๑. มหากัจจายนเถราปทาน เล่ม ๓๓

๕๔. กัจจายนวรรค

๑. มหากัจจายนเถราปทาน

ว่าด้วยบุพประวัติของพระมหากัจจายนเถระ

(ท่านพระมหากัจจายนเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๑๒๑} [๑] พระชินเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระผู้ปราศจากตัณหา ทรงชำนะสิ่งที่ใคร ๆ เอาชนะไม่ได้ เป็นผู้นำ ได้เสด็จอุบัติขึ้นในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้[๒] พระองค์เป็นผู้แกล้วกล้า มีพระอินทรีย์เสมือนใบบัว มีพระพักตร์ปราศจากมลทินดังดวงจันทร์ มีพระฉวีวรรณปานดังทอง มีพระรัศมีซ่านออกจากพระองค์เหมือนรัศมีดวงอาทิตย์[๓] ดึงดูดดวงตาและดวงใจของส่ำสัตว์ ประดับด้วยพระลักษณะอันประเสริฐ ล่วงครรลองแห่งถ้อยคำพูดทุกชนิด อันหมู่มนุษย์และทวยเทพสักการะ[๔] ตรัสรู้ด้วยพระองค์เอง ทรงยังสัตว์ให้ตรัสรู้ ทรงนำไปได้อย่างรวดเร็ว มีพระสุรเสียงไพเราะ มีพระอุปนิสัยเนื่องด้วยพระกรุณา ทรงแกล้วกล้าในที่ประชุม[๕] พระองค์ทรงแสดงธรรมอันไพเราะซึ่งประกอบด้วยสัจจะ ๔ ทรง ถอนหมู่สัตว์ผู้จมอยู่ในเปือกตมคือโมหะขึ้น

[๖] ในกาลนั้น เราเป็นดาบสท่องเที่ยวไปคนเดียว มีป่าหิมพานต์เป็นที่อยู่อาศัย กำลังเดินทางไปมนุษยโลกทางอากาศ ก็ได้พบพระชินเจ้า

[๗] เราได้เข้าไปเฝ้าพระองค์แล้วสดับพระธรรมเทศนาของพระธีรเจ้าผู้ทรงพรรณนาคุณอันยิ่งใหญ่ของพระสาวกอยู่ว่า

[๘] “เราไม่เห็นสาวกองค์อื่นใดในธรรมวินัยนี้ที่จะเสมอเหมือนกับกัจจายนภิกษุนี้ ผู้ซึ่งประกาศธรรมที่เราแสดงแล้วแต่โดยย่อให้พิสดารได้ ทำบริษัทและเราให้ยินดี[๙] เพราะฉะนั้น กัจจายนภิกษุนี้จึงเลิศกว่าภิกษุผู้เลิศในการกล่าวอรรถแห่งภาษิตที่เรากล่าวไว้แต่โดยย่อนั้นได้โดยพิสดาร ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงจำไว้อย่างนี้เถิด”[๑๐] ในกาลนั้น เราได้ฟังพระดำรัสอันน่ารื่นรมย์ใจแล้วเกิดความอัศจรรย์ จึงไปป่าหิมพานต์นำพวงดอกไม้มา

[๑๑] บูชาพระผู้เป็นที่พึ่งของโลกแล้วปรารถนาตำแหน่งนั้นในกาลนั้น พระผู้เป็นที่อยู่แห่งสรณะทรงทราบอัธยาศัยของเราแล้วได้ทรงพยากรณ์ว่า[๑๒] “จงดูฤๅษีผู้ประเสริฐนี้ซึ่งเป็นผู้มีผิวพรรณเหมือนทองที่ไล่มลทินออกแล้วมีโลมชาติชูชันและมีใจโสมนัสยืนประนมมือนิ่งไม่ไหวติง

[๑๓] ร่าเริง มีนัยน์ตาเต็มดี มีอัธยาศัยน้อมไปในคุณของพระพุทธเจ้า มีใจร่าเริงอันเกิดแต่ธรรม เหมือนกับถูกรดด้วยนํ้าอมฤต

[๑๔] เขาได้สดับคุณของกัจจายนภิกษุเข้า จึงได้ปรารถนาตำแหน่งนั้นในอนาคตกาล

[๑๕] ฤๅษีผู้นี้จะได้เป็นธรรมทายาทของพระโคดมมหามุนี เป็นโอรสอันธรรมเนรมิต จักเป็นพระสาวกของพระศาสดา มีนามว่ากัจจายนะ

[๑๖] เขาจักเป็นพหูสูต มีญาณใหญ่ รู้อธิบายแจ้งชัด เป็นนักปราชญ์ จักถึงตำแหน่งนั้นดังที่เราได้พยากรณ์ไว้แล้ว”

[๑๗] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้ เราได้ทำกรรมใดไว้ในกาลนั้น ด้วยผลกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา[๑๘] เราท่องเที่ยวอยู่แต่ใน ๒ ภพ คือ ภพเทวดาและภพมนุษย์ คติอื่นเราไม่รู้ นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา

[๑๙] เราเกิดใน ๒ ตระกูล คือ ตระกูลกษัตริย์และตระกูลพราหมณ์ เราไม่เกิดในตระกูลที่ต่ำต้อย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา[๒๐] และในภพสุดท้าย เราเกิดเป็นบุตรของติปิติวัจฉพราหมณ์ผู้เป็นปุโรหิตของพระเจ้าจัณทปัชโชตในพระนครอุชเชนีอันน่ารื่นรมย์[๒๑] เราเป็นคนฉลาด เรียนจบไตรเพท ส่วนมารดาของเราชื่อจันทนปทุมา เราชื่อกัจจายนะ เป็นผู้มีผิวกายงดงาม[๒๒] เราถูกพระเจ้าแผ่นดินส่งไปเพื่อตรวจดูพระพุทธเจ้า ได้พบพระผู้นายกซึ่งเป็นประตูของโมกขบุรี (พระนิพพาน) เป็นที่สั่งสมคุณ[๒๓] และได้สดับพระพุทธภาษิตอันปราศจากมลทิน เป็นเครื่องชำระล้างเปือกตมคือคติ จึงได้บรรลุอมตธรรมอันสงบระงับพร้อมกับบุรุษ ๗ คนที่เหลือ[๒๔] เราเป็นผู้รู้อธิบายในพระมติอันใหญ่ของพระสุคตเจ้าได้แจ้งชัดและพระศาสดาทรงตั้งไว้ในตำแหน่งเอตทัคคะ เราเป็นผู้มีความปรารถนาสำเร็จด้วยดีแล้ว[๒๕] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ถอนภพทั้งปวงขึ้นได้หมดแล้ว ตัดกิเลสเครื่องผูกขาดดังช้างตัดเชือกแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่

[๒๖] การที่เราได้มาในสำนักของพระพุทธเจ้าของเรานี้เป็นการมาดีแล้วหนอ วิชชา ๓ เราได้บรรลุแล้วโดยลำดับ คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราก็ได้ทำเสร็จแล้ว[๒๗] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และ อภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แลนัยว่า ท่านพระมหากัจจายนเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ มหากัจจายนเถราปทานที่ ๑

๒. วักกลิเถราปทาน

ว่าด้วยบุพประวัติของพระวักกลิเถระ

(ท่านพระวักกลิเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๑๒๒} [๒๘] พระผู้นายกผู้ทรงมีพระนามไม่ด้อย มีพระคุณนับไม่ได้พระ นามว่าปทุมุตตระ เสด็จอุบัติขึ้นแล้วในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้[๒๙] (ทรงพระนามว่าปทุมุตตระก็เพราะ) ทรงมีพระพักตร์เหมือนดอกปทุม มีพระฉวีวรรณงาม ไม่มีมลทินเหมือนดอกปทุม ไม่แปดเปื้อนด้วยโลก เหมือนดอกปทุมไม่เปื้อนด้วยน้ำฉะนั้น