๒. จตุราสีติสหัสสพราหมณกัญญาเถริยาปทาน เล่ม ๓๓

๒. จตุราสีติสหัสสพราหมณกัญญาเถรีอปทาน

ว่าด้วยบุพประวัติของพระเถรีผู้เป็นบุตรีพราหมณ์ ๘๔,๐๐๐ รูป

(พระเถรีผู้เป็นบุตรีพราหมณ์ ๘๔,๐๐๐ รูปได้กราบทูลบุพประวัติของตนว่า)

{๑๗๒} [๑๓] ข้าแต่พระมหามุนี พวกหม่อมฉันเกิดในตระกูลพราหมณ์ จำนวน ๘๔,๐๐๐ มีมือและเท้าละเอียดอ่อน เกิดในพระศาสนาของพระองค์[๑๔] ข้าแต่พระมหามุนี หญิงที่เกิดในตระกูลพ่อค้าและตระกูลกรรมกร เทวดา นาค กินนร และที่อยู่ในทวีปทั้งสี่มีจำนวนมากเกิดในพระศาสนาของพระองค์[๑๕] หญิงบางพวกบวชแล้วเห็นธรรมทั้งปวงก็มีมาก พวกเทวดา กินนร นาคก็จักตรัสรู้ในอนาคต

[๑๖] ชนทั้งหลายได้เสวยยศทั้งปวง มั่งคั่งด้วยสรรพสมบัติ ได้ความเลื่อมใสในพระองค์ จักตรัสรู้ในอนาคต

[๑๗] ข้าแต่พระมหาวีรเจ้าผู้มีพระจักษุ ส่วนพวกหม่อมฉันเกิดในตระกูลพราหมณ์ เป็นธิดาของพราหมณ์ เป็นผู้มีโชคดี ขอถวายบังคมพระยุคลบาท[๑๘] พวกหม่อมฉันกำจัดภพทั้งหมดแล้ว ถอนตัณหาอันเป็นรากเหง้าขึ้นได้แล้ว ตัดอนุสัยขาดแล้ว ทำลายสังขารคือบุญหมดแล้ว[๑๙] หม่อมฉันทั้งปวงมีสมาธิเป็นอารมณ์ ชำนาญในสมาบัติ จักอยู่ด้วยฌานและความยินดีในธรรมทุกเมื่อ

[๒๐] ข้าแต่พระองค์ผู้นายก พวกหม่อมฉันยังตัณหาที่นำไปสู่ภพ อวิชชา และแม้สังขารให้สิ้นไปแล้ว บรรลุถึงบทที่เห็นได้แสนยาก รู้ตามแล้ว,,

[๒๑] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “เธอทั้งปวงมีอุปการะแก่เราผู้เดินทางไกลตลอดกาลนานมา จงตัดความสงสัยของบริษัท ๔ แล้ว จึงไปนิพพานเถิด,,

[๒๒] พระเถรีเหล่านั้นถวายบังคมพระยุคลบาทของพระมหามุนีแล้ว แสดงฤทธิ์ต่าง ๆ บางพวกแสดงแสงสว่าง บางพวกแสดงความมืด

[๒๓] บางพวกแสดงดวงจันทร์ดวงอาทิตย์ บางพวกแสดงทะเลพร้อมด้วยปลา บางพวกแสดงเขาสิเนรุ บางพวกแสดงเขาสัตตบริภัณฑ์ บางพวกแสดงต้นปาริฉัตตกะ[๒๔] บางพวกแสดงภพดาวดึงส์ บางพวกแสดงภพยามาด้วยฤทธิ์ บางพวกแสดงเป็นเทวดาชาวดุสิต บางพวกแสดงเป็นเทวดาชาวนิมมานรดี บางพวกแสดงเป็นเทวดาชาวปรนิมมิตวสวัตดีผู้ยิ่งใหญ่มาก[๒๕] บางพวกแสดงเป็นพรหม บางพวกแสดงที่จงกรมอันมีค่ามาก บางพวกเนรมิตเพศเป็นพรหมแสดงสุญญตธรรม

[๒๖] พระเถรีทั้งปวงครั้นแสดงฤทธิ์มีแบบต่าง ๆ แล้วก็แสดงกำลังถวายพระศาสดา ครั้นแล้วก็ถวายบังคมพระยุคลบาทแล้วกราบทูลว่า

[๒๗] “ข้าแต่พระมหามุนี พวกหม่อมฉันเป็นผู้มีความชำนาญในฤทธิ์ มีความชำนาญในทิพพโสตธาตุ มีความชำนาญในเจโตปริยญาณ

[๒๘] รู้ชัดปุพเพนิวาสญาณ ชำระทิพพจักษุให้บริสุทธิ์ ยังอาสวะทั้งปวงให้หมดสิ้นไปแล้ว บัดนี้ภพใหม่มิได้มีอีก

[๒๙] ข้าแต่พระมหาวีรเจ้า พวกหม่อมฉันมีญาณในอรรถ ธรรมนิรุตติ และปฏิภาณอันเกิดขึ้นแล้วในสำนักของพระองค์

[๓๐] ความสมาคมกับพระพุทธเจ้าทั้งหลายผู้เป็นนาถะของโลก พระองค์ทรงแสดงแล้ว ข้าแต่พระมหามุนี หม่อมฉันทั้งหลาย มีอธิการเป็นอันมากเพื่อประโยชน์แก่พระองค์[๓๑] ข้าแต่พระมุนีมหาวีรเจ้า ขอพระองค์จงทรงระลึกถึงกุศลกรรม ก่อนของพวกหม่อมฉัน พวกหม่อมฉันสั่งสมบุญก็เพื่อประโยชน์แก่พระองค์[๓๒] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้ พระมหามุนีพระนามว่าปทุมุตตระเสด็จอุบัติขึ้นแล้ว พระนครหังสวดีเป็นที่อยู่อาศัยแห่งตระกูลของพระสัมพุทธเจ้า[๓๓] มีแม่น้ำคงคาไหลผ่านทางประตูพระนครหังสวดี ในกาลทั้งปวงภิกษุทั้งหลายเดือดร้อนเพราะแม่นํ้า ไปไหนไม่ได้

[๓๔] นํ้าเต็มเปี่ยมตลอดหนึ่งวันบ้าง สองวันบ้าง สามวันบ้าง หนึ่งสัปดาห์บ้าง หนึ่งเดือนบ้าง สี่เดือนบ้าง ภิกษุเหล่านั้นจึงไปไม่ได้[๓๕] ในกาลนั้น ราษฎรผู้มีสาระคือสมบัติส่วนตัวคนหนึ่งมีนามว่าชัชชิยะ เห็นภิกษุทั้งหลายที่ฝั่งตรงข้าม จึงได้ให้สร้างสะพานข้ามแม่นํ้า[๓๖] ในกาลนั้น เขาให้สร้างสะพานข้ามแม่นํ้าด้วยทรัพย์หลายแสนและได้ให้สร้างวิหารที่ฝั่งโน้นถวายแก่สงฆ์

[๓๗] สตรี บุรุษ และพวกตระกูลทั้งสูงทั้งต่ำเหล่านั้นก็ได้ให้สร้างสะพานและวิหารให้มีส่วนเท่ากันกับของราษฎรคนนั้น[๓๘] พวกหม่อมฉันและคนอื่น ๆ ในพระนครและในชนบทมีจิตเลื่อมใส เป็นธรรมทายาทของพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น[๓๙] สตรี บุรุษ กุมาร และกุมารีมากด้วยกันต่างก็ขนทรายมาเกลี่ยลงที่สะพานและวิหาร[๔๐] กวาดถนนแล้วยกต้นกล้วย หม้อมีนํ้าเต็ม และธงขึ้น จัดธูปจุรณ และดอกไม้สักการะแด่พระศาสดา[๔๑] ครั้นสร้างสะพานและวิหารเสร็จแล้ว ได้นิมนต์พระพุทธเจ้าถวายมหาทานแล้วปรารถนาสัมโพธิญาณ[๔๒] พระมหามุนีปทุมุตตระมหาวีรเจ้าผู้เป็นที่เคารพแห่งสรรพสัตว์ ทรงทำอนุโมทนาแล้วตรัสพยากรณ์ว่า[๔๓] “เมื่อ ๑๐๐,๐๐๐ กัปล่วงไปแล้ว จึงมีภัทรกัป บุรุษนี้ได้ความสุข ในภพน้อยภพใหญ่แล้วจักบรรลุพระโพธิญาณ[๔๔] บุรุษและสตรีที่ทำหัตถกรรมทั้งหมด จักอยู่พร้อมหน้ากันในอนาคตกาล”

[๔๕] ด้วยวิบากแห่งกรรมนั้นและด้วยการตั้งเจตจำนงไว้ ผู้คนเหล่านั้นได้ไปเกิดในเทวโลกแล้วเป็นบริจาริกาแห่งพระองค์[๔๖] เสวยทิพยสุขและมนุษยสุขมากเวียนว่ายตายเกิดในภพน้อยภพใหญ่ตลอดกาลนาน

[๔๗] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้ พวกหม่อมฉันได้ทำกุศลกรรมไว้ดีแล้ว ในหมู่มนุษย์ผู้สุขุมาลชาติและในเทวโลก

[๔๘] จึงได้รูปสมบัติ โภคสมบัติ ยศ สรรเสริญ และความสุข เป็นที่รัก ทั้งหมดเป็นความถึงพร้อมแห่งกรรมที่พวกหม่อมฉันทำไว้ดีแล้วเนือง ๆ[๔๙] เมื่อถึงภพสุดท้าย พวกหม่อมฉันเกิดในตระกูลพราหมณ์มีมือและเท้าละเอียดอ่อน ในนิเวศน์ของพระศากยบุตร[๕๐] ข้าแต่พระมหามุนี พวกหม่อมฉันย่อมไม่เห็นแผ่นดินที่เขายังไม่ตกแต่ง และไม่เห็นภาคพื้นที่เป็นทางลื่น ตลอดกาลทั้งปวง[๕๑] เมื่อพวกหม่อมฉันอยู่ในเหย้าเรือน ประชุมชนก็นำสักการะทุกอย่างมาให้ตลอดกาลทั้งปวง เพราะผลแห่งกรรมในกาลก่อน[๕๒] พวกหม่อมฉันสละเหย้าเรือนมาบวชเป็นภิกษุณีก็ข้ามทางสังสารวัฏได้แล้ว บัดนี้ภพใหม่มิได้มีอีก

[๕๓] พวกทายกทายิกาหลายพันแต่ที่นั้น ๆ นำจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และเภสัชปัจจัยมาให้เสมอไป

[๕๔-๕๖] พวกหม่อมฉันเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ...คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าหม่อมฉันทั้งหลายได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้แลนัยว่า พระภิกษุณีผู้เป็นบุตรีพราหมณ์ ๘๔,๐๐๐ รูปได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้ต่อพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้า ด้วยประการฉะนี้แล

จบ จตุราสีติสหัสสพราหมณกัญญาเถรีอปทานที่ ๒

๓. อุปปลทายิกาเถรีอปทาน

ว่าด้วยบุพประวัติของพระอุปปลทายิกาเถรี

(พระอุปปลทายิกาเถรีได้กราบทูลบุพประวัติของตนว่า)

{๑๗๓} [๕๗] ในพระนครอรุณวดี มีกษัตริย์พระองค์หนึ่งพระนามว่าอรุณหม่อมฉันเป็นพระมเหสีของท้าวเธอ เป็นบางคราวจึงจะได้สนทนากัน

[๕๘] หม่อมฉันนั่งติดอยู่ในที่สงัดอย่างนี้ว่า “กุศลซึ่งจะนำ(ติดตัว)ไปได้ ที่เราทำไว้ไม่มีเลย

[๕๙] เราจะต้องตกนรกซึ่งมีความเร่าร้อนมาก ทั้งเผ็ดร้อน ร้ายแรงแสนทารุณเป็นแน่ ในเรื่องนี้เราไม่มีความสงสัยเลย”[๖๐] ครั้นหม่อมฉันติดอย่างนี้แล้วจึงทำใจให้ร่าเริงเข้าไปเฝ้าพระราชสวามีแล้วกราบทูลว่า

[๖๑] “ข้าแต่พระขัตติยาธิบดีผู้ประเสริฐ พวกหม่อมฉันชื่อว่าเป็นสตรี จะไม่เคยเป็นบุรุษก็หาไม่ ขอพระองค์ได้โปรดประทานสมณะองค์หนึ่งแก่พวกหม่อมฉัน พวกหม่อมฉันจะนิมนต์ให้ท่านฉัน”[๖๒] ในกาลนั้น พระราชาได้ประทานสมณะองค์หนึ่งผู้อบรมอินทรีย์แล้วแก่หม่อมฉัน หม่อมฉันมีใจยินดีรับบาตรของท่านมาแล้วใส่ภัตตาหารอย่างประณีตจนเต็ม[๖๓] ครั้นแล้วได้ถวายผ้าผืนใหญ่ให้ท่านครอง แล้วได้ถวายบาตรนั้นพร้อมด้วยดอกไม้ที่มีกลิ่นหอมและนํ้ามันเครื่องไล้ทาอย่างดี[๖๔] ด้วยกรรมที่ได้ทำไว้ดีแล้วนั้นและด้วยการตั้งเจตจำนงไว้ หม่อมฉันละร่างมนุษย์แล้วได้เข้าถึงสวรรค์ชั้นดาวดึงส์