๙. วนวัจฉเถราปทาน เล่ม ๓๓

วนวัจฉเถราปทานที่ ๙ (๕๔๙)

ว่าด้วยบุพจริยาของพระวนวัจฉเถระ

[๑๓๙] ในภัทรกัปนี้ พระพุทธเจ้า

มีพระนามว่า กัสสปะ ผู้เป็นพงศ์พันธุ์ของพรหมทรงพระยศใหญ่ ประเสริฐกว่านักปราชญ์ทั้งหลายได้เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว

ครั้งนั้น เราบวชในศาสนาของพระพุทธ-

เจ้าพระองค์นั้น ประพฤติพรหมจรรย์ตราบเท่าสิ้นชีวิต จุติจากอัตภาพนั้นแล้ว

เพราะกรรมที่ทำไว้ดีนั้นและเพราะการตั้ง

เจตน์จำนงไว้ เราละร่างมนุษย์นั้นแล้วได้ไป

สวรรค์ชั้นดาวดึงส์

จุติจากนั้นแล้ว ได้เป็นนกพิราบอยู่ใน

ป่า ภิกษุผู้สมบูรณ์ด้วยคุณ ยินดีในฌานทุกเมื่ออาศัยอยู่ในป่านั้น

ท่านเป็นผู้มีจิตเมตตาประกอบด้วยกรุณา

มีหน้าเบิกบานทุกเมื่อ วางเฉย มีความเพียรมากฉลาดในอัปปมัญญา

มีความดำริปราศจากนิวรณ์ มีอัธยาศัย

ใคร่ประโยชน์แก่สรรพสัตว์ โดยไม่นาน เราคุ้นเคยในพระสาวกของพระสุคตนั้น

เมื่อเราเข้าไปจับอยู่แทบเท้าของท่านผู้นั่งอยู่ในอาศรม ณ ครั้งนั้น บางครั้งท่านก็ให้เหยื่อบางครั้งท่านก็แสดงธรรมเทศนา

ครั้งนั้น เราเข้าไปหาท่านผู้เป็นโอรส

ของพระพิชิตมารด้วยความรักอันไพบูลย์ จุติจาก

อัตภาพนั้นแล้วได้ไปสวรรค์ ปานดังจากที่อยู่แล้วกลับไปเรือนของตัว ฉะนั้น

เราจุติจากสวรรค์แล้ว เกิดในมนุษย์ด้วยบุญกรรม ได้ละทิ้งเรือนออกบวชโดยมาก เราเป็นสมณะ ดาบส พราหมณ์ ปริพาชกอยู่ในป่ากว่าร้อยชาติ

ก็ในภพสุดท้ายในบัดนี้เราหยั่งลงสู่ครรภ์

ภรรยาของพราหมณ์วัจฉโคตร ในพระนครกบิล-พัสดุ์ อันน่ารื่นรมย์

เมื่อเรายังอยู่ในครรภ์ของมารดา มารดาของเราแพ้ท้องในเวลาที่เราใกล้จะคลอด ท่านตัดสินใจเพื่อจะอยู่ในป่า

จากนั้น มารดาของเราได้คลอดเราภายในป่าอันน่ารื่นรมย์ เมื่อเราออกจากครรภ์มารดาชนทั้งหลายเอาผ้ากาสวะรองรับเรา

ในขณะนั้น พระสิทธัตถราชกุมารผู้เป็น

ธงชัยของสักยวงศ์ ก็ประสูติ เราเป็นสหายรักสนิทชิดชอบของพระองค์

เมื่อพระองค์ละยศใหญ่ เสด็จออก

มหาภิเนษกรมณ์เพื่อสาระประโยชน์แก่สัตว์ แม้เราก็บวชแล้วเข้าสู่ป่าหิมพานต์

เราพบท่านพระกัสสปะ ผู้อยู่ป่าน่าสรร-

เสริญบอกกล่าวธุดงค์ จึงได้สดับข่าวว่า พระ-พิชิตมารเสด็จอุบัติขึ้นแล้ว ก็ได้เข้าไปเฝ้าพระ-พุทธเจ้าผู้เป็นสารถีฝึกนระ

พระองค์ได้ทรงแสดงพระธรรมเทศนา

ประกาศประโยชน์ทุกประการแก่เรา ต่อนั้น เราก็ได้บวชแล้วเข้าไปป่าตามเดิม เมื่อเราอยู่ในป่านั้น เป็นผู้ไม่ประมาท ก็ได้เห็นอภิญญา ๖ โอเราเป็นผู้มีลาภอันได้ดีแล้ว เป็นผู้อันพระศาสดาผู้เป็นกัลยาณมิตรทรงอนุเคราะห์แล้ว

เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว. . . คำสอน

ของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระวนวัจฉเถระได้ภาษิตเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบวนวัจฉเถราปทาน

๕๔๙. อรรถกถาวนวัจฉเถราปทาน

พึงทราบเรื่องราวในอปทานที่ ๙ ดังต่อไปนี้:-

อปทานของท่านพระวนวัจฉเถระ คำเริ่มต้นว่า อิมมฺหิ ภทฺทเกกปฺเป ดังนี้.

แม้พระเถระรูปนี้ ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลมาแล้ว ในพระพุทธเจ้าพระ-องค์ก่อน ๆ ได้สั่งสมบุญอันเป็นอุปนิสัยแห่งพระนิพพานไว้เป็นอันมากในภพนั้น ๆ ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่า กัสสปะ ท่านได้บังเกิดในเรือนอันมีสกุล บรรลุนิติภาวะแล้ว ได้สดับพระธรรมเทศนาของพระศาสดาเกิดศรัทธาบวชแล้ว ประพฤติพรหมจรรย์ได้อย่างบริสุทธิ์ จุติจากอัตภาพนั้นแล้ว ไปบังเกิดในเทวโลก จุติจากเทวโลกนั้น ไปบังเกิดในกำเนิดนกพิราบอยู่ใกล้พวกภิกษุผู้อยู่ในป่า. เขามีเมตตาจิตในหมู่ภิกษุเหล่านั้น ได้ฟังธรรมจุติจากอัตภาพนั้น ท่องเที่ยวไปในเทวโลกและมนุษยโลก ในพุทธุปบาทกาลนี้ได้บังเกิดในตระกูลพราหมณ์

ในกรุงกบิลพัสดุ์. ในเวลาที่เขาอยู่ในท้องของมารดานั่นแหละ มารดาได้เกิดการแพ้ท้อง เพื่อจะอยู่ในป่า และเพื่อคลอดในป่า. การออกจากครรภ์ได้มีแก่มารดาผู้อยู่ในป่า ตามอำนาจแห่งความปรารถนานั้นแล้ว. และพวกญาติได้เอาท่อนผ้ารับเขาผู้คลอดออกจากครรภ์แล้ว. เวลานั้นเป็นเวลาที่พระโพธิสัตว์ก็ได้ทรงอุบัติขึ้นแล้ว. พระราชา ทรงมีรับสั่งให้พวกคนนำเด็กนั้นมาแล้ว เลี้ยงไว้ร่วมกับพระโพธิสัตว์ ลำดับนั้นพระโพธิสัตว์ เสด็จออกสู่พระมหาภิเนษกรมณ์ ผนวชแล้ว ทรงบำเพ็ญทุกกรกิริยาตลอดเวลา ๖ ปี เมื่อเป็นพระพุทธเจ้าแล้ว. นายวนวัจฉะนั้น ไปหาพระมหากัสสปะเลื่อมใสแล้วในโอวาของท่าน ได้ทราบจากสำนักของท่าน

ว่าพระพุทธเจ้าทรงอุบัติแล้ว จึงไปเฝ้าพระศาสดา ได้ฟังธรรมแล้วจึงบวชไม่นานนัก ก็ได้เป็นพระอรหันต์พร้อมด้วยอภิญญา ๖.

ท่านบรรลุพระอรหันต์แล้ว ระลึกถึงบุรพกรรมของตน ได้เกิดความโสมนัสใจ เมื่อจะประกาศถึงเรื่องราวที่ตนเคยได้ประพฤติมาแล้วในกาลก่อนจึงกล่าวคำเริ่มต้นว่า อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป ดังนี้. บรรดาบทเหล่านั้น ในบทว่า พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส นี้ได้แก่ เป็นพวกพ้องคือญาติของพวกพราหมณ์ พึงทราบว่า ในเมื่อควรจะกล่าวว่า พฺราหฺมณพนฺธุ แต่ท่านได้กล่าวไว้ว่า พฺรหฺมพนฺธุ ก็เพื่อความสะดวกแก่การประพันธ์คาถา. ชื่อว่า มหายโสเพราะมียศแผ่ปกคลุมไปในโลกทั้ง ๓ คำที่เหลือทั้งหมด มีเนื้อความพอที่จะกำหนดได้โดยง่ายทีเดียวแล

จบอรรถกถาวนวัจฉเถราปทาน

จูฬสุคันธเถราปทานที่ ๑๐ (๕๕๐)

[๑๔๐] ในภัทรกัปนี้ พระพุทธเจ้ามีพระ-

นามว่า กัสสปะผู้เป็นพงศ์พันธ์พรหม ทรงพระยศ

ใหญ่ประเสริฐกว่านักปราชญ์ทั้งหลาย ได้เสด็จ

อุบัติขึ้นแล้ว

พระองค์สมบูรณ์ด้วยอนุพยัญชนะ มี

พระลักษณะอันประเสริฐ ๓๒ ประการ มีพระ-

รัศมีล้อมรอบข้างละวา ประกอบด้วยข่ายรัศมี