กกัณฏกวรรค

น ปาปชนสํเสวี อจฺจนฺตสุขเมธติ

โคธากุลํ กกณฺฏาว กลึ ปาเปติ อตฺตนนฺติ ฯ

โคธชาตกํ ปฐมํ ฯ

ผู้คบคนชั่ว ย่อมไม่ได้ความสุขโดยส่วนเดียว เขาย่อมทำตนให้ถึงความพินาศ เหมือนตระกูลเหี้ย ไม่ได้ความสุขจากกิ้งก่า ฉะนั้น.

จบ โคธชาดกที่ ๑.

เอตํ หิ เต ทุราชานํ ยํ เสสิ มตสายิตํ

ยสฺส เต กฑฺฒมานสฺส หตฺถา ทณฺโฑ น มุจฺจตีติ ฯ

เหตุที่ท่านทำเป็นเหมือนนอนตายนี้ รู้ได้ยากอยู่ เพราะว่า เมื่อเราคาบปลายไม้ฆ้อนฉุดไป ไม้ฆ้อนก็ไม่หลุดจากมือของท่าน.

จบ สิคาลชาดกที่ ๒.

ลสี จ เต นิปฺผลิตา มตฺถโก จ ปทาลิโต ๑

สพฺพา เต ผาสุกา ภคฺคา อชฺช โข ตฺวํ วิโรจสีติ ฯ

มันสมองของท่านไหลออกแล้ว กระหม่อมของท่านก็ถูกทำลายแล้วซี่โครงของท่านหักพังไปสิ้นแล้ว วันนี้ ท่านย่อมรุ่งเรืองแท้.

จบ วิโรจนชาดกที่ ๓.

พหุมฺเปตํ อสพฺภิ ชาตเวท

ยนฺตํ วาลธินาภิปูชยาม

มํสารหสฺส นตฺถชฺช มํสํ

นงฺคุฏฺฐมฺปิ ภวํ ปฏิคฺคหาตูติ ฯ

นงฺคุฏฺฐชาตกํ จตุตฺถํ ฯ

๑ สี. ยุ. วิทาลิโต ฯ

ดูกรไฟผู้ชาติชั่ว หางวัวสำหรับที่ข้าพเจ้าจะบูชาท่านนี้มีมาก วันนี้ เนื้อวัวไม่มีจะบูชาท่านผู้ไม่สมควรแก่เนื้อวัว ท่านจงรับแต่หางวัวเถิด.

จบ นังคุฏฐชาดกที่ ๔.

น ตฺวํ ราธ วิชานาสิ อฑฺฒรตฺเต อนาคเต

อพฺยายตํ ๑ วิลปสิ วิรตฺเต ๒ โกสิยายเนติ

ราธชาตกํ ปญฺจมํ ฯ

ดูกรราธะ ท่านไม่รู้จักคนทั้งหลายที่ยังไม่มาในเวลาปฐมยาม ท่านพูดเพ้อเจ้อไปตามความโง่เขลา นางพราหมณีผู้โกสิยโคตรเป็นหญิงไม่ดีหมดความรักใคร่ในบิดาของท่าน.

จบ ราธชาดกที่ ๕.

อปิ นุ หนุกา สนฺตา มุขญฺจ ปริสุสฺสติ ฯ

โอรมาม น ปาเรม ปูรเตว มโหทธีติ ฯ

กากชาตกํ ฉฏฺฐํ ฯ

เออก็คางของเราเมื่อยล้าแล้ว และปากของเราก็ซูบซีด เราพากันเลิกเถอะ อย่าวิดเลย เพราะมหาสมุทรก็ยังเต็มอยู่ตามเดิม.

จบ กากชาดกที่ ๖.

นยิทํ ทุกฺขํ อทุํ ทุกฺขํ ยํ มํ ตุทติ วายโส

ยํ สามา ปุปฺผรตฺเตน กตฺติกํ นานุโภสฺสตีติ ฯ

ปุปฺผรตฺตชาตกํ สตฺตมํ ฯ

___________

๑ ม. อพฺยยตํ ฯ ๒ ม. วิรตฺตา ฯ ๓ ม. สมุทฺทกากชาตกํ ฯ

ความทุกข์เพราะถูกเสียบหลาวนี้ก็ดี ความทุกข์ที่ถูกกาจิกเราก็ดี ก็ไม่เป็นความทุกข์ของเรา ความทุกข์ที่ว่าภรรยาของเราจะไม่ได้นุ่งห่มผ้าย้อมดอกคำเที่ยวเล่นมหรสพในเดือน ๑๒ นี้ เป็นทุกข์ของเรา.

จบ บุปผรัตตชาดกที่ ๗.

นาหํ ปุนํ น จ ปุนํ น จาปิ อปุนปฺปุนํ

หตฺถิโพนฺทึ ปเวกฺขามิ ตถา หิ ภยตชฺชิโตติ ฯ

สิคาลชาตกํ อฏฺฐมํ ฯ

เราจะไม่เข้าไปสู่ท้องช้างบ่อยๆ อีกต่อไปแล้ว เพราะในเวลาที่เข้าไปอยู่ในท้องช้าง เราถูกภัยคุกคามแล้ว.

จบ สิคาลชาดกที่ ๘.

เอกปณฺโณ อยํ รุกฺโข น ภูมฺยา จตุรงฺคุโล

ผเลน วิสกปฺเปน มหายํ กึ ภวิสฺสตีติ ฯ

เอกปณฺณชาตกํ นวมํ ฯ

ต้นไม้นี้มีเพียงใบเดียว จากพื้นสูงไม่เกิน ๔ นิ้ว ยังมีรสเช่นกับยาพิษต้นไม้นี้เติบโตขึ้นจักขมสักเพียงไหน?

จบ เอกปัณณชาดกที่ ๙.

อสนฺตํ โย ปคฺคณฺหาติ อสนฺตํ จูปเสวติ

ตเมว ฆาสํ กุรุเต พฺยคฺโฆ สญฺชีวิโก ยถาติ ฯ

สญฺชีวชาตกํ ทสมํ ฯ

กกณฺฏกวคฺโค ๑ ปณฺณรสโม ฯ

____________

ตสฺสุทฺทานํ

สุขเมธติ ทณฺฑวโร จ ปุน

ลสิ วาลธิ ปญฺจมราธวโร

สมโหทธิ กตฺติก โพนฺทิ ปุน

จตุรงฺคุล พฺยคฺฆวเรน ทส ฯ

___________

ตตฺร วคฺคุทฺทานํ ภวติ ๑ ฯ

[๒]

อปณฺณกํ สีลวคฺค กุรุงฺค

กุลาวกํ อตฺถกาเมน ปญฺจมํ

อาสึโส อิตฺถี วรุณํ อปายิ

ลิตฺตวคฺเคน เต ทส

ปโรสตํ หํสิ สริกฺขํ ๓ อสมฺปทํ

ปาปเสวิวคฺโค ๔ เอกนิปาตมฺหิลงฺกตํ ฯ

เอกนิปาตํ นิฏฺฐิตํ ฯ

___________

๑ ม. ปาปเสวนวคฺโค ฯ

๑ ม. อิเม ปาฐา นตฺถิ ฯ ๒ ม. อถวา วคฺคุทฺทานํ ฯ ๓ ม. หํจิ กุสนาฬี ฯ

๔ ม. กกณฺฏกวคฺโค ฯ

ผู้ใดยกย่องอสัตบุรุษ และคบหาอสัตบุรุษ อสัตบุรุษย่อมทำผู้นั้นแหละให้เป็นอาหาร เหมือนเสือโคร่งที่ตายแล้ว สัญชีวมาณพร่ายมนต์ให้กลับฟื้นขึ้นมา ทำสัญชีวมาณพให้เป็นเหยื่อ ฉะนั้น.

จบ สัญชีวชาดกที่ ๑๐.

จบ กกัณฏกวรรคที่ ๑๕.

_________________

รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. โคธชาดก ๒. สิคาลชาดก

๓. วิโรจนชาดก ๔. นังคุฏฐชาดก

๕. ราธชาดก ๖. กากชาดก

๗. บุปผรัตตชาดก ๘. สิคาลชาดก

๙. เอกปัณณชาดก ๑๐. สัญชีวชาดก.

_________________

รวมวรรคที่มีในเอกกนิบาตนี้ คือ

๑. อปัณณกวรรค ๒. สีลวรรค

๓. กุรุงควรรค ๔. กุลาวกวรรค

๕. อัตถกามวรรค ๖. อาสิงสวรรค

๗. อิตถีวรรค ๘. วรุณวรรค

๙. อปายิมหวรรค ๑๐. ลิตตวรรค

๑๑. ปโรสตวรรค ๑๒. หังสิวรรค

๑๓. กุสนาฬิวรรค ๑๔. อสัมปทานวรรค

๑๕. กกัณฏกวรรค.

จบ เอกกนิบาตชาดก