ สยโนทกิ วาหิโส ๑

ปริวาโร ปทีปญฺจ ธโช ปทุมปูชโก

โพธิ จ ทสโม วุตฺโต คาถา เทฺวนวุตี ตถา ฯ

วีชนีวคฺโค ฉฏฺโฐ ฯ

๑ ยุ. โย ฯ

๑ ม. ยุ. วาหิโย ฯ

เรามีอายุ ๗ ปีโดยกำเนิด ได้พบพระผู้มีพระภาคผู้เป็นนายกของโลก เรามีจิตเลื่อมใส มีใจโสมนัส ได้เข้าไปเฝ้าพระองค์ผู้สูงสุดกว่านรชน เราร่าเริง มีจิตโสมนัสได้ปลูกไม้โพธิ์อันอุดม ถวายแด่พระผู้มีพระภาคพระนามว่าดิสสะเชษฐบุรุษของโลก ผู้คงที่ ต้นไม้อันงอกขึ้นบนแผ่นดินโดยนามบัญญัติชื่อว่าอสนะ (ประดู่) เราบำรุงโพธิ์ชื่ออสนะอันอุดมนี้อยู่๕ ปี จึงได้เห็นต้นไม้มีดอกบานน่าอัศจรรย์ เป็นเหตุให้ขนพองสยองเกล้า เมื่อจะประกาศกรรมของตน จึงเข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดเวลานั้น องค์พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าติสสะเป็นสยัมภูอัครบุคคล ประทับนั่งในท่ามกลางภิกษุสงฆ์ แล้วได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า

ผู้ใดปลูกต้นโพธิ์นี้ และกระทำพุทธบูชาโดยเคารพ เราจักพยากรณ์ผู้นั้น ท่านทั้งหลายจงฟังเรากล่าว ผู้นั้นจักได้เสวยเทวรัชสมบัติในเทวดาทั้งหลายตลอด ๓๐ กัลป และจักได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๖๔ ครั้ง เคลื่อนจากดุสิตภพแล้ว อันกุศลมูลตักเตือน เสวยสมบัติทั้งสองแล้ว จักรื่นรมย์อยู่ในความเป็นมนุษย์ ผู้นั้นมีใจแน่วแน่เพื่อความเพียร สงบระงับ ไม่มีอุปธิ กำหนดรู้อาสวะทั้งปวงแล้ว จักไม่มีอาสวะนิพพาน เราประกอบวิเวกเนืองๆ เป็นผู้สงบระงับ ไม่มีอุปธิ ตัดเครื่องผูกดังช้างทำลายปลอกแล้ว ไม่มีอาสวะอยู่ ในกัลปที่ ๙๒ แต่กัลปนี้ เราได้ปลูกต้นโพธิ์ในเวลานั้น ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการปลูกต้นโพธิ์ในกัลปที่ ๗๕ แต่กัลปนี้ เวลานั้นได้มีพระเจ้าจักรพรรดิทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีนามปรากฏว่าทัณฑเสน ในกัลปที่ ๗๓ แต่กัลปนี้ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๗ พระองค์ ผู้เป็นใหญ่ในแผ่นดิน มีพระนามว่าสมันตเนมิ ในกัลปที่ ๒๐ ถ้วนแต่กัลปนี้ ได้มีกษัตริย์พระนามว่าปุณณกะเป็นพระเจ้าจักรพรรดิทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระอสนโพธิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบอสนโพธิยเถราปทาน.

--------------

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. วิธูปนทายกเถราปทาน ๒. สตรังสิยเถราปทาน

๓. สยนทายกเถราปทาน ๔. คันโธทกทายกเถราปทาน

๕. โอปวุยหเถราปทาน ๖. สปริวาราสนเถราปทาน

๗. ปัญจทีปกเถราปทาน ๘. ธชทายกเถราปทาน

๙. ปทุมเถราปทาน ๑๐. อสนโพธิยเถราปทาน

มีคาถา ๙๒ คาถา.

จบ วีชนีวรรคที่ ๖.