๑. ภัททาลิเถราปทาน เล่ม ๓๓

พระไตรปิฎกภาษาไทย

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย

อปทาน [ทุติยภาค]

พุทธวงศ์ จริยาปิฎก

ฉบับเฉลิมพระเกียรติ

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

เนื่องในการจัดงานฉลองสิริราชสมบัติครบ ๖๐ ปี

พุทธศักราช ๒๕๔๙

มหาเถรสมาคม จัดพิมพ์

๓๓

พระบาลีสุตตันตปิฎก

ขุททกนิกาย เถราปทาน

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

๔๒. ภัททาลิวรรค

๑. ภัททาลิเถราปทาน

บุพประวัติของพระภัททาลิเถระ

ว่าด้วยผลแห่งการสร้างมณฑป

(ท่านพระภัททาลิเถระได้กราบทูลบุพประวัติของตนว่า)

{๑} [๑] พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสุเมธะ พระอัครมุนีผู้ประกอบด้วยพระกรุณา ผู้รักความวิเวก เป็นเลิศกว่าชาวโลก ได้เสด็จเข้าไปยังป่าหิมพานต์[๒] ครั้นแล้ว พระสุเมธสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นนายกของโลก ผู้องอาจในหมู่บุรุษได้ประทับนั่งขัดสมาธิ

[๓] พระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นนายกของโลกพระนามว่าสุเมธะผู้สูงสุด กว่าบุรุษพระองค์นั้นประทับนั่งเข้าสมาธิอยู่ ๗ คืน ๗ วัน

[๔] ข้าพระองค์คอนหาบเข้าไปกลางป่า ณ ที่นั้นข้าพระองค์ได้เห็น พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ข้ามโอฆะได้แล้ว ไม่มีอาสวะ

[๕] ในกาลนั้น ข้าพระองค์หยิบไม้กวาดแล้วกวาดอาศรม ปักไม้ ๔ เส้าทำเป็นมณฑป

[๖] ข้าพระองค์เก็บดอกสาละมามุงมณฑป มีจิตเลื่อมใส มีใจโสมนัสได้ถวายบังคมพระนายกของโลกแล้ว

[๗] พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสุเมธะที่คนทั้งหลายกล่าวกัน ว่ามีพระปัญญาดังแผ่นดิน มีพระปัญญาดี ประทับนั่ง ณ ท่ามกลางภิกษุสงฆ์ ได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้

[๘] เทวดาทั้งปวงทราบว่าพระพุทธเจ้าจะเปล่งพระวาจาจึงพากัน มาชุมนุมกันด้วยคิดว่าพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดมีพระจักษุจะ ทรงแสดงธรรมโดยไม่ต้องสงสัย

[๙] พระพุทธเจ้าพระนามว่าสุเมธะผู้สมควรรับเครื่องบูชา ประทับนั่งในหมู่เทวดาได้ตรัสพระคาถาดังนี้ว่า

[๑๐] “ผู้ใดกั้นมณฑปที่มีดอกสาละเป็นเครื่องมุงสำหรับเราตลอด ๗ วัน เราจะพยากรณ์ผู้นั้น ท่านทั้งหลายจงฟังคำเรากล่าว

----

พระมหาสาวกไว้อย่างครบถ้วน โดยจัดเป็นคัมภีร์ที่ ๑๓ ในบรรดา ๑๕ คัมภีร์ของขุททกนิกาย มีรูปแบบเป็นคาถา คือคำร้อยกรองล้วน ซึ่งจัดอยู่ในองค์ที่ ๔ ในบรรดานวังคสัตถุศาสน์ โดยแบ่งเนื้อหาออกเป็น ๒ ภาค คือ (๑) อปทาน ปฐมภาค (ภาคที่ ๑) ประกอบด้วยพุทธาปทาน ๑ เรื่องปัจเจกพุทธาปฺทาน ๔๑ เรื่อง และเถราปทานตอนต้น ๔๑๐ เรื่อง จัดเป็นเล่มหนังสือไว้ใน พระไตรปิฎกเล่มที่ ๓๒ (๒) อปทาน ทุติยภาค (ภาคที่ ๒) ประกอบด้วยเถราปทานตอนปลาย ๑๕๑ เรื่องและเถรีอปทาน ๔๐ เรื่อง จัดไว้ในส่วนต้นของพระไตรปิฎกเล่มที่ ๓๓ นี้ (ขุ.อป.อ. ๑/๑๒๑-๑๒๒)

[๑๑] ผู้นั้นจะเป็นเทวดาหรือมนุษย์ก็ตามจักเป็นผู้มีผิวพรรณ เหมือนทอง จักมีโภคทรัพย์ล้นเหลือ บริโภคแต่กามคุณ

[๑๒] ช้างมาตังคะ ๖๐,๐๐๐ เชือก ประดับด้วยเครื่องอาภรณ์ทุกชนิด มีสายประคนพานหน้าพานหลัง และเครื่องประดับล้วนด้วยทอง ประกอบเครื่องประดับศีรษะและข่ายทอง[๑๓] อันควาญช้างผู้ถือหอกชัดและขอขึ้นอยู่บนคอ จักมาสู่ที่บำรุงผู้นั้นทั้งเวลาเช้าเวลาเย็น ผู้นี้จักเป็นผู้อันช้างเหล่านั้นแวดล้อมแล้ว รื่นรมย์อยู่[๑๔] ม้าสินธพอาชาไนยโดยกำเนิด ๖๐,๐๐๐ ม้า ซึ่งประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง เป็นพาหนะวิ่งเร็ว

[๑๕] มีควาญม้าผู้ถือธนูสวมเกราะหนังขึ้นขี่อยู่ จักแวดล้อมอยู่เป็นนิจ นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา

[๑๖] รถ ๖๐,๐๐๐ คันซึ่งประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง หุ้มด้วยหนังเสือเหลืองบ้าง หุ้มด้วยหนังเสือโคร่งบ้าง ปักธงหน้ารถ

[๑๗] อันนายสารถีผู้ถือธนูสวมเกราะขึ้นประจำรถอยู่จักแวดล้อมผู้นี้อยู่เป็นนิจ นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา

[๑๘] บ้าน ๖๐,๐๐๐ หลังซึ่งบริบูรณ์ด้วยเครื่องใช้ทุกสิ่ง มีทรัพย์และข้าวเปลือกล้นเหลือ บริบูรณ์ดีทุกประการ จักมีปรากฏอยู่ทุกเมื่อ นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา[๑๙] เสนา ๔ เหล่า คือ กองพลช้าง กองพลม้า กองพลรถ กองพลราบ จักแวดล้อมผู้นี้อยู่เป็นนิตย์ นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา

[๒๐] ในกัปที่ ๑,๘๐๐ ผู้นี้จักรื่นรมย์อยู่ในเทวโลก จักได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๑,๐๐๐ ครั้ง

[๒๑] และจักเสวยรัชสมบัติในเทวโลก ๓๐๐ ครั้ง จักได้เป็นพระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์โดยคณานับมิได้

[๒๒] ในกัปที่ ๓๐,๐๐๐ พระศาสดาทรงพระนามว่าโคตมะซึ่งสมภพในราชวงศ์ของพระเจ้าโอกกากราชจักเสด็จอุบัติขึ้นในโลก

[๒๓] เขาจักเป็นธรรมทายาทของพระศาสดาพระองค์นั้น เป็นโอรสอันธรรมเนรมิต จักกำหนดรู้อาสวะทั้งปวง เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่”

[๒๔] ในกัปที่ ๓๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้ ข้าพระองค์ได้พบพระศาสดาผู้นายกของโลก ในระหว่างนี้ได้แสวงหาทางแห่งอมตบท

[๒๕] การที่ข้าพระองค์รู้ศาสนธรรมนี้ เป็นลาภของข้าพระองค์ ข้าพระองค์ได้ดีแล้ว วิชชา ๓ ข้าพระองค์ได้บรรลุแล้วโดยลำดับ คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าข้าพระองค์ก็ได้ทำเสร็จแล้ว[๒๖] ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นบุรุษอาชาไนย ข้าพระองค์ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นอุดมบุรุษ ข้าพระองค์ได้บรรลุอมตบทเพราะกล่าวสดุดีพระพุทธญาณ[๒๗] ข้าพระองค์เข้าถึงถิ่นกำเนิดใด ๆ คือ จะเป็นเทวดาหรือเป็นมนุษย์ก็ตาม ย่อมเป็นผู้มีความสุขในที่ทุกสถาน นี้เป็นผลในการที่ข้าพระองค์กล่าวสดุดีพระพุทธญาณ[๒๘] นี้เป็นการเกิดครั้งสุดท้ายของข้าพระองค์ ภพสุดท้ายเป็นไปอยู่ข้าพระองค์ตัดกิเลสเครื่องผูกขาดดังช้างตัดเชือกแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่[๒๙] ข้าพระองค์เผากิเลสทั้งหลายแล้ว ถอนภพทั้งปวงขึ้นได้หมดแล้ว ตัดกิเลสเครื่องผูกขาดดังช้างตัดเชือกแล้ว เป็นผู้ไม่อาสวะอยู่

[๓๐] การที่ได้มาในสำนักของพระพุทธเจ้าของข้าพระองค์นี้ เป็นการมาดีแล้วหนอ วิชชา ๓ ข้าพระองค์ได้บรรลุแล้วโดยลำดับ คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าข้าพระองค์ก็ได้ทำเสร็จแล้ว[๓๑] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ไว้ และอภิญญา ๖ ข้าพระองค์ทำให้แจ้งแล้วคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพระองค์ทำเสร็จแล้ว ดังนี้แลนัยว่า ท่านพระภัททาลิเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ ภัททาลิเถราปทานที่ ๑

๒. เอกฉัตติยเถราปทาน

บุพประวัติของพระเอกฉัตติยเถระ

ว่าด้วยผลแห่งการกั้นร่มถวายพระพุทธเจ้า

(ท่านพระเอกฉัตติยเถระได้กราบทูลบุพประวัติของตนว่า)

{๒}[๓๒] ข้าพระองค์ได้สร้างอาศรมซึ่งมีทรายสีขาวสะอาดอยู่เกลื่อนกล่น ใกล้แม่นํ้าจันทภาคา และได้สร้างบรรณศาลาไว้[๓๓] แม่นํ้าจันทภาคานั้นเป็นแม่น้ำที่มีฝั่งลาด มีท่านํ้าราบเรียบ น่ารื่นรมย์ สมบูรณ์ด้วยปลาและเต่า และจระเข้อยู่อาศัย[๓๔] หมี นกยูง เสือเหลือง นกการะเวก และนกสาลิการ้อง ระงมอยู่ทุกเวลา ทำให้อาศรมของข้าพระองค์งดงาม