๑. อุปาลีเถราปทาน (๔๑) เล่ม ๓๒

ขีณาสวสหสฺเสหิ ปริวุโต โลกนายโก

วิเวกมนุยุตฺโต โส คจฺฉเต ปฏิสลฺลิตุํ ฯ

อชิเนน นิวตฺโถหํ ติทณฺฑปริจารโณ

ภิกฺขุสงฺฆปริพฺยุฬฺหํ อทฺทสํ โลกนายกํ ฯ

เอกํสํ อชินํ กตฺวา สีเส กตฺวาน อญฺชลึ

สมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา สนฺถวึ โลกนายกํ ฯ

ยถาณฺฑชา จ สํเสทา โอปปาตี ชลมฺพุชา

กากาทิปกฺขิโน สพฺเพ อนฺตลิกฺเข สทา จรา ๑ ฯ

เย เกจิ ปาณภูตตฺถิ สญฺญิโน วา อสญฺญิโน

สพฺเพ เต ตว ญาณมฺหิ อนฺโต โหนฺติ สโมคธา ฯ

คนฺธา จ ปพฺพเตยฺยา เย หิมวนฺเต นคุตฺตเม

สพฺเพ เต ตว สีลมฺหิ กลาโยปิ น ยุชฺชเร ฯ

โมหนฺธการปกฺขนฺโน ๒ อยํ โลโก สเทวโก

ตว ญาณมฺหิ โชตนฺเต อนฺธการา วิธํสิตา ฯ

ยถา อตฺถงฺคเต สุริเย โหนฺติ สตฺตา ตโมคตา

เอวํ พุทฺเธ อนุปฺปนฺเน โหติ โลโก ตโมคโต ฯ

ยโถทยนฺโต อาทิจฺโจ วิโนเทติ ตมํ สทา

ตเถว ตฺวํ พุทฺธเสฏฺฐ วิทฺธํเสสิ ตมํ สทา ฯ

ปธานํ ปหิตตฺโตสิ พุทฺโธ โลเก สเทวเก

ตว กมฺมาภิรทฺเธน โตเสสิ ชนตํ พหุํ ฯ

ตํ สุตฺวา ๑ อนุโมทิตฺวา ปทุมุตฺตโร มหามุนิ

นเภ อพฺภุคฺคมิ ธีโร หํสราชาว อมฺพเร ฯ

อพฺภุคฺคนฺตฺวาน สมฺพุทฺโธ มเหสิ ปทุมุตฺตโร

อนฺตลิกฺเข ฐิโต สตฺถา อิมา คาถา อภาสถ ฯ

เยนิทํ ถวิตํ ญาณํ อุปเมหิ สมายุตํ

ตมหํ กิตฺตยิสฺสามิ สุณาถ มม ภาสโต ฯ

อฏฺฐารสญฺจ ขตฺตุํ โส เทวราชา ภวิสฺสติ

ปฐพฺยา รชฺชํ ติสตํ วสุธํ อาวสิสฺสติ ฯ

ปญฺจวีสติกฺขตฺตุญฺจ จกฺกวตฺติ ภวิสฺสติ

ปเทสรชฺชํ วิปุลํ คณนาโต อสงฺขยํ ฯ

กปฺปสตสหสฺสมฺหิ โอกฺกากกุลสมฺภโว

โคตโม นาม นาเมน สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ ฯ

ตุสิตาหิ จวิตฺวาน สุกฺกมูเลน โจทิโต

หีโนว ชาติยา สนฺโต อุปาลิ นาม เหสฺสติ ฯ

โส จ ปจฺฉา ปพฺพชิตฺวา วิราชิตฺวาน ปาปกํ

สพฺพาสเว ปริญฺญาย นิพฺพายิสฺสตฺยนาสโว ฯ

ตุฏฺโฐ จ โคตโม พุทฺโธ สกฺยปุตฺโต มหายโสถ

วินยาธิคตํ ตสฺส เอตทคฺเค ฐเปสฺสติ ฯ

สทฺธายหํ ปพฺพชิโต กตกิจฺโจ อนาสโว

สพฺพาสเว ปริญฺญาย วิหรามิ อนาสโว ฯ

ภควา จานุกมฺปี มํ วินเยหํ วิสารโท

สกกมฺมาภิรทฺโธ จ วิหรามิ อนาสโว ฯ

สํวุโต ปาฏิโมกฺขมฺหิ อินฺทฺริเยสุ จ ปญฺจสุ

ธาเรมิ วินยํ สพฺพํ เกวลํ รตนากรํ ฯ

มมญฺจ คุณมญฺญาย สตฺถา โลเก อนุตฺตโร

ภิกฺขุสงฺเฆ นิสีทิตฺวา เอตทคฺเค ฐเปสิ มํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุปาลิ เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

อุปาลิตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ทุติยํ โสณโกฏิยเวสฺสตฺเถราปทานํ (๔๒)

๑ ยุ. อนฺตลิกฺเข ปเทสคา ฯ ๒ ม. โมหนฺธการปกฺขนฺโท ฯ ยุ. ... ปกฺขนฺโต ฯ

๑ ม. ยุ. สพฺพํ ฯ

พระผู้มีพระภาคผู้เป็นนายกของโลก แวดล้อมด้วยพระขีณาสพหนึ่งพันพระองค์ทรงประกอบความสงัด เสด็จไปเพื่ออยู่ในที่ลับ เรานุ่งห่มหนังสัตว์ ถือไม้เท้าสามง่ามเที่ยวไป ได้พบพระผู้มีพระภาคผู้นำของโลกแวดล้อมด้วยภิกษุสงฆ์ จึงทำหนังสัตว์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมอัญชลีเหนือเศียรเกล้า ถวายบังคมพระสัมพุทธเจ้า แล้วชมเชยพระองค์ผู้นำของโลกว่า สัตว์ทั้งหลายที่เกิดในไข่ เกิดในเถ้าไคล เกิดผุดขึ้น เกิดในครรภ์ และนกมีกาเป็นต้นทั้งหมด ย่อมเที่ยวไปในอากาศทุกเมื่อฉันใด สัตว์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง มีสัญญาก็ตาม ไม่มีสัญญาก็ตาม สัตว์เหล่านั้น ก็ฉันนั้น ย่อมเข้าไปภายในพระญาณของพระองค์ทั้งหมด

อนึ่งกลิ่นหอมอันมีอยู่ที่ภูเขา ณ ภูเขาหิมวันต์อันเป็นภูเขาสูงสุด กลิ่นหอมทั้งหมดนั้น ย่อมไม่ถึงแม้ส่วนเสี้ยวในศีลของพระองค์ โลกนี้พร้อมทั้งเทวโลก แล่นไปเข้าความมืดมนใหญ่ โลกกำจัดความมืดได้ส่งแสงโชติช่วงอยู่ เพราะพระญาณของพระองค์ เปรียบเหมือนพระอาทิตย์อัสดงคตแล้ว โลกก็ถึงความมืด ฉันใด เมื่อพระพุทธเจ้ายังไม่เสด็จอุบัติ สัตว์โลกถึงความมืด ฉันนั้น (อนึ่ง) เปรียบเหมือนเมื่อพระอาทิตย์อุทัย ย่อมขจัดความมืดได้ทุกเมื่อ ฉันใด พระองค์ผู้เป็นพระพุทธเจ้าอันประเสริฐสุด ก็ขจัดความมืดได้ทุกเมื่อ ฉันนั้น

พระองค์ทรงส่งพระองค์ไปเพื่อความเพียร ได้เป็นพระพุทธเจ้าในโลก พร้อมทั้งเทวโลก ทรงยังหมู่ชนเป็นอันมากให้ยินดีด้วยการปรารภกรรมของพระองค์ พระมหามุนีพระนามว่าปทุมุตระผู้เป็นนักปราชญ์ ทรงสดับคำนั้นแล้ว ทรงอนุโมทนา แล้วเสด็จเหาะขึ้นในอากาศ ดังพระยาหงส์ในอัมพร พระสัมพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันใหญ่หลวง พระนามว่าปทุมุตระ เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ทรงเหาะขึ้นไปประทับอยู่ในอากาศ ได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า ผู้ใดเชยชมญาณอันประกอบด้วยข้ออุปมาทั้งหลายนี้ เราจักพยากรณ์ผู้นั้น ท่านทั้งหลายจงฟังเรากล่าว เขาจักได้เป็นท้าวเทวราช๑๘ ครั้ง จักได้เป็นพระราชาในแผ่นดินครอบครองพสุธา

๓๐๐ ครั้ง จักได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๒๕ ครั้ง จักได้เป็นพระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์โดยจะคณานับมิได้ ในกัลปที่แสน พระศาสดามีพระนามชื่อว่าโคดมซึ่งมีสมภพในวงศ์พระเจ้าโอกกากราช จักเสด็จอุบัติในโลก เขาอันกุศลมูลตักเตือนแล้ว จักเคลื่อนจากภพดุสิต จักเป็นผู้ต่ำโดยชาติ (มีชาติต่ำ)มีชื่อว่าอุบาลีและภายหลังเขาบวชแล้ว หน่ายกรรมอันลามก กำหนดรู้อาสวะทั้งปวงแล้ว จักไม่มีอาสวะนิพพาน พระโคดมพุทธเจ้าผู้ศากยบุตรมียศใหญ่ จักทรงโปรดตั้งเขาไว้ในเอตทัคคสถานทางบรรลุ (ผู้ยิ่งด้วย)วินัย เราบวชด้วยศรัทธา ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะกำหนดรู้อาสวะทั้งปวง ไม่มีอาสวะอยู่ และพระผู้มีพระภาคทรงอนุเคราะห์เราว่าเราแกล้วกล้าในวินัย เราปรารภในกรรมของตน ไม่มีอาสวะอยู่ เราสำรวมในพระปาติโมกข์และในอินทรีย์ ๕ ทรงพระวินัยอันเป็นบ่อเกิดรัตนะไว้ได้หมดทั้งสิ้น พระศาสดาผู้ไม่มีใครเทียบถึงในโลก ทรงรู้คุณของเราแล้วประทับนั่งในท่ามกลางสงฆ์ ทรงตั้งเราไว้ในเอตทัคคสถาน คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระอุบาลีเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ อุปาลีเถราปทาน.