๙. วนวัจฉเถราปทาน เล่ม ๓๓

อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส

กสฺสโป นาม นาเมน อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร ฯ

ตทาหํ ปพฺพชิตฺวาน ตสฺส พุทฺธสฺส สาสเน

ยาวชีวํ จริตฺวาน พฺรหฺมจรํ ๑ ตโต จุโต ฯ

เตน กมฺเมน สุกเตน เจตนาปณิธีหิ จ

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสํ อคญฺฉหํ ฯ

ตโต จุโต อรญฺญมฺหิ กโปโต อาสหํ ตหึ

วสเต คุณสมฺปนฺโน ภิกฺขุ ฌานรโต สทา ฯ

เมตฺตจิตฺโต การุณิโก สทา ปมุทิตานโน

อุเปกฺขโก มหาวีโร อปฺปมญฺญาสุ โกวิโท ฯ

วินีวรณสงฺกปฺโป สพฺพสตฺตหิตาสโย

วิสฺสฏฺโฐ น จิเรนาสึ ตสฺมึ สุคตสาวเก ฯ

อุเปจฺจ ปาทมูลมฺหิ นิสินฺนสฺส ตทาสฺสเม

กทาจิ อามิสํ ๒ เทติ ธมฺมํ เทเสสิ เจกทา ฯ

ตทา วิปุลเปเมน อุปาสิตฺวา ชินตฺรชํ

ตโต จุโต คโต สคฺคํ ปวาโส สฆรํ ยถา ฯ

สคฺคา จุโต มนุสฺเสสุ นิพฺพตฺโต ปุญฺญกมฺมุนา

อคารํ ฉฑฺฑยิตฺวาน ปพฺพชึ พหุโส อหํ ฯ

สมโณ ตาปโส ทิโช ๑ ปริพฺพาโช ตเถวหํ

หุตฺวา วสึ อรญฺญมฺหิ อเนกสตโย ๒ อหํ ฯ

ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ รมฺเม กาปิลวตฺถเว

วจฺฉโคตฺโต ทิโช ตสฺส ชายาย อหโมกฺกมึ ฯ

มาตุ เม โทหโฬ อาสิ ติโรกุจฺฉิคตสฺส เม

ชายมานสมีปมฺหิ วนวาสาย นิจฺฉโย ฯ

ตโต เม อชนิ มาตา รมณีเย วนนฺตเร

คพฺภโต นิกฺขมนฺตํ มํ กาสาเยน ปฏิคฺคหุํ ฯ

ตโต กุมาโร สิทฺธตฺโถ ชาโต สกฺยกุลทฺธโช

ตสฺส มิตฺโต ปิโย อาสึ สํวิสฺสฏฺโฐ สุมานิโย ๓ ฯ

สตฺตสาเรหิ นิกฺขนฺเต ๔ โอหาย วิปุลํ ยสํ

อหํปิ ปพฺพชิตฺวาน หิมวนฺตํ อุปาคมึ ฯ

วนาลยํ ภาวนิยํ กสฺสปํ ธุตวาทกํ ๕

ทิสฺวา สุตฺวา ชินุปฺปาทํ อุเปสึ นรสารถึ ฯ

โส เม ธมฺมํ อเทเสสิ สพฺพตฺถํ สมฺปกาสยํ

ตโตหํ ปพฺพชิตฺวาน วนเมว ปุโนกฺกมํ ๖ ฯ

ตตฺถปฺปมตฺโต วิหรํ ฉฬภิญฺญา อปสฺสยึ

อโห สุลทฺธลาโภมฺหิ สุมิตฺเตนานุกมฺปิโต ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา วนวจฺโฉ เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

วนวจฺฉตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. พฺรหฺมจารํ ฯ ยุ. พฺรหฺมเจรํ ฯ ๒ ม. สามิสํ ฯ

๑ ม. ยุ. วิปฺโป ฯ ๒ ม. ยุ. อเนกสตโส ฯ ๓ ยุ. สุมานิโค ฯ

๔ ม. นิกฺขนฺโต ฯ ๕ ม. ธุตวาทิกํ ฯ ๖ ม. ปุนาคมํ ฯ ยุ. ปุนาคมึ ฯ

ในภัทรกัปนี้ พระพุทธเจ้ามีพระนามว่ากัสสปะผู้เป็นพงศ์พันธุ์ของพรหม ทรงพระยศใหญ่ ประเสริฐกว่านักปราชญ์ทั้งหลาย ได้เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว ครั้งนั้น เราบวชในศาสนาของพระพุทธเจ้าพระองค์นั้นประพฤติพรหมจรรย์ตราบเท่าสิ้นชีวิต จุติจากอัตภาพนั้นแล้ว เพราะกรรมที่ทำไว้ดีนั้น และเพราะการตั้งเจตน์จำนงไว้ เราละร่างมนุษย์นั้นแล้ว ได้ไปสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ จุติจากนั้นแล้ว ได้เป็นนกพิลาปอยู่ในป่า ภิกษุผู้สมบูรณ์ด้วยคุณ ยินดีในฌานทุกเมื่อ อาศัยอยู่ในป่านั้น ท่านเป็นผู้มีจิตเมตตาประกอบด้วยกรุณา มีหน้าเบิกบานทุกเมื่อวางเฉย มีความเพียรมาก ฉลาดในอัปปมัญญา มีความดำริปราศจากนิวรณ์ มีอัธยาศัยใคร่ประโยชน์แก่สรรพสัตว์

โดยไม่นาน เราคุ้นเคยในพระสาวกของพระสุคตนั้น เมื่อเราเข้าไปจับอยู่แทบเท้าของท่านผู้อ่านนั่งอยู่ในอาศรม ณ ครั้งนั้น บางครั้งท่านก็ให้เหยื่อ บางครั้งท่านก็แสดงธรรมเทศนา ครั้งนั้น เราเข้าไปหาท่านผู้เป็นโอรสของพระพิชิตมารด้วยความรักอันไพบูลย์ จุติจากอัตภาพนั้นแล้ว ได้ไปสวรรค์ปานดังจากที่อยู่แล้วกลับไปเรือนของตัว ฉะนั้น เราจุติจากสวรรค์แล้วเกิดในมนุษย์ด้วยบุญกรรม ได้ทิ้งเรือนออกบวชโดยมากเราเป็นสมณะ ดาบส พราหมณ์ ปริพาชกอยู่ในป่ากว่าร้อยชาติ ก็ในภพสุดท้าย ในบัดนี้ เราหยั่งลงสู่ครรภ์ภรรยาของพราหมณ์วัจฉโคตรในพระนครกบิลพัสดุ์ อันน่ารื่นรมย์ เมื่อเรายังอยู่ในครรภ์ มารดาของเราแพ้ท้องในเวลาที่เราใกล้จะคลอด

ท่านตัดสินใจที่จะอยู่ในป่า ต่อนั้น มารดาของเราได้คลอดเราภายในป่าอันน่ารื่นรมย์ เมื่อเราออกจากครรภ์มารดา ชนทั้งหลายเอาผ้ากาสวะรับรองเราขณะนั้นพระสิทธัตถราชกุมารผู้เป็นธงชัยของศากยวงศ์ ก็ประสูติ เราเป็นสหายรักสนิทชิดชอบของพระองค์ เมื่อพระองค์ละยศอันไพบูลย์เสด็จออกมหาภิเนษกรมณ์เพื่อสาระประโยชน์แก่สัตว์ แม้เราก็บวชแล้วเข้าไปสู่ป่าหิมพานต์ เราพบท่านพระกัสสพผู้อยู่ป่าน่าสรรเสริญบอกกล่าวธุดงค์ จึงได้สดับข่าวว่า พระพิชิตมารเสด็จอุบัติขึ้นแล้วก็ได้เข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้าผู้เป็นสารถีฝึกนระ พระองค์ได้ทรงแสดงพระธรรมเทศนา ประกาศประโยชน์ทุกประการแก่เรา ต่อนั้นเราก็ได้บวชแล้วเข้าไปป่าตามเดิม เมื่อเราอยู่ในป่านั้น เป็นผู้ไม่ประมาทก็ได้เห็นอภิญญา ๖ โอ เราเป็นผู้มีลาภอันได้ดีแล้ว เป็นผู้อันพระศาสดาผู้เป็นกัลยาณมิตรทรงอนุเคราะห์แล้ว เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระวนวัจฉเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ วนวัจฉเถราปทาน.