ขัตติยกัญญาวรรค

ภวา สพฺเพ ปริกฺขีณา ภวสนฺธิ ๑ วิโมจิตา

สพฺพาสวา จ โน นตฺถิ อาโรเจม มหามุเน ฯ

ปริกมฺมญฺจ ๒ กุสลํ ยงฺกิญฺจิ สาธุ ๓ ปตฺถิตํ

ปริโภคํ ๔ มยา ทินฺนํ ตุยฺหตฺถาย มหามุเน ฯ

พุทฺธปจฺเจกพุทฺธานํ สาวกานญฺจ ปตฺถิตํ

ปริโภคํ มยา ทินฺนํ ตุยฺหตฺถาย มหามุเน ฯ

อุจฺจานีจํ มยา กมฺมํ ภิกฺขูนํ สาธุ ปตฺถิตํ

อุจฺจากุลปริกฺกมฺมํ กตเมฺหหิ ๕ มหามุเน ฯ

เตเนว สุกฺกมูเลน โจทิตา กมฺมสมฺปทา

มานุสิกมติกฺกนฺตา ชายึสุ ขตฺติเย กุเล ฯ

อุปจิเต ๖ กเต กมฺเม ชาติยา จาปิ ๗ เอกโต

ปจฺฉิเม เอกโต ชาตา ขตฺติยา กุลสมฺภวา ฯ

รูปวตี โภควตี ลาภสกฺการปูชิตา

อนฺเตปุเร มหาวีร เทวานํ อิว นนฺทเน ฯ

นิพฺพินฺทิตฺวา อคารมฺหา ปพฺพชิมฺหานคาริยํ

กติปาหํ อุปาทาย สพฺพา ปตฺตามฺห นิพฺพุตึ ฯ

จีวรํ ปิณฺฑปาตญฺจ ปจฺจยํ สยนาสนํ

อุปเนนฺติ พหู อเมฺห สทา สกฺกตปูชิตา ฯ

กิเลสา ฌาปิตา อมฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหราม อนาสวา ฯ

สฺวาคตํ วต โน อาสิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ ยสวตีปมุขานิ ขตฺติยกญฺญา ภิกฺขุนิโย อฏฺฐารสสหสฺสานิศ

ภควโต สมฺมุขา อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

อฏฺฐารสสหสฺสขตฺติยกญฺญาเถรีนํ อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ทุติยํ จตุราสีติสหสฺสพฺราหฺมณกญฺญาเถรีนมปทานํ (๓๒)

๑ ม. ภวา สนฺติ ... ฯ ๒ ม. ยุ. ปุริมํ กุสลํ กมฺมํ ฯ ๓ โป. ยุ. สพฺพํ ฯ

๔ ม. ปริโภคมยํ ฯ ยุ. ปริโภคํ อยํ ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ ๕ ม. กตเมตํ ฯ

๖ ม. อุปฺปตฺเตจ ฯ ยุ. อุปฺปตฺเตว ฯ ๗ ม. วาปิ ฯ

ข้าแต่พระมหามุนี หม่อมฉันทั้งหลายมีภพทั้งปวงสิ้นไปแล้ว ปลดเปลื้องที่ต่อแห่งภพแล้ว มิได้มีอาสวะทั้งปวงเลย ขอกราบทูลว่าข้าแต่พระมหามุนี หม่อมฉันทั้งหลายมีกรรมเก่า ส่วนกุศลทุกอย่างบำเพ็ญไว้ดีแล้ว วัตถุเครื่องบริโภคก็ให้แล้วเพื่อประโยชน์แก่พระองค์ ข้าแต่พระมหามุนี หม่อมฉันทั้งหลายบำเพ็ญกุศลกรรมถวายเครื่องบริโภคแก่พระพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้า และพระสาวกทั้งหลายเพื่อประโยชน์แก่พระองค์

ข้าแต่พระมหามุนีหม่อมฉันทั้งหลายมีกรรมอย่างสูงและอย่างต่ำบำเพ็ญดีแล้ว แก่ภิกษุทั้งหลายมีกรรมเก่าทั้งส่วนสูงทั้งส่วนต่ำทำไว้แล้ว หม่อมฉันทั้งหลายอันกรรมเดิม ที่เป็นกุศลนั้นนั่นแหละเตือนแล้ว เป็นผู้พรั่งพร้อมไปด้วยกุศลกรรม ล่วงวิบัติของมนุษย์แล้ว มาเกิดในสกุลกษัตริย์ เพราะหม่อมฉันทั้งหลายร่วมก่อสร้างกรรมโดยชาติเดียวกันจึงได้มาเกิดมีสมภพในตระกูลกษัตริย์ร่วมกัน ในภพหลังข้าแต่พระมหาวีรเจ้า หม่อมฉันทั้งหลายเป็นผู้มีรูปสมบัติ มีโภคสมบัติ มีลาภสักการะ อันมหาชนบูชาแล้ว ณ ภายในบุรี เหมือนนันทนวันของทวยเทพ หม่อมฉันทั้งหลายเบื่อหน่ายจึงพากันออกบวชเป็นภิกษุณี มีอุปาทานอยู่สองสามวัน ก็บรรลุถึงความดับทุกข์ทั้งหมดด้วยกัน หม่อมฉันทั้งหลาย อันชนเป็นอันมากนำจีวรบิณฑบาต เสนาสนะเภสัชปัจจัยเข้ามาสักการะบูชาแล้ว หม่อมฉันทั้งหลายเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาหม่อมฉันทั้งหลายได้ทำเสร็จแล้ว.

ทราบว่า ภิกษุณีผู้เคยเป็นขัตติยกัญญา ๑๘,๐๐๐ มีพระยสวดีเถรีเป็นหัวหน้า ได้กล่าวคาถานี้เฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาค ด้วยประการฉะนี้แล.

จบอปทานแห่งพระเถรีพระธิดากษัตริย์ ๑๘,๐๐๐.

จูฬาสีติสหสฺสานิ พฺราหฺมณกุลสมฺภวา ๑

สุขุมาลหตฺถปาทา ปุเร ตุยฺหํ มหามุเน ฯ

เวสฺส สุทฺทกุเล ชาตา เทวา นาคา จ กินฺนรา

จตุทฺทีปา พหู กญฺญา ปุเร ตุยฺหํ มหามุเน ฯ

กาจิ ๒ ปพฺพชิตา อตฺถิ สพฺพทสฺสาวิโน พหู

เทวา จ กินฺนรา นาคา พุชฺฌิสฺสนฺติ ๓ อนาคเต ฯ

อนุโภตฺวา ยสํ สพฺพํ ปตฺวาน สพฺพสมฺปทา

ตุมฺหํ ๑ ปสาทํ ปฏิลทฺธา พุชฺฌิสฺสนฺติ อนาคเต ฯ

อเมฺห พฺราหฺมณธีตา ตุ พฺรหฺมญฺญกุลสมฺภวา

ลกฺขณา ๒ จ มหาวีร ปาเท วนฺทาม จกฺขุมา ฯ

อุปาหตา ภวา สพฺเพ มูลตณฺหา สมูหตา

สมุจฺฉินฺนา อนุสยา ปุญฺญสงฺขารทาลิตา ฯ

สมาธิโคจรา สพฺพา สมาปตฺติวสี ตถา ๓

ฌาเนน ธมฺมรติยา วิหริสฺสาม โน สทา ฯ

ภวเนตฺติ อวิชฺชา จ สงฺขาราปิ จ เขปิตา

สุทุทฺทสํ ปทํ คนฺตฺวา อนุชานิมฺห ๔ นายก ฯ

อุปการา ๕ มมํ ตุเมฺห ทีฆรตฺตํ คตทฺธิโน

จตุนฺนํ ๖ สํสยํ เฉตฺวา สพฺพา คจฺฉถ ๗ นิพฺพุตึ ฯ

วนฺทิตฺวา มุนิโน ปาเท กตฺวา อิทฺธิวิกุพฺพนํ

กาจิ ทสฺเสนฺติ อาโลกํ อนฺธการํ ๘ ตถาปรํ ฯ

ทสฺเสนฺติ จนฺทสุริเย สาครญฺจ สมจฺฉกํ

สิเนรุํ ปริภณฺฑญฺจ ทสฺเสนฺติ ปาริฉตฺตกํ ฯ

ตาวตึสญฺจ ภวนํ ยามํ ทสฺเสนฺติ อิทฺธิยา

ตุสฺสิตา ๙ นิมฺมิตา เทวา วสวตฺตี มหิสฺสรา ฯ

พฺรหฺมาโน กาจิ ทสฺเสนฺติ จงฺกมญฺจ มหารหํ

พฺรหฺมวณฺณญฺจ มาเปตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺติ สุญฺญตํ ฯ

นานาวิกุพฺพนํ กตฺวา อิทฺธึ ทสฺสิย สตฺถุโน

ทสฺสยึสุ พลํ สพฺพา ปาเท วนฺทึสุ สตฺถุโน ฯ

อิทฺธีสุ จ วสี โหม ทิพฺพาย โสตธาตุยา

เจโตปริยญาณสฺส วสี โหม มหามุเน ฯ

ปุพฺเพนิวาสํ ชานาม ทิพฺพจกฺขุํ วิโสธิตํ

สพฺพาสวปริกฺขีณา นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว ฯ

อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ ปฏิภาเณ ตเถว จ

ญาณํ อมฺหํ มหาวีร อุปฺปนฺนํ ตว สนฺติเก ฯ

พุทฺธานํ โลกนาถานํ สงฺคมนฺเตหิ ๑ ทสฺสิตํ

อธิการา ๒ พหู อเมฺห ตุยฺหตฺถาย มหามุเน ฯ

ยํ อมฺหํ ๓ ปุริมํ กมฺมํ กุสลํ สร ตํ มุนิ

ตุยฺหตฺถาย มหาวีร ปุญฺญานุปจิตานิ โน ฯ

สตสหสฺเส อิโต กปฺเป ปทุมุตฺตโร มหามุนิ

ปุรํ หํสวตี นาม สมฺพุทฺธสฺส กุลาลยํ ๔ ฯ

ทฺวาเรน หํสวติยํ คงฺคา สนฺทติ สพฺพทา

อุพฺพาฬฺหา ๕ นทิยา ภิกฺขู คมนํ น ลภนฺติ เต ฯ

ทิวสํ เทฺว ๖ ตโย เจว สตฺตาหํ มาสิกํ ตโต

จาตุมาสมฺปิ สมฺปุณฺณํ คมนํ น ลภนฺติ เต ฯ

ตทา อหุ สตฺตสาโร ชชฺชิโย ๗ นาม รฏฺฐโก

โอรตีเร ๘ ภิกฺขโว ทิสฺวา เสตุํ ๙ คงฺคาย การยิ ฯ

ตทา สตสหสฺเสหิ เสตุํ คงฺคาย การยึ

สงฺฆสฺส ปาริเม ๑ ตีเร วิหารญฺจ อการยิ ฯ

อิตฺถิโย ปุริสา เจว อุจฺจานีจกุลานิ จ

ตสฺส เสตุํ วิหารํ ๒ จ สมภาคํ อกํสุ เต ฯ

อเมฺห อญฺเญ จ มนุชา วิปฺปสนฺเนน เจตสา

ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาทา นคเร ชนปเทสุ จ ฯท

อิตฺถี ปุมา กุมารา จ พหู เจว กุมาริกา

เสตุโน จ วิหารสฺส วาลุกา อากิรึสุ เต ฯ

วีถิสมฺมชฺชนํ กตฺวา กทลีปุณฺณฆฏทฺธชา ๓

ธูปํ ๔ จุณฺณญฺจ มาลญฺจ การํ กตฺวาน สตฺถุโน ฯ

เสตุวิหาเร กตฺวาน นิมนฺเตตฺวา วินายกํ

มหาทานํ ททิตฺวาน สมฺโพธึ อภิปตฺถยึ ฯ

ปทุมุตฺตโร มหาวีโร ครุโก ๕ สพฺพปาณินํ

อนุโมทนิยํ กตฺวา ๖ พฺยากาสิ มหามุนิ ฯ

สตสหสฺเส อติกฺกนฺเต กปฺโป เหสฺสติ ภทฺทโก

ภวาภเว สุขํ ๗ ลทฺธา ปาปุณิสฺสติ โพธิยํ ฯ

เย ๘ เกจิ หตฺถกมฺมญฺจ กตาวี นรนาริโย

อนาคตสฺมิ อทฺธาเน สพฺเพ เหสฺสนฺติ สมฺมุขา ฯ

เตน กมฺมวิปาเกน เจตนาปณิธีหิ จ

อุปฺปนฺนา เทวภวเน ๙ ตุยฺหนฺเต ๑๐ ปริจาริกา ฯ

ทิพฺพสุขํ อสงฺเขยฺยํ มานุสญฺจ อสงฺขิยํ

อนุโภนฺติ ๑ จิรํ กาลํ สํสริตฺวา ภวาภเว ฯ

สตสหสฺเส อิโต กปฺเป สุกตํ กมฺมสมฺปทํ

สุขุมาลิมนุสฺเสสุ ๒ อโถ เทวปุเร วเร ฯ

รูปโภคยสญฺเจว ๓ อโถ กิตฺติสุขํ ปิยํ

ลภาม สตตํ สพฺพํ สุกตํ กมฺมสมฺปทํ ฯ

ปจฺฉิเม ภวสมฺปตฺเต ชายาม ๔ พฺราหฺมเณ กุเล

สุขุมาลหตฺถปาทา สกฺยปุตฺตนิเวสเน ฯ

สพฺพกาลมฺปิ ปฐวึ น ปสฺสาม นลงฺกตํ

จิกฺขลฺลํ ๕ ภูมึ คมนํ น ปสฺสาม มหามุนิ ฯ

อคาราวสนฺเต อเมฺห สกฺการํ สพฺพกาลิกํ

อุปเนนฺติ สทา สพฺพํ ปุพฺพกมฺมผเลน ๖ โน ฯ

อคารํ ปชหิตฺวาน ปพฺพชิตฺวานคาริยํ

สํสารปถํ นิติณฺณา นตฺถิ ๗ ทานิ ปุนพฺภโว ฯ

จีวรํ ปิณฺฑปาตญฺจ ปจฺจยํ สยนาสนํ

อุปเนนฺติ สทา อเมฺห สหสฺสานิ ตโต ตโต ฯ

กิเลสา ฌาปิตามฺหากํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหราม อนาสวา ฯ

สฺวาคตํ วต โน อาสิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ จตุราสีติ พฺราหฺมณกญฺญาภิกฺขุนีสหสฺสานิ ภควโต สมฺมุขา

อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

จตุราสีติสหสฺสพฺราหฺมณกญฺญาเถรีนํ อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. พฺราหฺมญฺญกุลสมฺภวา ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ ๒ ยุ. เกจิ ฯ อิโต ปรํ

อีทิสเมว ฯ ๓ ม. ยุ. ผุสิสฺสนฺติ ฯ

๑ ยุ. ตฺวยิ ฯ ๒ ม. ยุ. เปกฺขโต โน ... ฯ ๓ ม. กตา ฯ ๔ ม. อนุชานาถ ฯ

๕ ม. ยุ. กตาวิโน ฯ ๖ ยุ. พหุนฺนํ ฯ ๗ ม. คจฺฉนฺตุ ฯ ๘ ม. อนฺธการมถาปรา ฯ

๙ ม. ตุสิตํ นิมฺมิเต เทเว ฯ

๑ ม. สงฺคมํ โน นิทสฺสิตํ ฯ ยุ. สงฺคมํ เต นิทสฺสิ ฯ ๒ ม. อธิการํ พหุํ อมฺหํ ฯ

๓ ม. ยํ อเมฺหหิ กตํ กมฺมํ ฯ ๔ ม. ยุ. กุลาสยํ ฯ ๕ ยุ. อุทฺทาลนทิวา ภิกฺขุ ฯ

๖ โป. ทิวญฺเจว รตฺติยา เจว ฯ ๗ ม. ยุ. ชฏิโล ฯ ๘ ม. ยุ. โอรุทฺเธ ฯ

๙ โป. ยุ. เสตุโน สตฺต ... ฯ

๑ ม. ยุ. โอริเม ฯ ๒ ยุ. วิหาเร ฯ ๓ ม. กทลีปุณฺณฆเฏ ธเช ฯ ยุ. กทลีปุณฺณกุฏธชา ฯ

๔ ยุ. ธูม... ฯ ๕ ม. ยุ. ตารโก ฯ ๖ ม. ยุ. กาสิ ชฏิลสฺส ฯ ๗ ม. ยุ. นุโภตฺวาน ฯ

๘ ม. กาจิ หตฺถปริกมฺมํ ฯ ยุ. เกจิ หตฺถปทํ กมฺมํ ฯ ๙ ม. ยุ. เทวภวนํ ฯ

๑๐ ม. ตา ฯ

๑ ม. ตุยฺหํ เต ปริจาเรม สํสริมฺห ภวาภเว ฯ ยุ. ตุยฺหํ โว ปริจาเร จ ฯ

๒ ม. ยุ. ... มนุสฺสานํ ฯ ๓ ม. รูปโภคยเสเจว อโถ กิตฺตึ จ สกฺกตํ ฯ

๔ ม. ชาตามฺห ฯ โป. ยุ. อชาตา ฯ ๕ ม. จิกฺขลฺลภูมิมสุจึ ฯ ๖ ยุ. ...ผลํ กโต ฯ

๗ ม. วีตราคา ภวามเส ฯ

ข้าแต่พระมุนี หม่อมฉันทั้งหลายมีสมภพในสกุลพราหมณ์จำนวน๘๔,๐๐๐ มีมือและเท้าละเอียดอ่อน เกิดในศาสนาของพระองค์ข้าแต่พระมหามุนี หญิงที่เกิดในเวสสสกุล และสุททสกุล เทวดานาค กินนร และที่อยู่ในทวีปทั้งสี่มีมาก เกิดในศาสนาของพระองค์หญิงบางพวกบวชแล้ว มีความเห็นธรรมทั้งปวงก็มีมาก พวกเทวดากินนร นาค จักตรัสรู้ในอนาคต ชนทั้งหลายได้เสวยเกียรติยศทั้งปวง มั่งคั่งด้วยสรรพสมบัติได้ความเลื่อมใสในพระองค์ จักตรัสรู้ในอนาคต ข้าแต่พระมหาวีรเจ้าผู้มีพระจักษุ ส่วนหม่อมฉันทั้งหลายเกิดในสกุลพราหมณ์ เป็นธิดาของพราหมณ์ เป็นผู้มีโชคดีขอถวายบังคมพระยุคลบาท หม่อมฉันทั้งหลายกำจัดภพทั้งหมดแล้วถอนตัณหาอันเป็นรากเง่าขึ้นแล้ว ตัดอนุสัยขาดแล้ว ทำลายสังขารคือบุญหมดแล้ว หม่อมฉันทั้งปวงมีสมาธิเป็นโคจรชำนาญในสมาบัติ จักอยู่ด้วยฌานและความยินดีในธรรมทุกเมื่อ ข้าแต่พระองค์ผู้นายก หม่อมฉันทั้งหลายยังตัณหาที่นำไปสู่ภพ อวิชชา และแม้สังขารให้สิ้นไปแล้ว บรรลุถึงบทที่แสนยากจะเห็นได้แล้วทราบอยู่.

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า

ท่านทั้งปวงมีอุปการะแก่เราผู้เดินทางไกลตลอดกาลนานมา จงตัดความสงสัยของบริษัทสี่แล้วจึงถึงความดับทุกข์เถิด.

พระเถรีเหล่านั้น ถวายบังคมพระยุคลบาทของพระมุนีแล้วแสดงฤทธิ์ต่างๆ บางพวกแสดงแสงสว่าง บางพวกแสดงมืด บางพวกแสดงพระจันทร์ พระอาทิตย์ บางพวกแสดงทะเล พร้อมด้วยปลาบางพวกแสดงเขาสิเนรุ บางพวกแสดงเขาสัตตบริภัณฑ์ บางพวกแสดงต้นปาริฉัตตกะ บางพวกแสดงภพดาวดึงส์ บางพวกแสดงภพยามาด้วยฤทธิ์บางพวกแสดงเป็นเทวดาชาวดุสิต บางพวกแสดงเป็นเทวดาชาวนิมมานรดี บางพวกแสดงเป็นเทวดาชาวปรนิมมิตวสวัตดีมีอิสระมาก บางพวกแสดงเป็นพรหม บางพวกแสดงที่จงกรมอันควรแก่ค่ามาก บางพวกนิรมิตเพศเป็นพรหมแสดงสุญญตธรรม พระเถรีทั้งปวงครั้นแสดงฤทธิ์มีชนิดต่างๆ แล้วก็แสดงกำลังถวายพระศาสดา ครั้นแล้ว ก็ถวายบังคมพระยุคลบาทกราบทูลว่า

ข้าแต่พระมหามุนีหม่อมฉันทั้งหลายเป็นผู้มีความชำนาญในฤทธิ์ มีความชำนาญในทิพโสตธาตุ มีความชำนาญในเจโตปริยญาณ รู้บุพเพนิวาสญาณและทิพจักษุอันหมดจดวิเศษ มีอาสวะทั้งปวงสิ้นไปแล้ว บัดนี้ ภพใหม่มิได้มีอีก ข้าแต่พระมหาวีรเจ้าหม่อมฉันทั้งหลายมีญาณในอรรถะธรรมะนิรุตติ และปฏิภาณเกิดขึ้นแล้วในสำนักของพระองค์ ความสมาคมกับพระพุทธเจ้าทั้งหลายผู้เป็นนาถะของโลก พระองค์ทรงแสดงแล้ว

ข้าแต่พระมหามุนีหม่อมฉันทั้งหลายมีอธิการเป็นอันมาก เพื่อประโยชน์แก่พระองค์ข้าแต่พระมุนีมหาวีรเจ้า ขอพระองค์จงทรงระลึกถึงกุศลกรรมก่อนของหม่อมฉันทั้งหลาย หม่อมฉันทั้งหลายก่อสร้างบุญก็เพื่อประโยชน์แก่พระองค์ ในกัปที่หนึ่งแสนแต่ภัทรกัปนี้พระมหามุนีพระนามว่าปทุมุตระ เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว พระนครหงสวดีเป็นที่อยู่อาศัยแห่งสกุลของพระสัมพุทธเจ้า มีแม่น้ำคงคาไหลผ่านทางประตูพระนครหงสวดี ในกาลทั้งปวงภิกษุทั้งหลายเดือดร้อนเพราะแม่น้ำไปไหนไม่ได้ น้ำเต็มเปี่ยมวันหนึ่งบ้าง สองวันบ้าง สามวันบ้างสัปดาห์หนึ่งบ้าง เดือนหนึ่งบ้าง สี่เดือนบ้าง ภิกษุเหล่านั้นจึงไปไม่ได้

ครั้งนั้น รัฐบุรุษผู้หนึ่งมีนามว่าชัชชิยะ มีทรัพย์เป็นสาระของประโยชน์ของตนเห็นภิกษุทั้งหลาย ได้ให้นายช่างจัดสร้างสะพานที่ฝั่งนี้แห่งแม่น้ำคงคา ครั้งนั้นประชาชน ให้นายช่างสร้างสะพานที่แม่น้ำคงคาด้วยทรัพย์หลายแสนและรัฐบุรุษนั้น ได้ให้นายช่างสร้างวิหารที่ฝั่งโน้นถวายแก่สงฆ์ สตรี บุรุษ สกุลสูงและต่ำเหล่านั้น ได้ ให้สร้างสะพานและวิหาร ให้มีส่วนเท่ากันกับของรัฐบุรุษนั้นหม่อมฉันทั้งหลายและมนุษย์เหล่าอื่น ในพระนครและในชนบท มีจิตเลื่อมใส ย่อมเป็นธรรมทายาทแห่งพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น สตรี บุรุษ กุมารและกุมารีมากด้วยกันต่างก็ขนเอาทรายมาเกลี่ยลงที่สะพานและวิหาร กวาดถนนแล้วยกต้นกล้วยหม้อมีน้ำเต็มและธงขึ้น

จัดธูป จุรณ และดอกไม้เป็นสักการะแด่พระศาสดา ครั้นสร้างสะพานและวิหารแล้ว นิมนต์พระพุทธเจ้าถวายมหาทานแล้วปรารถนาความตรัสรู้ พระมหามุนีปทุมุตระมหาวีรเจ้าผู้เป็นที่เคารพแห่งสรรพสัตว์ ทรงทำอนุโมทนาแล้ว ตรัสพยากรณ์ว่า เมื่อแสนกัปล่วงไปแล้ว จึงมีภัทรกัป บุรุษนี้ได้ความสุขในภพน้อยภพใหญ่แล้ว จักบรรลุโพธิญาณ บุรุษและสตรีที่ทำหัตถกรรมทั้งหมด จักมีในที่เฉพาะหน้าในอนาคตกาล ด้วยวิบากแห่งกรรมนั้นและด้วยการตั้งเจตน์จำนงไว้ ประชาชนเหล่านั้นเกิดในเทวโลกแล้ว เป็นบริจาริกาแห่งพระองค์ เสวยทิพยสุขและมนุษยสุขมากมายท่องเที่ยวไปในภพน้อยภพใหญ่ตลอดกาลนาน ในกัปที่หนึ่งแสนแต่ภัทรกัปนี้

หม่อมฉันทั้งหลายมีกุศลกรรมอันทำดีแล้ว ย่อมได้รูปสมบัติ โภคสมบัติ ยศ ความสรรเสริญและความสุขเป็นที่รัก ซึ่งเป็นผลที่ปรารถนาทั้งปวงเนืองๆ ในหมู่มนุษย์ที่ละเอียดอ่อน และในเทวโลก ในภพนี้ซึ่งเป็นภพหลัง หม่อมฉันทั้งหลายเกิดในสกุลพราหมณ์ มีมือและเท้าละเอียดอ่อน และได้มาในพระพุทธศาสนาซึ่งเป็นดังว่าพระนิเวศน์แห่งพระศากยบุตรข้าแต่พระมหามุนี หม่อมฉันทั้งหลายย่อมไม่เห็นแผ่นดินที่เขาไม่ตกแต่ง และไม่เห็นภาคพื้นที่เป็นทางเดินลื่น แม้ตลอดกาลทั้งปวงเมื่อหม่อมฉันทั้งหลายอยู่ในอคารสถาน ประชุมชนก็นำสักการะทุกอย่างมาให้ตลอดกาลทั้งปวงเพราะผลแห่งกุศลกรรมในกาลก่อนหม่อมฉันทั้งหลายละอคารสถานแล้ว บวชเป็นภิกษุณีข้ามทางสงสารได้แล้ว บัดนี้ภพใหม่มิได้มีอีก พวกทายกทายิกาหลายพันแต่ที่นั้นๆ นำจีวร บิณฑบาต เสนาสนะและเภสัชปัจจัยมาให้เสมอไป หม่อมฉันทั้งหลายเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาหม่อมฉันทั้งหลายได้ทำเสร็จแล้ว.

ทราบว่า ภิกษุณีบุตรีพราหมณ์ ๘๔,๐๐๐ ได้กล่าวคาถาเหล่านี้เฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาค ด้วยประการฉะนี้แล.

จบอปทานแห่งพระเถรีบุตรีพราหมณ์ ๘๔,๐๐๐.

นคเร อรุณวติยา อรุโณ นาม ขตฺติโย

ตสฺส รญฺโญ อหํ ภริยา เอกจฺจํ วาทยามหํ ฯ

รโหคตา นิสีทิตฺวา เอวํ จินฺเตสหํ ตทา

กุสลํ เม กตํ นตฺถิ อาทาย คมิยํ มม ฯ

มหาภิตาปํ กฏุกํ โฆรรูปํ สุทารุณํ

นิรยํ นูน คจฺฉามิ เอตฺถ เม นตฺถิ สํสโย ฯ

เอวาหํ จินฺตยิตฺวาน ปหํเสตฺวาน มานสํ

ราชานํ อุปคนฺตฺวาน อิทํ วจนมพฺรวึ ฯ

อิตฺถี นาม มยํ เทว ปุริสา น ๑ ภวาม โน

เอกํ เม สมณํ เทหิ โภชยิสฺสามิ ขตฺติย ฯ

อทาสิ เม ตทา ราชา สมณํ ภาวิตินฺทฺริยํ

ตสฺส ปตฺตํ คเหตฺวาน ปรมนฺเนน ปูรยึ ฯ

ปูเรตฺวา ปรมํ อนฺนํ สห ๑ สุคนฺธเลปนํ

มหาเจเลน ฉาเทตฺวา อทาสึ ตุฏฺฐมานสา ฯ

เตน กมฺเมน สุกเตน เจตนาปณิธีหิ จ

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสํ อคญฺฉหํ ฯ

สหสฺสเทวราชูนํ มเหสิตฺตมการยึ

สหสฺสจกฺกวตฺตีนํ มเหสิตฺตมการยึ ฯ

ปเทสรชฺชํ วิปุลํ คณนาโต อสงฺขยํ

นานาวิธํ พหุํ อญฺญํ ๒ ตสฺส กมฺมผลํ ตโต ฯ

อุปฺปลสฺเสว เม วณฺโณ อภิรูปา สุทสฺสนา

อิตฺถี สพฺพงฺคสมฺปนฺนา อภิชาตา ชุตินฺธรา ฯ

ปจฺฉิเม ภวสมฺปตฺเต อชายึ สากิเย กุเล

นารีสหสฺสปาโมกฺขา สุทฺโธทนสุตสฺสหํ ฯ

นิพฺพินฺทิตฺวา อคาเรหํ ปพฺพชึ อนคาริยํ

สตฺตมีรตฺติมปฺปตฺตา ๓ จตุสจฺจํ อปาปุณึ ฯ

จีวรํ ปิณฺฑปาตญฺจ ปจฺจยํ สยนาสนํ

ปริเมตุํ น สกฺโกมิ ปิณฺฑปาตสฺสิทํ ผลํ ฯ

ยํ มยฺหํ ปุริมํ ๔ กมฺมํ กุสลํ สรเส มุนิ

ตุยฺหตฺถาย มหาวีร ปริจตฺตํ พหุํ มยา ๕ ฯ

เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป ยํ ทานมททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ปิณฺฑปาตสฺสิทํ ผลํ ฯ

ทุเว คตี ปชานามิ เทวตฺตํ อถ มานุสํ

อญฺญํ คตึ น ชานามิ ปิณฺฑปาตสฺสิทํ ผลํ ฯ

อุจฺเจ กุเล ปชานามิ มหาสาเล ๑ มหทฺธเน

อญฺเญ กุเล น ชานามิ ปิณฺฑปาตสฺสิทํ ผลํ ฯ

ภวาภเว สํสริตฺวา สุกฺกมูเลน โจทิตา

อมนาปํ น ปสฺสามิ โสมนสฺสสฺสิทํ ๒ ผลํ ฯ

อิทฺธีสุ จ วสี โหมิ ทิพฺพาย โสตธาตุยา

เจโตปริยญาณสฺส วสี โหมิ มหามุนิ ฯ

ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ ทิพฺพจกฺขุํ วิโสธิตํ

สพฺพาสวปริกฺขีณา นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว ฯ

อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ ปฏิภาเณ ตเถว จ

ญาณํ มม มหาวีร อุปฺปนฺนํ ตว สนฺติเก ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสวา ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อุปฺปลทายิกา ภิกฺขุนี ภควโต สมฺมุขา อิมา

คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

อุปฺปลทายิกาเถริยา อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ...นิตฺตรา อหุ ฯ โป. ยุ. ปุริสาน ภรา มยํ ฯ

๑ โป. สหคนฺธวิเลปนํ ฯ ยุ. สหสฺสํ คนฺธเลปนํ ฯ ๒ ยุ. ปุญฺญํ ฯ ๓ ม. ...

สมฺปตฺตา ฯ ๔ ม. ปูริตํ ฯ ๕ ยุ. มม ฯ

๑ ยุ. ตโย สาเล ฯ ๒ ม. ยุ. โสมนสฺส กตํ ผลํ ฯ

พระเถรีกราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า

มีกษัตริย์องค์หนึ่งพระนามว่าอรุณ ครองราชสมบัติในพระนครอรุณวดี หม่อมฉันเป็นมเหสีของท้าวเธอ บอกบุคคลบางคนว่าหม่อมฉันนั่งอยู่ในที่ลับคิดอย่างนี้ว่า กุศลที่เราจะเอาไปที่เราทำไว้ไม่มีเลย เราจะต้องไปสู่นรกอันมีความเร่าร้อนมาก ทั้งเผ็ดร้อนร้ายแรงแสนทารุณเป็นแน่ในเรื่องนี้เราไม่มีความสงสัยเลย ครั้นหม่อมฉันคิดอย่างนี้แล้ว ยังใจให้ร่าเริงเข้าไปเฝ้าพระราชสวามีแล้ว กราบทูลว่า ข้าแต่พระขัตติยาธิบดีผู้ประเสริฐ หม่อมฉันเป็นสตรี จะไม่เคยเป็นบุรุษมิได้มี ขอพระองค์ได้โปรดประทานสมณะองค์หนึ่งแก่หม่อมฉันเถิด หม่อมฉันจักนิมนต์ท่านให้ฉัน ครั้งนั้นพระราชาได้ประทานสมณะองค์หนึ่งผู้อบรมอินทรีย์แล้วแก่หม่อมฉัน หม่อมฉันมีใจยินดีรับบาตรของท่านมาแล้ว เอาภัตตาหารอย่างประณีตใส่จนเต็ม ครั้นแล้วได้ถวายผ้าผืนใหญ่ให้ท่านครอง แล้วได้ถวายบาตรนั้น พร้อมด้วยดอกไม้มีกลิ่นหอมและน้ำมันเครื่องไล้ทาอย่างดีด้วยกุศลกรรมที่ได้ทำไว้แล้วนั้น และด้วยการตั้งเจตน์จำนงไว้หม่อมฉันละร่างกายมนุษย์แล้วได้ไปภพดาวดึงส์ ได้ครองตำแหน่งพระมเหสีแห่งเทวราชหนึ่งพันองค์ได้ครองตำแหน่งพระมเหสีแห่งพระเจ้าจักรพรรดิหนึ่งพันองค์ และครองตำแหน่งพระมเหสีแห่งพระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์โดยจะคณานับมิได้ ทั้งได้ศุภผลอื่นมีอย่างต่างๆ มากมายซึ่งเป็นผลกรรมแห่งบิณฑบาตในคราวนั้นหม่อมฉันมีสีกายเหมือนดอกบัว เป็นหญิงมีรูปงาม น่าดู น่าชมถึงพร้อมด้วยองค์สมบัติทั้งปวงเป็นอภิชาตสตรี ทรงไว้ซึ่งความเปล่งปลั่งในภพนี้ซึ่งเป็นภพหลัง หม่อมฉันเกิดในศากิยสกุล เป็นธิดาแห่งพระเจ้าสุทโธนมหาราช เป็นหัวหน้าแห่งนารีหนึ่งพันเบื่อหน่ายในอาคารสถาน จึงออกบวชเป็นภิกษุณีถึงราตรีที่ ๗ ก็ได้บรรลุจตุราริยสัจ หม่อมฉันไม่สามารถจะประมาณจีวร บิณฑบาตเสนาสนะ และเภสัชปัจจัย ที่ทายกทายิกานำมาถวายได้ นี้เป็นผลแห่งบิณฑบาต ข้าแต่พระมุนีมหาวีรเจ้า ขอพระองค์พึงทรงระลึกถึงกุศลกรรมครั้งก่อนของหม่อมฉัน หม่อมฉันสละวัตถุทานเป็นอันมากเพื่อประโยชน์แก่พระองค์ ในกัปที่ ๙๑ แต่กัปนี้ หม่อมฉันได้ถวายทานใดในครั้งนั้น ด้วยผลแห่งทานนั้น หม่อมฉันไม่รู้สึกทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งบิณฑบาตทาน หม่อมฉันรู้จักคติสอง คือเทวดา หรือมนุษย์ มิได้รู้จักคติอื่นเลย นี้เป็นผลแห่งบิณฑบาตทานรู้จักแต่สกุลสูงซึ่งเป็นสกุลมหาศาลมีทรัพย์มาก มิได้รู้จักสกุลอื่นนี่เป็นผลแห่งบิณฑบาตทาน หม่อมฉันท่องเที่ยวไปในภคน้อยภพใหญ่ อันกุศลมูลตักเตือนแล้ว ย่อมไม่เห็นสิ่งที่ไม่พอใจเลย นี้เป็นผลแห่งโสมนัส ข้าแต่พระมหามุนี หม่อมฉันเป็นผู้มีความชำนาญในฤทธิ์ มีความชำนาญในทิพโสตธาตุ มีความชำนาญในเจโตปริยญาณ ย่อมรู้ปุพเพนิวาสญาณและทิพจักษุอันหมดจดวิเศษมีอาสวะทั้งปวงสิ้นไปแล้ว บัดนี้ ภพใหม่มิได้มีอีก ข้าแต่พระมหาวีรเจ้า หม่อมฉันมีญาณในอรรถะ ธรรมะ นิรุตติและปฏิญาณเกิดขึ้นแล้วในสำนักของพระองค์ ดิฉันเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาดิฉันได้ทำเสร็จแล้ว.

ทราบว่า พระอุปลทายิกาภิกษุณีได้กล่าวคาถาเหล่านี้เฉพาะพระพักตร์ พระผู้มีพระภาคด้วยประการฉะนี้แล.

จบอุปลทายิกาเถริยาปทาน.

ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน สพฺพธมฺมาน ปารคู

อิโต สตสหสฺสมฺหิ กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก ฯ

ตทาหํ หํสวติยา ชาตามจฺจกุเล อหุ

นานารตนปชฺโชเต อิทฺเธ ผีเต มหทฺธเน ฯ

ปิตุนา สห คนฺตฺวาน มหาชนปุรกฺขตา

ธมฺมํ พุทฺธสฺส สุตฺวาน ปพฺพชึ อนคาริยํ ฯ

ปพฺพชิตฺวาน กาเยน ปาปกมฺมํ วิวชฺชยึ

วจีทุจฺจริตํ หิตฺวา อาชีวํ ปริโสธยึ ฯ

พุทฺเธ ปสนฺนา ธมฺเม จ สงฺเฆ จ ติพฺพคารวา

สทฺธมฺมสฺสวเน ยุตฺตา พุทฺธทสฺสนสาลยา ๑ ฯ

อคฺคํ สทฺธาธิมุตฺตานํ ๒ อสฺโสสึ ภิกฺขุนึ ตทา

ตํ ฐานํ ปตฺถยิตฺวาน ติสฺโส สิกฺขา อปูรยึ ฯ

ตโต มํ สุคโต อาห กรุณานุคตาสโย

ยสฺส สทฺธา ตถาคเต อจลา สุปติฏฺฐิตา ฯ

สีลญฺจ ยสฺส กลฺยาณํ อริยกนฺตํ ปสํสิตํ

สงฺเฆ ปสาโท ยสฺสตฺถิ อุชุภูตญฺจ ทสฺสนํ ฯ

อทลิทฺโทติ ตํ อาหุ อโมฆํ ตสฺส ชีวิตํ

ตสฺมา สทฺธญฺจ สีลญฺจ ปสาทํ ธมฺมทสฺสนํ ฯ

อนุยุญฺเชถ เมธาวี สรํ พุทฺธานํ สาสนํ

ตํ สุตฺวาหํ ปมุทิตา อปุจฺฉึ ปณิธึ มม ฯ

ตทา อโนโม อมิโต พฺยากริตฺถ วินายโก

พุทฺธสฺส ๑ ปสนฺโน กลฺยาณี ลจฺฉเสตํ สุปตฺถิตํ ฯ

สตสหสฺเส อิโต กปฺเป โอกฺกากกุลสมฺภโว

โคตโม นาม นาเมน สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ ฯ

ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาทา โอรสา ธมฺมนิมฺมิตา

สิงฺคาลกสฺส ยา ๒ มาตา เหสฺสติ สตฺถุ สาวิกา ฯ

ตํ สุตฺวา มุทิตา หุตฺวา ยาวชีวํ ตทา ชินํ

เมตฺตจิตฺตา ปริจรึ ปฏิปตฺตีหิ นายกํ ฯ

เตน กมฺเมน สุกเตน เจตนาปณิธีหิ จ

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสํ อคญฺฉหํ ฯ

ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ คิริพฺพชปุรุตฺตเม

ชาตา เสฏฺฐิกุเล ผีเต มหารตนสญฺจเย ฯ

ปุตฺโต สิงฺคาลโก นาม มมาสิ ๓ วิปเถ รโต

ทิฏฺฐิคหณปกฺขนฺโน ทิสาปูชนตปฺปโร ฯ

นานาทิสา นมสฺสติ ๔ ปิณฺฑาย นครํ วชํ

ตํ ทิสฺวา อวทิ พุทฺโธ มคฺเค ฐตฺวา วินายโก ฯ

ตสฺส เทสยโต ธมฺมํ ปนาโท วิมฺหโย ๕ อหุ

เทฺวโกฏินรนารีนํ ธมฺมาภิสมโย อหุ ฯ

ตทา ตํ ๑ ปริสํ คนฺตฺวา สุตฺวา สุคตภาสิตํ

โสตาปตฺติผลํ ปตฺวา ปพฺพชึ อนคาริยํ ฯ

น จิเรเนว กาเลน พุทฺธทสฺสนสาลยา

อนุสฺสตึ ตํ ภาเวตฺวา อรหตฺตํ อปาปุณึ ฯ

ทสฺสนตฺถาย พุทฺธสฺส สพฺพทา จ วชามหํ

อติตฺตาเยว ปสฺสามิ รูปํ นยนนนฺทนํ ฯ

สพฺพปารมิสมฺภูตํ ลกฺขินิลยนํ ปรํ ๒

รูปํ สพฺพสุภากิณฺณํ อติตฺตา วิหรามหํ ๓ ฯ

ชิโน ตสฺมึ คุเณ ตุฏฺโฐ เอตทคฺเค ฐเปสิ มํ

สิงฺคาลกสฺส ยา มาตา อคฺคา สทฺธาธิมุตฺติกา ๔ ฯ

อิทฺธีสุ จ วสี โหมิ ทิพฺพาย โสตธาตุยา

เจโตปริยญาณสฺส วสี โหมิ มหามุเน ฯ

ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ ทิพฺพจกฺขุํ วิโสธิตํ

สพฺพาสเว ๕ ปริญฺญาย นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว ฯ

อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ ปฏิภาเณ ตเถว จ

ญาณํ มม มหาวีร อุปฺปนฺนํ ตว สนฺติเก ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสวา ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ สิงฺคาลมาตา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

สิงฺคาลมาตาเถริยา อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. ...ลาลสา ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ ๒ โป. ยุ. องฺควิมุตฺตานํ ฯ

๑ ม. ยุ. พุทฺเธ ปสนฺนา ฯ ๒ ม. ยุ. มาตาติ ฯ ๓ ยุ. มตาสี ฯ

๔ ม. ยุ. นมสฺสนฺตํ ฯ ๕ โป. วิสโย ฯ ยุ. วิสเย ฯ

๑ ม. ตทาหํ ฯ ๒ ม. ยุ. วรํ ฯ ๓ ยุ. ภยามหํ ฯ ๔ ยุ. สงฺควิมุตฺติกา ฯ

๕ ม. ยุ. สพฺพาสวปริกฺขีณา ฯ

ในกัปที่หนึ่งแสนแต่ภัทรกัปนี้ พระพิชิตมารผู้เป็นนายกของโลกพระนามว่าปทุมุตระ ทรงรู้จบธรรมทั้งปวงเสด็จอุบัติขึ้นแล้ว ครั้งนั้นดิฉันเกิดในสกุลอำมาตย์ที่รุ่งเรืองด้วยรัตนะต่างๆ เป็นตระกูลมั่งคั่ง เจริญ มีทรัพย์มาก ในพระนครหงสวดี ดิฉันมีมหาชนเป็นบริวารไปกับบิดา ได้ฟังธรรมของพระพุทธเจ้าแล้วออกบวชเป็นภิกษุณี ครั้นบวชแล้ว เว้นบาปกรรมทางกาย ละวจีทุจริตชำระอาชีวะบริสุทธิ์ มีความเลื่อมใสเพราะเคารพมากในพระพุทธเจ้าพระธรรม และพระสงฆ์ ขวนขวายในการฟังธรรม มีความเห็นพระพุทธเจ้าเป็นปกติ ในครั้งนั้น ดิฉันได้ฟังภิกษุณีองค์หนึ่งซึ่งเป็นผู้เลิศกว่าภิกษุณีทั้งหลาย ฝ่ายสัทธาธิมุติ จึงปรากฏตำแหน่งนั้นแล้วได้บำเพ็ญไตรสิกขา

ครั้งนั้น พระสุคตเจ้าผู้มีพระอัธยาศัยประกอบด้วยกรุณา ตรัสกะดิฉันว่าบุคคลผู้มีศรัทธาไม่หวั่นไหว ตั้งมั่นดีในพระตถาคต มีศีลงามที่พระอริยะรักใคร่สรรเสริญ มีความเลื่อมใสในพระสงฆ์ มีความเห็นตรง นักปราชญ์เรียกผู้นั้นว่า เป็นผู้ไม่ขัดสน ชีวิตของผู้นั้นไม่เป็นหมัน เพราะฉะนั้น บุคคลผู้มีปัญญา เมื่อระลึกถึงคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย พึงหมั่นประกอบศรัทธา ศีล ความเลื่อมใสและความเห็นธรรม ดิฉันได้ฟังพระพุทธดำรัสนั้นแล้ว มีความเบิกบานใจ ได้ทูลถามถึงความปรารถนาดีของดิฉัน ครั้งนั้นพระสุคตเจ้าผู้นำชั้นพิเศษผู้มีปัญญาไม่ทราม มีพระคุณนับไม่ถ้วน ทรงพยากรณ์ว่าท่านเลื่อมใสในพระพุทธเจ้า มีธรรมงาม จักได้ตำแหน่งนั้นที่ท่านปรารถนาดีแล้วในกัปที่หนึ่งแสนแต่กัปนี้

พระศาสดาพระนามว่าโคดม มีสมภพในวงศ์พระเจ้าโอกกากราช จักเสด็จอุบัติขึ้นในโลก ท่านจักได้เป็นธรรมทายาทแห่งพระศาสดาพระองค์นั้น จักเป็นโอรสอันธรรมนิรมิต เป็นมารดาแห่งสิงคาลมาณพ จักได้เป็นสาวิกาของพระศาสดาครั้งนั้น ดิฉันได้ฟังพระพุทธพยากรณ์นั้นแล้ว มีความยินดี มีจิตประกอบด้วยเมตตา บำรุงพระพิชิตมารผู้เป็นนายกของโลก ด้วยความปฏิบัติทั้งหลาย จนสิ้นชีวิต ด้วยกุศลกรรมที่ได้ทำไว้แล้วนั้นและด้วยการตั้งเจตน์จำนงไว้ ดิฉันละร่างกายมนุษย์แล้ว ได้ไปสู่สวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ในภพหลังครั้งนี้ ดิฉันเกิดในสกุลเศรษฐีมีความเจริญ สั่งสมรัตนะไว้มาก ในพระนครราชคฤห์อันอุดม บุตรของดิฉันชื่อสิงคาลมณพ ยินดีในทางผิดแล่นไปสู่ทิฏฐิอันรกชัฏ มีการบูชาทิศเป็นเบื้องหน้า ย่อมไหว้ทิศต่างๆ

พระพุทธเจ้าผู้นำชั้นพิเศษ เสด็จเข้าไปสู่พระนครราชคฤห์เพื่อทรงรับบิณฑบาต ทอดพระเนตรเห็นบุตรของดิฉันแล้ว ประทับอยู่ที่หนทาง ตรัสแสดงธรรมแก่บุตรของดิฉัน แต่เขายังมีความเห็นผิดอยู่อย่างเดิม ธรรมาภิสมัยได้มีแก่บุรุษและสตรี ๒ โกฏิครั้งนั้นดิฉันไปในที่ประชุมนั้นได้ฟังสุคตภาษิตแล้ว ได้บรรลุโสดาปัตติผลแล้วออกบวชเป็นภิกษุณี ได้เห็นพระพุทธเจ้าเป็นปกติเจริญพุทธานุสสติอยู่ไม่นาน ก็ได้บรรลุอรหัตผล ดิฉันได้เห็นพระพุทธเจ้าอยู่ร่ำไปมิได้เบื่อชมพระรูปเป็นที่เพลินตา เป็นพระรูปที่เกิดแต่พระบารมีทั้งปวง เป็นดังว่าเรือนหลวงที่ประกอบด้วยสิริมีพระลักษณะงามทั่วไป พระพิชิตมารโปรดในคุณสมบัตินั้น

จึงทรงตั้งดิฉันไว้ในตำแหน่งเอตทัคคะว่า ภิกษุณีมารดาของสิงคาลมาณพเป็นผู้เลิศกว่าภิกษุณีทั้งหลายฝ่ายสัทธาธิมุต ข้าแต่พระมหามุนีหม่อมฉันเป็นผู้มีความชำนาญในฤทธิ์ มีความชำนาญในทิพโสตธาตุมีความชำนาญในเจโตปริยญาณ ย่อมรู้ปุพเพนิวาสญาณและทิพจักษุอันหมดจดวิเศษ กำหนดรู้อาสวะทั้งปวงแล้ว บัดนี้ ภพใหม่มิได้มีอีก ข้าแต่พระมหาวีรเจ้า หม่อมฉันมีญาณในอรรถะ ธรรมะนิรุตติ และปฏิภาณ เกิดขึ้นในสำนักของพระองค์ ดิฉันเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาดิฉันได้ทำเสร็จแล้ว.

ทราบว่า ท่านพระภิกษุณีมารดาสิงคาลมาณพได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบสิงคาลมาตาเถริยาปทาน.

เอกนวุเต อิโต กปฺเป วิปสฺสี นาม นายโก

อุปฺปชฺชิ จารุนยโน สพฺพธมฺมวิปสฺสโก ฯ

ตทาหํ พนฺธุมติยํ ชาตา อญฺญตเร กุเล

ธมฺมํ สุตฺวาน มุนิโน ปพฺพชึ อนคาริยํ ฯ

พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ปฏิภาณวตี ตถา

วิจิตฺตกถิกา จาปิ ชินสาสนการิกา ฯ

ตทา ธมฺมกถํ กตฺวา หิตาย ชนตํ สทา ๑

ตโต จุตาหํ ตุสิตํ อุปปนฺนา ยสสฺสินี ฯ

เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป สิขี วิย สิขี ชิโน

ตปนฺโต ยสสา โลกํ ๒ อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร ฯ

ตทาปิ ปพฺพชิตฺวาน พุทฺธสาสนโกวิทา

โชเตตฺวา ชินวากฺยานิ ตโตปิ ติทิวงฺคตา ฯ

เอกตฺตึเส ๓ อิโต กปฺเป เวสฺสภู นาม นายโก

อุปฺปชฺชิตฺถ มหายานี ตทาปิจ ตเถวหํ ฯ

ปพฺพชิตฺวา ธมฺมธรา โชตยึ ชินสาสนํ

คนฺตฺวา มรุปุรํ รมฺมํ อนุโภมิ ๑ มหาสุขํ ฯ

อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป กกุสนฺโธ ชินุตฺตโม

อุปฺปชฺชิ นรสทฺทูโล ๒ ตทาปิจ ตเถวหํ ฯ

ปพฺพชึ ๓ ชินสาสนํ โชตยิตฺวา ยถายุกํ ๔

ตโต จุตาหํ ติทสํ อคํ สภวนํ ยถา ฯ

อิมสฺมึเยว กปฺปมฺหิ โกนาคมนนายโก

อุปฺปชฺชิ วทตํ ๕ วโร สพฺพสตฺตานมุตฺตโม ฯ

ตทาปิ ปพฺพชิตฺวาน สาสเน ตสฺส ตาทิโน

พหุสฺสุตา ธมฺมธรา โชตยึ ชินสาสนํ ฯ

อิมสฺมึเยว กปฺปมฺหิ กสฺสโป มุนิ สตฺตโม ๖

อุปฺปชฺชิ โลกสรโณ อรโณ มรณนฺตคู ฯ

ตสฺสาปิ นรธีรสฺส ปพฺพชิตฺวาน สาสเน

ปริยาปุฏสทฺธมฺมา ปริปุจฺฉาวิสารทา ฯ

สุสีลา ลชฺชินี เจว ตีสุ สิกฺขาสุ โกวิทา

พหุํ ธมฺมกถํ กตฺวา ยาวชีวํ มหามุเน ฯ

เตน กมฺมวิปาเกน เจตนาปณิธีหิ จ

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสํ อคญฺฉหํ ฯ

ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ คิริพฺพชปุรุตฺตเม ฯ

ชาตา เสฏฺฐิกุเล ผีเต มหารตนสญฺจเย ฯ

ยทา ภิกฺขุสหสฺเสน ปเรโต ๑ โลกนายโก

อุปาคมิ ราชคหํ สหสฺสกฺเขหิ ๒ วณฺณิโต ฯ

ทนฺโต ทนฺเตหิ สห ปุราณชฏิเลหิ

วิปฺปมุตฺโต วิปฺปมุตฺเตหิ

สิงฺคินิกฺขสวณฺโณ

ราชคหํ ปาวิสิ ภควา ฯ

ทิสฺวา พุทฺธานุภาวนฺตํ สุตฺวา จ ๓ คุณสญฺจยํ

พุทฺเธ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา ปูชยึ ตํ มหพฺพลํ ๔ ฯ

อปเรน จ กาเลน ธมฺมทินฺนาย สนฺติเก

อคารา นิกฺขมิตฺวาน ปพฺพชึ อนคาริยํ ฯ

เกเสสุ ฉิชฺชมาเนสุ กิเลเส ฌาปยึ อหํ

อุคฺคหึ สาสนํ สพฺพํ ปพฺพชิตฺวา น จิเรนหํ ฯ

ตโต ธมฺมํ อเทเสสึ มหาชนสมาคเม

ธมฺเม เทสิยมานมฺหิ ธมฺมาภิสมโย อหุ ฯ

เนกปาณสหสฺสานํ ตํ วิทิตฺวา วิชิมฺหิโต ๕

อภิปฺปสนฺโน เม ยกฺโข คมิตฺวาน ๖ คิริพฺพชํ ฯ

กึ เม กตา ราชคเห มนุสฺสา มธธ ปีตาว อจฺฉเร

เย สุกฺกํ น ปยิรุปาสนฺติ เทเสนฺตึ อมตํปทํ ฯ

ตญฺจ ปน อปฺปฏิวานิยํ อเสจนกโมชวํ

ปิวนฺติ มญฺเญ สปฺปญฺญา วลาหกมิวทฺธคู ฯ

อิทฺธีสุ จ วสี โหมิ ทิพฺพาย โสตธาตุยา

เจโตปริยญาณสฺส วสี โหมิ มหามุเน ฯ

ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ ทิพฺพจกฺขุํ วิโสธิตํ

สพฺพาสวปริกฺขีณา นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว ฯ

อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ ปฏิภาเณ ตเถว จ

ญาณํ มม มหาวีร อุปฺปนฺนํ ตว สนฺติเก ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสวา ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ สุกฺกา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

สุกฺกาเถริยา อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. พหุํ ฯ ยุ. ...ชนสํสรึ ฯ ๒ ม. โลเก ฯ ๓ ม. ยุ. เอกตฺตึเสว กปฺปมฺหิ ฯ

๑ ม. ยุ. อนุโภสึ ฯ ๒ โป. นรสทฺทุโน ฯ ม. นรสรโณ ฯ ยุ. วรสทฺทูโล ฯ

๓ ม. ยุ. ปพฺพชิตฺวา มุนิมตํ ฯ ๔ ยุ. ยถาสุขํ ฯ ๕ ยุ. อุปฺปชฺชิ จ ทีปวโร ฯ

๖ ม. มุนิมุตฺตโม

๑ ม. ปริวุโต ฯ ๒ ม. ยุ. สหสฺสกฺเขน ฯ ๓ ม. ว ฯ ๔ ม. ยุ. ยถาพลํ ฯ

๕ ม. ยุ. ติวิมฺหิโต ฯ ๖ ม. ยุ. ภมิตฺวาน ฯ

ในกัปที่ ๙๑ แต่ภัทรกัปนี้ พระพุทธเจ้าผู้นายกของโลกพระนามว่าวิปัสสี มีพระเนตรงาม ทรงเห็นแจ้งซึ่งธรรมทั้งปวง เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว ครั้งนั้น หม่อมฉันเกิดในสกุลหนึ่งในพระนครพันธุมดี ได้ฟังธรรมของพระมุนีแล้ว ออกบวชเป็นภิกษุณี เป็นผู้มีสุตะมาก ทรงธรรม มีปฏิภาณ กล่าวธรรมกถาไพเราะ ปฏิบัติตามพระพุทธศาสนาครั้งนั้น หม่อมฉันแสดงธรรมกถาเพื่อประโยชน์แก่ประชุมชนทุกสมัย หม่อมฉันเคลื่อนจากอัตภาพนั้นแล้วไปเกิดในภพดุสิต เป็นเทพธิดามียศ ในกัปที่ ๓๑ แต่ภัทรกัปนี้ พระพิชิตมารพระนามว่าสิขี มีพระรัศมีดังไฟ สง่าอยู่ในโลกด้วยยศประเสริฐกว่าพวกบัณฑิตเสด็จอุบัติขึ้นแล้ว แม้ในครั้งนั้น หม่อมฉันบวชแล้ว เป็นผู้ฉลาดในพุทธศาสนา ยังพระพุทธพจน์ให้กระจ่างแล้วไปสู่ภพดาวดึงส์ในกัปที่ ๓๑ แต่ภัทรกัปนี้

พระพุทธเจ้าผู้เป็นนายกของโลก พระนามว่าเวสสภูมีธรรมดังว่ายานใหญ่ เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว หม่อมฉันก็เป็นเหมือนอย่างก่อน บวชแล้วเป็นผู้ทรงธรรม ยังพุทธศาสนาให้กระจ่างแล้ว ไปสู่เมืองมรุน่ายินดี ได้เสวรความสุขมากในภัทรกัปนี้ พระพิชิตมารผู้อุดมพระนามว่ากกุสันธะประเสริฐกว่านรชนเสด็จอุบัติขึ้นแล้ว แม้ในครั้งนั้น หม่อมฉันก็เป็นเหมือนอย่างก่อนบวชแล้ว ก็ยังพุทธศาสนาให้กระจ่างจนตลอดชีวิต เคลื่อนจากอัตภาพนั้นแล้ว ได้ไปสู่ภพดาวดึงส์ เหมือนดังไปสู่ที่อยู่ของตนในภัทรกัปนี้แล

พระพุทธเจ้าผู้เป็นนายกของโลก พระนามว่าโกนาคมน์ผู้ประเสริฐกว่าพวกบัณฑิต อุดมกว่าสรรพสัตว์เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว แม้ในครั้งนั้น หม่อมฉันบวชในศาสนาของพระองค์ผู้คงที่เป็นพหูสูตทรงธรรม ยังพุทธศาสนาให้กระจ่างในภัทรกัปนี้เหมือนกัน พระมุนีพระนามว่ากัสสป มีพระคุณประเสริฐ เป็นสรณะแห่งสัตว์โลก ไม่มีข้าศึก ถึงที่สุดแห่งมรณะ เสด็จอุบัติขึ้นแล้วหม่อมฉันบวชในศาสนาของพระพุทธเจ้าผู้ทรงพระปรีชากว่าประชากรพระองค์นั้นศึกษาพระสัทธรรมแล้วคล่องแคล่วในปริปุจฉา ข้าแต่พระมหามุนี หม่อมฉันมีศีลงาม มีความละอาย ฉลาดในไตรสิกขาแสดงธรรมกถามากจนตลอดชีวิต ด้วยวิบากแห่งกรรมนั้น และด้วยการตั้งเจตน์จำนงไว้ หม่อมฉันละร่างกายมนุษย์แล้ว ไปสู่ภพดาวดึงส์ ในภพหลังครั้งนี้ หม่อมฉันเกิดในสกุลเศรษฐีที่เจริญสั่งสมรัตนะไว้มาก ในพระนครราชคฤห์อันอุดม เมื่อพระผู้มีพระภาคผู้เป็นนายกของโลกอันภิกษุขีณาสพหนึ่งพัน เป็นบริวารสรรเสริญแล้ว เสด็จเข้าไปสู่เมืองราชคฤห์.

พระผู้มีพระภาคทรงฝึกอินทรีย์แล้ว พ้นขาดจากสรรพกิเลสมีวรรณะเปล่งปลั่งดังแท่งทองสิงคี พร้อมด้วยพระขีณาสพซึ่งเคยเป็นชฏิล ผู้ฝึกอินทรีย์แล้ว พ้นขาดจากสรรพกิเลสเสด็จเข้าไปสู่เมืองราชคฤห์.

หม่อมฉันได้เห็นพระพุทธานุภาพ และได้ฟังธรรมมีคุณเป็นที่ประชุมแล้ว ยังจิตให้เลื่อมใสในพระพุทธเจ้า บูชาพระองค์ผู้มีพลธรรมมากเวลาต่อ หม่อมฉันออกบวชเป็นภิกษุณีในสำนักพระธรรมทินนาเถรีหม่อมฉันเผากิเลสทั้งหลายในเมื่อกำลังปลงผม บวชแล้วไม่นานศึกษาศาสนธรรมทั่วแล้ว แต่นั้นได้แสดงธรรมในสมาคมแห่งมหาชน เมื่อหม่อมฉันกำลังแสดงอยู่ ธรรมาภิสมัยได้มีแก่ประชุมชนหลายพันมียักษ์ตนหนึ่งได้ฟังธรรมนั้นแล้ว เกิดอัศจรรย์ใจ เลื่อมใสต่อหม่อมฉัน ได้ไปยังพระนครราชคฤห์ พวกมนุษย์ในพระนครราชคฤห์อันหม่อมฉันทำแล้วอย่างไร ได้ดื่มธรรมดังว่าน้ำผึ้งอยู่มนุษย์เหล่าใดไม่นั่งใกล้ภิกษุณีชื่อสุกกาผู้แสดงอมตบท

อันเป็นเหตุไม่ให้ถอยกลับ ให้เกิดความชื่นใจ มีรสโอชา มนุษย์เหล่านั้นเห็นจะเป็นเหมือนพวกคนมีปัญญาเดินทางไกลหาน้ำฝนดื่ม ข้าแต่พระมหามุนี หม่อมฉันเป็นผู้มีความชำนาญในฤทธิ์ มีความชำนาญในทิพโสตธาตุ มีความชำนาญในเจโตปริยญาณ รู้ปุพเพนิวาสญาณและทิพจักษุอันหมดจดวิเศษ มีอาสวะทั้งปวงสิ้นไปแล้ว บัดนี้ภพใหม่มิได้มีอีก ข้าแต่พระมหาวีรเจ้า หม่อมฉันมีญาณในอรรถะธรรมะ นิรุตติและปฏิภาณ เกิดขึ้นแล้วในสำนักของพระองค์ ดิฉันเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาดิฉันได้ทำเสร็จแล้ว.

ทราบว่า ท่านพระสุกกาภิกษุณีได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบสุกกาเถริยาปทาน.

จบภาณวารที่ ๕.

เอกนวุเต อิโต กปฺเป วิปสฺสี นาม นายโก

อุปฺปชฺชิ จารุนยโน ๑ สพฺพธมฺเมสุ จกฺขุมา ฯ

ตทาหํ พนฺธุมติยา อิทฺเธ ผีเต มหากุเล

ชาตา สุรูปา ๑ ทยิตา ปูชนียา ๒ ชนสฺส จ ฯ

อุปคนฺตฺวา มหาวีรํ วิปสฺสึ โลกนายกํ

ธมฺมํ สุตฺวาน สรณํ อุเปสึ นรนายกํ ฯ

สีเลสุ สํวุตา หุตฺวา นิพฺพุเต จ นรุตฺตเม

ธาตุถูปสฺส อุปริ โสณฺณฉตฺตํ อปูชยึ ฯ

มุตฺตจาคา สีลวตี ยาวชีวํ ตโต จุตา

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสํ ๓ อคญฺฉหํ ฯ

ตทา ทสหิ ฐาเนหิ อภิโภตฺวา ๔ อเสสโต

รูปสทฺเทหิ คนฺเธหิ รเสหิ ผุสฺสเนหิ จ ฯ

อายุนาปิจ ๕ วณฺเณน สุเขน ยสสาปิจ

ตเถวาธิปเตยฺเยน อธิคยฺห วิโรจหํ ฯ

ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ ชาตาหํ กปิลวฺหเย

ธีตา เขมกสกฺกสฺส ๖ นนฺทา นาเมน วิสฺสุตา ฯ

อภิรูปสมฺปทมฺปิ อาหุ เมกนฺติ สูจกํ

ยทาหํ โยพฺพนํ ปตฺตา รูปวณฺณวิภูสิตา ฯ

อิธ ๗ มมตฺเต สกฺยานํ วิวาโท สุมหา อหุ

ปพฺพาเชสิ ตโต ตาโต มา สกฺยา วินสฺสุํ ๘ อิติ ฯ

ปพฺพชิตฺวาน ๙ ตถาคตํ รูปเทสฺสึ นรุตฺตมํ

สุตฺวาน โนปคจฺฉามิ มม รูเปน คพฺภิตา ฯ

โอวาทํปิ น คจฺฉามิ พุทฺธทสฺสนภีรุกา ๑

ตทา ชิโน อุปาเยน อุปเนตฺวา สสนฺติกํ ฯ

ติสฺสิตฺถิโย ๒ นิทสฺเสสิ อิทฺธิยา มคฺคโกวิโท

อจฺฉรารูปสทิสํ ๓ ตรุณึ ชริกํ ๔ มตํ ฯ

ตโย ทิสฺวา สุสํวิคฺคา วิรตฺตาเส ๕ กเลวเร

อฏฺฐาสึ ภวนิพฺพินฺทา ๖ ตโต ๗ มํ อาห ๘ นายโก ฯ

อาตุรํ อสุจึ ปูตึ ปสฺส นนฺเท สมุสฺสยํ

อุคฺฆรนฺตํ ปคฺฆรนฺตํ พาลานํ อภิปตฺถิตํ ๙ ฯ

อสุภาย จิตฺตํ ภาเวหิ เอกคฺคํ สุสมาหิตํ

ยถา อิทํ ตถา เอตํ ยถา เอตํ ตถา อิทํ ฯ

เอวเมตํ อเวกฺขนฺตี รตฺตินฺทิวมตนฺทิตา

ตโต สกาย ปญฺญาย อภินิพฺพิชฺช วจฺฉสิ ฯ

ตสฺสา เม อปฺปมตฺตาย วิจินนฺตีธ โยนิโส

ยถาภูตํ อยํ กาโย ทิฏฺโฐ สนฺตรพาหิโร ฯ

อถ นิพฺพินฺทิหํ ๑๐ กาเย อชฺฌตฺตญฺจ วิรชฺชหํ

อปฺปมตฺตา วิสํยุตฺตา อุปสนฺตมฺหิ นิพฺพุตา ฯ

อิทฺธีสุ จ วสี โหมิ ทิพฺพาย โสตธาตุยา

เจโตปริยญาณสฺส วสี โหมิ มหามุเน ๑๑ ฯ

ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ ทิพฺพจกฺขุํ วิโสธิตํ

สพฺพาสวปริกฺขีณา นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว ฯ

อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ ปฏิภาเณ ตเถว จ

ญาณํ มม มหาวีร อุปฺปนฺนํ ตว สนฺติเก ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสวา ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อภิรูปนนฺทา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

อภิรูปนนฺทาเถริยา อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. สพฺพตฺถ จารุทสฺสโน ฯ

๑ โป. ยุ. สุรูปทสฺสิตา ฯ ๒ โป. สชนสฺส จหํ สทา ฯ ยุ. สชนสฺสา-ชนสฺส จ ฯ

๓ ม. ตาวตึสูปคา อหํ ฯ ๔ ม. ยุ. อภิโภตฺวาน เสสเก ฯ ๕ โป. ยากาสิ ปญฺจวณฺเณน ฯ

๖ โป. สุขสกฺกสฺส ฯ ๗ ม. ตทา มมตฺเถ ฯ ยุ อิทํ เม มตฺเถสกฺยานํ ฯ สกฺยานํ ฯ

๘ ม. วินสฺสึ สุติ ฯ ๙ ม. ปพฺพชิตฺวา ตถาคตํ ฯ ยุ. ปพฺพชิตฺวา ตถาจาหํ ฯ

๑ ม. ...ภีรุตา ฯ ๒ โป. ยุ. ติสฺโสตฺถิโย ฯ ๓ ยุ. อจฺฉรารูปสทิสา ตรุณิ ชริกา

มตา ฯ ๔ โป. ม. ชริตํ ฯ ๕ โป. อิมสฺมึปิ ... ฯ ๖ ยุ. ... นิพฺพินฺนา ฯ

๗ ม. ยุ. ตทา ฯ ๘ โป. อถ ฯ ๙ ม. อภินนฺทิตํ ฯ ๑๐ ม. ยุ. นิพฺพินฺทหํ ฯ

๑๑ ม. ตทา มุนิ ฯ

ในกัปที่ ๙๑ แต่ภัทรกัปนี้ พระพุทธเจ้าผู้เป็นนายกของโลกพระนามว่าปัสสี มีพระเนตรงาม มีพระจักษุในธรรมทั้งปวง เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว ครั้งนั้น ดิฉันเกิดในสกุลใหญ่ที่มั่งคั่งเจริญ ในพระนครพันธุมดี เป็นหญิงมีรูปงาม น่าพึงใจและเป็นที่บูชาของประชุมชนได้เข้าเฝ้าพระพุทธวิปัสสีผู้มีความเพียรมาก เป็นนายกของโลก ได้ฟังธรรมแล้วถึงพระองค์เป็นสรณะ สำรวมอยู่ในศีล เมื่อพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นผู้มีพระคุณสูงสุดกว่านรชน ปรินิพพานแล้วดิฉันได้เอาฉัตรทองบูชาไว้ ณ เบื้องบนแห่งพระสถูปที่บรรจุพระธาตุดิฉันเป็นผู้มีจาคะอันสละแล้ว มีศีลจนตลอดชีวิตเคลื่อนจากอัตภาพนั้น ละร่างกายมนุษย์แล้ว ได้ไปสู่ภพดาวดึงส์

ครั้งนั้น ดิฉันครอบงำเทพธิดาทั้งหมดด้วยฐานะ ๑๐ ประการ คือ ด้วยรูป เสียงกลิ่น รส โผฏฐัพพะ อายุ วรรณะ สุข ยศ และความเป็นอธิบดี รุ่งโรจน์ปรากฏอยู่ ในภพหลังครั้งนี้ ดิฉันเกิดในพระนครกบิลพัสดุ์เป็นธิดาของศากยราชนามว่าเขมกะ มีนามปรากฏว่านันทาประชุมชนกล่าวว่า ดิฉันเป็นผู้หนึ่งซึ่งมีความถึงพร้อมด้วยรูปงามน่าชม เมื่อดิฉันเติบโตเป็นสาว (รู้จัก) ตกแต่งรูปและผิวพรรณพวกศากยราชมีความวิวาทกันมากเพราะตัวดิฉัน ครั้งนั้น พระบิดาของดิฉันกล่าวว่า พวกศากยราชอย่าฉิบหายเสียเลย จึงให้ดิฉันบวชเสีย ครั้นดิฉันบวชแล้วได้ฟังว่า พระตถาคตเจ้าผู้มีพระคุณสูงสุดกว่านรชน ทรงติรูป จึงไม่เข้าไปเฝ้า เพราะดิฉันชอบรูปกลัวจะพบพระพุทธเจ้า จึงไม่ไปรับโอวาท

ครั้งนั้น พระพิชิตมารทรงให้ดิฉันเข้าไปสู่สำนักของพระองค์ด้วยอุบาย พระองค์ทรงฉลาดในทางอุบาย ทรงแสดงหญิง ๓ ชนิด ด้วยฤทธิ์ คือ หญิงสาวสวยเหมือนรูปเทพอัปสร หญิงแก่ หญิงตายแล้ว ดิฉันเห็นหญิงทั้ง ๓แล้ว มีความสลดใจ ไม่ยินดีในซากศพหญิงที่ตายแล้ว มีความเบื่อหน่ายในภพเฉยอยู่ ขณะนั้นพระผู้มีพระภาคนายกของโลกตรัสกะดิฉันว่า ดูกรนักทาท่านจงดูร่างกายที่ทุรนทุราย ไม่สะอาดโสโครก ไหลเข้าถ่ายออกอยู่ ที่พวกพลาชนปรารถนากัน ท่านจงอบรมจิตให้เป็นสมาธิมีอารมณ์อย่างเดียวด้วยอสุภเถิด รูปนี้เป็นฉันใด รูปท่านนั้นก็เป็นฉันนั้น รูปท่านนั้นเป็นฉันใด รูปนี้ก็เป็นฉันนั้น เมื่อท่านพิจารณาเห็นรูปนั้น

อย่างนี้ มิได้เกียจคร้านทั้งกลางคืนกลางวัน แต่นั้นก็จะเบื่อหน่ายอยู่ด้วยปัญญาของตน ดิฉันผู้ไม่ประมาท พิจารณาในร่างกายนี้อยู่โดยแยบคาย ก็เห็นกายนี้ทั้งกายในภายนอกตามความเป็นจริง เมื่อเป็นเช่นนั้น ดิฉันจึงเบื่อหน่ายในกาย และไม่ยินดีเป็นภายใน ไม่ประมาท ไม่เกาะเกี่ยว เป็นผู้สงบเย็นแล้ว ข้าแต่พระมหามุนี หม่อมฉันเป็นผู้มีความชำนาญในฤทธิ์ ในทิพโสตธาตุ และในเจโตปริยญาณ รู้ปุพเพนิวาสญาณและทิพจักษุอันหมดจดวิเศษ หม่อมฉันสิ้นอาสวะทั้งปวงแล้วบัดนี้ภพใหม่ไม่มี ข้าแต่พระมหาวีรเจ้า หม่อมฉันมีญาณในอรรถะธรรมะ นิรุตติ และปฏิภาณ เกิดขึ้นแล้วในสำนักของพระองค์ดิฉันเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนา ดิฉันได้ทำเสร็จแล้ว.

ทราบว่า ท่านพระอภิรูปนันทาภิกษุณีได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบอภิรูปนันทาเถริยาปทาน.

อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส

กสฺสโป นาม นาเมน อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร ฯ

ตทาหํ ปพฺพชิตฺวาน ตสฺส พุทฺธสฺส สาสเน

สํวุตา ปาฏิโมกฺขมฺหิ อินฺทฺริเยสุ จ ปญฺจสุ ฯ

มตฺตญฺญู นีจอาสเน ยุตฺตา ชาคริเยปิจ ๑

วสนฺตี ยุตฺตโยคาหํ ๒ ภิกฺขุนึ วิคตาสวํ ฯ

อกฺโกสึ ทุฏฺฐจิตฺตาหํ คณิเกติ สกึ ตทา

เตเนว ปาปกมฺเมน นิรยมฺหิ อปจฺจิสํ ฯ

เตเนว ๑ กมฺมเสเสน อชายึ คณิกากุเล

พหุโสวปราธีนา ๒ ปจฺฉิมาย จ ชาติยา ฯ

กาสิเสฏฺฐิกุเล ชาตา พฺรหฺมจริยผเลนหํ ๓

อจฺฉรา วิย เทเวสุ อโหสึ รูปสมฺปทา ฯ

ทิสฺวาน ๔ ทสฺสนียํ มํ คิริพฺพชปุรุตฺตเม

คณิกตฺเต นิเวเสสุํ อกฺโกสนผเลน เม ๕ ฯ

สาหํ สุณิตฺวาน สทฺธมฺมํ พุทฺธเสฏฺฐสฺส ภาสิตํ ๖

ปุพฺพวาสนสมฺปนฺนา ปพฺพชึ อนคาริยํ ฯ

ตทุปสมฺปทตฺถาย ๗ คจฺฉนฺตี ๘ ชินสนฺติกํ

มคฺเค ธุตฺเต ฐิเต ทิสฺวา ๙ ลภึ ทูโตปสมฺปทํ ฯ

สพฺพกมฺมํ ปริกฺขีณํ ปุญฺญปาปํ ตเถว จ

สพฺพสํสารมุตฺติณฺณา คณิกตฺตญฺจ เขปิตํ ฯ

อิทฺธีสุ จ วสี โหมิ ทิพฺพาย โสตธาตุยา

เจโตปริยญาณสฺส วสี โหมิ มหามุเน ฯ

ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ ทิพฺพจกฺขุํ วิโสธิตํ

สพฺพาสวปริกฺขีณา นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว ฯ

อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ ปฏิภาเณ ตเถว จ

ญาณํ มม มหาวีร อุปฺปนฺนํ ตว สนฺติเก ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสวา ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อฑฺฒกาสิกา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

อฑฺฒกาสีเถริยา อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ยุ. ชาคริเยสุจ ฯ ๒ โป. ธุตฺตโยคาหํ ฯ

๑ ม. เตน กมฺมาวเสเสน ฯ ๒ ยุ. ...ปราธิตา ฯ ๓ ม. พฺรหฺมจารีพเลนหํ ฯ

๔ ยุ. ทิสฺวาติทสฺสนียํ ฯ ๕ ม. ...พเลน เม ฯ ๖ ม. ยุ. พุทฺธเสฏฺเฐน เทสิตํ ฯ

๗ ยุ. ตทาปสมฺปทตฺถาย ฯ ๘ ยุ. คจฺฉนฺตํ ฯ ๙ ม. สุตฺวา ฯ

ในภัทรกัปนี้ พระพุทธเจ้าผู้เป็นพงศ์พันธุ์แห่งพราหมณ์ทรงพระยศมาก มีพระนามว่ากัสสป ประเสริฐกว่าพวกบัณฑิตเสด็จอุบัติขึ้นแล้ว ครั้งนั้น ดิฉันบวชในศาสนาของพระองค์สำรวมในปาติโมกข์และอินทรีย์ ๕ รู้จักประมาณในอาสนะต่ำ ประกอบความเพียรในความเป็นผู้ตื่นอยู่ บำเพ็ญเพียรมีจิตชั่ว ได้ด่าภิกษุณีองค์หนึ่งผู้ปราศจากอาสวะครั้งเดียวว่านางเพศยา ด้วยบาปกรรมนั้นนั่นแหละดิฉันต้องหมกไหม้อยู่ในนรก ด้วยกรรมที่ยังเหลืออยู่นั้น ดิฉันเกิดในสกุลหญิงแพศยา ถูกขายให้บุรุษอื่นอยู่โดยมาก ในชาติหลังดิฉันเกิดในสกุลเศรษฐีในแคว้นกาสี มีความถึงพร้อมด้วยรูปดุจดังนางเทพอัปสรในหมู่เทวดา ด้วยผลแห่งพรหมจรรย์ประชุมชนเห็นดิฉันมีรูปน่าชม จึงตั้งดิฉันไว้ในความเป็นหญิงแพศยาในพระนครราชคฤห์ที่อุดม ด้วยผลที่ด่าภิกษุณีนั้นดิฉัน ได้ฟังพระสัทธรรมที่พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐตรัสแล้วเป็นผู้ประกอบด้วยบุพพวาสนา ได้บวชเป็นภิกษุณี แต่เมื่อไปสู่สำนักพระพิชิตมารเพื่อจะอุปสมบทพบพวกนักเลงดักอยู่ที่หนทาง ได้แล้วซึ่งทูตอุปสมบท ดิฉันมีกรรมทุกอย่างทั้งบุญและบาปหมดสิ้นไปแล้ว ข้ามพ้นสงสารทั้งปวงแล้วและความเป็นหญิงแพศยาก็สิ้นไปแล้ว.

ทราบว่า ท่านพระอัฑฒกาสีภิกษุณีได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบอัฑฒกาสีเถริยาปทาน.

วิปสฺสิโน ภควโต สิขิโน เวสฺสภุสฺส จ

กกุสนฺธสฺส มุนิโน โกนาคมนตาทิโน ฯ

กสฺสปสฺส จ พุทฺธสฺส ปพฺพชิตฺวาน สาสเน

ภิกฺขุนี สีลสมฺปนฺนา นิปกา สํวุตินฺทฺริยา ฯ

พหุสฺสุตา ธมฺมธรา ธมฺมตฺถปริปุจฺฉิตา ๑

อุคฺคเหตฺวา ๒ จ ธมฺมานํ โสตา ปยิรุปาสิกา ๓ ฯ

เทเสนฺตี ชนมชฺเฌหํ อโหสึ ชินสาสนํ ๔

พาหุสจฺเจน เตนาหํ เปสลา อติมญฺญิสํ ฯ

ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ สาวตฺถิยํ ปุรุตฺตเม

อนาถปิณฺฑิโน เคเห ชาตาหํ กุมฺภทาสิยา ฯ

คตา อุทกหาริยํ โสตฺถิยํ ทิชมทฺทสํ

สีตฏฺฏํ โตยมชฺฌมฺหิ ตํ ทิสฺวา อิทมพฺรวึ ฯ

อุทกหารี ๑ อหํ สีเต สทา อุทกโมตรึ

อยฺยานํ ทณฺฑภยภีตา วาจาโรสภยฏฺฏิตา ๒ ฯ

กสฺส พฺราหฺมณ ตฺวํ ภีโต สทา อุทกโมตริ

เวธมาเนหิ คตฺเตหิ สีตํ เวทยเส ภุสํ ฯ

ชานนฺตี วต มํ โภติ ๓ ปุณฺณิเก ปริปุจฺฉสิ ๔

กโรนฺตํ ๕ กุสลํ กมฺมํ นุทนฺตํ กมฺมปาปกํ ฯ

โย วุฑฺโฒ ๖ ทหโร จาปิ ปาปกมฺมํ ปกุพฺพติ

อุทกาภิเสจนา โสปิ ปาปกมฺมา ปมุจฺจติ ฯ

อุตฺตรนฺตสฺส อกฺขาสึ ธมฺมตฺถสหิตํ ปทํ

ตญฺจ สุตฺวา สุสํวิคฺโค ๗ ปพฺพชิตฺวารหา อหุ ฯ

ปูเรนฺตี อูนกสตํ ชาตา ทาสิกุเล ยโต

ตโต ปุณฺณาติ นามํ เม ภุชิสฺสํ ๘ มํ อกํสุ เต ฯ

เสฏฺฐึ ตโตนุโมเทตฺวา ๙ ปพฺพชึ อนคาริยํ

น จิเรเนว กาเลน อรหตฺตํ อปาปุณึ ฯ

อิทฺธีสุ จ วสี โหมิ ทิพฺพาย โสตธาตุยา

เจโตปริยญาณสฺส วสี โหมิ มหามุเน ฯ

ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ ทิพฺพจกฺขุํ วิโสธิตํ

สพฺพาสวปริกฺขีณา นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว ฯ

อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ ปฏิภาเณ ตเถว จ

ญาณํ เม วิมลํ สุทฺธํ พุทฺธเสฏฺฐสฺส วาหสา ฯ

ภาวนาย มหาปญฺญา สุเตเนว สุตาวินี

มาเนน นีจกุลชา น หิ กมฺมํ ปนสฺสติ ๑ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ วิหรามิ อนาสวา ฯ

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสวา ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ ปุณฺณิกา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

๑ ม. ...ปฏิปุจฺฉิกา ฯ ยุ. อตฺถตฺถปริปุจฺฉิกา ฯ ๒ ม. ยุ. อุคฺคเหตา ฯ

๓ โป. ...สิตา ฯ ๔ ม. ชินสาสเน ฯ

๑ ม. อุทหารี ฯ ยุ. อุทภารี ฯ ๒ ม. ยุ. วาจาโทสภยฏฺฏิตา ฯ ๓ ยุ. โหติ ฯ

๔ ยุ. ปริปุจฺฉิยํ ฯ ๕ ม. รุนฺทนฺตํ ฯ ยุ. นิทฺธนฺตํ ฯ ๖ ม. โย เจ วุฑฺโฒ ทหโร

วา ฯ ยุ. โย จ วุทฺโธ ทหโร วา ฯ ๗ ม. ยุ. สสํวิคฺโค ฯ ๘ ยุ. ภุชิสฺสญฺจ ... ฯ

โป. ภุชิสฺสญฺจ อกาสิ มํ ฯ ๙ ม. ... ตโตนุชาเนตฺวา ฯ

ดิฉันบวชเป็นภิกษุณีในศาสนาของพระพุทธเจ้า ๖ พระองค์ คือพระวิปัสสี พระสิขี พระเวสสภู พระกกุสันธะ พระโกนาคมน์ผู้คงที่ พระกัสสป เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศีลมีปัญญา สำรวมอินทรีย์เป็นพหูสูต ทรงธรรมสอบถามอรรถแห่งธรรม ศึกษาธรรมแล้วมีกระแสธรรม เป็นผู้นั่งใกล้แสดงพุทธศาสนาในท่ามกลางประชุมชน ดิฉันมีศีลเป็นที่รักแต่ถือตัวจัดเพราะความเป็นพหูสูตนั้นในภพครั้งหลังนี้ดิฉันเกิดในเรือนแห่งนางกุมภทาสี ของอนาถบิณฑิกเศรษฐีในพระนครสาวัตถีอันอุดม ดิฉันไปตักน้ำ ได้เห็นโสตถิยพราหมณ์หนาวสั่นอยู่ในกลางน้ำ ครั้นเห็นแล้วได้กล่าวว่าดิฉันมาตักน้ำในคราวหนาว กลัวภัยแต่อาชญา และระแวงภัย คือการด่าด้วยวาจาของเจ้านายจึงต้องลงน้ำร่ำไป

ดูกรพราหมณ์ท่านกลัวอะไร จึงลงน้ำเสมอ มีตัวสั่น รู้สึกหนาวมากดูกรนางปุณณิกาผู้เจริญ ท่านรู้จักสอบถามข้าพเจ้าผู้ทำกุศลกรรม กำจัดบาปกรรม(ดิฉันกล่าวว่า) บุคคลใดเป็นผู้ใหญ่ก็ตาม เป็นเด็กก็ตาม ทำบาปกรรม บุคคลนั้น จะพ้นจากบาปกรรม เพราะความอาบน้ำได้หรือเมื่อพราหมณ์นั้นกลับขึ้นมาดิฉันได้บอกซึ่งบทอันประกอบด้วยธรรมและอรรถ พราหมณ์ได้ฟังธรรมบทนั้น แล้วมีความสลดใจ บวชแล้วได้เป็นพระอรหันต์ เพราะดิฉันเกิดในสกุลทาสี ยังทาสทาสี๙๙ คนให้ครบ ๑๐๐ คน เจ้านายนั้นจึงตั้งชื่อให้ดิฉันว่าปุณณาและปลดดิฉันให้เป็นไทย ดิฉันให้เศรษฐีอนุโมทนาบุญนั้นแล้ว ออกบวชเป็นภิกษุณี โดยกาลไม่นานนักก็ได้บรรลุอรหัต ข้าแต่พระมหามุนี หม่อมฉันเป็นผู้มีความชำนาญในฤทธิ์ ในทิพโสตธาตุและในเจโตปริยญาณ รู้ปุพเพนิวาสญาณและทิพจักษุอันหมดจดวิเศษ มีอาสวะทั้งปวงสิ้นไปแล้ว บัดนี้ภพใหม่มิได้มีอีก หม่อมฉันมีญาณอันปราศจาก มลทิน บริสุทธิ์ในอรรถะ ธรรมะ นิรุตติและปฏิภาณ เพราะอำนาจพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด หม่อมฉันมีปัญญามากเพราะภาวนา มีสุตะเพราะพาหุสัจจะเกิดในสกุลต่ำเพราะมานะ แต่มิได้มีกุศลกรรมวิบัติไปเลย ดิฉันเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ...

พระพุทธศาสนา ดิฉันได้ทำเสร็จแล้ว.

ทราบว่า ท่านพระปุณณิกาภิกษุณีได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบปุณณิกาเถริยาปทาน.

โย รํสิรุจิตาเวโฬ ๒ ผุสฺโส นาม มหามุนิ

ตสฺสาหํ ภคินี อาสึ อชายึ ขตฺติเย กุเล ฯ

ตสฺส ธมฺมํ สุณิตฺวาหํ วิปฺปสนฺเนน เจตสา

มหาทานํ ททิตฺวาน ปตฺถยึ รูปสมฺปทํ ฯ

เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป สิขี โลกคฺคนายโก

อุปฺปนฺโน โลกปชฺโชโต ติโลกสรโณ ชิโน ฯ

ตทา อรุณปุเร รมฺเม พฺรหฺมญฺญกุลสมฺภวา

วิมุตฺตจิตฺตํ กุปิตา ภิกฺขุนึ อภิสาปยึ ฯ

เวสิกา จ ๑ อนาจารา ชินสาสนทูสิกา

เอวํ อกฺโกสยิตฺวาน เตน ปาเปน กมฺมุนา ฯ

ทารุณํ นิรยํ คนฺตฺวา มหาทุกฺขสมปฺปิตา

ตโต จุตา มนุสฺเสสุ อุปปนฺนา ตปสฺสินี ฯ

ทสชาติสหสฺสานิ คณิกตฺตํ อการยึ

ตโต ปาปา น มุจฺจิสฺสํ ภุตฺวา ๒ ทุฏฺฐวิสํ ยถา ฯ

พฺรหฺมเวสมเสวิสฺสํ ๓ กสฺสเป ชินสาสเน

เตน กมฺมวิปาเกน อชายึ ติทเส ปุเร ฯ

ปจฺฉิเม ภวสมฺปตฺเต อโหสึ โอปปาติกา

อมฺพสาขนฺตเร ชาตา อมฺพปาลีติ เตนหํ ฯ

ปริวุตา ปาณโกฏีหิ ปพฺพชึ ชินสาสเน

ปตฺตาหํ อจลํ ฐานํ ธีตา พุทฺธสฺส โอรสา ฯ

อิทฺธีสุ จ วสี โหมิ ทิพฺพาย ๔ โสตธาตุยา

เจโตปริยญาณสฺส วสี โหมิ มหามุเน ฯ

ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ ทิพฺพจกฺขุํ วิโสธิตํ

สพฺพาสวปริกฺขีณา นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว ฯ

อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ ปฏิภาเณ ตเถว จ

ญาณํ เม วิมลํ สุทฺธํ พุทฺธเสฏฺฐสฺส วาหสา ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสวา ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อมฺพปาลี ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

อมฺพปาลีเถริยา อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. วินสฺสติ ฯ ๒ ม. ยุ. ... รํสิผุสิตาเวโฬ ฯ

๑ ม. ยุ. ว ฯ ๒ ยุ. ภุตฺตา ฯ ๓ ยุ. พฺรหฺมเจรํ อเสวิสฺสํ ฯ

๔ ม. ยุ. โสตธาตุวิสุทฺธิยา ฯ

ดิฉันเกิดในสกุลกษัตริย์ เป็นภคินีแห่งพระมหามุนีพระนามว่าปุสสะผู้มีพระรัศมีงามรุ่งเรือง มีธรรมดังว่าเทริดดอกไม้บนศีรษะ ดิฉันได้ฟังธรรมของพระองค์แล้วมีจิตเลื่อมใสถวายมหาทานแล้ว ปรารถนาซึ่งรูปสมบัติ ในกัปที่ ๓๑ แต่ภัทรกัปนี้ พระพิชิตมารพระนามว่าสิขีผู้เป็นนายกชั้นเลิศของโลก ทรงยังโลกให้รุ่งเรือง เป็นสรณะในไตรโลกเสด็จอุบัติขึ้นแล้ว ครั้งนั้น ดิฉันเกิดในสกุลพราหมณ์ในเมืองอรุณอันน่ารื่นรมย์ โกรธแล้ว ด่าภิกษุณีองค์หนึ่งผู้มีจิตพ้นแล้วจากกิเลสว่า ท่านเป็นหญิงเพศยา ประพฤติอนาจารประทุษร้ายพุทธศาสนา ครั้นด่าอย่างนี้แล้ว ดิฉันต้องไปสู่นรกอันร้ายกาจเพรียบพร้อมไปด้วยมหันตทุกข์

เพราะกรรมอันลามกนั้น เคลื่อนจากนรกนั้นแล้วมาเกิดในหมู่มนุษย์เป็นผู้มีลามกธรรม เป็นเหตุให้เดือดร้อนครองความเป็นหญิงเพศยาอย่างหมื่นชาติยังมิได้พ้นจากบาปกรรมนั้น เปรียบเหมือนคนกินยาพิษอันร้ายแรง ดิฉันได้บวชเป็นภิกษุณีมีเพศประเสริฐในศาสนาพระพุทธกัสสป ได้ไปเกิดในภพดาวดึงส์ เพราะผลแห่งบรรพชากรรมนั้น ในภพนี้ซึ่งเป็นภพหลังดิฉันเป็นอุปปาติกสัตว์เกิดในระหว่างกิ่งต้นมะม่วง จึงมีชื่อว่าอัมพปาลีตามนิมิตนั้น ดิฉันมีประชาชนหลายพันโกฏิ แห่ห้อมมาบวชในพุทธศาสนาเป็นโอรสธิดาแห่งพระพุทธเจ้า บรรลุถึงฐานะอันไม่หวั่นไหว

ข้าแต่พระมหามุนี หม่อมฉันเป็นผู้มีความชำนาญในฤทธิ์ในทิพโสตธาตุและในเจโตปริยญาณ รู้บุพเพนิวาสญาณและทิพจักษุอันหมดจดวิเศษ มีอาสวะทั้งปวงสิ้นไปแล้ว บัดนี้ภพใหม่มิได้มีอีกหม่อมฉันมีญาณอันปราศจากมลทิน บริสุทธิ์ ในอรรถะ ธรรมะนิรุตติ และปฏิภาณ เพราะอำนาจพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดหม่อมฉันเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ถอนภพขึ้นได้หมดสิ้นแล้ว ตัดกิเลสเครื่องผูกดังช้างพังตัดเชือกแล้วเป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่ การที่หม่อมฉันได้มาในสำนักพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด เป็นการมาดีแล้วหนอ วิชชา ๓ หม่อมฉันบรรลุแล้วโดยลำดับ พระพุทธศาสนาหม่อมฉันได้ทำเสร็จแล้ว คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ หม่อมฉันทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาหม่อมฉันได้ทำเสร็จแล้วดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระอัมพปาลีภิกษุณีได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบอัมพปาลีเถริยาปทาน.

อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส

กสฺสโป นาม นาเมน อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร ฯ

สาวตฺถิยํ ปุรวเร อุปาสกกุเล อหํ

ปสุตา นํ ชินวรํ ทิสฺวา สุตฺวา จ เทสนํ ฯ

ตํ วีรํ สรณํ คนฺตฺวา สีลานิ จ สมาทยึ ๑

กทาจิ โส มหาวีโร มหาชนสมาคเม ฯ

อตฺตโน อภิสมฺโพธึ ปกาเสสิ นราสโภ

อนนุสฺสุตธมฺเมสุ ปุพฺเพ ทุกฺขาทิเกสุ จ ฯ

จกฺขุ ญาณญฺจ ปญฺญา จ วิชฺชาโลกํ ๒ จ อาสิ เม

ตํ สุตฺวา อุคฺคเหตฺวาน ปริปุจฺฉามิ ๓ ภิกฺขโว ฯ

เตน กมฺเมน สุกเตน เจตนาปณิธีหิ จ

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสํ อคญฺฉหํ ฯ

ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ ชาตา เสฏฺฐิมหากุเล

อุเปจฺจ พุทฺธํ สทฺธมฺมํ สุตฺวา มจฺจุปสํหิตํ ๑ ฯ

ปพฺพชิตฺวา น จิเรเนว สพฺพตฺถานิ ๒ วิจินฺตยํ

เขเปตฺวา อาสเว สพฺเพ อรหตฺตํ อปาปุณึ ฯ

อิทฺธีสุ จ วสี โหมิ ทิพฺพาย โสตธาตุยา

เจโตปริยญาณสฺส วสี โหมิ มหามุเน ฯ

ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ ทิพฺพจกฺขุํ วิโสธิตํ

สพฺพาสวปริกฺขีณา นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว ฯ

อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ ปฏิภาเณ ตเถว จ

ญาณํ เม วิมลํ สุทฺธํ พุทฺธเสฏฺฐสฺส วาหสา ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสวา ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ เสลา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

เสลาเถริยา อปทานํ สมตฺตํ ฯ

อุทฺทานํ ๑

ขตฺติยพฺราหฺมณี เจว ตถา อุปฺปลทายิกา

สิงฺคาลมาตา สุกฺกา จ อภิรูปนนฺทา เจว

อฑฺฒกาสิกา เจว ปุณฺณา จ อมฺพปาลี เสลา ภิกฺขุนีติ ฯ

ขตฺติยกญฺญาวคฺโค จตุตฺโถ ฯ

อปทานํ นิฏฺฐิตํ ฯ

____________

สุตฺตนฺตปิฏเก ขุทฺทกนิกายสฺส

พุทฺธวํโส

_______________

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ฯ

๑ ม. สมาทิยึ ฯ ๒ ม. วิชฺชาโลโก ฯ ยุ. วิชฺชาโลกา ฯ ๓ ม. ยุ. ปริปุจฺฉิญฺจ ... ฯ

๑ ม. ยุ. สจฺจูปสํหิตํ ฯ ๒ ม. ยุ. สจฺจตฺถานิ ฯ

๑ ม. อถ วคฺคุทฺทานํ

สุเมธา เอกูโปสถา กุณฺฑลเกสี ขตฺติยา

สหสฺสํ ติสตา คาถา สตฺตตาฬีส ปิญฺฑิตา

สห อุทฺทานคาถาหิ คณิตาโย วิภาวิภิ

สหสฺสํ ติสตํ คาถา สตฺต ปญฺญาสเมว จาติ ฯ

เถริกาปทานํ สมตฺตํ ฯ

ในภัทกัปนี้ พระพุทธเจ้าพละนามว่ากัสสป ผู้เป็นพงศ์พันธุ์แห่งพราหมณ์ มียศมากประเสริฐกว่าพวกบัณฑิต เสด็จอุบัติขึ้นแล้วครั้งนั้น ดิฉันเกิดในสกุลอุบาสก ในพระนครสาวัตถีอันประเสริฐเห็นพระพิชิตมารผู้ประเสริฐพระองค์นั้น และฟังธรรมเทศนาแล้วถึงพระองค์ผู้มีเพียรเป็นสรณะแล้วสมาทานศีลทั้งหลาย ครั้งหนึ่งพระมหาวีรเจ้าพระองค์นั้น ผู้องอาจกว่านรชน ทรงประกาศอภิสัมโพธิญาณของพระองค์ในสมาคมแห่งมหาชนว่า เรามีจักษุ ญาณปัญญา วิชชาและแสงสว่าง ในธรรมที่ไม่เคยฟังมาในกาลก่อนและในอริยสัจมีทุกขอริยสัจเป็นต้น ดิฉันได้ฟังธรรมนั้นแล้ว เล่าเรียนสอบถามภิกษุณีทั้งหลาย ด้วยกุศลกรรมที่ได้ทำแล้วนั้น

และด้วยการเจตน์จำนงไว้ ดิฉันละร่างกายมนุษย์แล้ว ได้ไปสู่ภพดาวดึงส์ในภพหลังครั้งนี้ ดิฉันเกิดในสกุลแห่งเศรษฐีใหญ่ ดิฉันได้เข้าเฝ้าพระพุทธเจ้า ได้ฟังสัทธรรมอันประกาศมัจจุ บวชแล้ว ค้นคว้าอรรถธรรมทั้งปวง ยังอาสวะทั้งปวงให้สิ้นไปแล้ว ได้บรรลุอรหัตโดยกาลไม่นานเลย ข้าแต่มหามุนี หม่อมฉันเป็นผู้มีความชำนาญในฤทธิ์ ในทิพโสตธาตุ และในเจโตปริยญาณรู้ปุพเพนิวาสญาณและทิพจักษุอันหมดจดพิเศษ มีอาสวะทั้งปวงสิ้นไปแล้ว บัดนี้ภพใหม่มิได้มีอีก หม่อมฉันมีญาณอันปราศจากมลทิน บริสุทธิ์ในอรรถะ ธรรมะ นิรุตติ และปฏิญาณเพราะอำนาจพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดหม่อมฉันเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ถอนภพขึ้นได้หมดสิ้นแล้วตัดกิเลสเครื่องผูกดังช้างพังตัดเชือกแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่ การที่หม่อมฉันได้มาในสำนักของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดเป็นการมาดีแล้วหนอ วิชชา ๓ หม่อมฉันบรรลุแล้วโดยลำดับพระพุทธศาสนาหม่อมฉันได้ทำเสร็จแล้ว คุณวิเศษเหล่านี้ คือปฏิสัมภิวาท ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ หม่อมฉันทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาหม่อมฉันได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระเสลาภิกษุณีได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบเสลาเถริยาปทาน.

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. อัฏฐารสหัสสขัตติยกัญญาเถริยาปทาน ๒. จตุราสีติสหัสสพราหมณกัญญาเถริยาปทาน ๓. อุปลทายิกาเถริยาปทาน ๔. สิงคาลมาตาเถริยาปทาน ๕. สุกกาเถริยาปทาน๖. อภิรูปนันทาเถริยาปทาน ๗. อัฑฒกาสีเถริยาปทาน ๘. ปุณณิกาเถริยาปทาน ๙. อัมพปาลีเถริยาปทาน ๑๐. เสลาเถริยาปทาน.

จบขัตติยกัญญาวรรคที่ ๔.

จบอปทาน.