๖. มหิฬามุขชาดก เล่ม ๒๗

๔. อาชัญญชาดก (๒๔)

ว่าด้วยม้าอาชาไนยกับม้ากระจอก

(ม้าโพธิสัตว์ถูกฟันหมอบอยู่ กล่าวกะพลรถว่า)

[๒๔] ทุก ๆ ขณะ ทุก ๆ สถานที่ ทุก ๆ เวลา ที่ม้าอาชาไนยทำความเร็ว ม้ากระจอกย่อมห่างออกไป

๕. ติตถชาดก (๒๕)

ว่าด้วยการเบื่อเพราะซํ้าซาก

(อำมาตย์โพธิสัตว์กล่าวกะคนเลี้ยงม้าว่า)

{๒๕} [๒๕] ดูก่อนนายสารถี ท่านจงให้ม้าได้อาบและดื่มที่ท่าโน้นบ้างท่านี้ บ้าง แม้ข้าวปายาสที่บริโภคบ่อยครั้ง คนยังเบื่อได้เลย

๖. มหิฬามุขชาดก (๒๖)

ว่าด้วยการเสี้ยมสอน

(อำมาตย์โพธิสัตว์กราบทูลพระราชาว่า)

{๒๖} [๒๖] พญาช้างต้นชื่อมหิฬามุขได้เที่ยวรังควานผู้คนเพราะได้ฟังคำ ของพวกโจร ต่อมา พญาช้างต้นนี้ได้ดำรงอยู่ในคุณทั้งปวง เพราะฟังคำของท่านผู้สำรวมดีแล้ว

๗. อภิณหชาดก (๒๗)

ว่าด้วยความรักใคร่เกิดเพราะการเห็นกันเนือง ๆ

(อำมาตย์โพธิสัตว์กราบทูลพระราชาว่า)

{๒๗} [๒๗] พญาช้างต้นไม่ยอมที่จะรับเอาคำข้าว ก้อนข้าว และหญ้า ทั้ง ไม่ยอมที่จะขัดสีกาย ข้าพระบาทมาสำคัญว่าพญาช้างต้นได้ทำ ความรักใคร่ในสุนัขเพราะได้เห็นกันเนือง ๆ

๘. นันทิวิสาลชาดก (๒๘)

ว่าด้วยโคนันทิวิสาลที่นิยมการพูดดี

(พระบรมศาสดาตรัสพระคาถาสรุปชาดกนี้ว่า)

{๒๘} [๒๘] บุคคลพึงกล่าวแต่คำที่ไพเราะเท่านั้น ไม่พึงกล่าวคำที่ไม่ไพเราะ ในกาลไหน ๆ เมื่อพราหมณ์กล่าวคำไพเราะ โคนันทิวิสาล ก็ลากเอาเกวียนที่หนักไปได้ ทำให้พราหมณ์ผู้นั้นได้ทรัพย์ด้วย ทั้งตนเองก็ปลื้มใจเพราะการช่วยเหลือนั้นด้วย

๙. กัณหชาดก (๒๙)

ว่าด้วยโคกัณหะที่เข็นธุระหนักไปได้ทุกที่

(พระบรมศาสดาตรัสพระคาถาสรุปชาดกนี้ว่า)

{๒๙} [๒๙] ในที่ใดมีธุระหนัก ในที่ใดมีทางลุ่มลึก เขาก็เทียมโคกัณหะ ในกาลนั้นทีเดียว โคกัณหะนั้นก็สามารถเข็นธุระนั้นไปได้โดยแท้