๑. พุทธาปทาน เล่ม ๓๒

ตถาคตํ เชตวเน วสนฺตํ

อปุจฺฉิ เวเทหมุนี นตงฺโค

สพฺพญฺญุพุทฺธา กิร นาม โหนฺติ

ภวนฺติ เต เหตุหิ เกหิ ธีรา ๑ ฯ

ตทาห สพฺพญฺญุวโร มเหสี

อานนฺทภทฺทํ มธุรสฺสเรน

เย สพฺพพุทฺเธสุ กตาธิการา

อลทฺธโมกฺขา ชินสาสเนสุ ฯ

เตเนว สมฺโพธิมุเขน ธีรา

อชฺฌาสเยนาปิ มหาพเลน

ปญฺญาย เตเชน สุติกฺขปญฺญา

สพฺพญฺญุภาวํ อนุปาปุณนฺติ ฯ

อหมฺปิ ปุพฺพพุทฺเธสุ พุทฺธตฺตํ อภิปตฺถยึ

ตึส ปารมิ สมฺปุณฺณา [๑] ธมฺมราชา อสงฺขิยา ฯ

สมฺโพธึ พุทฺธเสฏฺฐานํ สสงฺเฆ โลกนายเก

ทสงฺคุลี นมสฺสิตฺวา สิรสา อภิวาทเย ๒ ฯ

ยาวตา พุทฺธเขตฺเตสุ รตนา วิชฺชนฺติสงฺขิยา

อากาสฏฺฐา จ ภุมฺมฏฺฐา มนสา สพฺพมาหเร ๓ ฯ

ตตฺถ รูปิยภูมิยํ ปาสาทํ มาปเย อหํ

เนกภุมฺมํ รตนมยํ ๔ อุพฺพิทฺธํ นภมุคฺคตํ ฯ

วิจิตฺตถมภํ สุกตํ สุวิภตฺตํ มหารหํ

กนกามยสงฺฆาฏํ ๕ โกนฺตจฺฉตฺเตหิ มณฺฑิตํ ฯ

ปฐมา เวฬุริยา ภูมิ วิมลพฺภสมา สุภา

นฬินาชลชากิณฺณา ๖ วรกญฺจนภูมิยา ฯ

ปหฏฺฐสาขาปวาฬ- วณฺณา โลหิตกา สุภา ๗

อินฺทโคปกวณฺณาภา ภูมิ โอภาสตี ทิสา ฯ

สุวิภตฺตา ฆรมุขา นิยฺยุหา ๘ สีหปญฺชรา

จตุโร เวทิกา ชาลา คนฺธาเวฬา มโนรมา ฯ

นีลา ปีตา โลหิตกา โอทาตา สุทฺธกาฬกา

กูฏาคารวรูเปตา สตฺตรตนภูสิตา ฯ

โอโลกมยา ปทุมา วาฬวิหงฺคโสภิตา

นกฺขตฺตตารกากิณฺณา จนฺทสุริเยหิ ๙ มณฺฑิตา ฯ

เหมชาเลน สญฺฉนฺนา โสณฺณกึกิณิกายุตา

วาตเวเคน กุชฺชนฺติ โสณฺณชาลา ๑ มโนรมา ฯ

มญฺเชฏฺฐกํ โลหิตกํ ปีตกํ หริปญฺชรํ

นานารงฺเคหิ สํจิตฺตํ ๒ อุสฺสิตทฺธชมาลินี ฯ

นานา ๓ พหูเนกสตา ผลกา ๔ รชตามยา

มณิมยา โลหิตงฺกา มสารคลฺลมยา ตถา ฯ

นานาสยนจิตฺติตา ๕ สณฺหกาสิกสนฺถตา

กมฺพลา ทุกุลา จีนา ปตฺตุณฺณา ปณฺฑุปาวุรา ฯ

วิวิธตฺถรณํ สพฺพํ มนสา ปญฺญเปมหํ

ตาสุ ตาเสฺวว ภูมีสุ รตนกูฏลงฺกตา ฯ

มณิเวโรจนา อุกฺกา ธารยนฺตา สุติฏฺฐเร

โสภนฺติ เอสิกา ถมฺภา สุภา กญฺจนโตรณา ฯ

ชมฺโพนทา สารมยา อโถ รชตมยาปิจ

เนกาสนฺธี สุวิภตฺตา กวาฏคฺคลจิตฺติตา ฯ

อุภโต ปุณฺณฆฏาเนกา ปทุมุปฺปลสํยุตา

อตีเต สพฺพพุทฺเธ จ สสงฺเฆ โลกนายเก ฯ

ปกติวณฺณรูเปน นิมฺมินิตฺวา สสาวเก

เตน ทฺวาเรน ปวีสิตฺวา สพฺพพุทฺธา สสาวกา ฯ

สพฺพโสวณฺณมเย ปีเฐ นิสินฺนา อริยมณฺฑลา

เย จ เอตรหิ อตฺถิ พุทฺธา โลเก อนุตฺตรา ฯ

อตีตา ๑ วตฺตมานา จ ภวนํ สพฺเพ สมารุหุํ

ปจฺเจกพุทฺเธเนกสเต สยมฺภู อปราชิเต ฯ

อตีเต วตฺตมาเน จ ภวนํ สพฺเพ สมารุหุํ

กปฺปรุกฺขา พหู อตฺถิ เย ทิพฺพา เย จ มานุสา ฯ

สพฺพํ ทุสฺสํ สมาหนฺตฺวา อจฺฉาเทมิ ติจีวรํ

ขชฺชโภชฺชํ สายนิยํ สมฺปนฺนํ ปานโภชนํ ฯ

มณิมเย สุเภ ปตฺเต สมฺปูเรตฺวา อทาสหํ

ทิพฺพวตฺถา สมาหุตฺวา มฏฺฐา จีวรสํยุตา ฯ

มธุรา สกฺขรา เจว เตลา จ มธุผาณิตา

ตปฺปิตา ปรมนฺเนน สพฺเพ อริยมณฺฑลา ฯ

รตนคพฺภํ ปวีสิตฺวา เกสรีว คุหาสเย

มหารหมฺหิ สยเน สีหเสยฺยมกปฺปยุํ ฯ

สมฺปชานา สมุฏฺฐาย เสยฺเย ปลฺลงฺกมาภชุํ

โคจรํ สพฺพพุทฺธานํ ฌานรติสมปฺปิตา ฯ

อญฺเญ ธมฺมานิ เทเสนฺติ อญฺเญ กีฬนฺติ อิทฺธิยา

อปฺปนายปิ กีฬนฺติ อภิญฺญาวสิภาวิตา ฯ

วิกุพฺพนา วิกุพฺพนฺติ อเนกสตสหสฺสิโย

พุทฺธาปิ พุทฺเธ ปุจฺฉนฺติ วิสยํ สพฺพญฺญุมาลยํ ฯ

คมฺภีรํ นิปุณํ ฐานํ ปญฺญาย วินิพุชฺฌเร

สาวกา พุทฺเธ ปุจฺฉนฺติ พุทฺธา ปุจฺฉนฺติ สาวเก ฯ

อญฺญมญฺญญฺจ ปุจฺฉนฺติ ๑ อญฺญมญฺญํ พฺยากโรนฺติ เต

พุทฺธา ปจฺเจกพุทฺธา จ สาวกา ปริจารกา ฯ

เอวํ รตีสุ รมมานา ปาสาเทภิรมนฺติ เต

ฉตฺตาติฉตฺตา ติฏฺฐนฺติ รตนาเวฬุสนฺนิภา ๒ ฯ

สุวณฺณชาลสํยุตฺตํ รชตชาลขจิตํ ๓

มุตฺตาชาลปริกฺขิตฺตํ ๔ สพฺเพ ธาเรนฺตุ มตฺถเก ฯ

ภวนฺติ ๕ เจลวิตานา โสณฺณตารกจิตฺติตา

วิจิตฺตา มลยวิตตา สพฺเพ ธาเรนฺตุ มตฺถเก ฯ

วิตตา มลยทาเมหิ คนฺธทาเมหิ โสภิตา

ทุสฺสทาเมหิ ปริกิณฺณา รตนทามภูสิตา ฯ

ปุปฺผาภิกิณฺณา สุวิจิตฺตา สุรภิคนฺธธูปิตา

คนฺธปญฺจางฺคุลงฺกตา เหมจฺฉทนฉาทิตา ฯ

จตุทฺทิสา โปกฺขรญฺโญ ปทุมุปฺปลสนฺถตา

โสวณฺณรูเป ขายนฺตุ ปทุมเรณุรชุคฺคตา ฯ

ปุปฺผนฺตุ ปาทปา สพฺเพ ปาสาทสฺส สมนฺตโต

สยญฺจ ปุปฺผา มุญฺจิตฺวา คนฺตฺวา ภวนโมกิรุํ ฯ

สิขิโน ตตฺถ นจฺจนฺตุ ทิพฺพา หํสา ปกุชฺชเร

กรวิกา จ คายนฺตุ ทิชสงฺฆา สมนฺตโต ฯ

เภริโย สพฺพา วชฺชนฺตุ วีณา สพฺพา รวนฺตุ ตา ๖

สพฺพา สงฺคีติ วตฺตนฺตุ ปาสาทสฺส สมนฺตโต ฯ

ยาวตา พุทฺธเขตฺตมฺหิ จกฺกวาฬา ๑ จมูปริ

มหนฺตา โชติสมฺปนฺนา อจฺฉิทฺทา รตนามยา ฯ

ติฏฺฐนฺตุ โสณฺณปลฺลงฺกา ทีปรุกฺขา ชลนฺตุ เต

ภวนฺตุ เอกปชฺโชตา ทสสหสฺสปรมฺปรา ฯ

คณิกา ลาสิกา เจว นจฺจนฺตุ อจฺฉราคณา

นานารงฺคา ปทิสฺสนฺตุ ปาสาทสฺส สมนฺตโต ฯ

ทุมคฺเค ปพฺพตคฺเค วา สิเนรุคิริมุทฺธเน

อุสฺสาเปมิ ธชํ สพฺพํ วิจิตฺตํ ปญฺจวณฺณิกํ ฯ

นรา นาคา จ คนฺธพฺพา สพฺเพ เทวา อุเปนฺตุ เต

นมสฺสนฺตา ปญฺชลิกา ปาสาทํ ปริวารยุํ ฯ

ยงฺกิญฺจิ กุสลํ กมฺมํ กตฺตพฺพํ กิริยํ มม

กาเยน วาจามนสา ติทเส สุคตํ กตํ ฯ

เย สตฺตา สญฺญิโน อตฺถิ เย จ สตฺตา อสญฺญิโน

กตํ ปุญฺญผลํ มยฺหํ สพฺเพ ภาคี ภวนฺตุ เต ฯ

เย ๒ ตํ กตํ สุวิทิตํ ทินฺนํ ปุญฺญผลํ มยา

เย จ ตตฺถ น ชานนฺติ เทวา คนฺตฺวา นิเวทยุํ ฯ

สพฺเพ โลกมฺหิ เย สตฺตา ชีวนฺตาหารเหตุกา

มนุญฺญํ โภชนํ สพฺเพ ๓ ลภนฺตุ มม เจตสา ฯ

มนสา ทานํ มยา ทินฺนํ มนสา ปสาทมาทยึ ๔

ปูชิตฺวา ๕ สพฺพสมฺพุทฺธํ ปจฺเจกานญฺจ ปูชยึ ฯ

เตน กมฺเมน สุกเตน เจตนาปณิธีหิ จ

ชเหตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสํ อคญฺฉหํ ฯ

ทุเว ภเว ปชานามิ เทวตฺตํ อถ มานุสํ

อญฺญํ คตึ น ชานามิ มนสา ปตฺถนาผลํ ฯ

เทวานํ อธิโก โหมิ ภวามิ มนุชาธิโป

รูปลกฺขณสมฺปนฺโน ปญฺญาย อสโม ภเว ฯ

โภชนํ วิวิธํ เสฏฺฐํ รตนญฺจ อนปฺปกํ

นานาวิธานิ วตฺถานิ นภสา ขิปฺปํ อุเปนฺติ มํ ฯ

ปฐพฺยา ปพฺพเต เจว อากาเส อุทเก วเน

ยตฺถ ๑ หตฺถํ ปสาเรมิ ทิพฺพา ภกฺขา อุเปนฺติ มํ ฯ

ปฐพฺยา ปพฺพเต เจว อากาเส อุทเก วเน

ยตฺถ หตฺถํ ปสาเรมิ รตนา สพฺเพ อุเปนฺติ เม ฯ

ปฐพฺยา ปพฺพเต เจว อากาเส อุทเก วเน

ยตฺถ หตฺถํ ปสาเรมิ สพฺเพ คนฺธา อุเปนฺติ เม ฯ

ปฐพฺยา ปพฺพเต เจว อากาเส อุทเก วเน

ยตฺถ หตฺถํ ปสาเรมิ สพฺเพ ยานา อุเปนฺติ เม ฯ

ปฐพฺยา ปพฺพเต เจว อากาเส อุทเก วเน

ยตฺถ หตฺถํ ปสาเรมิ สพฺเพ มาลา อุเปนฺติ เม ฯ

ปฐพฺยา ปพฺพเต เจว อากาเส อุทเก วเน

ยตฺถ หตฺถํ ปสาเรมิ อลงฺการา อุเปนฺติ เม ฯ

ปฐพฺยา ปพฺพเต เจว อากาเส อุทเก วเน

ยตฺถ หตฺถํ ปสาเรมิ สพฺพา กญฺญา อุเปนฺติ เม ฯ

ปฐพฺยา ปพฺพเต เจว อากาเส อุทเก วเน

ยตฺถ หตฺถํ ปสาเรมิ มธุสกฺขรา อุเปนฺติ เม ฯ

ปฐพฺยา ปพฺพเต เจว อากาเส อุทเก วเน

ยตฺถ หตฺถํ ปสาเรมิ สพฺเพ ขชฺชา อุเปนฺติ เม ฯ

อธเน อทฺธิเก ชเน ยาจเก จ ปถาวิโน

ททามิ ตํ ทานวรํ สมฺโพธิวรปตฺติยา ฯ

นาเทนฺโต ปพฺพตํ เสลํ คชฺเชนฺโต พหลํ คิรึ

สเทวกํ หาสยนฺโต พุทฺโธ โลเก ภวามหํ ฯ

ทิสา ทสวิธา โลเก ยายโต นตฺถิ อนฺตกํ

ตสฺมิญฺจ ทิสาภาคมฺหิ พุทฺธเขตฺตา อสงฺขิยา ฯ

ปภา ปกิตฺติตา มยฺหํ ยมกา รํสิวาหนา

เอตฺถนฺตเร รํสิชาลํ อาโลโก วิปุโล ภเว ฯ

เอตฺตเก โลกธาตุมฺหิ สพฺเพ ปสฺสนฺตุ มํ ชนา

สพฺเพว ๑ สุมนา โหนฺตุ สพฺเพ มํ อนุวตฺตเร ฯ

วิสิฏฺฐมธุรนาเทน อมตํ เภริมาหเร ๒

เอตฺถนฺตเร ชนา สพฺเพ สุณนฺตุ มธุรํ คิรํ ฯ

ธมฺมเมเฆน วสฺสนฺเต สพฺเพ โหนฺตุ อนาสวา

เย ตตฺถ ปจฺฉิมกา สตฺตา โสตาปนฺนา ภวนฺตุ เต ฯ

ทตฺวา ทาตพฺพกํ ทานํ สีลํ ปูเร ๑ อเสสโต

เนกฺขมฺมปารมึ คนฺตฺวา ปตฺโต สมฺโพธิมุตฺตมํ ฯ

ปณฺฑิเต ปริปุจฺฉิตฺวา กตฺวา วิริยมุตฺตมํ

ขนฺติยา ปารมึ คนฺตฺวา ปตฺโต สมฺโพธิมุตฺตมํ ฯ

กตฺวา ทฬฺหมธิฏฺฐานํ สจฺจปารมิ ปูรเย

เมตฺตาย ปารมึ คนฺตฺวา ปตฺโต สมฺโพธิมุตฺตมํ ฯ

ลาภาลาเภ สุขทุกฺเข สมฺมานเน วิมานเน

สพฺพตฺถ สมโก หุตฺวา ปตฺโต สมฺโพธิมุตฺตมํ ฯ

โกสชฺชํ ภยโต ทิสฺวา วิริยญฺจาปิ เขมโต

อารทฺธวิริยา โหถ เอสา พุทฺธานุสาสนี ฯ

วิวาทํ ภยโต ทิสฺวา อวิวาทญฺจ เขมโต

สมคฺคา สขิลา โหถ เอสา พุทฺธานุสาสนี ฯ

ปมาทํ ภยโต ทิสฺวา อปฺปมาทญฺจ เขมโต

ภาเวถฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ เอสา พุทฺธานุสาสนี ฯ

สมาคตา พหู พุทฺธา อรหนฺโต จ สพฺพโส

สมฺพุทฺเธ อรหนฺเต จ วนฺทมานา นมสฺสถ ฯ

เอวํ อจินฺติยา พุทฺธา พุทฺธธมฺมา อจินฺติยา

อจินฺติเยสุ ปสนฺนานํ วิปาโก โหตฺยจินฺติโยติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ ภควา อตฺตโน พุทฺธจริตํ สมฺโพธยมาโน ๒ พุทฺธาปทานิยํ นาม ธมฺมปริยายํ อภาสิตฺถาติ ฯ

พุทฺธาปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ธีร ฯ

๑ ม. มนสาเยว หุตฺวาน ธมฺมราชา อสงฺขิยา ฯ

อถ พุทฺธาปทานานิ สุณาถ สุทฺธมานสา ฯ

๒ ม. อภิวาทยึ ฯ ๓. ม. สพฺพมาหรึ ฯ ๔ ม. รตนามยํ ฯ ๕ ม. กนกมย- ฯ

๖ ม. นฬินชลชากิณฺณา ฯ ๗ ม. ปวาฬสา ปวาฬวณฺณา กาจิ โลหิตกา สุภา ฯ

๘ ม. นิยฺยูหา ฯ ๙ ม. จนฺทสูเรหิ ฯ

๑ ม. โสณฺณมาลา ฯ ๒ ม. สมฺปิตํ ฯ ๓ ม. น นํ ฯ ๔ ม. ผลิกา ฯ

๕ ม. นานาสยนวิจิตฺตา ฯ

๑ ม. อตีเต ฯ ๒ สมาหรึ ฯ

๑ ม. ปุจฺฉิตฺวา ฯ ๒ ม. ฉตฺตา ติฏฺฐนฺตุ รตนา กาญฺจนาเวฐปนฺติกา ฯ ๓ ม.

อยํ อุปฑฺฒคาถา นตฺถิ ฯ ๔ ม. มุตฺตาชาลปริกฺขิตฺตา ฯ ๕ ม. ภวนฺตุ ฯ

๖ ม. รสนฺตุ ตา ฯ

๑ ม. จกฺกวาเฬ ตโต ปเร ฯ ๒ ม. เยสํ ฯ ๓ ม. สพฺพํ ฯ ๔ ม. ปสาทมาวหึ ฯ

๕ ม. ปูชิตา สพฺพสมฺพุทฺธา ปจฺเจกา ชินสาวกา ฯ

๑ ม. ยํ ยํ ฯ สพฺพตฺถ อีทิสเมว ฯ

๑ ม. สพฺเพ มํ อนุวตฺตนฺตุ ยาว พฺรหฺมนิเวสนํ ฯ ๒ ม. เภริมาหนึ ฯ

๑ ม. ปูเรตฺวา ฯ ๒ ม. สมฺภาวยมาโน ฯ

พระอานนท์เวเทหมุนี มีอินทรีย์สำรวมแล้วได้ทูลถามพระตถาคตผู้ประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันว่า ได้ทราบว่า พระสัพพัญญูพุทธเจ้ามีจริงหรือเพราะเหตุไรจึงได้เป็นพระสัพพัญญูพุทธเจ้าผู้เป็นนักปราชญ์? ในกาลนั้นพระผู้มีพระภาคผู้แสวงหาคุณอันใหญ่ เป็นพระสัพพัญญูผู้ประเสริฐได้ตรัสกะท่านพระอานนท์ ด้วยพระสุรเสียงอันไพเราะว่า ชนเหล่าใดสร้างสมกุศลสมภารในพระพุทธเจ้าทุกพระองค์ ยังไม่ได้โมกขธรรมในศาสนาของพระชินเจ้า ชนเหล่านั้นเป็นนักปราชญ์โดยมุข คือ การตรัสรู้นั้นแล แม้มีอัธยาศัย มีกำลังมาก มีปัญญาแก่กล้า ย่อมได้บรรลุความเป็นพระสัพพัญญูด้วยเหตุแห่งปัญญา แม้เราเป็นธรรมราชาผู้สมบูรณ์ด้วยบารมี

๓๐ ทัศ ปรารถนาเป็นพระพุทธเจ้า ในพระพุทธเจ้าองค์ก่อนๆนับไม่ถ้วน นมัสการพระพุทธเจ้าผู้เป็นนายกของโลกพร้อมด้วยสงฆ์ด้วยนิ้วทั้ง ๑๐ แล้วกราบไหว้สัมโพธิญาณของพระพุทธเจ้า ผู้ประเสริฐสุดทั้งหลายด้วยเศียรเกล้า รัตนะทั้งที่มีในอากาศและอยู่ที่พื้นดิน ในพุทธเขต มีประมาณเท่าใด เราจักนำรัตนะทั้งหมดนั้นมาด้วยใจ ณ พื้นที่เป็นรูปิยะนั้น เราได้นิรมิตปราสาทหลายชั้น อันสำเร็จด้วยรัตนะ สูงตระหง่านจรดฟ้า มีเสาอันวิจิตร ได้สัดส่วน จัดไว้ดี ควรค่ามาก มีคันทวยทำด้วยทองคำ ประดับด้วยนกกระเรียนและฉัตร พื้นชั้นแรกเป็นแก้วไพฑูรย์ งามปราศจากมลทิน ไม่มีฝ้า เกลื่อนกลาดด้วยดอกบัวหลวงมีพื้นทองคำอย่างดี

พื้นบางชั้นมีสีดังแก้วประพาฬ เป็นกิ่งน่ารื่นเริง บางชั้นแดงงาม บางชั้นเปล่งรัศมี ดังสีแมลงค่อมทอง บางชั้นสว่างทั่วทิศในปราสาทนั้น มีศาลาสี่หน้ามุข มีประตูหน้าต่างจัดไว้เรียบร้อย มีชุกชีและหลุมตาข่ายสี่แห่ง มีพวงมาลัยหอมน่ารื่นรมย์ใจห้อยอยู่ ยอดปราสาทนั้นประดับด้วยแก้ว ๗ ประการ มีสีเขียว เหลือง แดง ขาวดำล้วน ประกอบด้วยยอดเรือนชั้นเยี่ยม มีสระประทุมชูดอกบานสะพรั่งงามด้วยฝูงเนื้อและนก บางชั้นดาดาษด้วยดาวนักษัตร ประดับด้วยรูปดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ ปกคลุมด้วยพวงดอกไม้ทอง ดาดาษด้วยตาข่ายทองน่ารื่นรมย์ ห้อยย้อยด้วยกระดิ่งทอง เปล่งเสียงด้วยกำลังลม ปราสาทนั้นวิจิตรด้วยธงสีต่างๆ

คือ ธงสีชมพู สีแดง สีเหลือง สีเขียวและสีทอง ปักไว้เป็นระเบียบ แผ่นกระดานต่างๆ มากหลายร้อย ทำด้วยเงิน ทำด้วยแก้วมณี ทับทิม ทำด้วยแก้วมรกต วิจิตรด้วยที่นอนต่างๆ ลาดด้วยผ้าเมืองกาสีละเอียดอ่อน เราปูลาดเครื่องลาดต่างๆด้วยผ้ากัมพล ผ้าทุกุลพัสตร์ ผ้าเมืองจีน ผ้าเมืองแขก และผ้าห่มเหลืองทุกแห่ง ด้วยใจ ที่พื้นนั้นๆ ประดับด้วยยอดแก้ว คนหลายร้อยยืนถือประทีปแก้วมณีอันส่งแสงเรืองอยู่ เสาระเนียด เสาซุ้มประตู ทำด้วยทองชมพูนุท ไม้แก่นและเงินบ้าง มีที่ต่อหลายแห่ง จัดไว้เรียบดี วิจิตรด้วยบานประตูและกลอน ย่อมยังปราสาทให้งาม สองข้างปราสาทนั้นมีกระถางน้ำเต็มเปี่ยมหลายกระถาง ปลูกบัวหลวงและอุบลไว้เต็ม

เรานิรมิตพระพุทธเจ้าในอดีต ผู้เป็นนายกของโลกทุกพระองค์ พร้อมด้วยพระสงฆ์สาวก ด้วยวรรณและรูปตามปกติ พระพุทธเจ้าทุกพระองค์พร้อมด้วยพระสาวกเข้าไปทางประตูนั้น หมู่พระอริยเจ้านั่งบนตั่งอันทำด้วยทองคำล้วนๆ พระพุทธเจ้าผู้ยอดเยี่ยมในโลก มีอยู่ ณ บัดนี้ก็ดีเป็นอดีตก็ดี ปัจจุบันก็ดี ทุกพระองค์ได้ขึ้นปราสาทของเรา พระสยัมภูปัจเจกพุทธเจ้าหลายร้อย ผู้ไม่พ่ายแพ้ ทั้งในอดีตและปัจจุบันได้ขึ้นปราสาทของเราทั้งหมด ต้นกัลปพฤกษ์ทั้งเป็นของทิพย์และของมนุษย์มีมาก เรานำเอาผ้าทุกอย่างจากต้นกัลปพฤกษ์นั้น มาทำไตรจีวรถวายให้ท่านเหล่านั้นครอง ของเคี้ยว ของฉัน ของลิ้ม น้ำและข้าวมีสมบูรณ์เราใส่อาหารเต็มบาตรงามทำด้วยมณีแล้วถวายพระอริยเจ้าทั้งผองครองผ้าทิพย์

ครองจีวรเนื้อเกลี้ยงอิ่มหนำสำราญด้วยน้ำตาลกรวด น้ำมัน น้ำผึ้งน้ำอ้อยรสหวานฉ่ำและด้วยข้าวปายาส หมู่อริยเจ้าเหล่านี้เข้าห้องแก้วสำเร็จสีหไสยาบนที่นอนอันควรค่ามาก ดังไกรสรีนอนในถ้ำที่อยู่ รู้สึกตัวลุกขึ้นนั่งคู้บัลลังก์บนที่นอน เป็นผู้เพียบพร้อมด้วยความยินดีในฌานอันเป็นโคจรของพุทธเจ้าทุกพระองค์ บางพวกแสดงธรรม บางพวกเข้าฌานด้วยฤทธิ์ บางพวกเข้าอัปปนาฌาน และบางพวกอบรมอภิญญาวสี บางพวกแผลงฤทธิ์ คนเดียวเป็นได้หลายร้อยหลายพัน แม้พระพุทธเจ้าก็ถามปัญหาอันเป็นอารมณ์ คือ วิสัยของพระสัพพัญญูกะพระพุทธเจ้า ท่านเหล่านั้น ย่อมตรัสรู้เหตุอันละเอียดลึกซึ้งด้วยพระปัญญา พระสาวกทูลถามพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าตรัสถามพระสาวก ท่านเหล่านั้นถามกันและกัน และพยากรณ์กันและกัน

พระพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้าและพระสาวกต่างเป็นศิษย์ ท่านเหล่านั้นรื่นรมย์อยู่ด้วยความยินดีอย่างนี้อภิรมย์อยู่ในปราสาทของเรา ฉัตรและฉัตรซ้อน มีรัศมีดังไม้ไผ่แก้วตั้งไว้ทุกๆ องค์ทรงไว้ซึ่งฉัตรอันห้อยย้อยด้วยตาข่ายทอง ขจิตด้วยตาข่ายเงินวงรอบด้วยตาข่ายมุกดา บนเศียรมีเพดานผ้า แวววาวด้วยดาวทอง งดงามดาดาษด้วยพวงมาลัยทุกๆ องค์ ทรงไว้รอบๆ ฉัตรดาดาษด้วยพวงมาลัยงามด้วยพวงดอกไม้หอม เกลื่อนด้วยพวงผ้า ประดับด้วยพวงแก้วเกลื่อนกลาดด้วยดอกไม้ งดงามยิ่งนัก รมด้วยของหอมน่าพอใจ ทำด้วยของหอมยาวห้านิ้ว มุงด้วยเครื่องมุงทอง ในสี่ทิศแห่งปราสาท มีสระอันดาดาษด้วยปทุมและอุบล หอมตระหลบด้วยเกสรดอกปทุม

ปรากฏดังสีทองคำ โดยรอบปราสาท มีต้นไม้ทุกชนิด ดอกบานสะพรั่ง และดอกไม้หล่นลงเอง เรี่ยรายอยู่ยังปราสาท ใกล้ๆ ปราสาทนั้นมีฝูงนกยูงรำแพนหาง ฝูงหงส์ทิพย์ส่งเสียง ฝูงนกการวิกขับขาน หมู่นกร้องอยู่โดยรอบปราสาท เสียงกลองเภรีทุกอย่างจงเป็นไป เสียงพิณทุกชนิดจงดีด เสียงสังคีตทุกอย่างจงขับขาน โดยรอบปราสาท ขอบัลลังก์ทองใหญ่สมบูรณ์ด้วยรัศมี ไม่มีช่องประดับด้วยแก้ว จงตั้งอยู่ ในกำหนดพุทธเขตและในหมื่นจักรวาล ขอต้นไม้ประจำทวีปจงรุ่งเรือง เป็นไม้สว่างไสวเช่นเดียวกัน สืบต่อกันไปตั้งหมื่นต้น หญิงเต้นรำ หญิงขับร้อง จงเต้นรำขับร้อง หมู่นางอัปสรผู้มีอวัยวะต่างๆ กัน จงปรากฏ (ฟ้อน)

อยู่โดยรอบปราสาท เราให้ชักธงทุกชนิดมีห้าสีงามวิจิตรขึ้นอยู่บนยอดไม้ ยอดภูเขา และบนยอดสิเนรุ หมู่ชน ฝูงนาค คนธรรพ์ และเทวดาทุกท่านนั้น จงมาประนมหัตถ์นมัสการเรา แวดล้อมปราสาทอยู่ กุศลกรรมอย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นกิริยาที่เราพึงทำด้วยกาย วาจา และใจ กุศลกรรมนั้นเราทำแล้วไปในไตรทศ สัตว์เหล่าใดมีสัญญา และสัตว์เหล่าใดไม่มีสัญญามีอยู่ ขอสัตว์ทั้งหมดนั้นจงเป็นผู้มีส่วนแห่งผลบุญ ที่เราทำแล้ว สัตว์เหล่าใดทราบบุญที่เราทำแล้ว เราให้ผลบุญแก่สัตว์เหล่านั้น บรรดาสัตว์เหล่านั้น สัตว์เหล่าใดไม่รู้ ขอทวยเทพจงไปบอกแก่สัตว์เหล่านั้น ปวงสัตว์ในโลกผู้อาศัยอาหารเป็นอยู่ทุกจำพวก ขอจงได้อาหารอันพึงใจ

ด้วยใจของเรา เรามีใจเลื่อมใสในทานที่เราให้แล้วด้วยใจอันผ่องใส เราบูชาพระสัมพุทธเจ้าทุกพระองค์แล้ว บูชาแก่พระปัจเจกพุทธเจ้าทั้งหลายเพราะกุศลกรรมที่เราทำดีแล้วนั้น และเพราะความปรารถนาแห่งใจ เราละกายมนุษย์แล้ว ได้ไปยังดาวดึงส์พิภพ เราย่อมรู้ทั่วความเป็นเทวดาและมนุษย์ในสองภพ ย่อมไม่รู้จักคติอื่น นี้เป็นผลแห่งความปรารถนาด้วยใจเราเป็นใหญ่กว่าเทวดา เป็นใหญ่กว่ามนุษย์ เป็นผู้สมบูรณ์ด้วยรูปลักษณะไม่มีใครเสมอเราด้วยปัญญา โภชนะต่างๆ อย่างประเสริฐ และรัตนะมากมาย ผ้าต่างชนิด ย่อมจากฟ้ามาหาเราพลัน เราชี้มือไปในที่ใด คือที่แผ่นดิน ภูเขา บนอากาศ ในน้ำและในป่า อาหารทิพย์ย่อมมาหาเราเอง

เราชี้มือไปในที่ใด คือ ที่แผ่นดิน ภูเขา บนอากาศ ในน้ำและในป่า รัตนะทุกอย่างย่อมมาหาเรา เราชี้มือไปในที่ใด คือ ที่แผ่นดินภูเขา บนอากาศ ในน้ำและในป่า ของหอมทุกชนิดย่อมมาหาเราเองเราชี้มือไปในที่ใด คือที่แผ่นดิน ภูเขา บนอากาศ ในน้ำและในป่ายวดยานทุกอย่างย่อมมาหาเรา เราชี้มือไปในที่ใด คือ ที่แผ่นดิน ภูเขาบนอากาศ ในน้ำและในป่า ดอกไม้ทุกชนิดย่อมมาหาเรา เราชี้มือไปในที่ใด คือ ที่แผ่นดิน ภูเขา บนอากาศ ในน้ำและในป่า เครื่องประดับย่อมมาหาเรา เราชี้มือไปในที่ใด คือ ที่แผ่นดิน ภูเขา บนอากาศในน้ำและในป่า ปวงนางกัญญาย่อมมาหาเรา เราชี้มือไปในที่ใด คือ ที่แผ่นดิน ภูเขา บนอากาศ

ในน้ำและในป่า น้ำผึ้งและน้ำตาลกรวดย่อมมาหาเรา เราชี้มือไปในที่ใด คือ ที่แผ่นดิน ภูเขา บนอากาศ ในน้ำและในป่า ของเคี้ยวทุกอย่างย่อมมาหาเรา เราได้ให้ทานอันประเสริฐนั้นในคนไม่มีทรัพย์ คนเดินทางไกล ยาจก และคนเดินทางเปลี่ยวเพื่อต้องการบรรลุสัมโพธิญาณอันประเสริฐ เรายังภูเขาหินให้บันลืออยู่ยังเขาอันแน่นหนาให้กระหึ่มอยู่ ยังมนุษยโลก พร้อมทั้งเทวโลกให้ร่าเริงอยู่ จะเป็นพระพุทธเจ้าในโลก ทิศ ๑๐ มีอยู่ในโลก ที่สุดไม่มีแก่บุคคลผู้ไปอยู่ ก็ในทิศาภาคนั้น พุทธเขตนับไม่ได้ รัศมีของเราปรากฏเปล่งออกเป็นคู่ๆ ข่าย (หมู่,คู่) รัศมีมีอยู่ในระหว่างนี้

เราเป็นผู้มีแสงสว่างมาก ปวงชนในโลกธาตุประมาณเท่านี้จงเห็นเรา จงมีใจยินดีทั้งหมดเทียว จงประพฤติตามเราทั้งหมด เราตีกลองอมฤต มีเสียงบันลือไพเราะสละสลวย ปวงชนในระหว่างนี้ จงได้ยินเสียงอันไพเราะของเราเมื่อฝนคือธรรมเทศนาตกลง ปวงชนจงเป็นผู้ไม่มีอาสวะ บรรดาชนเหล่านั้น สัตว์ผู้เกิดสุดท้ายภายหลัง จงเป็นพระโสดาบัน เราให้ทานที่ควรให้แล้ว บำเพ็ญศีลโดยไม่เหลือ ถึงที่สุดเนกขัมมบารมีแล้ว พึงได้บรรลุสัมโพธิญาณอันอุดม เราเรียนถามบัณฑิตแล้ว ทำความเพียรอย่างสูงสุด ถึงที่สุดขันติบารมีแล้ว พึงได้บรรลุสัมโพธิญาณอันอุดม เรากระทำอธิฐานจิตมั่นคงแล้ว บำเพ็ญสัจจบารมีถึงที่สุด เมตตาบารมีแล้วพึงได้บรรลุสัมโพธิญาณอันอุดม

เราเป็นผู้มีใจเสมอในอารมณ์ทั้งปวงคือ ในลาภ ความเสื่อมลาภ สุข ทุกข์ สรรเสริญ และนินทา พึงได้บรรลุสัมโพธิญาณอันอุดม ท่านทั้งหลายเห็นความเกียจคร้านโดยเป็นภัย และเห็นความเพียรโดยความเกษมแล้ว จงปรารภความเพียร นี้เป็นอนุศาสนีของพระพุทธเจ้า ท่านทั้งหลายเห็นความวิวาทโดยเป็นภัย และเห็นความไม่วิวาทโดยเกษมแล้ว จงสมัครสมานกัน กล่าววาจาอ่อนหวานแก่กัน นี้เป็นอนุศาสนีของพระพุทธเจ้า ท่านทั้งหลายเห็นความประมาทโดยเป็นภัย และเห็นความประมาทโดยเกษมแล้ว จงอบรมอัฏฐังคิกมรรคนี้เป็นอนุศาสนีของพระพุทธเจ้า พระพุทธเจ้า และพระอรหันต์ทั้งหลายมาประชุมกันอยู่มาก ทุกประการ ท่านทั้งหลายจงกราบไหว้นมัสการพระสัมพุทธเจ้า และพระอรหันต์ทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้ พระพุทธเจ้า(และ) ธรรมของพระพุทธเจ้า ใครๆ ไม่อาจคิดได้ เมื่อบุคคลเลื่อมใสในพระพุทธเจ้าและพระธรรม อันใครๆ ไม่อาจคิดได้ ย่อมมีผลอันใครๆคิดไม่ได้.

ทราบว่า เมื่อพระผู้มีพระภาคจะทรงให้ท่านพระอานนท์รู้พระพุทธจิตของพระองค์ จึงได้ตรัสธรรมบรรทายชื่อพุทธาปนิยะ ด้วยประการฉะนี้.

พุทธาปทานจบบริบูรณ์.