๑. มหากัจจายนเถราปทาน เล่ม ๓๓

ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน อเนโช อชิตญฺชิโน ๑

สตสหสฺเส กปฺปานํ อิโต อุปฺปชฺชิ นายโก ฯ

วีโร กมลปตฺตกฺโข สสงฺกวิมลานโน

กญฺจนตจสงฺกาโส ๒ รวิทิตฺติสมปฺปโภ ฯ

สตฺตเนตฺตมโนหรี ๓ วรลกฺขณภูสิโต

สพฺพวากฺยปถาตีโต มนุชามรสกฺกโต ฯ

สมฺพุทฺโธ โพธยํ สตฺเต วาติโห ๔ มธุรสฺสโร

กรุณานทฺธสนฺตาโน ปริสาสุ วิสารโท ฯ

เทเสติ มธุรํ ธมฺมํ จตุสจฺจุปสํหิตํ

นิมุคฺเค โมหปงฺกมฺหิ สมุทฺธรติ ปาณิโน ฯ

ตทา เอกจโร หุตฺวา ตาปโส หิมวาลโย

นภสา มานุสํ โลกํ คจฺฉนฺโต ชินมทฺทสํ ฯ

อุเปจฺจ สนฺติกํ ตสฺส อสฺโสสึ ธมฺมเทสนํ

วณฺณยนฺตสฺส ธีรสฺส สาวกสฺส มหาคุณํ ฯ

สงฺขิตฺเตน มยา วุตฺตํ วิตฺถาเรน ปกาสยํ

ปริสํ มญฺจ โตเสติ ยถา กจฺจายโน อยํ ฯ

นาหํ เอวมิเธกจฺจํ อญฺญํ ปสฺสามิ สาวกํ

ตสฺมา ตทคฺเค เอสคฺโค เอวํ ธาเรถ ภิกฺขโว ฯ

ตทาหํ วิมฺหิโต หุตฺวา วากฺยํ สุตฺวา มโนรมํ

หิมวนฺตํ คมิตฺวาน อาหิตฺวา ปุปฺผสญฺจยํ ฯ

ปูเชตฺวา โลกสรณํ ตํ ฐานํ อภิปตฺถยึ

ตทา มมาสยํ ญตฺวา พฺยากาสิ ๑ สรณาลโย ฯ

ปสฺสเถตํ อิสิวรํ นิทฺธนฺตกนกตฺตจํ

อุทคฺคโลมมานสํ ๒ อจลํ ปญฺชลึ ฐิตํ ฯ

หาสํ สุปุณฺณนยนํ พุทฺธวณฺณคตาสยํ

ธมฺมชํ ๓ อุคฺคหทยํ อมตาสิตฺตสนฺนิภํ ฯ

กจฺจานสฺส คุณํ สุตฺวา ตํ ฐานํ ปตฺถยึ ๔ ฐิโต

อนาคตมฺหิ อทฺธาเน โคตมสฺส มหามุเน ฯ

ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต

กจฺจาโน นาม นาเมน เหสฺสติ สตฺถุสาวโก ฯ

พหุสฺสุโต มหาญาณี อธิปฺปายวิทู มุนิ ๕

ปาปุณิสฺสติ ตํ ฐานํ ยถายํ พฺยากโต มยา ฯ

สตสหสฺเส อิโต กปฺเป ยํ กมฺมมกรึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

ทุเว ภเว สํสรามิ เทวตฺเต อถ มานุเส

อญฺญํ คตึ น ชานามิ ๖ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

ทุเว กุเล ปชานามิ ขตฺติเย จาปิ พฺราหฺมเณ

นีเจ กุเล น ชายามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

ปจฺฉิเม จ ภเว ชาโต อุชฺเชนิยํ ปุเร รเม

ปชฺโชตสฺส สจณฺฑสฺส ๑ ปุโรหิตนุชาติโน ๒ ฯ

ปุตฺโต ติปิติวจฺฉสฺส ๓ นิปุโณ เวทปารคู

มาตา จ จนฺทนปทุมา ๔ กจฺจาโนหํ วรตฺตโจ ฯ

วีมํสนตฺถํ พุทฺธสฺส ภูมิปาเลน เปสิโต

ทิสฺวา โมกฺขปุรทฺวารํ นายกํ คุณสญฺจยํ ฯ

สุตฺวาน วิมลํ วากฺยํ คติปงฺกวิโสธนํ

ปาปุณึ อมตํ สนฺตํ เสเสหิ ๕ สห สตฺตหิ ฯ

อธิปฺปายวิทู ชาโต สุคตสฺส มหามเต

ฐปิโต เอตทคฺเค จ สุสมิทฺธมโนรโถ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา มหากจฺจายโน เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

มหากจฺจายนตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม อชิตํ ชโย ฯ ยุ. อชิตญฺชโย ฯ ๒ ม. กนกาจลสงฺกาโส ฯ ๓ ม. ยุ. ...หารี ฯ

๔ ม. ยุ. วาคีโส ฯ

๑ ม. ... สรณญฺชโห ฯ ๒ ม. อุทคฺคโลมํ ปีณํสํ ฯ ยุ. ... ปีณสํ ฯ ๓ ยุ.

ธมฺมปฏิคฺคหวรํ ฯ ๔ ม. ยุ. ปตฺถยํ ฯ ๕ โป. ม. ยุ. มุเน ฯ ๖ ม. ยุ. น

คจฺฉามิ ฯ

๑ โป. ยุ. อจณฺฑสฺส ฯ ๒ ม. ปุโรหิตทิชาธิโน ฯ ๓ ม. ยุ. ติริฏิวจฺฉสฺส ฯ

๔ ม. จนฺทิมา นาม ฯ ยุ. จนฺทปทุมา ฯ ๕ ยุ. สเตหิ สห ปญฺจหิ ฯ

พระพิชิตมารพระนามว่าปทุมุตระ ผู้ปราศจากตัณหา ทรงชำนะสิ่งที่ใครๆ เอาชนะไม่ได้ เป็นพระผู้นำ ได้เสด็จอุบัติขึ้นในกัปที่แสนแต่ภัทกัปนี้ พระองค์เป็นผู้แกล้วกล้าสามารถ มีพระอินทรีย์เสมือนใบบัว มีพระพักตร์ปราศจากมลทินคล้ายพระจันทร์ มีพระฉวีวรรณปานดังทองคำ มีพระรัศมีซ่านออกจากพระองค์เหมือนรัศมีพระอาทิตย์ นำตาและใจของสัตว์ลง ประดับด้วยพระลักษณะอันประเสริฐ ล่วงทางแห่งคำพูดทุกอย่าง อันหมู่มนุษย์และอมรเทพสักการะ ตรัสรู้ด้วยพระองค์เอง ทรงยังสัตว์ให้ตรัสรู้ ทรงนำไปได้อย่างรวดเร็ว มีพระสุรเสียงไพเราะ มีพระสันดานหนาไปด้วยพระกรุณา ทรงแกล้วกล้าในที่ประชุม พระองค์ทรงแสดงธรรมอันไพเราะ ซึ่งประกอบด้วยสัจจะ ๔ ทรงฉุดขึ้นซึ่งหมู่สัตว์ที่จมอยู่ในเปือกตมคือโมหะ

ครั้งนั้นเราเป็นดาบส สัญจรไปแต่คนเดียว มีป่าหิมพานต์เป็นที่อยู่อาศัย เมื่อไปสู่มนุษยโลก ทางอากาศก็ได้พบพระพิชิตมาร เราได้เข้าไปเฝ้าพระองค์แล้วสดับพระธรรมเทศนาของพระธีรเจ้า ผู้ทรงพรรณนาคุณอันใหญ่ของพระสาวกอยู่ว่าเราไม่เห็นสาวกองค์อื่นใดในธรรมวินัยนี้ ที่จะเสมอเหมือนกับกัจจายนภิกษุนี้ ผู้ซึ่งประกาศธรรมที่เราแสดงแล้วแต่โดยย่อได้โดยพิสดาร ทำบริษัทและเราให้ยินดี เพราะฉะนั้น กัจจายนภิกษุนี้จึงเลิศกว่าภิกษุผู้เลิศในการกล่าวได้โดยพิสดาร ซึ่งอรรถแห่งภาษิตที่เรากล่าวไว้แต่โดยย่อนั้น ภิกษุทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจงจำไว้อย่างนี้เถิด ครั้งนั้น เราได้ฟังพระดำรัสอันรื่นรมย์ใจแล้ว เกิดความอัศจรรย์ จึงไปป่าหิมพานต์นำเอากลุ่มดอกไม้มาบูชาพระผู้เป็นที่พึ่งของโลก แล้วปรารถนาฐานันดรนั้น

ครั้งนั้น พระผู้เป็นที่อยู่แห่งสรณะ ทรงทราบอัธยาศัยของเราแล้ว ได้ทรงพยากรณ์ว่าจงดูฤาษีผู้ประเสริฐนี้ ซึ่งเป็นผู้มีผิวพรรณเหมือนทองคำที่ไล่มลทินออกแล้ว มีโลมชาติชูชันและใจโสมนัส ยืนประนมอัญชลีนิ่งไม่ไหวติง ร่าเริง มีนัยน์ตาเต็มดี มีอัธยาศัยน้อมไปในคุณของพระพุทธเจ้า มีธรรมเป็นธง มีหทัยร่าเริง เหมือนกับถูกรดด้วยน้ำอมฤต เขาได้สดับคุณของกัจจายนภิกษุเข้า จึงได้ปรารถนาฐานันดรนั้น ในอนาคตกาล ฤาษีผู้นี้จะได้เป็นธรรมทายาทของพระโคดมมหามุนี เป็นโอรสอันธรรมเนรมิต จักเป็นพระสาวกของพระศาสดา มีนามชื่อว่ากัจจายนะ เขาจักเป็นพหุสูต มีญาณใหญ่รู้อธิบายแจ้งชัด เป็นนักปราชญ์ จักถึงฐานันดรนั้น ดังที่เราได้พยากรณ์ไว้แล้ว ในกัปที่แสนแต่กัปนี้

เราได้ทำกรรมใดในกาลนั้นด้วยกรรมนั้นเราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา เราท่องเที่ยวอยู่แต่ในสองภพ คือ ในเทวดาและมนุษย์ คติอื่นเราไม่รู้นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา เราเกิดสองสกุล คือ สกุลกษัตริย์และสกุลพราหมณ์ เราไม่เกิดในสกุลที่ต่ำทราม นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชาและในภพสุดท้าย เราเกิดเป็นบุตรของติปิติวัจฉพราหมณ์ผู้เป็นปุโรหิตของพระเจ้าจัณฑปัชโชต ในพระนครอุชเชนีอันรื่นรมย์เราเป็นคนฉลาดเรียนจบไตรเพท ส่วนมารดาของเราชื่อจันทนปทุมาเราชื่อกัจจานะ เป็นผู้มีผิวกายงาม เราอันพระเจ้าแผ่นดินทรงส่งไปเพื่อพิจารณาพระพุทธเจ้า ได้พบพระผู้นำซึ่งเป็นประตูของโมกขบุรีเป็นที่สั่งสมคุณ และได้สดับพระพุทธภาษิตอันปราศจากมลทินเป็นเครื่องชำระล้างเปือกตมคือคติ จึงได้บรรลุอมตธรรมอันสงบระงับ พร้อมกับบุรุษ ๗ คนที่เหลือ เราเป็นผู้อธิบายในพระมติอันใหญ่ของพระสุคตเจ้าได้แจ้งชัด และพระศาสดาทรงตั้งไว้ในตำแหน่งเอตทัคคะ เราเป็นผู้มีความปรารถนาสำเร็จด้วยดีแล้ว เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระมหากัจจายนเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ มหากัจจายนเถราปทาน.