๗. อภยเถราปทาน เล่ม ๓๓

[๑๙๒-๑๙๔] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า เราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แล

นัยว่า ท่านพระกาฬุทายีเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ กาฬุทายีเถราปทานที่ ๖

๗. อภยเถราปทาน

ว่าด้วยบุพประวัติของพระอภัยเถระ

(ท่านพระอภัยเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๑๓๗} [๑๙๕] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้ พระชินเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ ผู้รู้จบธรรมทั้งปวง พระผู้ทรงเป็นนายก ได้เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว[๑๙๖] พระตถาคตเจ้ายังบุคคลบางพวกให้ตั้งอยู่ในสรณคมน์ ยังบุคคลบางพวกให้ตั้งอยู่ในศีลคือกุศลกรรมบถ ๑๐ อันอุดม[๑๙๗] พระธีรเจ้าพระองค์นั้นทรงประทานสามัญญผลอันอุดมแก่บุคคลบางคน ทรงหลั่งสมาบัติ ๘ และวิชชา ๓ แก่บุคคลบางคน[๑๙๘] พระโลกนาถเจ้าผู้สูงสุดกว่านรชนพระองค์นั้นทรงประกอบสัตว์ บางพวกไว้ในอภิญญา ๖ ทรงประทานปฏิสัมภิทา ๔ แก่บุคคลบางคน[๑๙๙] พระผู้เป็นสารถีฝึกนรชนทรงเห็นประชาสัตว์ที่ควรจะแนะนำให้ ตรัสรู้ได้แม้ในสถานที่นับโยชน์ไม่ถ้วน ก็รีบเสด็จไปทรงแนะนำ

[๒๐๐] ในกาลนั้น เราเป็นบุตรของพราหมณ์ในพระนครหังสวดี เป็นผู้เรียนจบเวททั้งปวง เข้าใจไวยากรณ์

[๒๐๑] ฉลาดในนิรุตติ แกล้วกล้าในคัมภีร์นิฆัณฑุ เข้าใจตัวบท รู้ชัดในคัมภีร์เกฏุภะ ฉลาดในฉันท์และกาพย์กลอน

[๒๐๒] เมื่อเที่ยวเดินเล่นอยู่ได้ไปถึงพระวิหารหังสาราม ก็ได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดมีมหาชนห้อมล้อม

[๒๐๓] เรามีความรู้เป็นข้าศึก เข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้าผู้ปราศจากธุลีกิเลส ซึ่งกำลังทรงแสดงธรรมอยู่ ได้สดับพระดำรัสของพระองค์อันปราศจากมลทิน[๒๐๔] ไม่ได้พบเห็นพระดำรัสที่ไร้ประโยชน์ของพระมุนีนั้น คือ คำที่ชักมาผิด คำที่ต้องกล่าวซํ้า หรือคำที่ไม่ถูกทางเลย เพราะฉะนั้น เราจึงได้บวช[๒๐๕] โดยเวลาไม่นานเลย เราก็เป็นผู้แกล้วกล้าในธรรมทุกอย่าง ได้รับสมมติให้เป็นเจ้าหมู่เจ้าคณะในพระพุทธพจน์อันละเอียด[๒๐๖] ในกาลนั้น เราได้ร้อยกรองคาถา ๔ คาถาซึ่งมีพยัญชนะสละสลวย ชมเชยพระพุทธเจ้า

[๒๐๗] ผู้ปราศจากความกำหนัด มีความเพียรมาก ทรงอยู่ในสงสารที่มีภัย ไม่เสด็จนิพพานก็เพราะพระกรุณาฉะนั้น พระมุนีเจ้าจึงชื่อว่าทรงประกอบด้วยพระกรุณา[๒๐๘] เพราะเหตุนั้น ผู้ใดถึงเป็นปุถุชนแต่ไม่ตกอยู่ในอำนาจกิเลส มีสัมปชัญญะ ประกอบด้วยสติ บุคคลนั้นก็เป็นอจินไตย

[๒๐๙] กิเลสที่มีกำลังอ่อนอันนอนเนื่องอยู่ในสันดานของเรา ถูกเผาด้วยไฟคือญาณแล้วไม่สิ้นไป ข้อนั้นไม่เคยมีเลย

[๒๑๐] ผู้ใดเป็นที่เคารพของโลกทั้งปวง เป็นผู้เลิศในโลกและเป็นอาจารย์ของโลก โลกย่อมอนุวัตรตามผู้นั้น

[๒๑๑] เราประกาศพระธรรมเทศนาสดุดีพระสัมพุทธเจ้า ด้วยคาถามีอาทิดังกล่าวมาตราบเท่าสิ้นชีวิต จุติจากอัตภาพนั้นแล้วได้ไปสวรรค์[๒๑๒] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้ เรากล่าวสดุดีพระพุทธเจ้าใดไว้ เพราะการกล่าวสุดดีนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการกล่าวสดุดี[๒๑๓] ในกาลนั้น เราได้เสวยราชสมบัติใหญ่อันเป็นทิพย์ในเทวโลก ได้เสวยราชสมบัติใหญ่ของพระเจ้าจักรพรรดิก็มากครั้ง[๒๑๔] เราเกิดใน ๒ ภพ คือ ภพเทวดาและภพมนุษย์ คติอื่นเราไม่รู้จัก นี้เป็นผลแห่งการกล่าวสดุดี

[๒๑๕] เราเกิดใน ๒ ตระกูล คือ ตระกูลกษัตริย์และตระกูลพราหมณ์ ไม่เคยเกิดในตระกูลที่ต่ำต้อย นี้เป็นผลแห่งการกล่าวสดุดี[๒๑๖] ก็ในภพสุดท้ายในบัดนี้ เราเป็นโอรสของพระเจ้าพิมพิสาร ในพระนครราชคฤห์อันอุดม มีนามว่าอภัย

[๒๑๗] เราตกอยู่ในอำนาจของปาปมิตร สมาคมกับนิครนถ์ ถูกนิครนถ์นาฏบุตรส่งตัวไป จึงได้เฝ้าพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด[๒๑๘] เราทูลถามปัญหาอันละเอียดสุขุม ได้สดับการพยากรณ์อย่างสูงแล้วจึงบวช ไม่นานก็ได้บรรลุอรหัต

[๒๑๙] เราเป็นผู้กล่าวสดุดีพระชินวรเจ้าทุกเมื่อ เพราะกรรมนั้น เราจึงเป็นผู้มีร่างกายและปากมีกลิ่นหอม เป็นผู้เพียบพร้อมด้วยความสุข

[๒๒๐] เพราะกรรมนั้นส่งผลให้ เราจึงเป็นคนมีปัญญากล้า มีปัญญาร่าเรง มีปัญญาไว มีปัญญามาก และมีปฏิภาณอันวิจิตร

[๒๒๑] เราเป็นผู้มีจิตเลื่อมใสกล่าวสดุดีพระสยัมภูผู้ไม่มีใครเสมอเหมือนพระนามว่าปทุมุตตระ เพราะผลของกรรมนั้นเราจึงไม่เข้าถึงอบายภูมิถึง ๑๐๐,๐๐๐ กัป[๒๒๒-๒๒๔] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า เราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แล

นัยว่า ท่านพระอภยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการ ฉะนี้แล

จบ อภยเถราปทานที่ ๗

๘. โลมสติยเถราปทาน

ว่าด้วยบุพประวัติของพระโลมสติยเถระ

(ท่านพระโลมสติยเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๑๓๘} [๒๒๕] ในภัทรกัปนี้ พระพุทธเจ้าทรงพระนามว่ากัสสปะผู้ทรงเป็นเผ่าพันธุ์แห่งพราหมณ์ มีพระยศใหญ่ ประเสริฐกว่านักปราชญ์ ได้เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว