๓. ธรรมทินนาเถริยาปทาน เล่ม ๓๓

๓. ธัมมทินนาเถรีอปทาน

ว่าด้วยบุพประวัติของพระธัมมทินนาเถรี

(พระธัมมทินนาเถรีได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๑๖๓} [๙๕] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้ พระพิชิตมารผู้ทรงเป็นพระนายกของโลก พระนามว่าปทุมุตตระ ผู้ทรงรู้จบธรรมทั้งปวง เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว[๙๖] ในกาลนั้น ดิฉันเกิดในตระกูลแห่งหนึ่งในพระนครหังสวดี รับจ้างทำการงานของคนอื่น เป็นผู้มีปัญญา สำรวมอยู่ในศีล[๙๗] พระเถระนามว่าสุชาตะผู้เป็นอัครสาวก ของพระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระออกจากวิหารไปเพื่อบิณฑบาต[๙๘] ในกาลนั้น ดิฉันถือหม้อไปตักนํ้าเห็นท่านแล้วเลื่อมใส จึงได้ถวายขนมด้วยมือของตน

[๙๙] ท่านรับแล้วนั่งฉัน ณ ที่นั้นแหละ ดิฉันนิมนต์ท่านไปยังเรือน ได้ถวายโภชนะแก่ท่าน

[๑๐๐] ต่อมา นายของดิฉันทราบเข้าก็มีความยินดี ได้แต่งดิฉันให้เป็นลูกสะใภ้ของท่าน ดิฉันไปกับแม่สามีได้ถวายอภิวาทพระสัมมาสัมพุทธเจ้า[๑๐๑] ในกาลนั้น พระบรมศาสดาทรงประกาศตั้งภิกษุณีรูปหนึ่งผู้เป็นธรรมกถึกไว้ในตำแหน่งเอตทัคคะ ดิฉันได้ฟังพระพุทธพจน์นั้นแล้วมีความยินดี[๑๐๒] นิมนต์พระสุคตเจ้าพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ถวายมหาทานแล้วปรารถนาตำแหน่งนั้น

[๑๐๓] ในทันใดนั้น พระสุคตเจ้าผู้มีพระกระแสเสียงไพเราะได้ตรัสกะดิฉันว่า “ท่านยินดีบำรุงเรา อังคาสเรากับสาวกสงฆ์[๑๐๔] ขวนขวายในการฟังสัทธรรม มีใจเจริญด้วยคุณธรรม ท่านผู้เจริญ ท่านยินดีเถิด ท่านจะได้ตำแหน่งนั้นอันเป็นผลแห่งความปรารถนา[๑๐๕] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้ พระพุทธเจ้าพระนามว่าโคดม ซึ่งสมภพในราชวงศ์ของพระเจ้าโอกกากราชจักเสด็จอุบัติขึ้นในโลก[๑๐๖] ท่านผู้เจริญจักได้เป็นธรรมทายาทของพระศาสดาพระองค์นั้น เป็นธิดาอันธรรมเนรมิต เป็นสาวิกาของพระศาสดา มีชื่อว่าธัมมทินนา,,[๑๐๗] ดิฉันได้ฟังพระพุทธพจน์นั้นแล้วมีความยินดี มีจิตประกอบด้วยเมตตา บำรุงพระมหามุนีผู้นำอย่างพิเศษด้วยปัจจัย ทั้งหลายจนตลอดชีวิต[๑๐๘] ด้วยกรรมที่ได้ทำไว้ดีแล้วนั้นและด้วยการตั้งเจตจำนงไว้ ดิฉันละร่างมนุษย์แล้วได้เข้าถึงสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

[๑๐๙] ในภัทรกัปนี้ พระพุทธเจ้าพระนามว่ากัสสปะผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพราหมณ์ มีพระยศใหญ่ ประเสริฐกว่านักปราชญ์ทั้งหลายเสด็จอุบัติขึ้นแล้ว[๑๑๐] ในกาลนั้น พระเจ้ากาสีพระนามว่ากิกีผู้เป็นใหญ่กว่านรชน ในพระนครพาราณสีอันอุดม ทรงเป็นอุปัฏฐากของพระพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่

[๑๑๑] ดิฉันเป็นพระธิดาองค์ที่ ๖ ของท้าวเธอ มีนามปรากฏว่าสุธัมมา ได้ฟังธรรมของพระชินเจ้าผู้เลิศแล้วก็พอใจบรรพชา

[๑๑๒] แต่พระชนกนาถมิได้ทรงอนุญาตให้พวกดิฉันบวช จึงต้องอยู่ครองเรือนอย่างไม่เบื่อหน่าย ๒๐,๐๐๐ ปี

จบ ภาณวารที่ ๓

[๑๑๓] พวกดิฉันผู้เป็นราชกัญญาทั้ง ๗ องค์ ดำรงอยู่ในความสุขประพฤติพรหมจรรย์ตั้งแต่เป็นกุมารีอยู่ เพลิดเพลินยินดีในการบำรุงพระพุทธเจ้า คือ

[๑๑๔] พระนางสมณี ๑ พระนางสมณคุตตา ๑ พระนางภิกขุนี ๑ พระนางภิกขุทาสิกา ๑ พระนางธัมมา ๑ พระนางสุธัมมา ๑ พระนางสังฆทาสิกาเป็นที่ ๗

[๑๑๕] (พระราชกัญญาทั้ง ๗ นั้น ต่อมา) ได้กลับมาเกิดเป็นพระเขมาเถรี เป็นพระอุบลวรรณาเถรี เป็นพระปฏาจาราเถรี เป็นพระกุณฑลเกสีเถรี เป็นพระกิสาโคตมีเถรี เป็นดิฉัน และ คนที่ ๗ เป็นนางวิสาขาอุบาสิกา[๑๑๖] ด้วยกรรมที่ได้ทำไว้ดีแล้วนั้นและด้วยการตั้งเจตจำนงไว้ ดิฉันละร่างมนุษย์แล้วได้เข้าถึงสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

[๑๑๗] ในภพสุดท้ายในบัดนี้ ดิฉันเกิดในตระกูลเศรษฐีมีความเจริญมั่งคั่งด้วยความสุขทั้งปวง ในพระนครราชคฤห์อันอุดม

[๑๑๘] เมื่อดิฉันประกอบด้วยรูปสมบัติ อยู่ในปฐมวัยก็ได้ไปสู่ตระกูลอื่น เพียบพร้อมด้วยความสุข

[๑๑๙] สามีของดิฉันเข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้าผู้เป็นสรณะแห่งสัตว์โลกฟังธรรมเทศนาแล้วได้บรรลุอนาคามิผล เป็นผู้มีปัญญาดี

[๑๒๐] ในกาลนั้น ดิฉันได้รับอนุญาตจากสามีนั้นแล้วออกบวช ไม่นานก็ได้บรรลุอรหัต

[๑๒๑] อุบาสกนั้นเข้าไปหาดิฉันแล้วถามปัญหาที่ลึกซึ้งสุขุมมาก ดิฉันแก้ปัญหาทั้งหมดนั้นได้

[๑๒๒] พระชินเจ้าทรงพอพระทัยในคุณสมบัตินั้น จึงทรงตั้งดิฉันไว้ในตำแหน่งเอตทัคคะด้วยพระดำรัสว่า“เรามิได้เห็นภิกษุณีรูปอื่น ผู้เป็นธรรมกถึกเหมือนธัมมทินนาภิกษุณีนี้[๑๒๓] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงทรงจำธัมมทินนาภิกษุณี ผู้มีปัญญาไว้อย่างนี้เถิด” ดิฉันเป็นผู้ที่พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงอนุเคราะห์แล้ว จึงชื่อว่าเป็นบัณฑิตอย่างนี้[๑๒๔] ดิฉันบำรุงพระศาสดาแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าดิฉันได้ทำเสร็จแล้ว ปลงภาระอันหนักลงแล้ว ถอนตัณหาอันนำไปสู่ภพขึ้นได้แล้ว[๑๒๕] บรรลุถึงประโยชน์คือธรรมอันเป็นที่สิ้นสังโยชน์ทั้งปวงที่กุลบุตรทั้งหลายออกบวชเป็นบรรพชิตต้องการนั้นแล้ว

[๑๒๖] ดิฉันเป็นผู้มีความชำนาญในฤทธิ์ และในทิพพโสตธาตุ รู้วาระจิตของผู้อื่น เป็นผู้ทำตามคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า

[๑๒๗] รู้ชัดปุพเพนิวาสญาณ ชำระทิพพจักขุให้บริสุทธิ์แล้ว มีอาสวะทั้งปวงหมดสิ้นแล้ว บัดนี้ภพใหม่มิได้มีอีก

[๑๒๘-๑๓๐] ดิฉันเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ดิฉันได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้แล

นัยว่า พระธัมมทินนาภิกษุณีได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ ธัมมทินนาเถรีอปทานที่ ๓

๔. สกุลาเถรีอปทาน

ว่าด้วยบุพประวัติของพระสกุลาเถรี

(พระสกุลาเถรีได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๑๖๔} [๑๓๑] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้ พระพิชิตมารผู้ทรงเป็นนายกของโลก พระนามว่าปทุมุตตระ ผู้ทรงรู้จบธรรมทั้งปวง เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว[๑๓๒] พระองค์ทรงเป็นบุรุษอาชาไนย ประเสริฐกว่านักปราชญ์ทั้งหลาย ทรงปฏิบัติเพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุข เพื่อประโยชน์ แก่สัตว์ทั้งปวงในโลกตลอดทั้งเทวโลก[๑๓๓] เป็นผู้ถึงซึ่งพระยศอันเลิศ ทรงมีพระสิริ ทรงมีเกียรติคุณฟุ้งเฟื่อง อันชาวโลกทั้งปวงบูชาเแล้ว มีพระคุณปรากฏไปทั่วทิศ พระองค์เป็นผู้สูงสุดกว่านรชน[๑๓๔] ทรงข้ามพ้นจากความสงสัยแล้ว ทรงล่วงความเคลือบแคลงแล้ว ทรงมีความดำริในพระหฤทัยบริบูรณ์เต็มที่ ทรงบรรลุพระสัมโพธิญาณอันสูงสุด[๑๓๕] ทรงยังมรรคาที่ยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น ตรัสบอกมรรคาที่ยังไม่มีใครบอก ทรงยังธรรมที่ยังไม่เกิดพร้อมให้เกิดพร้อม