๓. สรรพกิตติกเถราปทาน (๓๙๓) เล่ม ๓๒

กณิการํว ชลิตํ ทีปรุกฺขํว โชติตํ ๑

โอสธึว วิโรจนฺตํ วิชฺชูว คคเน ยถา ฯ

อสมฺภีตํ อนุตฺราสึ มิคราชํว เกสรึ

ญาณาโลกํ ปกาเสนฺตํ มทฺทนฺตํ ติตฺถิเย คเณ ฯ

อุทฺธรนฺตํ อิมํ โลกํ ฉินฺทนฺตํ สพฺพสํสยํ

อสมฺภีตํ ๒ มิคราชํว อทฺทสํ โลกนายกํ ฯ

ชฏาชินธโร อาสึ พฺรหฺมา ๓ อุชุ ปตาปวา

วากจีรํ คเหตฺวาน ปาทมูเล อปตฺถรึ ฯ

กาฬานุสาริยํ คยฺห อนุลิมฺปึ ตถาคตํ

สมฺพุทฺธํ อุปลิมฺปิตฺวา สนฺถวึ โลกนายกํ ฯ

สมุทฺธรสิมํ โลกํ โอฆติณฺโณ มหามุนิ

ญาณาโลเกน โชเตสิ ปวรํ ๑ ญาณมุตฺตมํ ฯ

ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตสิ มทฺทเส ปรติตฺถิเย

อุสโภ ชิตสงฺคาโม ๒ สมฺปกมฺเปสิ เมทนึ ฯ

มหาสมุทฺเท อุมฺมีว ๓ เวลนฺตมฺหิ ปภิชฺชติ ๔

ตเถว ตว ญาณสฺมึ สพฺพทิฏฺฐิ ปภิชฺชติ ๕ ฯย

สุขุมจฺฉิกชาลานิ ๖ สรมฺหิ สมฺปตานิ เต

อนฺโตชาลิคตา ปาณา ปีฬิตา โหนฺติ ตาวเท ฯ

ตเถว ติตฺถิยา โลเก มุฬฺหา ๗ สจฺจวินิสฺสิตา

อนฺโตญาณวเร ตุยฺหํ ปริวตฺตนฺติ มาริส ฯ

ปติฏฺฐา ว วุยฺหตํ โอเฆ ตฺวญฺหิ นาโถ อพนฺธุนํ

ภยฏฺฐิตานํ สรโณ ๘ มุตฺตตฺถีนํ ปรายโน ๙ ฯ

เอกจฺจโร ๑๐ อสทิโส เมตฺตากรุณสญฺญุโต

ปญฺญวา ๑๑ ยุตฺตจาโค จ วสี ตาที คุณาลโย ฯ

ธีโร วิคตสมฺโมโห อเนญฺโช อกถํกถี

ตุสฺสิโต ๑๒ วนฺตโทโสสิ นิมฺมโล สํยโต สุจิ ฯ

สงฺคาตีโต ๑๓ คตมโท เตวิชฺโชสิ ๑๔ ภวนฺตโค

สีมาติโค ธมฺมครุ ตตตฺโถ หิตวปฺปโก ๑๕ ฯ

ตารโก ตฺวํ ยถา นาวา นิธิวสฺสาสการโก

อสมฺภีโต ยถา สีโห คชราชาว ทมฺมิโต ฯ

โถเมตฺวา ทสคาถาหิ ปทุมุตฺตรํ มหามุนึ ๑

วนฺทิตฺวา สตฺถุโน ปาเท ตุณฺหี อฏฺฐาสหํ ตทา ฯ

ปทุมุตฺตโร โลกวิทู อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห

ภิกฺขุสงฺเฆ ฐิโต สตฺถา อิมา คาถา อภาสถ ฯ

โย เม สีลญฺจ ปญฺญญฺจ ๒ ธมฺมญฺจาปิ ๓ ปกิตฺตยิ

ตมหํ กิตฺตยิสฺสามิ สุณาถ มม ภาสโต ฯ

สฏฺฐี กปฺปสหสฺสานิ เทวโลเก รมิสฺสติ

อญฺเญ เทเว อภิภวิตฺวา อิสฺสรํ การยิสฺสติ ฯ

โส ปจฺฉา ปพฺพชิตฺวาน สุกฺกมูเลน โจทิโต

โคตมสฺส ภควโต สาสเน ปพฺพชิสฺสติ ฯ

ปพฺพชิตฺวาน กาเยน ปาปกมฺมํ วิวชฺชิย

สพฺพาสเว ปริญฺญาย นิพฺพายิสฺสตินาสโว ฯ

ยถา จ ๔ เมโฆ ถนยํ ตปฺเปติ เมทนึ อิมํ

ตเถว ตฺวํ มหาวีร ธมฺเมน ตปฺปยิ มมํ ฯ

สีลํ ปญฺญญฺจ ธมฺมญฺจ ถวิตฺวา โลกนายกํ

ปตฺโตมฺหิ ปรมํ สนฺตํ นิพฺพานํ ปทมจฺจุตํ ฯ

อโห นูน ส ภควา จิรํ ติฏฺเฐยฺย จกฺขุมา

อญฺญาตญฺจ วิชาเนยฺยํ ปสฺเสยฺยํ อมตํ ปทํ ฯ

อยํ เม ปจฺฉิมา ชาติ ภวา สพฺเพ สมูหตา

สพฺพาสเว ปริญฺญาย วิหรามิ อนาสโว ฯ

สตสหสฺเส อิโต กปฺเป ยํ พุทฺธมภิโถมยึ ๑

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ กิตฺตนาย อิทํ ผลํ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

สพฺพาสวา ปริกฺขีณา นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สพฺพกิตฺติโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

สพฺพกิตฺติกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. อุชฺชลํ ฯ ม. วิชฺชุตํ .. ฯ ยุ. วิชฺชุํ อพฺภฆเน ฯ ๒ ม. คชฺชนฺตํ .. ฯ

ยุ. ลสนฺตํ .. ฯ ๓ ม. ยุ. พฺรหา ฯ

๑ ยุ. วชิร .. ฯ ๒ ยุ. ชิตสงฺคาเม ฯ ๓ ม. อูมิโย ฯ ๔-๕ ม. ยุ. ปภิชฺชเร ฯ

๖ ม. .. ชาเลน ฯ ยุ. ชาเลว ฯ ๗ ม. ปุถุปสณฺฑนิสฺสิตา ฯ ยุ. ผุฏา สจฺจ .. ฯ

๘ ม. สรณํ ฯ ๙ ม. ปรายนํ ฯ ๑๐ ม. ยุ. เอกวีโร ฯ ๑๑ ม. .. สญฺจโย ฯ ยุ.

เมตฺตาการุณาทิสญฺจโย ฯ ๑๒ ม. อสโม สุสโม สนฺโต วสี ตาที ชิตญฺชโย ฯ ยุ.

สุสีโล อสโม สนฺโต วสิตวิชิตญฺชโย ฯ ๑๓ ยุ. วุสิโต ฯ ๑๔ ยุ. สงฺคาติโค หตมโท ฯ

๑๕ ม. หิตวพฺภุโต ฯ ยุ. หิตธมฺมโต ฯ

๑ ม. ยุ. มหายสํ ฯ ๒ ม. ยุ. ญาณญฺจ ฯ ๓ ม. สทฺธมฺมญฺจาปิ วณฺณยิ ฯ

๔ ม. ยุ. ยถาปิ ฯ

เราเป็นพราหมณ์ผู้ทรงชฏาและหนังสัตว์ เป็นผู้ซื่อตรง มีตบะ ได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้นายกของโลก ทรงรุ่งเรืองดังดอกกรรณิการ์ โชติช่วงดังดวงไฟรุ่งโรจน์ดังดาวประกายพฤกษ์ เปรียบเหมือนสายฟ้าในอากาศ ไม่ทรงครั่นคร้าม ไม่ทรงสะดุ้งกลัว ดังพระยาไกรสรราชสีห์ ทรงประกาศแสงสว่างแห่งพระญาณ ทรงย่ำยีพวกเดียรถีย์ ทรงช่วยเหลือสัตว์โลกนี้ ทรงตัดความสงสัยทั้งปวง ไม่ทรงหวาดหวั่นดังพระยาเนื้อ จึงถือเอาผ้าเปลือกไม้กรองลาดลง ณ ที่ใกล้พระบาท หยิบเอากะลำพักมาชะโลมทาพระตถาคตครั้นชะโลมทาพระสัมพุทธเจ้าแล้ว ได้ชมเชยพระองค์ผู้เป็นนายกของโลกว่า ข้าแต่พระมหามุนี

พระองค์ทรงข้ามพ้นโอฆะแล้ว ทรงยังโลกนี้ให้ข้ามพ้น โชติช่วงด้วยแสงสว่างแห่งพระญาณ พระญาณประเสริฐสุด ทรงประกาศธรรมจักร ทรงย่ำยีเดียรถีย์อื่น ทรงเป็นผู้กล้าหาญ ทรงชนะสงครามแล้ว ยังแผ่นดินให้หวั่นไหว คลื่นในมหาสมุทรย่อมแตกในที่สุดฝั่ง ฉันใด ทิฏฐิทั้งปวงย่อมแตกทำลายในเพราะพระญาณของพระองค์ฉันนั้น ข่ายตาเล็กๆ ที่เขาเหวี่ยงลงไปในสระแล้ว สัตว์ทั้งหลายที่อยู่ภายในข่าย เป็นผู้ถูกบีบคั้นในขณะนั้น ฉันใด ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์พวกเดียรถีย์ในโลกเป็นผู้หลงงมงายไม่อาศัยสัจจะ ย่อมเป็นไปภายในพระญาณอันประเสริฐของพระองค์ ฉันนั้น

พระองค์เท่านั้นเป็นที่พึ่งของผู้ที่ว่ายอยู่ในห้วงน้ำ เป็นนาถะของผู้ไม่มีเผ่าพันธุ์ เป็นสรณะของผู้ที่ตั้งอยู่ในภัย เป็นผู้นำหน้าของผู้ต้องการความพ้น เสด็จเที่ยวไปผู้เดียว ไม่มีใครเหมือน ทรงประกอบด้วยพระเมตตากรุณา ทรงมีปัญญา ประกอบการสละ มีความชำนาญ คงที่ เป็นที่อยู่แห่งคุณ เป็นนักปราชญ์ ปราศจากความหลง ไม่ทรงหวั่นไหว ไม่มีความสงสัย เป็นผู้พอพระทัย มีโทสะอันคายแล้ว ไม่มีมลทิน ทรงสำรวม มีความสะอาด ล่วงธรรมเครื่องข้อง มีความเมาไปปราศแล้ว ได้วิชชา ๓ ถึงความเจริญ ทรงถึงเขตแดนเป็นผู้หนักในธรรม มีประโยชน์อันถึงแล้ว ทรงหว่านประโยชน์ ทรงยังสัตว์ให้ข้ามเปรียบเหมือนเรือ

ทรงมีขุมทรัพย์ ทรงทำความเบาใจ ไม่ทรงครั่นคร้ามดังราชสีห์ เหมือนพระยาคชสารอันฝึกแล้ว ในกาลนั้น ครั้นเราสรรเสริญพระมหามุนีพระนามว่าปทุมุตระด้วยคาถา ๑๐ คาถา ถวายบังคมพระบาทพระศาสดาแล้ว ได้ยืนนิ่งอยู่ พระศาสดาพระนามว่าปทุมุตระผู้รู้แจ้งโลก สมควรรับเครื่องบูชา ประทับอยู่ท่ามกลางภิกษุสงฆ์ ได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า ผู้ใดสรรเสริญศีล ปัญญา และธรรมของเรา เราจักพยากรณ์ผู้นั้น ท่านทั้งหลายจงฟังเรากล่าว ผู้นั้นจักรื่นรมย์อยู่ในเทวโลกตลอด ๖ หมื่นกัลป จักเสวยความเป็นอิสระครอบงำเทวดาเหล่าอื่น ภายหลังอันกุศลมูลตักเตือนแล้ว เขาจักออกบวชในพระศาสนาของพระผู้มีพระภาคมีพระนามว่าโคดม

ครั้นบวชแล้ว เว้นบาปกรรมด้วยกาย กำหนดรู้อาสวะทั้งปวงแล้ว จักไม่มีอาสวะ นิพพาน เมฆครางกระหึ่ม ย่อมยังพื้นดินนี้ให้อิ่ม ฉันใด ข้าแต่พระมหาวีรเจ้า พระองค์ทรงยังข้าพระองค์ ให้อิ่มด้วยธรรม ฉันนั้น ครั้นเราเชยชมศีล ปัญญา ธรรม และพระนายกของโลกแล้ว ได้บรรลุนิพพานอันเป็นธรรมระงับอย่างยิ่ง เป็นบทไม่เคลื่อนโอหนอ พระผู้มีพระภาคผู้มีจักษุพระองค์นั้น พึงดำรงอยู่นานแน่ เราก็พึงรู้แจ้งธรรมที่ยังไม่รู้แจ้ง พึงเห็นอมตบท ชาตินี้เป็นชาติที่สุดของเรา เราถอนภพขึ้นได้ทั้งหมดแล้ว กำหนดรู้อาสวะทั้งปวงแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่ ในกัลปที่แสนแต่กัลปนี้ เราได้สรรเสริญพระพุทธเจ้าใด ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการสรรเสริญ เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ถอนภพขึ้นได้ทั้งหมดแล้ว อาสวะทั้งปวงสิ้นรอบแล้ว บัดนี้ ภพใหม่ไม่มี การที่เราได้มาในสำนักพระพุทธเจ้าของเรานี้ เป็นการมาดีแล้วหนอ วิชชา ๓ เราบรรลุแล้วโดยลำดับ พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วคุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระสรรพกิตติกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ สรรพกิตติกเถราปทาน.