๑๐. อปทานแห่งพระเถรีหนึ่งหมื่นแปดพัน เล่ม ๓๓

อฏฺฐารสสหสฺสานิ ภิกฺขุนี สากิยสมฺภวา

ยโสธรีปมุขานิ สมฺพุทฺธํ อุปสงฺกมม ฯ

อฏฺฐารสสหสฺสานิ ๑ สพฺพา โหนฺติ มหิทฺธิกา

วนฺทนฺติ มุนิโน ปาเท อาโรเจนฺติ ยถาพลํ ฯ

ชาติ ขีณา ชรา พฺยาธิ มรณญฺจ มหามุเน ๒

อนาสวํ ปทํ สนฺตํ อมตํ ยาม นายกํ ๓ ฯ

ขลิตญฺจ ปุเร อตฺถิ สพฺพาสมฺปิ มหามุนิ

อปราธํ ปชานนฺติ ขม อมฺหํ วินายก ฯ

อิทฺธิญฺจาปิ นิทสฺเสถ มม สาสนการิกา

ปริสานญฺจ สพฺพาสํ กงฺขํ ฉินฺทถ ยาวตา ฯ

ยโสธรา ๔ มหาวีร มนาปา ปิยทสฺสนา

สพฺพา ตุยฺหํ มหาวีร อคารสฺมึ ปชาปติ ฯ

ถีนํ สตสหสฺสานํ นวุตีนํ ฉฬุตฺตริ

อคาเร เต มยํ วีร ปาโมกฺขา สพฺพอิสฺสรา ฯ

รูปาจารคุณูเปตา โยพฺพนฏฺฐา ปิยํวทา

สพฺพาโย ๑ อปจายนฺติ ๒ เทวตา วิย มานุสา ฯ

อฏฺฐารสสหสฺสานิ สพฺพา สากิยสมฺภวา

ยโสธรี ๓ สหสฺสานิ ปาโมกฺขา อิสฺสรา ตทา ฯ

กามธาตุมติกฺกนฺตา ๔ สณฺฐิตา รูปธาตุยา

รูเปน สทิสา นตฺถิ สหสฺสานํ มหามุเน ๕ ฯ

สมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา อิทฺธึ เทเสสุ สตฺถุโน

เนกา นานาวิธาการา มหาอิทฺธีปิ ๖ ทสฺสยุํ ฯ

จกฺกวาฬสมํ กายํ สีสํ อุตฺตรโต กุรุ

อุโภ ปกฺขา ทุเว ทีปา ชมฺพูทีปํ สรีรโต ฯ

ทกฺขิณญฺจ สรํ ๗ ปิณฺฉํ นานาสาขา ตุ ปตฺตกา

จนฺทญฺจ สุริยญฺจกฺขี เมรุปพฺพตโต สิขํ ฯ

จกฺกวาฬคิรึ ตุณฺฑํ ชมฺพูรุกฺขํ สมูลกํ

วีชมานา ๘ อุปาคนฺตฺวา วนฺทนฺเต ๙ โลกนายกํ ฯ

หตฺถิวณฺณํ ตเถวสฺสํ ปพฺพตํ ชลชนฺตทา ๑๐

จนฺทญฺจ สุริยํ เมรุํ สกฺกวณฺณญฺจ ทสฺสยุํ ฯ

ยโสธรา ๑ มยํ วีร ปาเท วนฺทาม จกฺขุม

ตว จิรปฺปภาเวน ๒ นิปฺผนฺนา นรนายก ฯ

อิทฺธีสุ จ วสี โหม ทิพฺพาย โสตธาตุยา

เจโตปริยญาณสฺส วสี โหม มหามุเน ฯ

ปุพฺเพนิวาสํ ชานาม ทิพฺพจกฺขุํ วิโสธิตํ

สพฺพาสวปริกฺขีณา นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว ฯ

อตฺถธมฺมนิรุตฺตีสุ ปฏิภาเณ ตเถว จ

ญาณํ อมฺหํ มหาวีร อุปฺปนฺนํ ตว สนฺติเก ฯ

พุทฺธานํ ๓ โลกนาถานํ สงฺคมํ โน นิทสฺสิตํ

อธิการา พหู อเมฺห ตุยฺหตฺถาย มหามุเน ฯ

ยํ อมฺหํ ปุริมํ กมฺมํ กุสลํ สรเส มุเน

ตุยฺหตฺถาย มหาวีร ปุญฺญานุปจิตานิ ๔ โน ฯ

อภพฺพฏฺฐาเน วชฺเชตฺวา วารยิมฺห ๕ อนาจรํ

ตุยฺหตฺถาย มหาวีร สญฺจตฺตํ ๖ ชีวิตมฺปิ โน ฯ

เนกโกฏิสหสฺสานิ ภิริยตฺถายทาสิ โน

น ตตฺถ วิมนา โหม ตุยฺหตฺถาย มหามุเน ฯ

เนกโกฏิสหสฺสานิ อุปการายทาสิ โน

น ตตฺถ วิมนา โหม ตุยฺหตฺถาย มหามุเน ฯ

เนกโกฏิสหสฺสานิ โภชนตฺถายทาสิ โน

น ตตฺถ วิมนา โหม ตุยฺหตฺถาย มหามุเน ฯ

เนกโกฏิสหสฺสานิ ชีวิตานิ จชิมฺหเส ๑

ภยโมกฺขํ กริสฺสาม ชีวิตานิ จชิมฺหเส ๒ ฯ

องฺคคเต อลงฺกาเร วตฺเถ นานาวิเธ พหู

อิตฺถีภณฺเฑ น คุยฺหาม ตุยฺหตฺถาย มหามุเน ฯ

ธนธญฺญปริจฺจาคํ คามานิ นิคมานิ จ

เขตฺตํ ปุตฺตญฺจ ๓ ธีตญฺจ ปริจตฺตํ มหามุเน ฯ

หตฺถิอสฺสํ ๔ ควญฺจาปิ ทาสิโย ปริจาริกา

ตุยฺหตฺถาย มหาวีร ปริจตฺตํ อสงฺขยํ ฯ

ยํ อเมฺห ปฏิมนฺเตสิ ทานํ ทสฺสาม ยาจเก

วิมนํ โน น ปสฺสาม ททโต ทานมุตฺตมํ ฯ

นานาวิธํ พหุํ ทุกฺขํ สํสาเร จ พหุพฺพิเธ

ตุยฺหตฺถาย มหาวีร อนุภุตฺตํ ๕ อสงฺขยํ ฯ

สุขํ ปตฺตานุโมทาม น จ ทุกฺเขสุ ทุมฺมนา

สพฺพตฺถ ตุสิตา โหม ตุยฺหตฺถาย มหามุเน ฯ

อนุมคฺเคน สมฺพุทฺโธ ยํ ๖ ธมฺมํ อภินีหริ

อนุโภตฺวา สุขทุกฺขํ ปตฺโต โพธึ มหามุเน ฯ

พฺรหฺมเทวญฺจ สมฺพุทฺธํ โคตมํ โลกนายกํ

อญฺเญสํ โลกนาถานํ สงฺคมนฺเตหิ โน พหุ ๗ ฯ

อธิการํ พหุ อมฺหํ ๘ ตุยฺหตฺถาย มหามุเน

คเวสโต ๙ พุทฺธธมฺมํ ๑๐ มยนฺเต ปริจาริกา ฯ

กปฺเป จ สตสหสฺเส จตุโร จ อสงฺขเย

ทีปงฺกโร มหาวีโร อุปฺปชฺชิ โลกนายโก ฯ

ปจฺจนฺตเทสวิสเย นิมนฺเตตฺวา ตถาคตํ

ตสฺส อาคมนํ มคฺคํ โสเธนฺติ ตุฏฺฐมานสา ฯ

เตน กาเลน โส อาสิ สุเมโธ นาม พฺราหฺมโณ

มคฺคญฺจ ปฏิยาเทสิ อายโต สพฺพทสฺสิโน ฯ

เตน กาเลน อหุมฺห ๑ สพฺพา พฺราหฺมณสมฺภวา

ผลุกชาติปุปฺผานิ อาหริมฺห สมาคมํ ฯ

ตสฺมึ โส สมเย พุทฺโธ ทีปงฺกโร มหายโส

วิยากาสิ มหาวีโร อิสิมุคฺคตมานสํ ฯ

จลติ รวติ ปฐวี ๒ สงฺกมฺปติ สเทวเก

ตสฺส กมฺมํ ปกิตฺเตนฺโต อิสิมุคฺคตมานสํ ฯ

เทวกญฺญา มนุสฺสา จ มยญฺจาปิ ๓ สเทวกา

นานาปูชนิยํ ภณฺฑํ ปูชยิตฺวาน ปตฺถยุํ ฯ

เตสํ พุทฺโธ วิยากาสิ โชติทีปสนามโก

อชฺช เย ปตฺถิตา อตฺถิ เต ภวิสฺสนฺติ สมฺมุขา ฯ

อปริเมยฺเย อิโต กปฺเป ยํ โน พุทฺโธ วิยากริ

ตํ วาจํ อนุโมทนฺตี ๔ เอวํการี อหุมฺห โน ฯ

ตสฺส กมฺมสฺส สุกตสฺส ตตฺถ จิตฺตํ ปสาทยุํ

เทวมานุสกํ โยนึ อนุโภตฺวา อสงฺขยํ ฯ

สุขทุกฺเข อนุโภตฺวาน เทเวสุ มานุเสสุ จ

ปจฺฉิเม ภวสมฺปตฺเต ชาตามฺห สากิเย กุเล ฯ

รูปวตี โภควตี ยสสีลวตี ตโต

สพฺพงฺคสมฺปทา โหม กุเลสุ อติสกฺกตา ฯ

ลาภสิโลกสกฺการํ โลกธมฺมสมาคมํ

จิตฺตญฺจ ทุกฺขิตํ นตฺถิ วสาม อกุโตภยา ฯ

วุตฺตํ เหตํ ภควตา รญฺโญ อนฺเตปุเร ตทา

ขตฺติยานํ ปุเร ตาสํ ๑ อุปการญฺจ นิทฺทิสิ ฯ

อุปการา จ ยา นารี ยา จ นารี สุเข ทุกฺเข

อตฺถกฺขายี จ ยา นารี ยา จ นารีนุกมฺปิกา ฯ

ธมฺมญฺจเร สุจริตํ น ตํ ทุจฺจริตํ จเร

ธมฺมจารี สุขํ เสติ อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ ฯ

อคารํ ปชหิตฺวาน ๒ ปพฺพชิมฺหานคาริยํ

อฑฺฒมาเส อสมฺปตฺเต จตุสจฺจํ ผุสิมฺห โน ฯ

จีวรํ ปิณฺฑปาตญฺจ ปจฺจยํ สยนาสนํ

อุปเนนฺติ พหู อเมฺห สาครสฺเสว อุมฺมิโย ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหราม อนาสวา ฯ

สฺวาคตํ วต โน อาสิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

เอวํ พหุวิธํ ทุกฺขํ สมฺปตฺติญฺจ ๑ พหุพฺพิธํ

วิสุทฺธภาวํ สมฺปตฺตา ลภาม สพฺพสมฺปทา ฯ

ยา ททนฺติ สกตฺตานํ ปุญฺญตฺถาย มเหสิโน

สหายสมฺปทา โหนฺติ นิพฺพานํ ๒ ปทมสงฺขตํ ฯ

ปริกฺขีณํ อตีตญฺจ ปจฺจุปฺปนฺนํ อนาคตํ

สพฺพกมฺมํปิ ๓ โน ขีณํ ปาเท วนฺทาม จกฺขุมา ฯ

นิพฺพานาย วทนฺตีนํ กึ โว วกฺขาม อุตฺตรึ

สตฺตสงฺขตทาโส ๔ โย ปปฺโปถ อมตํปทนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ ยโสธราปมุขานิ อฏฺฐารส ภิกฺขุนีสหสฺสานิ ภควโต สมฺมุขา

อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

อฏฺฐารสเถรีสหสฺสานํ อปทานํ สมตฺตํ ฯ

อุทฺทานํ

กุณฺฑลา โคตมี เจว ธมฺมทินฺนา จ สกุลา

วรนนฺทา จ โสณา จ กาปิลานี ยโสธรา ฯ

ทสสหสฺสภิกฺขุนี อฏฺฐารสสหสฺสกา

สตานิ เจว จตฺตาริ อฏฺฐสตฺตติเมว จ ฯ

กุณฺฑลเกสวคฺโค ๕ ตติโย ฯ

_______________________

๑ โป. ยโสธราสหสฺสานิ ฯ ยุ. ยโสธรียสหสฺสานิ ฯ ๒ ม. ยุ. มหามุนิ ฯ

๓ ม. ยุ. นายก ฯ ๔ ยุ. ยโสธรี ฯ

๑ ม. ยุ. สพฺพา โน ฯ ๒ โป. อปสหนฺติ ฯ ๓ ม. ยโสธรา ฯ ยุ. ยโสวตี ฯ

๔ ม. ...มติกฺกมฺม ฯ ๕ ม. ยุ. มหามุนิ ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ ๖ ยุ. มหาอิทฺธึ

วิทสฺสยุํ ฯ ๗ โป. สสิรญฺจ ฯ ๘ โป. ยุ. วีชมานํ ฯ ๙ ม. ยุ. วนฺทนฺตี ฯ

๑๐ ม. ชลธึ ตถา ฯ

๑ ยุ. ยโสวณฺณา ฯ ๒ ยุ. วีรปฺปภาเวน ฯ ๓ ม. ยุ. ปุพฺพานํ ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ

๔ โป. ปุญฺญํ อุปจิตํ มยา ฯ ๕ ยุ. ปาจยิมฺห อนาวรํ ฯ ๖ ม. ยุ. จตฺตานิ ชีวิตานิ

โน ฯ

๑-๒ ยุ. จชิมฺห โน ฯ ๓ ม. ปุตฺตา จ ชีตา จ ปริจตฺตา ... ฯ ๔ ม. หตฺถีอสฺสา

ควาจาปิ ฯ ๕ ยุ. ปริจตฺตํ ฯ ๖ ยุ. สทฺธมฺมํ ฯ ๗ ม. พหู ฯ ยุ. พหุํ ฯ

๘ ม. ยุ. อเมฺห ฯ ๙ ยุ. คเวสนฺตา ฯ ๑๐ ม. พุทฺธธมฺเม ฯ

๑ โป. อาสุมฺห ฯ ยุ. อาสิมฺห ฯ ๒ ม. ยุ. ปุถวี ฯ ๓ โป. อเมฺหวาปิ สเทวตา ฯ

ยุ. อเมฺหจาปิ ฯ ๔ โป. ยุ. อนุโมทนฺตา ฯ ม อนุโมเทนฺตา ฯ

๑ ม. ยุ. วีร ฯ ๒ ม. ยุ. วิชหิตฺวาน ฯ

๑ โป. ม. ยุ. สมฺปตฺตี จ พหุพิธา ฯ ๒ ม. นิพฺพานปทมสงฺขตํ ฯ ยุ.

นิพฺพานมตสงฺขตํ ฯ ๓ ยุ. สจฺจํ กมฺมํปิ ... ฯ ๔ ม. สตฺตสงฺคตโทสํ หิ ฯ ยุ.

สนฺตสงฺขตโทโส โย ฯ ๕ ม. กุณฺฑลเกสิวคฺโค ฯ

ภิกษุณีที่มีสมภพในศากิยสกุล ๑๘,๐๐๐ มีพระยโสธราเถรีเป็นประธาน เข้าเฝ้าพระสัมพุทธเจ้า ภิกษุณีทั้ง ๑๘,๐๐๐ ล้วนแต่ผู้มีฤทธิ์ ถวายบังคมพระยุคบาทแห่งพระมุนี ได้กราบทูลตามกำลังว่าข้าแต่พระมหามุนีผู้นายก หม่อมฉันทั้งหลายมีชาติ ชรา พยาธิและมรณะสิ้นแล้ว ย่อมถึงอมตบทอันสงบไม่มีอาสวะ ข้าแต่พระมหามุนีผู้เป็นนายกชั้นพิเศษประชาชนย่อมรู้ความผิด คือ ความพลั้งพลาดที่มีในก่อนของหม่อมฉัน ทั้งปวง ขอพระองค์โปรดประทานโทษแก่หม่อมฉันทั้งหลายเถิด.

พระบรมศาสดาตรัสว่า

ท่านทั้งหลายเป็นผู้ปฏิบัติตามคำสั่งสอนของเรา จงแสดงฤทธิ์และตัดความสงสัยของบริษัททั้งมวลเถิดฯ

ข้าแต่พระมหาวีรเจ้า พระยโสธราเถรีผู้เป็นปชาบดีแห่งพระองค์เมื่อยังดำรงอยู่ในอคารวิสัย เป็นที่พอพระทัยน่ารัก น่าชมทุกอย่างเป็นหัวหน้าแห่งสตรี ๑๙๖,๐๐๐ ข้าแต่พระองค์ผู้มีความเพียรหม่อมฉันทั้งหลายนั้นเป็นอิสระกว่าสตรีทั้งสิ้น สมบูรณ์ด้วยรูปสมาบัติและอาจารสมบัติ ดำรงอยู่ในความเจริญ มีวาจาเป็นที่รักสตรีทั้งปวงย่อมเคารพเหมือนพวกมนุษย์เคารพเทวดา สตรีที่มีสมภพในศากิยวงศ์ ๑๘,๐๐๐ มีพระยโสธราเถรี เป็นประมุขเป็นใหญ่

ข้าแต่พระมหามุนี พระยโสธราเถรีล่วงกามธาตุ ดำรงอยู่ในรูปธาตุ สตรีหนึ่งพันมิได้มีคนไหนมีรูปเหมือนพระเถรีนั้น ท่านพระยโสธราเถรีจงถวายอภิวาทพระสัมพุทธเจ้าแสดงฤทธิ์ถวายเถิดภิกษุณีมีพระยโสธราเถรีเป็นต้นนั้นแสดงฤทธิ์ชนิดต่างๆ เป็นอันมาก แสดงกายเท่าภูเขาจักรวาล แสดงศีรษะเท่าอุตรกุรุทวีปแสดงแขนสองข้างเท่าทวีปทั้งสอง แสดงสรีระเป็นต้นหว้าประจำทวีป มีกิ่งด้านใต้มีลูกเป็นพวงกิ่งต่างๆ มีลูกดก แสดงดวงจันทร์ดวงอาทิตย์เป็นนัยน์ตา แสดงเขาสุเมรุเป็นกระหม่อม แสดงเขาจักรวาลเป็นหน้าเอาต้นหว้าพร้อมทั้งรากเดินพัดเข้ามาถวายบังคมพระโลกนายกแสดงเพศช้าง เพศม้า ภูเขา ทะเล ดวงจันทร์ดวงอาทิตย์ เขาสุเมรุและเพศท้าวสักกเทวราช

ข้าแต่พระวีรเจ้าผู้มีพระจักษุ เป็นนายกของนรชน พระยโสธราเถรีและหม่อมฉันทั้งหลาย ขอถวายบังคมพระยุคลบาท เป็นผู้สำเร็จแล้วด้วยกุศลธรรมที่อบรมมานานเพื่อพระองค์ ข้าแต่พระมหามุนีหม่อมฉันทั้งหลายเป็นผู้มีความชำนาญในฤทธิ์ มีความชำนาญในทิพโสตธาตุมีความชำนาญในเจโตปริยญาณ รู้ปุพเพนิวาสญาณและทิพจักษุอันหมดจดวิเศษ มีอาสวะทั้งปวงหมดสิ้นแล้ว บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีกข้าแต่พระมหาวีรเจ้าหม่อมฉันทั้งหลายมีญาณในอรรถะ ธรรมะนิรุติและปฏิญาณเกิดขึ้นแล้วในสำนักของพระองค์ หม่อมฉันทั้งหลายแสดงความสมาคมแห่งพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ผู้เป็นนาถะของโลกแต่ข้าพระมหามุนี อธิการเป็นอันมากของหม่อมฉันทั้งหลายย่อมเป็นประโยชน์แก่พระองค์ ขอพระองค์ทรงระลึกถึงกุศลกรรมเก่าของหม่อมฉันทั้งหลายเถิด

ข้าแต่พระมหาวีรเจ้าหม่อมฉันทั้งหลายสั่งสมบุญ ก็เพื่อประโยชน์แก่พระองค์หม่อมฉันทั้งหลายงดเว้นอนาจารในสถานที่ไม่ควร แม้ชีวิตก็ยอมสละเพื่อประโยชน์พระองค์ ข้าแต่พระมหามุนีพระองค์ประทานหม่อมฉันทั้งหลายเพื่อต้องการให้เป็นภรรยาของผู้อื่นหลายพันโกฏิกัป ก็เพื่อประโยชน์แก่พระองค์ หม่อมฉันทั้งหลายมิได้เสียใจ ข้าแต่พระมหามุนีพระองค์ประทานหม่อมฉันทั้งหลายเพื่ออุปการะหลายพันโกฏิกับ เพื่อประโยชน์แก่พระองค์ หม่อมฉันทั้งหลายมิได้เสียใจในเรื่องนี้เลยข้าแต่พระมหามุนี พระองค์ประทานหม่อมฉันทั้งหลาย เพื่อประโยชน์เป็นอาหารหลายพันโกฏิกัป เพื่อประโยชน์แก่พระองค์หม่อมฉันทั้งหลาย มิได้เสียใจในเรื่องนี้เลยหม่อมฉันทั้งหลายยอมสละชีวิต ทำความพ้นภัยหลายพันโกฏิกัป

ข้าแต่พระมหามุนีหม่อมฉันทั้งหลายไม่เคยหวงเครื่องประดับ และผ้ามากชนิดซึ่งอยู่ที่ตัว และภัณฑะคือ ตัวหญิงเพื่อประโยชน์แก่พระองค์ ข้าแต่พระมหามุนีมหาวีรเจ้า ทรัพย์ ข้าวเปลือก ปัจจัยเครื่องบริจาค บ้านนิคม นา บุตร ธิดา ช้าง ม้า โค ทาสี ภรรยา มากนับไม่ถ้วน พระองค์ทรงบริจาคแล้ว เพื่อประโยชน์แก่พระองค์ พระองค์ตรัสบอกหม่อมฉันทั้งหลายว่า เราทั้งหลายจักให้ทานกะพวกยาจกเมื่อเราให้ทานอันอุดมเราทั้งหลายก็ไม่เห็นความเสียใจกัน ข้าแต่พระมหาวีรเจ้า หม่อมฉันทั้งหลายยอมรับทุกข์มากมายหลายอย่างนับไม่ถ้วน ในสงสารเป็นอเนก เพื่อประโยชน์แก่พระองค์หม่อมฉันทั้งหลายได้รับความสุข ย่อมอนุโมทนา และในคราวได้รับทุกข์ก็ไม่เสียใจ เป็นผู้ยินดีแล้วในที่ทุกแห่ง เพื่อประโยชน์แก่พระองค์

ข้าแต่พระมหามุนี พระสัมพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมโดยมรรคาอันสมควรเสวยสุขทุกข์แล้ว ได้บรรลุซึ่งโพธิญาณ หม่อมฉันทั้งหลายได้ร่วมกับพระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าโคดม ผู้เป็นนายกของโลก เป็นเทพผู้ประเสริฐ มาเป็นอันมาก พระองค์ก็ได้ร่วมกับพระสัมพุทธเจ้าพระองค์อื่นๆ ผู้เป็นนาถะของโลกมาเป็นอันมากข้าแต่พระมหาวีรเจ้า อธิการของหม่อมฉันทั้งหลายมีมากเพื่อประโยชน์แก่พระองค์ เมื่อพระองค์ทรงแสวงหาพุทธธรรมอยู่หม่อมฉันทั้งหลายก็ยอมเป็นบริจาริการับใช้พระองค์ ในสี่อสงไขย์แสนกัป พระพุทธเจ้าพระนามว่าทีปังกร เป็นพระมหาวีระ เป็นนายกของโลก เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว ประชาชนในปัจจันตประเทศมีใจยินดี นิมนต์พระตถาคตเจ้าแล้ว ช่วยกันแผ้วถางหนทางเป็นที่เสด็จพระพุทธดำเนิน กาลครั้งนั้น

พระองค์เป็นพราหมณ์นามว่าสุเมธตกแต่งหนทางยาว เพื่อพระสุคตเจ้าผู้ทรงเห็นธรรมทั้งปวงคราวนั้น หม่อมฉันทุกคนมีสมภพในสกุลพราหมณ์ ถือดอกบัวเป็นอันมากนำไปสู่สมาคม สมัยนั้น พระพุทธเจ้าทีปังกรผู้มีบริวารยศมาก เป็นพระมหาวีระทรงพยากรณ์สุเมธฤาษีผู้มีมนัสสูงเมื่อพระพุทธทีปังกรกำลังทรงประกาศกรรมของสุเมธฤาษีผู้มีมนัสสูงแผ่นดินหวั่นไหวสะเทื้อนสะท้านไปในโลกพร้อมทั้งเทวโลก พวกเทพกัญญา มนุษย์ และหม่อมฉันทั้งหลายกับทั้งเทวดา พากันบูชาพระองค์ผู้เป็นสุเมธฤาษีด้วยสิ่งของที่ควรบูชาต่างๆ แล้วก็ปรารถนา

พระพุทธเจ้าพระนามว่าทีปังกร ทรงพยากรณ์แก่เขาเหล่านั้นว่า ในวันนี้ ชนเหล่าใดมีความปรารถนา ชนเหล่านั้นจักมีในที่เฉพาะหน้าในกัปอันประมาณมิได้แต่กัปนี้พระพุทธเจ้าทรงพยากรณ์หม่อมฉันทั้งหลาย ด้วยพระวาจาใดหม่อมฉันทั้งหลายเมื่ออนุโมทนาพระวาจานั้นเป็นผู้ทำกรณียกิจอย่างนี้ หม่อมฉันทั้งหลายยังจิตให้เลื่อมใสในกุศลกรรมที่ได้ทำไว้แล้วนั้น จึงได้เสวยสมบัติในกำเนิดเทวดาและมนุษย์นับไม่ถ้วน ครั้นได้เสวยสุขและทุกข์ในเทวดาและมนุษย์แล้ว ในภพนี้ซึ่งเป็นภพหลัง จึงมาเกิดในศากิยสกุล มีรูปสมบัติ โภคสมบัติ ยศและศีล สมบูรณ์ด้วยองค์สมบัติทั้งปวงได้รับสักการะอย่างยิ่งในสกุลทั้งหลาย มีลาภ

สรรเสริญและสักการะ พรั่งพร้อมไปด้วยโลกธรรม มีจิตไม่ประกอบด้วยทุกข์ไม่มีภัยแต่ที่ไหนๆ สมจริงตามพระดำรัสที่พระผู้มีพระภาคตรัสว่าในกาลนั้น ยโสธรานารี แสดงอุปการะทั้งในภายในราชฐานและแก่พวกเจ้าในพระนคร มีอุปการะทั้งในยามสุขและในยามทุกข์ เป็นผู้บอกประโยชน์ให้และทำความอนุเคราะห์ ควรประพฤติธรรมให้เป็นสุจริตไม่ควรประพฤติธรรมให้เป็นทุจริต เพราะว่าบุคคลผู้ประพฤติธรรม ย่อมอยู่เป็นสุขทั้งในโลกนี้และโลกหน้า หม่อมฉันทั้งหลายละอคารสถานออกบวช ยังไม่ทันถึงครึ่งเดือนก็บรรลุจตุราริยสัจคนเป็นอันมากนำจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และเภสัชปัจจัยมาถวาย เหมือลูกคลื่นในทะเล หม่อมฉันทั้งหลายเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ...

พระพุทธศาสนา หม่อมฉันทั้งหลายได้ทำเสร็จแล้ว หม่อม-ฉันทั้งหลายได้ทุกขวิบัติมากอย่าง และสุขสมบัติก็มากอย่างเช่นนี้ถึงพร้อมแล้ว ซึ่งความเป็นผู้บริสุทธิ์ สมบูรณ์ด้วยคุณทั้งปวง บุคคลผู้ถวายตนของตนแก่พระเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ เพื่อประโยชน์แก่บุญ ก็ย่อมพรั่งพร้อมไปด้วยสหาย ลุถึงนิพพานบทเป็นอสังขตะกรรมทั้งปวงส่วนอดีตปัจจุบันและอนาคตของหม่อมฉันทั้งหลายหมดสิ้นไปแล้ว ข้าแต่พระองค์ผู้มีพระจักษุ หม่อมฉันทั้งหลายขอถวายบังคมพระยุคลบาท.

พระพุทธเจ้าตรัสว่า

เมื่อเธอทั้งหลายบอกลาเพื่อจะนิพพาน เราจะกล่าวอะไรให้ยิ่งกะเธอทั้งหลายเล่า บุคคลที่เป็นทาสที่นับว่าสัตว์ก็ลุถึงอมตบทแล้ว.

ทราบว่า ภิกษุณีหนึ่งหมื่นแปดพันมีพระยโสธราเถรีเป็นหัวหน้า ได้กล่าวคาถาเหล่านี้ในที่เฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาค ด้วยประการฉะนี้แล ฯ

จบอปทานแห่งพระเถรีหนึ่งหมื่นแปดพัน.

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. กุณฑลเกสีเถริยาปทาน ๒. กิสาโคตมีเถริยาปทาน ๓. ธรรมทินนาเถริยาปทาน๔. สกุลาเถริยาปทาน ๕. นันทาเถริยาปทาน ๖. โสณาเถริยาปทาน ๗. ภัททกาปิลานีเถริยาปทาน ๘. ยโสธราเถริยาปทาน ๙. ทสสหัสสเถริยาปทาน ๑๐. อัฏฐารสเถรีสหัสสานมาปทาน บัณฑิตคำนวณคาถาได้ ๔๗๘ คาถา.

จบกุณฑลเกสวรรคที่ ๓