๑. อุปาลีเถราปทาน (๔๑) เล่ม ๓๒

๕. อุปาลิวรรค

๑. อุปาลิเถราปทาน

บุพประวัติของพระอุบาลีเถระ

ว่าด้วยพระอุบาลีปรารภกรรมของตน

(ท่านพระอุบาลีเถระได้กล่าวถึงกรรมของตนไว้ว่า)

{๔๓} [๑] พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้เป็นนายกของโลกมีพระขีณาสพ ๑,๐๐๐ ห้อมล้อม พระองค์ทรงประกอบด้วยความสงัดเสด็จไป เพื่อหลีกเร้น[๒] เรานุ่งห่มหนังเสือเหลือง ถือไม้เท้าสามง่ามเที่ยวไป ได้พบ พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้เป็นนายกของโลก มีภิกษุสงฆ์ห้อมล้อม[๓] เราจึงทำหนังเสือเหลืองเฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประคองอัญชลีไว้ เหนือเศียรเกล้าถวายบังคมพระสัมพุทธเจ้าแล้วชมเชยพระองค์ ผู้เป็นนายกของโลกว่า[๔] “สัตว์ทั้งหลายที่เกิดในไข่ เกิดในเถ้าไคล เกิดผุดขึ้น เกิดในครรภ์ และนกมีกาเป็นต้น ทั้งหมดย่อมเที่ยวไปในอากาศทุกเมื่อ ฉันใด[๕] สัตว์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง ที่มีสัญญาก็ตาม ไม่มีสัญญาก็ตาม สัตว์เหล่านั้นทั้งหมดย่อมเข้าไปภายในพระญาณของพระองค์ ฉันนั้น[๖] อนึ่ง กลิ่นหอมเหล่าใดที่มีอยู่ที่ภูเขา ณ ภูเขาหิมวันต์อันเป็น ภูเขาสูงสุด กลิ่นหอมเหล่านั้นทั้งหมดย่อมไม่ถึงแม้ส่วนเสี้ยว ในศีลของพระองค์เลย

[๗] โลกนี้พร้อมทั้งเทวโลกแล่นเข้าไปสู่ความมืดคือโมหะ เมื่อพระ ญาณของพระองค์ส่องแสงโชติช่วงอยู่ ความมืดก็ถูกกำจัดได้[๘] เปรียบเหมือนเมื่อดวงอาทิตย์อัสดงคตแล้ว สัตว์ทั้งหลาย ก็ตกอยู่ในความมืด ฉันใด เมื่อพระพุทธเจ้ายังไม่เสด็จอุบัติขึ้น สัตว์โลกก็ตกอยู่ในความมืด ฉันนั้น[๙] เปรียบเหมือนดวงอาทิตย์เมื่ออุทัยขึ้นย่อมขจัดความมืดได้ทุกเมื่อ ฉันใด ข้าแต่พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด พระองค์ก็ขจัดความ มืดได้ทุกเมื่อ ฉันนั้น[๑๐]

พระองค์ทรงส่งพระองค์ไปเพื่อความเพียร ได้เป็นพระพุทธเจ้า ในโลกพร้อมทั้งเทวโลก ทรงยังหมู่ชนเป็นอันมากให้ยินดี ด้วยการปรารภกรรมของพระองค์”[๑๑] พระมหามุนีพระนามว่าปทุมุตตระผู้เป็นนักปราชญ์ทรงสดับคำ นั้นแล้วทรงอนุโมทนา แล้วเสด็จเหาะขึ้นไปในอากาศ ดัง พญาหงส์ในท้องฟ้าฉะนั้น[๑๒] พระสัมพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่พระนามว่าปทุมุตตระ ผู้เป็นพระศาสดา ทรงเหาะขึ้นไปประทับอยู่ในอากาศ ได้ตรัส พระคาถาเหล่านี้ว่า[๑๓] “ผู้ใดชมเชยพระญาณอันประกอบด้วยข้ออุปมาทั้งหลายนี้ เรา จักพยากรณ์ผู้นั้น ท่านทั้งหลายจงตั้งใจฟังคำเรากล่าวเถิด[๑๔] เขาจักได้เป็นท้าวเทวราช ๑๘ ครั้ง จักได้เป็นพระราชาใน แผ่นดิน ครอบครองแผ่นดิน ๓๐๐ ครั้ง

[๑๕] เขาจักได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๒๕ ครั้ง จักได้เป็นพระเจ้า ประเทศราชอันไพบูลย์โดยคณานับมิได้

[๑๖] ในที่สุดแสนกัป พระศาสดาพระนามว่าโคดมโดยพระโคตรซึ่ง สมภพในราชวงศ์ของพระเจ้าโอกกากราชจักเสด็จอุบัติขึ้นในโลก[๑๗] เขาอันกุศลมูลตักเตือนแล้ว จุติจากภพชื่อว่าดุสิตแล้วจักเป็นผู้ ต่ำต้อยโดยชาติ มีชื่อว่าอุบาลี

[๑๘] ภายหลัง เขาบวชแล้ว หน่ายกรรมอันชั่วช้า กำหนดรู้อาสวะ ทั้งปวงแล้ว ไม่มีอาสวะ จักนิพพาน

[๑๙] และพระโคดมพุทธเจ้าผู้ศากยบุตร มียศใหญ่ ทรงยินดีแล้ว จักทรงโปรดตั้งเขาไว้ในตำแหน่งเอตทัคคะว่าเป็นผู้เชี่ยวชาญ พระวินัย”[๒๐] เราบวชด้วยศรัทธา ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ กำหนด รู้อาสวะทั้งปวงแล้ว ไม่มีอาสวะอยู่[๒๑] และพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุเคราะห์เราว่า เราแกล้วกล้า ในพระวินัย เราปรารภกรรมของตน ไม่มีอาสวะอยู่[๒๒] เราสำรวมในพระปาติโมกข์และในอินทรีย์ ๕ ของพระวินัย อัน เป็นบ่อเกิดรัตนะไว้ได้หมดทั้งสิ้น

[๒๓] พระศาสดาผู้ยอดเยี่ยมในโลกทรงทราบคุณของเราแล้ว ประทับ นั่งในท่ามกลางภิกษุสงฆ์ ทรงตั้งเราไว้ในตำแหน่งเอตทัคคะ[๒๔] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เรา ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แลนัยว่า ท่านพระอุบาลีเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วย ประการฉะนี้

จบ อุปาลิเถราปทานที่ ๑

๒. โสณโกฬิวิสเถราปทาน

บุพประวัติของพระโสณโกฬิวิสเถระ

ว่าด้วยผลแห่งการทำที่จงกรม

(ท่านพระโสณโกฬิวิสเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๔๔} [๒๕] เราได้ให้ทำที่จงกรมฉาบทาด้วยปูนขาว ถวายแด่พระมุนี พระนามว่าอโนมทัสสี พระโลกเชษฐ์ผู้คงที่[๒๖] เราได้เอาดอกไม้สีต่าง ๆ ลาดที่จงกรม ทำเพดานไว้บนอากาศ แล้วทูลเชิญพระพุทธเจ้าผู้สูงสุดให้ทรงใช้สอย[๒๗] ในกาลนั้น เราประคองอัญชลีถวายบังคมพระองค์ผู้มีวัตร อันงาม แล้วมอบถวายศาลายาวแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า[๒๘] พระผู้มีพระภาคผู้ศาสดา ผู้ยอดเยี่ยมในโลก ผู้มีจักษุ ทรง ทราบความดำริของเรา จึงทรงอนุเคราะห์รับไว้แล้ว[๒๙] พระสัมพุทธเจ้าผู้เป็นทักขิไณยบุคคลในโลกพร้อมทั้งเทวโลก ครั้นทรงรับแล้วประทับนั่ง ณ ท่ามกลางภิกษุสงฆ์ ได้ตรัส พระคาถาเหล่านี้ว่า[๓๐] “ผู้ใดมีจิตโสมนัสได้ถวายศาลายาวแก่เรา เราจักพยากรณ์ผู้นั้น ท่านทั้งหลายจงตั้งใจฟังคำเรากล่าวเถิด[๓๑] รถอันเทียมด้วยม้า ๑,๐๐๐ ตัวจักปรากฏแก่ผู้นี้ ผู้พร้อมเพรียง ด้วยบุญกรรม ในเวลาใกล้ตายในขณะนั้น[๓๒] ผู้นี้จักไปสู่เทวโลกด้วยยานนั้น เทวดาทั้งหลายจักพลอยบันเทิง ในเมื่อผู้นี้ถึงภพอันดี