๗. เหมกเถราปทาน (๔๐๗) เล่ม ๓๒

ปพฺภารกูฏํ นิสฺสาย อโนโม นาม ตาปโส

อสฺสมํ สุกตํ กตฺวา ปณฺณสาเล วสี ตทา.

ครั้งนั้น ข้าพเจ้าเป็นดาบสชื่ออโนมะ อาศัยยอดเงื้อมเขาสร้างอาศรมไว้อย่างดี อยู่ในบรรณศาลา

สิทฺธํ ตสฺส ตโป กมฺมํ สิทฺธิปตฺโต สเก พเล

สกสามญฺญวิกฺกนฺโต อาตาปี นิปโก มุนิ.

การบำเพ็ญตบะของข้าพเจ้านั้นสำเร็จแล้ว ข้าพเจ้าถึงความสำเร็จในพลังของตนกล้าหาญในสามัญคุณของตน มีความเพียร มีปัญญารักษาตน เป็นมุนี

วิสารโท สสมเย ปรวาเท จ โกวิโท

ปฏฺโฐ ภูมนฺตลิกฺขสฺมึ อุปฺปาตมฺหิ จ โกวิโท.

แกล้วกล้าในลัทธิสมัยของตน ฉลาดในการโต้ตอบ ไปได้ทั้งบนพื้นดินและในอากาศ ฉลาดในลางร้ายลางดี

วีตโสโก นิรารมฺโภ อปฺปาหาโร อโลลุโป.

ลาภาลาเภน สนฺตุฏฺโฐ ฌายี ฌานรโต มุนิ.

ปราศจากความเศร้าโศก ไม่แข่งดี มีอาหารน้อย(ฉันอาหารน้อย) ไม่โลภจัด สันโดษตามมีตามได้ (ลาภาลาเภน) มีปกติเข้าฌาน ยินดีในฌาน เป็นมุนี

ปิยทสฺสี นาม สมฺพุทฺโธ อคฺโค การุณิโก มุนิ

สตฺเต ตาเรตุกาโม โส กรุณาย ผรี ตทา.

ครั้งนั้น พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าปิยทัสสี ผู้เลิศ ประกอบด้วยพระกรุณา เป็นมุนี พระองค์ทรงประสงค์จะช่วยสัตว์ให้ข้ามพ้น(จากวัฏสงสาร) จึงทรงแผ่พระกรุณาไป

โพธเนยฺยํ ชนํ ทิสฺวา ปิยทสฺสี มหามุนิ

จกฺกวาฬสหสฺสมฺหิ คนฺตฺวา โอวทเต มุนิ.

พระมหามุนีทรงพระนามว่าปิยทัสสี ทรงพิจารณาเห็นคนผู้ควรตรัสรู้แล้ว ก็เสด็จไปประทานโอวาทในที่ ๑,๐๐๐ จักรวาล

มมุทฺธริตุกาโม โส มมสฺสมมุปาคมิ

น ทิฏฺโฐ เม ชิโน ปุพฺเพ น สุโตปิ จ กสฺสจิ.

พระองค์ทรงประสงค์จะช่วยเหลือข้าพเจ้า จึงเสด็จเข้ามายังอาศรมของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าไม่เคยเห็นพระชินเจ้ามาก่อน และไม่เคยได้ฟังมาจากใคร ๆ

อุปฺปาตา สุปินา มยฺหํ ลกฺขณา สุปฺปกาสิตา

ปฏฺโฐ ภูมนฺตลิกฺขสฺมึ นกฺขตฺตปทโกวิโท.

ลางดีลางร้าย ความฝัน และลักษณะดีร้าย ข้าพเจ้ารู้ดีแล้ว ข้าพเจ้าไปได้ทั้งบนพื้นดินและในอากาศ ฉลาดในบทนักษัตร

โสหํ พุทฺธสฺส สุตฺวาน ตตฺถ จิตฺตํ ปสาทยึ

ติฏฺฐนฺโต <1675> วา นิสินฺโน วา สรามิ นิจฺจกาลิกํ.

ข้าพเจ้านั้นได้ฟังข่าวพระพุทธเจ้าแล้ว ทำจิตให้เลื่อมใสในพระพุทธองค์ จะยืนหรือนั่งอยู่ก็ตาม ย่อมระลึกถึงตลอดกาลเป็นนิตย์

มม เอวํ สรนฺตสฺส ภควาปิ อนุสฺสริ

พุทฺธํ อนุสฺสรนฺตสฺส ปีติ เม โหติ ตาวเท.

เมื่อข้าพเจ้าระลึกถึงอยู่อย่างนี้ แม้พระผู้มีพระภาคก็ทรงระลึกถึง เมื่อข้าพเจ้าระลึกถึงพระพุทธเจ้า ปีติก็เกิดขึ้นทันที

กาลญฺจ ปุนราคมฺม อุเปสิ มํ มหามุนิ

สมฺปตฺเตปิ น ชานามิ อยํ พุทฺโธ มหามุนิ.

พระมหามุนีทรงรอเวลาอีกหน่อยแล้ว จึงเสด็จมาหาข้าพเจ้า แม้เมื่อพระองค์เสด็จมาถึง ข้าพเจ้าก็ไม่รู้จักว่าผู้นี้คือพระพุทธมหามุนี

อนุกมฺปโก การุณิโก ปิยทสฺสี มหามุนิ

สญฺชานาเปสิ อตฺตานํ อหํ พุทฺโธ สเทวเก.

พระมหามุนีพระนามว่าปิยทัสสี ผู้อนุเคราะห์ ประกอบด้วยพระกรุณาทรงให้รู้จักพระองค์ว่า เราเป็นพระพุทธเจ้าในมนุษยโลกพร้อมทั้งเทวโลก

สญฺชานิตฺวาน สมฺพุทฺธํ ปิยทสฺสึ มหามุนึ

สกํ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา อิทํ วจนมพฺรวึ.

ครั้นข้าพเจ้ารู้จักแน่ชัดว่า พระองค์เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าปิยทัสสี ผู้เป็นมหามุนีแล้ว จึงทำจิตของตนให้เลื่อมใส ได้กราบทูลคำนี้ว่า

สพฺเพ <1676> ปิเฐ จ ปลฺลงฺเก อาสนฺทีสุ นิสีทเร

ตุวํปิ สพฺพทสฺสาวี นิสีท รุจิราสเน. <1677>

นิมนต์ภิกษุทั้งปวงนั่งบนตั่ง บนบัลลังก์ และบนพนักพิง ส่วนพระองค์ผู้มีปกติเห็นเหตุทั้งสิ้น ขอเชิญประทับบนอาสนะที่รุ่งเรือง

สพฺพรตนมยํ ปีฐํ นิมฺมินิตฺวาน ตาวเท

ปิยทสฺสิสฺส มุนิโน อทาสึ อิทฺธินิมฺมิตํ.

ในขณะนั้น ข้าพเจ้าเนรมิตตั่งซึ่งสำเร็จด้วยแก้วล้วน ๆ แล้ว ถวายอาสนะที่เนรมิตด้วยฤทธิ์แด่พระมุนีพระนามว่าปิยทัสสี

รตเน จ นิสินฺนสฺส ปีฐเก อิทฺธินิมฺมิเต

กุมฺภมตฺตํ ชมฺพุผลํ อทาสึ ตาวเท อหํ.

เมื่อพระพุทธเจ้าประทับนั่ง บนตั่งแก้วที่ข้าพเจ้าเนรมิตด้วยฤทธิ์แล้ว ข้าพเจ้าได้ถวายผลหว้าโตประมาณเท่าหม้อทันที

มม หาสํ ชเนตฺวาน ปริภุญฺชิ มหามุนิ

ตทา จิตฺตํ ปสาเทตฺวา สตฺถารํ อภิวาทยึ.

พระมหามุนีทรงให้ความร่าเริงเกิดแก่ข้าพเจ้าแล้ว ทรงเสวยแล้ว ในครั้งนั้น ข้าพเจ้าทำจิตให้เลื่อมใสแล้ว ถวายอภิวาทพระศาสดา

ปิยทสฺสี ตุ ภควา โลกเชฏฺโฐ นราสโภ

รตนาสนมาสีโน อิมา คาถา อภาสถ.

ส่วนพระผู้มีพระภาคพระนามว่าปิยทัสสี ผู้เจริญที่สุดในโลก ทรงองอาจกว่านรชน ประทับนั่งอยู่บนอาสนะแก้ว ได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า

โย เม รตนมยํ ปีฐํ อมตญฺจ ผลํ อทา

ตมหํ กิตฺตยิสฺสามิ สุณาถ มม ภาสโต.

เราจักพยากรณ์ผู้ที่ได้ถวายตั่งแก้วและผลซึ่งเป็นอมตะแก่เรา ท่านทั้งหลายจงฟังเรากล่าวเถิด

สตฺตสตฺตติ กปฺปานิ เทวโลเก รมิสฺสติ

ปญฺจสตฺตติกฺขตฺตุญฺจ จกฺกวตฺตี ภวิสฺสติ.

ผู้นี้จักรื่นรมย์ในเทวโลกตลอด ๗๗ กัป จักเป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๗๕ ชาติ

ทฺวตฺตึสกฺขตฺตํํ เทวินฺโท เทวรชฺชํ กริสฺสติ

ปเทสรชฺชํ วิปุลํ คณนาโต อสงฺขิยํ.

จักเป็นจอมเทพครองเทวสมบัติ ๓๒ ชาติ จักเป็นพระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์นับชาติไม่ถ้วน

โสณฺณมยํ รูปิมยํ ปลฺลงฺกํ สุกตํ พหุํ

โลหิตงฺคมยญฺเจว ลจฺฉติ รตนามยํ.

จักได้บัลลังก์ทองคำ บัลลังก์เงิน บัลลังก์แก้วทับทิม และบัลลังก์แก้วล้วน จำนวนมาก ที่ทำอย่างสวยงาม

จงฺกมนฺตํปิ มนุชํ ปุญฺญกมฺมสมงฺคินํ

ปลฺลงฺกานิ อเนกานิ ปริวาเรสฺสเร สทา.

บัลลังก์มากมายจักแวดล้อมผู้นี้ซึ่งเกิดเป็นมนุษย์ พรั่งพร้อมด้วยบุญกรรม แม้เดินอยู่ ทุกเมื่อ

กูฏาคาราจ ปาสาทา สยนญฺจ มหารหํ

อิมสฺส จิตฺตมญฺญาย นิพฺพตฺติสฺสนฺติ ตาวเท.

ปราสาทที่เป็นเรือนยอดและที่นอนอันควรค่ามาก ดังจะรู้จิตของผู้นี้ บังเกิดขึ้นในขณะนั้นนั่นเอง

สฏฺฐิ นาคสหสฺสานิ สพฺพาลงฺการภูสิตา

สุวณฺณกจฺฉา มาตงฺคา เหมกปฺปนิวาสสา. <1678>

ช้างพลายชาติมาตังคะ ๖๐,๐๐๐ เชือก ประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง มีสายประโคนพานหน้าและพานหลังทำด้วยทอง ประกอบด้วยเครื่องประดับศีรษะและข่ายล้วนเป็นทอง

อารูฬฺหา คามณีเยหิ โตมรงฺกุสปาณิภิ

เตปิมํ <1679> ปริจริสฺสนฺติ รตนปีฐสฺสิทํ ผลํ.

มีควาญช้างผู้ถือหอกซัดและขอขึ้นขี่ประจำ พลช้างเหล่านั้นจักบำเรอผู้นี้ นี้เป็นผลแห่งการถวายตั่งแก้ว

สฏฺฐิ อสฺสสหสฺสานิ สพฺพาลงฺการภูสิตา

อาชานียา จ ชาติยา สินฺธวา สีฆวาหนา. <1680>

ม้าสินธพชาติอาชาไนย ๖๐,๐๐๐ ตัว เป็นพาหนะวิ่งเร็ว ประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง

อารูฬฺหา คามณีเยภิ อิลฺลิยาจาปธาริภิ <1681>

เตปิมํ ปริจริสฺสนฺติ รตนปีฐสฺสิทํ ผลํ.

มีทหารม้าถือธนูสวมเกราะหนังขึ้นขี่ประจำ พลม้าเหล่านั้นจักบำเรอผู้นี้ นี้เป็นผลแห่งการถวายตั่งแก้ว

สฏฺฐิ รถสหสฺสานิ สพฺพาลงฺการภูสิตา

ทีปา อโถปิ เวยฺยคฺฆา สนฺนทฺธา อุสฺสิตทฺธชา.

รถ ๖๐,๐๐๐ คัน ประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง หุ้มด้วยหนังเสือเหลืองบ้าง หุ้มด้วยหนังเสือโคร่งบ้าง ปักธงหน้ารถ

อารูฬฺหา คามณีเยหิ อิลฺลิยาจาปธาริภิ <1682>

ปริวาเรสฺสนฺติมํ นิจฺจํ รตฺนปีฐสฺสิทํ ผลํ.

มีนายสารถีถือกริชและธนูขึ้นประจำ จักแวดล้อมผู้นี้อยู่เป็นนิตย์ นี้เป็นผลแห่งการถวายตั่งแก้ว

สฏฺฐิ เธนุสหสฺสานิ โทหญฺญา ปุงฺควูสเภ

วจฺฉเก ชนยิสฺสนฺติ รตนปีฐสฺสิทํ ผลํ.

แม่โคนม ๖๐,๐๐๐ ตัว จักตกลูกโคผู้ตัวประเสริฐ นี้เป็นผลแห่งการถวายตั่งแก้ว

โสฬสิตฺถิสหสฺสานิ สพฺพาลงฺการภูสิตา

วิจิตฺตวตฺถาภรณา อามุกฺกมณิกุณฺฑลา.

สตรี ๖๐,๐๐๐ คน ประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง สวมใส่ผ้าอาภรณ์อย่างงดงาม ห้อยตุ้มหูแก้วมณี

อาฬารปมฺหา หสุลา สุสญฺญา ตนุมชฺฌิมา

ปริวาเรสฺสนฺติมํ นิจฺจํ รตนปีฐสฺสิทํ ผลํ.

มีตากลมโต มีปกติร่าเริง รูปร่างงาม เอวเล็กเอวบาง จักแวดล้อมผู้นี้เป็นนิตย์ นี้เป็นผลแห่งการถวายตั่งแก้ว

อฏฺฐารเส กปฺปสเต โคตโม นาม จกฺขุมา

ตมนฺธการํ วิทฺธํเสตฺวา <1683> พุทฺโธ โลเก ภวิสฺสติ.

ในกัปที่ ๑๑๘ (นับจากกัปนี้ไป) พระพุทธเจ้าพระนามว่าโคดม ผู้มีพระจักษุ ทรงกำจัดความมืดมนอนธการ จักอุบัติขึ้นในโลก

ตสฺส ทสฺสนมาคมฺม ปพฺพชิสฺสติกิญฺจโน

โตสยิตฺวาน สตฺถารํ สาสเนภิรมิสฺสติ.

ผู้นี้อาศัยการได้เห็นพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น จักตัดความกังวลออกบวช จักให้พระศาสดาทรงพอพระทัยแล้ว ยินดียิ่งอยู่ในศาสนา

ตสฺส ธมฺมํ สุณิตฺวาน กิเลเส ฌาปยิสฺสติ <1684>

สพฺพาสเว ปริญฺญาย นิพฺพายิสฺสตินาสโว.

ได้ฟังธรรมของพระศาสดาพระองค์นั้นแล้ว จักเผากิเลสทั้งหลาย กำหนดรู้อาสวะทั้งปวงจักเป็นผู้ไม่มีอาสวะแล้วนิพพาน

วีริยํ เม ธุรโธรยฺหํ โยคกฺเขมาธิวาหนํ

อุตฺตมตฺถํ ปตฺถยาโน <1685> สาสเน วิหรามหํ.

ข้าพเจ้ามีความเพียรสำหรับนำพาธุระไป เป็นความเพียรนำมาซึ่งธรรมเป็นแดนเกษมจากโยคะ ข้าพเจ้าปรารถนาประโยชน์สูงสุด อยู่ในศาสนา

อิทํ ปจฺฉิมกํ มยฺหํ จริโม วตฺตเต ภโว

สพฺพาสวา ปริกฺขีณา นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

นี้เป็นชาติสุดท้ายของข้าพเจ้า ภพสุดท้ายกำลังเป็นไปอยู่ อาสวะทั้งปวงของข้าพเจ้าสิ้นไปแล้ว บัดนี้ ภพใหม่ไม่มีอีก

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว.

กิเลสทั้งหลายข้าพเจ้าก็เผาได้แล้ว ภพทั้งปวงข้าพเจ้าก็ถอนได้แล้ว ข้าพเจ้าตัดกิเลสเครื่องผูกพันได้แล้วอยู่อย่างผู้ไม่มีอาสวะ ดุจพญาช้างตัดเครื่องพันธนาการได้แล้วอยู่อย่างอิสระ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

การที่ข้าพเจ้าได้มาในสำนักของพระพุทธเจ้า เป็นการมาดีแล้วโดยแท้ วิชชา ๓ ข้าพเจ้าได้บรรลุแล้วโดยลำดับ คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เหมโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

เหมกตฺเถรสฺส อปทานํ สตฺตมํ สมตฺตํ.

สตฺตรสมํ ภาณวารํ.

คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แลได้ทราบว่า ท่านพระเหมกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้

เหมกเถราปทานที่ ๗ จบ

ภาณวารที่ ๑๗ จบ