๙. ชตุกัณณิกเถราปทาน (๔๐๙) เล่ม ๓๒

นคเร หํสวติยา เสฏฺฐิปุตฺโต อโหสหํ

สมปฺปิโต กามคุเณหิ ปริวาเรมหํ ตทา.

ครั้งนั้น ข้าพเจ้าเป็นบุตรเศรษฐีอยู่ในกรุงหงสวดี เพียบพร้อมห้อมล้อมอยู่ด้วยกามคุณทั้งหลาย

ตโต ปาสาทมารุยฺห มหาโภเค วลญฺชโก <1717>

ตตฺถ นจฺเจหิ คีเตหิ ปริวาเรมหํ ตทา.

ลำดับนั้น ข้าพเจ้าขึ้นสู่ปราสาท ใช้สอยโภคสมบัติมากมาย แวดล้อมด้วยการฟ้อนรำขับร้องอยู่ในปราสาทนั้น ในครั้งนั้น

ตุริยา อาหตา มยฺหํ สมฺมตาลสมาหิตา <1718>

รญฺชนฺตี <1719> อิตฺถิโย สพฺพา หรนฺติเยว เม มโน.

นักดนตรีมีเครื่องประโคมอย่างดีมาประโคมให้ข้าพเจ้า หญิงทั้งปวงยั่วยวน ทำใจของข้าพเจ้าให้ลุ่มหลง

เจลาวกา วามนิกา <1720> กุญฺชวา สีหิมชฺฌิตา <1721>

ลงฺฆิกา โสกชฺฌายี จ ปริวาเรนฺติ มํ สทา.

พวกนางเจลาวกา พวกนางวามนิกา พวกนางมัชฌิตา พร้อมด้วยนางกุญชวาสี พวกนางลังฆิกา และพวกนางโสกัชฌายี ต่างแวดล้อมข้าพเจ้าอยู่ทุกเมื่อ

เวตาฬิโน กุมฺภถูนิ นฏา จ นจฺจกา พหู

นฏกา นาฏกา เจว ปริวาเรนฺติ มํ สทา.

คนตีฉิ่ง คนตีกลอง นักฟ้อน นักรำ ตัวละครและพวกนาฏศิลป์จำนวนมาก แวดล้อมข้าพเจ้าอยู่ทุกเมื่อ

กปฺปกา นฺหาปกา สูทา มาลาการา สุปาสกา <1722>

ชลฺลา มลฺลา จ เต สพฺเพ ปริวาเรนฺติ มํ สทา.

ช่างกัลบก คนจัดแจงเครื่องอาบน้ำ พ่อครัว ช่างร้อยดอกไม้ คนทิ้งมูล(คนทิ้งอุจจาระ) นักกายกรรมและนักมวยเหล่านั้น ทั้งหมดแวดล้อมข้าพเจ้าอยู่ทุกเมื่อ

เอเตสุ กีฬมาเนสุ สิกฺขิเต กตุปาสเน

รตฺตินฺทิวํ น ชานามิ อินฺโทว ติทเส ปุเร. <1723>

เมื่อคนเหล่านั้นเล่นอยู่ เมื่อข้าพเจ้าชื่นชมการบำเรอที่คนเหล่านั้นทำ ข้าพเจ้าย่อมไม่รู้วันและคืน เปรียบเหมือนพระอินทร์ในเมืองสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

อทฺธิกา กปณา <1724> สพฺเพ ยาจกา จรกา <1725> พหู

อุปคจฺฉนฺติ เต นิจฺจํ ภิกฺขยนฺตา มมํ ฆรํ.

คนเดินทาง คนกำพร้า คนขอทาน นักสืบ จำนวนมาก เข้ามาขอข้าพเจ้าจนถึงเรือนเป็นนิตย์

สมณา พฺราหฺมณา เจว ปุญฺญกฺเขตฺตา อนุตฺตรา

วฑฺฒยนฺตา มมํ ปุญฺญํ อาคจฺฉนฺติ มมํ ฆรํ.

สมณะและพราหมณ์ทั้งหลายผู้เป็นเนื้อนาบุญอย่างยอดเยี่ยม เมื่อจะให้ข้าพเจ้าเจริญบุญ มาจนถึงเรือนข้าพเจ้า

ปฏกา <1726> ลฏุกา <1727> สพฺเพ นิคนฺถา ปุปฺผสาฏก

เตทณฺฑิกา เอกสิขา อาคจฺฉนฺติ มมํ ฆรํ.

พวกนิครนถ์นุ่งผ้า ใช้มูลไถทา ใช้ดอกไม้กรองนุ่ง ถือไม้ ๓ อัน ไว้ผมหนึ่งปอย มาหาข้าพเจ้าจนถึงเรือน

อาชีวิกา วิลุตฺตาวี โคตมา <1728> เทวธมฺมิกา

รโชชลฺลธรา เอเต อาคจฺฉนฺติ มมํ ฆรํ.

พวกอาชีวก พวกโจรปล้น พวกประพฤติวัตรเหมือนโค พวกประพฤติเทวธรรม พวกคนทิ้งขยะเหล่านั้นต่างพากันมาหาข้าพเจ้าจนถึงเรือน

ปริวตฺตกา สทฺธิปตฺตา <1729> โกธปุคฺคนิกา พหู <1730>

ตปสี วนจารี จ อาคจฺฉนฺติ มมํ ฆรํ.

พวกนักสวด พวกรักสิทธิ (เสรีภาพ) พวกโกธปุคคนิกะ พวกบำเพ็ญตบะ และพวกฤๅษีเที่ยวอยู่ป่าจำนวนมาก ต่างพากันมาหาข้าพเจ้าจนถึงเรือน

อนฺธกา <1731> ทมิลา เจว สากุฬา มลยาฬกา <1732>

สวรา โยนกา เจว อาคจฺฉนฺติ มมํ ฆรํ.

ชาวแคว้นอันธกะ (โอฑฑกะ) ชาวทมิฬ ชาวสากุฬะ ชาวมะละยาฬกะ ชาวสะวะระ และชาวโยนก ต่างพากันมาหาข้าพเจ้าจนถึงเรือน

อนฺธกา มุณฺฑกา สพฺเพ กุฏฺฐลา สานุวินฺทกา <1733>

อาราวจีนรฏฺฐา จ อาคจฺฉนฺติ มมํ ฆรํ.

ชาวแคว้นอันธกะ พวกสมณะโล้นทั้งหมด ชาวกุฏฐละ ชาวสานุวินทกะ ชาวอาฬวีจีนรัฐ ต่างพากันมาหาข้าพเจ้าจนถึงเรือน

อลสนฺทกา <1734> ปลฺลวกา ปพฺพตานคฺคมารุหา <1735>

ฬาหิกา <1736> เจตปุตฺตา จ อาคจฺฉนฺติ มมํ ฆรํ.

ชาวอลสันทกะ ชาวปัลลวกะ ชาวปัพพตะ ชาวนัคคมารุหะ ชาวพาหิกะ และชาวแคว้นเจตปุตตะ ต่างพากันมาหาข้าพเจ้าจนถึงเรือน

มธุรกา <1737> โกสลกา กาสิกา <1738> หตฺถิโปริกา

อิสินฺทา <1739> มกฺกลา เจว อาคจฺฉนฺติ มมํ ฆรํ.

ชาวแคว้นมธุระ ชาวแคว้นโกศล ชาวแคว้นกาสี ชาวหัตถิบุรี ชาวแคว้นอิสินทะ ชาวแคว้นมักกละ ต่างพากันมาหาข้าพเจ้าจนถึงเรือน

เจลาวกา อารมฺพา <1740> จ โอภาสา <1741> เมฆลา พหู

ขุทฺทกา สุทฺทกา เจว อาคจฺฉนฺติ มมํ ฆรํ.

ชาวเจลาวกะ ชาวอารัมพะ ชาวโอภาสะ ชาวเมฆละ ชาวขุททกะ ชาวสุททกะ จำนวนมาก ต่างพากันมาหาข้าพเจ้าจนถึงเรือน

โรหกา <1742> สินฺธวา เจว จิตกา เอกกณฺณิกา

สุรฏฺฐา อปรนฺตา จ อาคจฺฉนฺติ มมํ ฆรํ.

ชาวโรหกชนบท ชาวลุ่มแม่น้ำสินธุ ชาวจิตกา ชาวเอกกัณณิกนิคม ชาวสุรัฏฐา และชาวอปรันตชนบท ต่างพากันมาหาข้าพเจ้าจนถึงเรือน

สุปฺปารกา กุมารา <1743> จ มลยา โสณฺณภูมิกา <1744>

วชฺชิหารา <1745> จ เต สพฺเพ อาคจฺฉนฺติ มมํฆรํ.

ชาวสุปปารกะ ชาวกุมาร (ชาวมะละกา) ชาวมะลัยชนบท ชาวสุวรรณภูมิ และชาววัชชี เหล่านั้นทั้งหมด ต่างพากันมาหาข้าพเจ้าจนถึงเรือน

นฬการา เปสการา จมฺมการา จ ตจฺฉกา

กมฺมการา กุมฺภการา <1746> อาคจฺฉนฺติ มมํ ฆรํ.

ช่างสาน ช่างหูก ช่างหนัง ช่างถาก คนงาน และช่างหม้อ ต่างพากันมาหาข้าพเจ้าจนถึงเรือน

มณิการา โลหการา โสณฺณการา จ ทุสฺสิกา

ติปุการา จ เต สพฺเพ อาคจฺฉนฺติ มมํ ฆรํ.

ช่างแก้ว ช่างเหล็ก ช่างทอง ช่างเย็บผ้า และช่างดีบุกเหล่านั้นทั้งหมด ต่างพากันมาหาข้าพเจ้าจนถึงเรือน

อุสุการา ภมการา เปสการา จ คนฺธิกา

รชกา ตุนฺนวายา จ อาคจฺฉนฺติ มมํ ฆรํ.

ช่างศร ช่างกลึง คนส่งของ ช่างปรุงของหอม ช่างย้อม และช่างชุน ต่างพากันมาหาข้าพเจ้าจนถึงเรือน

เตลิกา กฏฺฐหารา จ อุทหารา จ เปสฺสิกา

สุปิกา สรทกฺขา จ <1747> อาคจฺฉนฺติ มมํ ฆรํ.

พวกคนขายน้ำมัน คนหาบฟืน คนหาบน้ำ คนรับใช้ คนหุงต้ม คนตักน้ำ ต่างพากันมาหาข้าพเจ้าจนถึงเรือน

โทวาริกา อนีกตฺถฐา คนฺถิกา <1748> ปุปฺผฉฑฺฑกา

หตฺถาโรหา หตฺถิปาลา อาคจฺฉนฺติ มมํ ฆรํ.

พวกคนเฝ้าประตู ทหาร ช่างร้อยดอกไม้ คนทิ้งขยะดอกไม้ ควาญช้าง คนเลี้ยงช้าง ต่างพากันมาหาข้าพเจ้าจนถึงเรือน

อานนฺทสฺส นาม รญฺโญ <1749> สมคฺคสฺส <1750> อทาสหํ

สตฺตวณฺเณน รตเนน อูนตฺตํ 1751> ปูรยามหํ.

ข้าพเจ้าได้ทูลถวายของทุกอย่าง แก่พระราชาพระนามว่าอานันทะ ผู้พร้อมเพรียง ข้าพเจ้าทำความพร่องให้เต็มด้วยรัตนะ ๗ สี

เย มยา กิตฺติตา สพฺเพ นานาวณฺณา พหู ชนา

เตสาหํ จิตฺตมญฺญาย ตปฺปยึ รตเนนปิ. <1752>

ข้าพเจ้ารู้จิตของชนจำนวนมากมีวรรณะต่างกัน ที่ข้าพเจ้ายกย่องทั้งหมดให้พึงพอใจแม้ด้วยรัตนะ

วคฺคูสุ ภาสมานาสุ วชฺชมานาสุ เภริสุ

สงฺเขสุ ธมยนฺเตสุ สกเคเห รมามหํ.

เมื่อดนตรีมีเสียงไพเราะบรรเลงอยู่ เมื่อกลองดังก้องอยู่ เมื่อสังข์เขาเป่าอยู่ ข้าพเจ้ารื่นรมย์อยู่ในเรือนของตน

ภควา ตมฺหิ สมเย ปทุมุตฺตรนายโก <1753>

สห สตสหสฺเสหิ <1754> ปริกฺขีณาสเวหิ โส.

สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพระนามว่าปทุมุตตระ พร้อมด้วยภิกษุขีณาสพจำนวน ๑๐๐,๐๐๐ รูป

ภิกฺขูหิ สหิโต วีถึ ปฏิปชฺชิตฺถ จกฺขุมา

โอภาเสนฺโต ทิสา สพฺพา ทีปรุกฺโขว โชตติ.

พระองค์ ผู้มีจักษุพร้อมด้วยภิกษุทั้งหลาย เสด็จดำเนินไปตามถนน ทรงทำทิศทั้งปวงให้สว่างโชติช่วง เหมือนต้นพฤกษาประทีป

วชฺชนฺติ เภริโย สพฺพา คจฺฉนฺเต โลกนายเก

ปภา นิทฺธาวเต ตสฺส สตรํสีว อุคฺคโต.

เมื่อพระองค์ผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลกกำลังเสด็จดำเนินไป กลองทั้งปวงยังดังก้องอยู่ รัศมีของพระองค์พวยพุ่งดุจดวงอาทิตย์อุทัย ฉะนั้น

กวาฏนฺตริกายาปิ ปวิฏฺเฐน จ รสฺมินา

อนฺโตฆเรสุ วิปุโล อาโลโก อาสิ ตาวเท.

ขณะนั้น แสงสว่างจ้าส่องเข้าไปภายในเรือนของข้าพเจ้า ด้วยพระรัศมีที่ส่องเข้าไปทางช่องหน้าต่าง

ปภํ ทิสฺวาน พุทฺธสฺส ปาริสชฺเช อโวจหํ

นิสฺสํสยํ พุทฺธเสฏฺโฐ อิมํ วีถิมุปาคโต.

ข้าพเจ้าเห็นพระรัศมีของพระพุทธเจ้าแล้ว ได้กล่าวกับพวกบริวารว่า พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุดเสด็จมาถึงถนนนี้แน่แล้ว

ขิปฺปํ โอรุยฺห ปาสาทา อคมึ อนฺตราปถํ <1755>

สมฺพุทฺธํ อภิวาเทนฺโต <1756> อิทํ วจนมพฺรวึ.

ข้าพเจ้ารีบลงจากปราสาทแล้ว ได้ไปยังระหว่างทาง ถวายอภิวาทพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ได้กราบทูลคำนี้ว่า

อนุกมฺปตุ เม พุทฺโธ ชลชุตฺตมนามโก <1757>

วสีสตสหสฺเสหิ อธิวาเสสิ โส มุนิ.

ขอพระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ โปรดทรงอนุเคราะห์ข้าพระองค์ด้วยเถิด พระมุนีพระองค์นั้นพร้อมด้วยพระอรหันต์ ๑๐๐,๐๐๐ องค์ ทรงรับนิมนต์

นิมนฺตยิตฺวาน สมฺพุทฺธํ อภิเนสึ สกํ ฆรํ

ตตฺถ อนฺเนน ปาเนน สนฺตปฺเปสึ มหามุนึ.

ครั้นข้าพเจ้านิมนต์พระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว ได้นำเสด็จพระองค์มายังเรือนของตน อังคาสพระมหามุนีให้อิ่มหนำด้วยข้าวและน้ำในเรือนนั้น

ภุตฺตาวึ กาลมญฺญาย พุทฺธเสฏฺฐสฺส ตาทิโน

สงฺคีเตน ตุริเยน <1758> พุทฺธเสฏฺฐํ อุปฏฺฐหึ.

ข้าพเจ้ารู้เวลาที่พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุด ผู้คงที่ กำลังเสวย ได้บำรุงพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุด ด้วยการขับร้องและดนตรี

ปทุมุตฺตโร โลกวิทู อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห

อนฺโตฆเร นิสีทิตฺวา อิมา คาถา อภาสถ.

พระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ ผู้ทรงรู้แจ้งโลก ผู้สมควรรับเครื่องบูชา ประทับนั่งอยู่ภายในเรือน ได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า

โย มํ ตูริเยนุปฏฺฐาสิ <1759> อนฺนปานญฺจทาสิ เม

ตมหํ กิตฺตยิสฺสามิ สุณาถ มม ภาสโต.

เราจักพยากรณ์ผู้ที่บำรุงเราด้วยดนตรี และได้ถวายข้าวน้ำแก่เรา ท่านทั้งหลายจงฟังเรากล่าวเถิด

ปหูตภกฺโข หุตฺวาน สหิรญฺโญ สโภชโน

จตุทฺทีเป เอกรชฺชํ การยิสฺสติยํ นโร.

คนผู้นี้จักเป็นผู้มีอาหารมาก มีเงิน มีโภชนะ ครองเอกราชในทวีปทั้ง ๔

ปญฺจสีเล สมาทาย ทสกมฺมปเถ รโต <1760>

สมาทาย ปวตฺตนฺโต <1761> ปริสํ สิกฺขาปยิสฺสติ.

จักสมาทานศีล ๕ ยินดีในกรรมบถ ๑๐ ครั้นสมาทานแล้ว ก็ประพฤติ ให้บริวารศึกษาด้วย

ตุริยสตสหสฺสานิ เภริโย <1762> สมลงฺกตา

วชฺชยิสฺสนฺติมํ นิจฺจํ อุปฏฺฐานสฺสิทํ ผลํ.

เครื่องดนตรี ๑๐๐,๐๐๐ ชิ้น กลองที่ประดับตกแต่งสวยงาม จักบรรเลงให้ผู้นี้อยู่เป็นนิตย์ นี้เป็นผลแห่งการบำรุง

ตึสกปฺปสหสฺสานิ เทวโลเก รมิสฺสติ

จตุสฏฺฐิกฺขตฺตุํ เทวินฺโท เทวรชฺชํ กริสฺสติ.

ผู้นี้จักรื่นรมย์ในเทวโลกตลอด ๓๐,๐๐๐ กัป จักเป็นจอมเทพครองเทวสมบัติตลอด ๖๔ ชาติ

จตุสตฺตติกฺขตฺตุํ จ <1763> จกฺกวตฺตี ภวิสฺสติ

ปเทสรชฺชํ วิปุลํ คณนาโต อสงฺขิยํ.

จักเป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๗๔ ชาติ จักเป็นพระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์นับชาติไม่ถ้วน

กปฺปสตสหสฺสมฺหิ โอกฺกากกุลสมฺภโว

โคตโม นาม นาเมน สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ (นับจากกัปนี้ไป) พระศาสดาพระนามว่าโคดม ตามพระโคตร ทรงสมภพในราชสกุลโอกกากราช จักอุบัติขึ้นในโลก

อุปปชฺชติ ยํ โยนึ เทวตฺตํ อถ มานุสํ

อนูนโภโค หุตฺวาน มนุสฺสตฺตํ คมิสฺสติ.

ผู้นี้เกิดในกำเนิดใด คือจะเกิดเป็นเทวดาหรือมนุษย์ก็ตาม ในกำเนิดนั้น เขาจักเกิดเป็นมนุษย์มีโภคะไม่บกพร่อง

อชฺฌายโก ภวิตฺวาน ติณฺณํ เวทาน ปารคู

อุตฺตมตฺถํ คเวสนฺโต จริสฺสติ มหึ อิมํ. <1764>

จักเป็นผู้คงแก่เรียน จบไตรเพท เที่ยวแสวงหาประโยชน์อย่างสูงสุดอยู่ทั่วแผ่นดินนี้

โส จ ปจฺฉา ปพฺพชิตฺวา สุกฺกมูเลน โจทิโต

โคตมสฺส ภควโต สาสเนภิรมิสฺสติ.

และภายหลัง เขาถูกกุศลมูลตักเตือนออกบวชแล้ว จักยินดียิ่งในศาสนาของพระผู้มีพระภาคพระนามว่าโคดม

อาราธยิตฺวาน สมฺพุทฺธํ โคตมํ สกฺยปุงฺควํ

กิเลเส ฌาปยิตฺวาน อรหายํ ภวิสฺสติ.

ผู้นี้จักให้พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าโคดมศากยะ ผู้ประเสริฐทรงพอพระทัย เผากิเลสทั้งหลายได้แล้ว จักเป็นพระอรหันต์

ปวเน <1765> พฺยคฺฆราชาว มิคราชาว เกสรี

อภีโต วิหรามชฺช สกฺยปุตฺตสฺส สาสเน.

วันนี้ ข้าพเจ้าเป็นผู้ไม่ครั่นคร้ามอยู่ ในศาสนาของพระศากยะผู้ประเสริฐ ดุจพญาเสือโคร่งและราชสีห์ พญาเนื้อในป่าใหญ่

เทวโลเก มนุสฺเส วา ทลิทฺเท ทุคฺคติมฺหิ วา

นิพฺพตฺตึ เม น ปสฺสามิ อุปฏฺฐานสฺสิทํ ผลํ.

ข้าพเจ้าไม่เห็นการบังเกิดของข้าพเจ้าในตระกูลที่ขัดสน หรือยากจนในเทวโลก หรือในมนุษยโลก นี้เป็นผลแห่งการบำรุง

วิเวกมนุยุตฺโตมฺหิ อุปสนฺโต นิรูปธิ

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว.

ข้าพเจ้าเป็นผู้ขวนขวายในวิเวก สงบระงับ ไม่มีอุปธิ ตัดกิเลสเครื่องผูกพันได้แล้วอยู่อย่างผู้ไม่มีอาสวะ ดุจพญาช้างตัดเครื่องพันธนาการได้แล้วอยู่อย่างอิสระ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว.

กิเลสทั้งหลายข้าพเจ้าก็เผาได้แล้ว ภพทั้งปวงข้าพเจ้าก็ถอนได้แล้ว ข้าพเจ้าตัดกิเลสเครื่องผูกพันได้แล้วอยู่อย่างผู้ไม่มีอาสวะ ดุจพญาช้างตัดเครื่องพันธนาการได้แล้วอยู่อย่างอิสระ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

การที่ข้าพเจ้าได้มาในสำนักของพระพุทธเจ้า เป็นการมาดีแล้วโดยแท้ วิชชา ๓ ข้าพเจ้าได้บรรลุแล้วโดยลำดับ คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ชตุกณฺณิตฺเถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ชตุกณฺณิตฺเถรสฺส อปทานํ นวมํ สมตฺตํ.

คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แลได้ทราบว่า ท่านพระชตุกัณณิกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้

ชตุกัณณิกเถราปทานที่ ๙ จบ