๔. มธุทายกเถราทาน (๓๙๔) เล่ม ๓๒

สินฺธุยา นทิยา ตีเร สุกโต อสฺสโม มม

ตตฺถ วาเจมหํ สิสฺเส อิติหาสํ สลกฺขณํ.

ข้าพเจ้าได้สร้างอาศรมอย่างสวยงามไว้ใกล้ฝั่งแม่น้ำสินธุ สอนตำราประวัติศาสตร์พร้อมทั้งตำราทายลักษณะ แก่พวกศิษย์ที่อาศรมนั้น

ธมฺมกามา วินีตา เต โสตุกามา สุสาสนํ

ฉฬงฺเค ปารมิปฺปตฺตา สินฺธุกูเล วสนฺติ เต.

ศิษย์เหล่านั้นผู้ที่ข้าพเจ้าแนะนำแล้วเป็นผู้ใคร่ธรรม ใคร่ฟังคำสั่งสอนดี ถึงความสำเร็จในองค์ ๖ ประการ อยู่ใกล้ฝั่งแม่น้ำสินธุ

อุปฺปาทาคมเน <1510> เจว ลกฺขเณสุ จ โกวิทา

อุตฺตมตฺถํ คเวสนฺตา วสนฺติ ปวเน <1511> ตทา.

เป็นผู้ฉลาดในเหตุที่มาแห่งอุปปาทะ(ความเกิด) และในลักษณะทั้งหลาย แสวงหาประโยชน์สูงสุดอยู่ในป่าใหญ่ในครั้งนั้น

สุเมโธ นาม สมฺพุทฺโธ โลเก อุปฺปชฺชิ ตาวเท

อมฺหากํ อนุกมฺปนฺโต อุปคญฺฉิ วินายโก.

ครั้งนั้น พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสุเมธะ เสด็จอุบัติขึ้นในโลก พระองค์ทรงเป็นผู้นำโดยวิเศษ เมื่อจะทรงอนุเคราะห์พวกข้าพเจ้า จึงเสด็จเข้ามา

อุปาคตํ มหาวีรํ สุเมธํ โลกนายกํ

ติณสนฺถารกํ กตฺวา โลกเชฏฺฐสฺสทาสหํ.

ข้าพเจ้าได้เห็นพระมหาวีรเจ้าพระนามว่าสุเมธะ ผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก เสด็จเข้ามา จึงได้ลาดหญ้าถวายแด่พระองค์ผู้เจริญที่สุดในโลก

ปวนาโต <1512> มธุํ คยฺห พุทฺธเสฏฺฐสฺสทาสหํ

สมฺพุทฺโธ ปริภุญฺชิตฺวา อิทํ วจนมพฺรวิ.

ข้าพเจ้าถือน้ำผึ้งจากป่าใหญ่มาถวาย แด่พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุด พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเสวยแล้วได้ตรัสพระดำรัสนี้ว่า

โย ตํ อทาสิ มธุํ เม ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ

ตมหํ กิตฺตยิสฺสามิ สุณาถ มม ภาสโต.

เราจักพยากรณ์ผู้ที่มีความเลื่อมใส ซึ่งได้ถวายน้ำผึ้งแก่เราด้วยมือทั้ง ๒ ของตน ท่านทั้งหลายจงฟังเรากล่าวเถิด

อิมินา มธุทาเนน ติณสนฺถารเกน จ

ตึสกปฺปสหสฺสานิ เทวโลเก รมิสฺสติ.

ด้วยการถวายน้ำผึ้งและด้วยการลาดหญ้าถวายนี้ ผู้นั้นจักรื่นรมย์อยู่ในเทวโลกตลอด ๓๐,๐๐๐ กัป

ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ โอกฺกากกุลสมฺภโว

โคตโม นาม นาเมน <1513> สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

ในกัปที่ ๓๐,๐๐๐ (นับจากกัปนี้ไป) พระศาสดาพระนามว่าโคดม ตามพระโคตร ทรงสมภพในราชสกุลโอกกากราช จักอุบัติขึ้นในโลก

ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต

สพฺพาสเว ปริญฺญาย นิพฺพายิสฺสตินาสโว.

ผู้นั้นจักเป็นธรรมทายาทของพระศาสดาพระองค์นั้น เป็นโอรสที่ธรรมเนรมิต กำหนดรู้อาสวะทั้งปวง จักเป็นผู้ไม่มีอาสวะแล้วนิพพาน

เทวโลกา อิธาคนฺตฺวา มาตุกุจฺฉิมฺหุปาคโต <1514>

มธุวสฺโส <1515> ปวสฺสิตฺถ ฉาทยํ มธุนา มหึ.

เมื่อข้าพเจ้าจากเทวโลกมาในมนุษยโลกนี้ ปฏิสนธิในครรภ์มารดา ฝนน้ำผึ้งได้ตกปกปิดแผ่นดินด้วยน้ำผึ้ง

มยา <1516> นิกฺขนฺตมตฺตมฺหิ กุจฺฉิยา จ สุทุตฺตรา

ตตฺราปิ มธุวสฺโส ๖เม วสฺสเต นิจฺจกาลิกํ.

แม้ในขณะเมื่อข้าพเจ้าออกจากครรภ์อย่างปลอดภัยนั้น ฝนน้ำผึ้งก็ตกเพื่อข้าพเจ้าตลอดกาลเป็นนิตย์

อคารา อภินิกฺขมฺม ปพฺพชึ อนคาริยํ

ลาภี อนฺนสฺส ปานสฺส มธุทานสฺสิทํ ผลํ.

เมื่อข้าพเจ้าออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตแล้ว ย่อมได้ข้าวและน้ำ นี้เป็นผลแห่งการถวายน้ำผึ้ง

สพฺพกามสมิทฺโธหํ ภวิตฺวา เทวมานุเส

เตเนว มธุทาเนน ปตฺโตมฺหิ อาสวกฺขยํ.

ข้าพเจ้าเกิดในหมู่เทวดาและมนุษย์ เป็นผู้บริบูรณ์ด้วยสิ่งที่พึงปรารถนาทั้งปวง ได้บรรลุความสิ้นอาสวะ เพราะการถวายน้ำผึ้งนั้นแล

วุฏฺฐมฺหิ เทเว จตุรงฺคุเล ติเณ

สุปุปฺผิเต <1517> ธรณีรุเห วปฺปเทเส <1518>

สุญฺเญ ฆเร มณฺฑปรุกฺขมูลเก

วสามิ นิจฺจํ สุขิโต อนาสโว.

เมื่อฝนตกแล้ว หญ้างอกยาว ๔ นิ้ว เมื่อต้นไม้ในที่เพาะปลูกมีดอกบานสะพรั่ง ข้าพเจ้าเป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่เป็นสุขเนืองนิตย์ ที่เรือนว่าง ที่มณฑปและโคนต้นไม้

มชฺเฌ มยฺหํ ภวา อสฺสุ <1519> ภเว สพฺเพ สมติกฺกมึ <1520> .

อชฺช เม อาสวา ขีณา นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

ภพที่ข้าพเจ้าก้าวล่วงมีในท่ามกลาง ในวันนี้อาสวะทั้งหลายของข้าพเจ้าสิ้นไปแล้ว บัดนี้ ภพใหม่ไม่มีอีก

ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ ยํ ทานมททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ มธุทานสฺสิทํ ผลํ.

ในกัปที่ ๓๐,๐๐๐ (นับจากกัปนี้ไป) ข้าพเจ้าได้ถวายทานไว้ในครั้งนั้นจึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายน้ำผึ้ง

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

สพฺพาสวา ปริกฺขีณา นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

กิเลสทั้งหลายข้าพเจ้าก็เผาได้แล้ว ภพทั้งปวงข้าพเจ้าก็ถอนได้แล้ว อาสวะทั้งปวงก็สิ้นไปแล้ว บัดนี้ ภพใหม่ไม่มีอีก

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

การที่ข้าพเจ้าได้มาในสำนักของพระพุทธเจ้า เป็นการมาดีแล้วโดยแท้ วิชชา ๓ ข้าพเจ้าได้บรรลุแล้วโดยลำดับ คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา มธุทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

มธุทายกตฺเถรสฺส อปทานํ จตุตฺถํ สมตฺตํ.

คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แลได้ทราบว่า ท่านพระมธุทายกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้

มธุทายกเถราปทานที่ ๔ จบ