๑๒. อานันทเถราปทาน (๑๐) เล่ม ๓๒

อารามทฺวารา นิกฺขมฺม ปทุมุตฺตโร มหามุนิ

วสฺสนฺโต อมตวุฏฺฐึ <313> นิพฺพาเปสิ มหาชนํ.

พระมหามุนีพระนามว่าปทุมุตตระ เสด็จออกจากประตูอารามแล้ว ทรงบันดาลฝนคืออมตธรรมให้ตก ให้มหาชนสงบเย็นแล้ว

สตสหสฺสา <314> เต ธีรา ฉฬภิญฺญา มหิทฺธิกา

ปริวาเรนฺติ สมฺพุทฺธํ ฉายาว อนุปายินี. <315>

พระขีณาสพ ๑๐๐,๐๐๐ รูปเหล่านั้น ผู้เป็นนักปราชญ์ สำเร็จอภิญญา ๖ มีฤทธิ์มาก แวดล้อมพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ประดุจเงาติดตามพระองค์

หตฺถิกฺขนฺธคโต อาสึ เสตจฺฉตฺตํ วรุตฺตมํ

สุจารุรูปํ ทิสฺวาน ปีติ <316> เม อุทปชฺชถ.

ข้าพเจ้าได้นั่งกั้นเศวตฉัตรอันประเสริฐเลิศอยู่บนคอช้าง เพราะได้เห็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้มีพระรูปงดงาม ข้าพเจ้าจึงเกิดความปีติยินดี

โอรุยฺห หตฺถิกฺขนฺธมฺหา อุปคจฺฉึ นราสภํ

รตนมยํ ฉตฺตํ <317> เม พุทฺธเสฏฺฐสฺส ธารยึ.

ข้าพเจ้าจึงลงจากคอช้างแล้วเข้าเฝ้า พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้องอาจกว่านรชน ข้าพเจ้าได้กั้นฉัตรแก้วของข้าพเจ้าถวายพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุด

มม สงฺกปฺปมญฺญาย ปทุมุตฺตโร มหาอิสิ

ตํ กถํ ฐปยิตฺวาน อิมา คาถา อภาสถ.

พระผู้มีพระภาคพระนามว่าปทุมุตตระ ผู้ทรงแสวงหาคุณยิ่งใหญ่ ทรงทราบความดำริของข้าพเจ้า จึงทรงพักการแสดงธรรมกถาไว้แล้วได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า

โย โส ฉตฺตํ อธารยิ โสณฺณาลงฺการภูสิตํ

ตมหํ กิตฺตยิสฺสามิ สุณาถ มม ภาสโต.

เราจักพยากรณ์ราชกุมาร ผู้ที่ได้กั้นฉัตรอันประดับด้วยเครื่องอลังการทองนั้น ท่านทั้งหลายจงฟังเรากล่าวเถิด

อิโต คนฺตฺวา อยํ โปโส ตุสิตํ อาวสิสฺสติ

อนุโภสฺสติ สมฺปตฺตึ อจฺฉราหิ ปุรกฺขโต.

ราชกุมารนี้จุติจากมนุษยโลกนี้แล้ว จักไปครองสวรรค์ชั้นดุสิต มีเหล่านางเทพอัปสรห้อมล้อมเสวยสมบัติ

จตุตฺตึสติกฺขตฺตุํ จ เทวรชฺชํ กริสฺสติ

นราธิโป <318> อฏฺฐสตํ วสุธํ อาวสิสฺสติ.

จักครองเทวสมบัติ ๓๔ ชาติ จักเป็นพระเจ้าแผ่นดินครองแผ่นดิน ๑๐๘ ชาติ

อฏฺฐปญฺญาสกฺขตฺตุํ จ จกฺกวตฺตี ภวิสฺสติ

ปเทสรชฺชํ วิปุลํ มหิยา การยิสฺสติ.

จักเป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๕๘ ชาติ จักครองความเป็นพระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์ในแผ่นดิน

กปฺปสตสหสฺสมฺหิ โอกฺกากกุลสมฺภโว

โคตโม นาม โคตฺเตน สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ (นับจากกัปนี้ไป) พระศาสดาพระนามว่าโคดม ตามพระโคตร ทรงสมภพในราชสกุลโอกกากราช จักอุบัติในโลก

สกฺยานํ กุลเกตุสฺส ญาติพนฺธุ ภวิสฺสติ

อานนฺโท นาม นาเมน อุปฏฺฐาโก มเหสิโน.

ราชกุมารนี้จักเป็นพระญาติของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้เป็นธงชัยแห่งศากยตระกูล มีนามว่าอานนท์ เป็นอุปัฏฐากของพระพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่

อาตาปี นิปโก จาปิ พาหุสจฺเจ สุโกวิโท

นิวาตวุตฺติ อตฺถทฺโธ สพฺพปาฐี ภวิสฺสติ.

มีความเพียร มีปัญญารักษาตน เฉลียวฉลาดในพาหุสัจจะ ประพฤติถ่อมตน ไม่แข็งกระด้าง เป็นผู้ทรงไว้ซึ่งปาฐะทั้งปวง

ปธานํ ปหิตตฺโต โส อุปสนฺโต นิรูปธิ

สพฺพาสเว ปริญฺญาย นิพฺพายิสฺสตฺยนาสโว.

พระอานนท์นั้นมีจิตเด็ดเดี่ยวบำเพ็ญเพียร เป็นผู้สงบระงับ ไม่มีอุปธิ กำหนดรู้อาสวะทั้งปวงเป็นผู้ไม่มีอาสวะแล้วนิพพาน

สนฺติ อารญฺญกา นาคา กุญฺชรา สฏฺฐิหายนา

ติธปฺปภินฺนา <319> มาตงฺคา อีสาทนฺตา อุรุฬฺหวา.

ช้างกุญชรเกิดในป่า เป็นช้างตระกูลมาตังคะ เสื่อมกำลังเมื่ออายุ ๖๐ ปี ตกมัน ๓ แห่ง มีงางอนงาม ควรเป็นราชพาหนะ ฉันใด

อเนกสตสหสฺสา ปณฺฑิตาปิ มหิทฺธิกา

สพฺเพ เต พุทฺธนาคสฺส น โหนฺตุ ปณิธิมฺหิ เต. <320>

แม้บัณฑิตหลายแสนรูปก็ฉันนั้น มีฤทธิ์มาก ทั้งหมดเป็นพระอรหันต์ผู้ประเสริฐของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐ ท่านเหล่านั้นไม่เป็นเช่นนั้น ในการตัดสินใจ

อาทิยาเม นมสฺสามิ มชฺฌิเม อถ ปจฺฉิเม

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน พุทฺธเสฏฺฐํ อุปฏฺฐหึ.

ข้าพเจ้าเป็นผู้มีจิตเลื่อมใสมีใจยินดีนอบน้อม ทั้งในปฐมยาม มัชฌิมยาม และปัจฉิมยาม เป็นอุปัฏฐากพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุด

อาตาปี นิปโก จาปิ สมฺปชาโน ปฏิสฺสโต

โสตาปตฺติผลํ ปตฺโต เสขภูมีสุ โกวิโท.

ข้าพเจ้ามีความเพียร มีปัญญารักษาตน มีสติสัมปชัญญะ บรรลุโสดาปัตติผล เฉลียวฉลาดในเสขภูมิ

กปฺเปโต สตสหสฺเส <321> ยํ กมฺมมภินีหรึ

ตาหํ ภูมึ อนุปฺปตฺโต ฐิตา สทฺธา มหปฺผลา. <322>

ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้สร้างกรรมใดไว้ ข้าพเจ้าได้บรรลุถึงภูมิแห่งกรรมนั้นแล้ว ศรัทธาที่ตั้งมั่นแล้วมีผลมาก

สฺวาคตํ วต เม อาสิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

การที่ข้าพเจ้าได้มาในสำนักของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุด เป็นการมาดีแล้วโดยแท้ วิชชา ๓ ข้าพเจ้าได้บรรลุแล้วโดยลำดับ คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อานนฺโท เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

อานนฺทตฺเถรสฺส อปทานํ ทสมํ สมตฺตํ.

ตสฺสุทฺทานํ

พุทฺโธ ปจฺเจกพุทฺโธ <323> สารีปุตฺโต จ โกลิโต

กสฺสโป อนุรุทฺโธ จ ปุณฺณตฺเถโร อุปาลิ จ

โกณฺฑญฺโญ จาปิ <324> ปิณฺโฑโล เรวโตนนฺทปณฺฑิโต

ฉ สตานิ จ ปญฺญาส คาถาโย สพฺพปิณฺฑิตา.

อปทาเน พุทฺธวคฺโค ปฐโม.

คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แลได้ทราบว่า ท่านพระอานนทเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้

อานนทเถราปทานที่ ๑๐ จบ

อปทาน พุทธวรรคที่ ๑ จบบริบูรณ์

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. พุทธาปทาน

๒. ปัจเจกพุทธาปทาน

๓. สารีปุตตเถราปทาน

๔. มหาโมคคัลลานเถราปทาน

๕. มหากัสสปเถราปทาน

๖. อนุรุทธเถราปทาน

๗. ปุณณมันตาณีปุตตเถราปทาน

๘. อุปาลิเถราปทาน

๙. อัญญาโกณฑัญญเถราปทาน

๑๐. ปิณโฑลภารทวาชเถราปทาน

๑๑. ขทิรวนิยเรวตเถราปทาน

๑๒. อานันทเถราปทาน