๖. พักกุลเถราปทาน (๓๙๖) เล่ม ๓๒

หิมวนฺตสฺสาวิทูเร โสภิโต นาม ปพฺพโต

อสฺสโม สุกโต มยฺหํ สกสิสฺเสหิ มาปิโต.

ในที่ไม่ไกลภูเขาหิมพานต์ มีภูเขาลูกหนึ่งชื่อโสภิตะ พวกศิษย์ของข้าพเจ้า ช่วยกันสร้างอาศรมอย่างสวยงามให้ข้าพเจ้า

มณฺฑปา จ พหู ตตฺถ ปุปฺผิตา สินฺทุวาริตา <1535>

กปิฏฺฐา จ พหู ตตฺถ จมฺปกา นาคเกตกา. <1536>

ที่ใกล้อาศรมนั้น มีมณฑปจำนวนมาก ต้นย่านทรายมีดอกบานสะพรั่ง ต้นมะขวิด ต้นจำปา ต้นกากะทิง ต้นเกด มีจำนวนมาก

นิคุณฺฑิโย พหู ตตฺถ พทรามลกาปิ <1537> จ

ผารุสกา อลาพู จ ปุณฺฑรีกา จ ปุปฺผิตา.

มีต้นคนทีสอ ต้นพุทรา และต้นมะขามป้อม ต้นมะปราง น้ำเต้า และบัวขาว มีดอกบานสะพรั่งจำนวนมาก

อฬกฺกา <1538> เพลุวา ตตฺถ กทลี มาตุลุงฺคกา

มหานามา พหู ตตฺถ อชฺชุนา จ ปิยงฺคุกา.

มีต้นรักขาว ต้นมะตูม ต้นกล้วย และต้นมะงั่ว (มะนาว) ต้นกระท้อน ต้นรกฟ้าขาว และต้นประยงค์ มีอยู่มาก

โกสมฺพา สลฬา นีปา <1539> นิโคฺรธา จ กปิฏฺฐนา

เอทิโส อสฺสโม มยฺหํ สสิสฺโสหํ ตหึ วสึ.

มีต้นคำ ต้นช้างน้าว ต้นกระทุ่ม ต้นไทร และต้นมะขวิด อาศรมของข้าพเจ้าเป็นเช่นนี้ ข้าพเจ้าพร้อมด้วยศิษย์อยู่ที่อาศรมนั้น

อโนมทสฺสี ภควา สยมฺภู โลกนายโก

คเวสํ ปฏิสลฺลานํ มมสฺสมํ อุปาคมิ.

พระผู้มีพระภาคพระนามว่าอโนมทัสสี ผู้เป็นพระสยัมภู ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก ทรงแสวงหาที่เร้น เสด็จเข้ามาใกล้อาศรมของข้าพเจ้า

<1540> อุเปตญฺจ มหาวีรํ อโนมทสฺสึ มหายสํ ๗

ขเณน โลกนาถสฺส วาตาพาโธ สมุฏฺฐหิ.

เมื่อพระมหาวีรเจ้าพระนามว่าอโนมทัสสี ผู้มีพระยศยิ่งใหญ่เสด็จเข้ามาใกล้แล้ว โรคลมก็เกิดขึ้นแก่พระองค์ ผู้ทรงเป็นที่พึ่งของสัตว์โลกโดยฉับพลัน

วิจรนฺโต อรญฺญมฺหิ อทฺทสํ โลกนายกํ

อุปคนฺตฺวาน สมฺพุทฺธํ จกฺขุมนฺตํ มหายสํ.

ข้าพเจ้าเที่ยวไปในป่า ได้เห็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก มีพระจักษุ มีพระยศยิ่งใหญ่ จึงได้เข้าเฝ้า

อิริยาปถญฺจ <1541> ทิสฺวาน อุปลกฺเขสหํ ตทา

นิสฺสํสยํ หิ พุทฺธสฺส พฺยาธิโน อุปปชฺชถ. <1542>

ครั้นได้เห็นพระอิริยาบถก็เข้าใจได้ในทันทีว่า พระพุทธเจ้าทรงพระประชวรแน่นอน

ขิปฺปํ อสฺสมมาคญฺฉึ มม สิสฺสาน สนฺติเก

เภสชฺชํ กตฺตุกาโมหํ สิสฺเส อามนฺตยึ ตทา.

ข้าพเจ้าจึงรีบกลับมายังอาศรม ในสำนักของศิษย์ทั้งหลายของข้าพเจ้า ขณะนั้นข้าพเจ้าปรึกษาศิษย์ว่า เราต้องการปรุงยา

ปฏิสุณิตฺวาน เม วากฺยํ สิสฺสา สพฺเพ สคารวา

เอกชฺฌํ สนฺนิปตึสุ สตฺถุ คารวตา มม.

ศิษย์ทั้งหมดผู้มีความเคารพ เชื่อฟังข้าพเจ้าแล้วร่วมประชุมกัน เพราะเคารพข้าพเจ้าผู้เป็นครู

ขิปฺปํ ปพฺพตมารุยฺห สพฺโพสถมกาสหํ <1543>

ปานียโยคํ <1544> กตฺวาน พุทฺธเสฏฺฐสฺสทาสหํ.

ข้าพเจ้ารีบขึ้นภูเขาไปเก็บยาทุกสิ่งมาปรุง ได้ปรุงให้เป็นยาสำหรับดื่มถวายพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐ

ปริภุตฺเต มหาวีเร สพฺพญฺญุโลกนายเก

ขิปฺปํ วาโต วูปสมิ สุคตสฺส มเหสิโน.

เมื่อพระมหาวีรเจ้าผู้สัพพัญญู ผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลกเสวยแล้ว โรคลมของพระสุคตผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ก็สงบลงฉับพลัน

ปสฺสทฺธํ ทรถํ ทิสฺวา อโนมทสฺสี มหายโส

สกาสเน นิสีทิตฺวา อิมา คาถา อภาสถ.

พระพุทธเจ้าพระนามว่าอโนมทัสสี ผู้มีพระยศยิ่งใหญ่ ทรงเห็นข้าพเจ้ามีความกระวนกระวายสงบแล้ว ประทับนั่งบนอาสนะของพระองค์ ได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า

โย เม อทาสิ เภสชฺชํ พฺยาธิญฺจ สมยี มม

ตมหํ กิตฺตยิสฺสามิ สุณาถ มม ภาสโต.

เราจักพยากรณ์ผู้ที่ได้ถวายยา แก่เราและระงับอาพาธของเราได้ ท่านทั้งหลายจงฟังเรากล่าวเถิด

กปฺปสตสหสฺสานิ เทวโลเก รมิสฺสติ

วาทิเต ตูริเย ตตฺถ โมทิสฺสติ สทา อยํ.

ผู้นี้จักรื่นรมย์ในเทวโลกตลอด ๑๐๐,๐๐๐ กัป จักบันเทิงในเทวโลกนั้น ซึ่งมีดนตรีประโคมอยู่ทุกเมื่อ

มนุสฺสโลกมาคนฺตฺวา สุกฺกมูเลน โจทิโต

สหสฺสกฺขตฺตุํ ราชาปิ <1545> จกฺกวตฺตี ภวิสฺสติ.

อันกุศลมูลตักเตือนมา(เกิด)ยังมนุษยโลกแล้ว จักได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๑,๐๐๐ ชาติ

ปญฺจปญฺญาสกปฺปมฺหิ อโนมิ <1546> นาม ขตฺติโย

จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชมฺพุทีปสฺส <1547> อิสฺสโร.

ในกัปที่ ๕๕ (นับจากกัปนี้ไป) จักได้เป็นกษัตริย์พระนามว่าอโนมิ ทรงมีชัยชนะมีสมุทรทั้ง ๔ เป็นขอบเขต เป็นใหญ่ในชมพูทวีป

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺตี มหพฺพโล

ตาวตึเสหิ <1548> โขเภตฺวา อิสฺสรํ การยิสฺสติ.

จักเป็นพระเจ้าจักรพรรดิ สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ มีพลานุภาพมาก ลือกระฉ่อนไปจนถึงภพดาวดึงส์ ครองความเป็นใหญ่

เทวภูโต มนุสฺโส วา อปฺปาพาโธ ภวิสฺสติ

ปริทาหํ <1549> วิวชฺเชตฺวา พฺยาธึ โลเก ตริสฺสติ.

เขา(เกิด)เป็นเทวดาหรือมนุษย์ก็ตาม จักเป็นผู้มีอาพาธน้อย จักเว้นความเร่าร้อนแล้ว ผ่านพ้นความเจ็บไข้ได้ในโลก

อปริเมยฺเย อิโต กปฺเป โอกฺกากกุลสมฺภโว.

โคตโม นาม นาเมน <1550> สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

ในกัปที่นับมิได้ นับจากกัปนี้ไป พระศาสดาพระนามว่าโคดม ตามพระโคตร ทรงสมภพในราชสกุลโอกกากราช จักอุบัติขึ้นในโลก

ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต

สพฺพาสเว ปริญฺญาย นิพฺพายิสฺสตินาสโว.

เขาจักเป็นธรรมทายาทของพระศาสดาพระองค์นั้น เป็นโอรสที่ธรรมเนรมิต กำหนดรู้อาสวะทั้งปวง จักเป็นผู้ไม่มีอาสวะแล้วนิพพาน

กิเลเส ฌาปยิตฺวาน ตณฺหาโสตํ ตริสฺสติ

พกฺกุโล <1551> นาม นาเมน เหสฺสติ สตฺถุ สาวโก.

เผากิเลสทั้งหลายแล้ว ข้ามพ้นกระแสตัณหาได้ จักมีนามว่าพักกุละเป็นสาวกของพระศาสดา

อิทํ สพฺพํ อภิญฺญาย โคตโม สกฺยปุงฺคโว

ภิกฺขุสํเฆ นิสีทิตฺวา เอตทคฺเค ฐเปสฺสติ.

พระโคดมศากยะผู้ประเสริฐ ทรงทราบความนี้ทั้งหมดแล้ว ประทับนั่งในท่ามกลางหมู่ภิกษุ จักทรงตั้งเขาไว้ในเอตทัคคะ

อโนมทสฺสี ภควา สยมฺภู โลกนายโก

วิเวกามนุโลเกนฺโต มมสฺสมํ อุปาคมิ.

พระผู้มีพระภาคพระนามว่าอโนมทัสสี ผู้เป็นพระสยัมภู ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก ทรงตรวจดูอาศรมของข้าพเจ้าว่าเป็นที่วิเวก จึงเสด็จเข้าไป

อุปาคตํ มหาวีรํ สพฺพญฺญุํ โลกนายกํ

สพฺโพสเธน ตปฺเปสึ ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ.

ข้าพเจ้ามีความเลื่อมใส ให้พระมหาวีรเจ้า ผู้สัพพัญญูทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก เสด็จมาถึง อิ่มเอิบด้วยโอสถทุกอย่างด้วยมือของตน

ตสฺส เม สุกตํ กมฺมํ สุเขตฺเต พีชสมฺปทา

เขเปตุํ เนว สกฺโกมิ ตทา หิ สุกตํ มม.

ข้าพเจ้านั้นได้ทำกรรมไว้ดีแล้ว เพราะความถึงพร้อมด้วยพืชในเขตที่ดี ข้าพเจ้าจึงไม่อาจจะให้กรรม ที่ข้าพเจ้าทำแล้วสิ้นไปได้เลยในกาลนั้น

ลาภา มม สุลทฺธํ เม โยหํ อทฺทกฺขิ นายกํ

เตน กมฺมาวเสเสน ปตฺโตมฺหิ อจลํ ปทํ.

การที่ข้าพเจ้าได้เห็นพระผู้มีพระภาค ผู้ทรงเป็นผู้นำนั้น เป็นลาภที่ข้าพเจ้าได้ดีแล้ว ด้วยกรรมที่เหลืออยู่นั้น ข้าพเจ้าจึงได้บรรลุบทที่ไม่หวั่นไหว

สพฺพเมตํ อภิญฺญาย โคตโม สกฺยปุงฺคโว

ภิกฺขุสํเฆ นิสีทิตฺวา เอตทคฺเค ฐเปสิ มํ.

พระโคดมศากยะผู้ประเสริฐทรงทราบความนั้นทั้งหมดแล้ว ประทับนั่งในท่ามกลางหมู่ภิกษุแล้ว ทรงตั้งข้าพเจ้าไว้ในตำแหน่งเอตทัคคะ

อปริเมยฺเย อิโต กปฺเป ยํ กมฺมมกรึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ เภสชฺชสฺส อิทํ ผลํ.

ในกัปที่นับมิได้ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้ทำกรรมไว้ในครั้งนั้น จึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายยา

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

สพฺพาสวปริกฺขีโณ นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

กิเลสทั้งหลายข้าพเจ้าก็เผาได้แล้ว ภพทั้งปวงข้าพเจ้าก็ถอนได้แล้ว ข้าพเจ้ามีอาสวะทั้งปวงสิ้นไปแล้ว บัดนี้ ภพใหม่ไม่มีอีก

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

การที่ข้าพเจ้าได้มาในสำนักของพระพุทธเจ้า เป็นการมาดีแล้วโดยแท้ วิชชา ๓ ข้าพเจ้าได้บรรลุแล้วโดยลำดับ คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา พกฺกุโล <1552> เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

พกฺกุลตฺเถรสฺส อปทานํ ฉฏฺฐํ สมตฺตํ.

คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แลได้ทราบว่า ท่านพระพักกุลเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้

พักกุลเถราปทานที่ ๖ จบ