ปกิณณกนิบาต

สมฺปนฺนํ สาลิเกทารํ สุวา ภุญฺชนฺติ โกสิย

ปฏิเวเทมิ เต พฺรหฺเม น เต วาเรตุมุสฺสเห

เอโก จ ตตฺถ สกุโณ โย เนสํ สพฺพสุนฺทโร

ภุตฺวา สาลึ ยถากามํ ตุณฺเฑนาทาย คจฺฉติ ฯ

ข้าแต่ท่านโกสิยะ นาข้าวสาลีบริบูรณ์ดี แต่นกแขกเต้าทั้งหลายพากันมากินเสีย ข้าพเจ้าขอคืนนานั้นให้แก่ท่าน เพราะข้าพเจ้าไม่อาจจะห้ามนกแขกเต้าเหล่านั้นได้ ก็ในนกแขกเต้าเหล่านั้น มีนกแขกเต้าตัวหนึ่งงามกว่าทุกๆ ตัว กินข้าวสาลีตามต้องการแล้วยังคาบเอาไปด้วยจะงอยปากอีก.

อุชฺฌนฺตุ ๑ วาลปาสานิ ยถา พชฺเฌถ โส ทิโช

ชีวญฺจ นํ คเหตฺวาน อานเยหิ ๒ มมนฺติเก ฯ

เจ้าจงดักบ่วงพอที่จะให้นกนั้นติดได้ แล้วจงจับนกนั้นทั้งยังเป็นมาให้เราเถิด.

เอเต ภุตฺวา ปิวิตฺวา จ ปกฺกมนฺติ วิหงฺคมา

เอโก พทฺโธสฺมิ ปาเสน กึ ปาปํ ปกตํ มยา ฯ

ฝูงนกเหล่านั้นกิน และดื่มแล้ว ย่อมพากันบินไป เราผู้เดียวติดบ่วงเราทำบาปอะไรไว้?

อุทรํ นูน อญฺเญสํ สุว อจฺโจทรํ ตว

ภุตฺวา สาลึ ยถากามํ ตุณฺเฑนาทาย คจฺฉสิ ฯ

โกฏฺฐนฺนุ ตตฺถ ปูเรสิ สุว เวรนฺนุ เต มยา

ปุฏฺโฐ เม สมฺม อกฺขาหิ กุหึ สาลึ นิเธยฺยสิ ๓ ฯ

ดูกรนกแขกเต้า ท้องของเจ้าเห็นจะใหญ่กว่าท้องของนกเหล่าอื่นเป็นแน่ เจ้ากินข้าวสาลีตามต้องการแล้ว ยังคาบเอาไปด้วยจะงอยปากอีก?

ดูกรนกแขกเต้า เจ้าจะบรรจุฉางในป่าไม้งิ้วนั้นให้เต็มหรือ หรือว่าเจ้ากับเรามีเวรกันมา สหายเอ๋ย เราถามเจ้าแล้ว ขอเจ้าจงบอกแก่เราเถิด เจ้าฝังข้าวสาลีไว้ที่ไหน?

น เม เวรํ ตยา สทฺธึ โกฏฺโฐ มยฺหํ น วิชฺชติ

อิณํ มุญฺจามิณํ ทมฺมิ สมฺปตฺโต โกฏิสิมฺพลึ ๔

นิธึปิ ตตฺถ นิทหามิ เอวํ ชานาหิ โกสิย ฯ

ข้าพเจ้ากับท่านมิได้มีเวรกัน ฉางของข้าพเจ้าก็ไม่มี ข้าพเจ้านำเอาข้าวสาลีของท่านไปถึงยอดงิ้วแล้ว ก็เปลื้องหนี้เก่า ให้เขากู้หนี้ใหม่ และฝังขุมทรัพย์ไว้ที่ป่างิ้วนั้น ข้าแต่ท่านโกสิยะ ขอท่านจงทราบอย่างนี้เถิด.

กีทิสํ เต อิณทานํ อิณโมกฺโข จ กีทิโส

นิธินิธานมกฺขาหิ อถ ปาสา ปโมกฺขสิ ฯ

๑ ม. โอฑฺเฑนฺตุ ฯ ๒ สี. ยุ. อานเยถ ฯ ๓ ม. นิทาหสิ ฯ ๔ ม. โกฏสิมฺพลึ ฯ

การให้กู้หนี้ของท่านเป็นเช่นไร และการเปลื้องหนี้ของท่านเป็นเช่นไรท่านจงบอกวิธีฝังขุมทรัพย์ แล้วท่านจะหลุดพ้นจากบ่วงได้?

อชาตปกฺขา ตรุณา ปุตฺตกา มยฺหํ โกสิย

เต มํ ภตา ภริสฺสนฺติ ตสฺมา เตสํ อิณํ ทเท ฯ

มาตา ปิตา จ เม วุฑฺฒา ชิณฺณกา คตโยพฺพนา

เตสํ ตุณฺเฑน หาตูน มุญฺเจ ปุพฺพกตํ อิณํ ฯ

อญฺเญปิ ตตฺถ สกุณา ขีณปกฺขา สุทุพฺพลา

เตสํ ปุญฺญตฺถิโก ทมฺมิ ตํ นิธึ อาหุ ปณฺฑิตา ฯ

อีทิสํ ๑ เม อิณทานํ อิณโมกฺโข จ อีทิโส

นิธินิธานมกฺขามิ เอวํ ชานาหิ โกสิย ฯ

ข้าแต่ท่านโกสิยะ บุตรน้อยทั้งหลายของข้าพเจ้ายังอ่อน ขนปีกยังไม่ขึ้น บุตรเหล่านั้นข้าพเจ้าเลี้ยงมาแล้ว เขาจักเลี้ยงข้าพเจ้าบ้าง เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงชื่อว่าให้บุตรเหล่านั้นกู้หนี้ มารดาและบิดาของข้าพเจ้าแก่เฒ่าล่วงกาลผ่านวัยไปแล้ว ข้าพเจ้าคาบเอาข้าวสาลีไปด้วยจะงอยปาก เพื่อท่านเหล่านั้น ชื่อว่าเปลื้องหนี้ที่ท่านทำไว้ก่อน อนึ่งนกเหล่าอื่นที่ป่าไม้งิ้วนั้น มีขนปีกอันหลุดหมดแล้ว เป็นนกทุพพลภาพ ข้าพเจ้าต้องการบุญ จึงได้ให้ข้าวสาลีแก่นกเหล่านั้น บัณฑิตทั้งหลายกล่าวการทำบุญนั้นว่า เป็นขุมทรัพย์. การให้กู้หนี้ของข้าพเจ้าเป็นเช่นนี้ การเปลื้องหนี้ของข้าพเจ้าเป็นเช่นนี้ ข้าพเจ้าบอกการฝังขุมทรัพย์ไว้เช่นนี้ ข้าแต่ท่านโกสิยะ ขอท่านจงทราบอย่างนี้เถิด.

ภทฺทโก วตายํ ปกฺขี ทิโช ปรมธมฺมิโก

เอกจฺเจสุ มนุสฺเสสุ อยํ ธมฺโม น วิชฺชติ ฯ

ภุญฺช สาลึ ยถากามํ สห สพฺเพหิ ญาติภิ

ปุนปิ สุว ปสฺเสมุ ปิยํ เม ตว ทสฺสนํ ฯ

นกตัวนี้ดีจริงหนอ เป็นนกมีธรรมชั้นเยี่ยม ในมนุษย์บางพวกยังไม่มีธรรมเช่นนี้เลย. เจ้าพร้อมด้วยญาติทั้งมวล จงกินข้าวสาลีตามความต้องการเถิด ดูกรนกแขกเต้า เราขอเห็นเจ้าแม้อีกต่อไป การที่ได้เห็นเจ้าเป็นที่พอใจของเรา.

ภุตฺตญฺจ ปีตญฺจ ตวสฺสมมฺหิ

รตฺติญฺจ โน โกสิย เต สกาเส

นิกฺขิตฺตทณฺเฑสุ ททาหิ ทานํ

ชิณฺเณ จ มาตาปิตโร ภรสฺสุ ฯ

ข้าแต่ท่านโกสิยะ ข้าพเจ้าได้กิน และดื่มแล้วในที่อยู่ของท่าน ท่านเป็นที่พึ่งพำนักของพวกเราทุกวันคืน ขอท่านจงให้ทานในท่านที่มีอาชญาอันวางแล้ว และจงเลี้ยงดูมารดาบิดาผู้แก่เฒ่าแล้วด้วย.

ลกฺขี วต เม อุทปาทิ อชฺช

โยหํ อทสฺสํ ๒ ปรมํ ทิชานํ

สุวสฺส สุตฺวาน สุภาสิตานิ

กาหามิ ปุญฺญานิ อนปฺปกานิ ฯ

๑ สี. ยุ. เอทิสํ ฯ ๒ ม. อทฺทสาสึ ปวรํ ฯ

วันนี้ สง่าราศรีเกิดขึ้นแก่เราแล้วหนอ ที่เราได้เห็นท่านผู้เป็นยอดแห่งฝูงนก เพราะได้ฟังคำสุภาษิตของนกแขกเต้า เราจักทำบุญให้มาก.

โส โกสิโย อตฺตมโน อุทคฺโค

อนฺนญฺจ ปานญฺจภิสงฺขริตฺวา

อนฺเนน ปาเนน ปสนฺนจิตฺโต

สนฺตปฺปยิ สมณพฺราหฺมเณ จาติ ฯ

สาลิเกทารชาตกํ ปฐมํ ฯ

โกสิยพราหมณ์นั้น มีใจเบิกบานร่าเริงผ่องใส จัดแจงข้าวและน้ำไว้แล้ว เลี้ยงดูสมณะและพราหมณ์ทั้งหลาย ให้อิ่มหนำสำราญด้วยข้าวและน้ำ.

จบ สาลิเกทารชาดกที่ ๑.

อุปนียติทํ มญฺเญ จนฺเท โลหิตมทฺทเน ๒

อชฺชาปิ ๓ วิชหามิ ชีวิตํ ปาณา เม จนฺเท นิรุชฺฌนฺติ ฯ

โอสธิ ๔ เม ทุกฺขํ หทยํ เม ฑยฺหเต นิตมฺมามิ

ตว จนฺทิยา โสจนฺติยา น นํ อญฺเญหิ โสเกหิ ฯ

ติณมิว วนมิว มิลายามิ นที อปริปุณฺณาว ๕ สุสฺสามิ

ตว จนฺทิยา โสจนฺติยา น นํ อญฺเญหิ โสเกหิ ฯ

วสฺสมิว สเร ปาเท อิมานิ อสฺสูนิ วตฺตเร มยฺหํ

ตว จนฺทิยา โสจนฺติยา น นํ อญฺเญหิ โสเกหิ ฯ

ดูกรนางจันทา ชีวิตของพี่ใกล้จะขาดอยู่แล้ว พี่กำลังเมาเลือด จันทาเอ๋ยพี่เห็นจะละชีวิตไปแม้ในวันนี้ ลมปราณของพี่กำลังจะดับ. ชีวิตของพี่กำลังจะจม ความทุกข์กำลังเผาผลาญหัวใจพี่ พี่ลำบากยิ่งนัก ความโศกของพี่ครั้งนี้เป็นความโศกยิ่งใหญ่กว่าความโศกเหล่าอื่น เพราะเหตุแห่งเจ้าจันทาผู้จะเศร้าโศกถึงพี่โดยแท้. พี่จะเหี่ยวแห้ง เหมือนต้นหญ้าที่ถูกทิ้งไว้บนแผ่นหินร้อน เหมือนต้นไม้มีรากอันขาด พี่จะเหือดหายเหมือนแม่น้ำที่ขาดห้วง ความโศกของพี่ครั้งนี้เป็นความโศกยิ่งใหญ่กว่าความโศกเหล่าอื่น เพราะเหตุแห่งเจ้าจันทาผู้จะเศร้าโศกถึงพี่โดยแท้.

น้ำตาของพี่ไหลออกเรื่อยเหมือนน้ำฝนที่ตกลงที่เชิงบรรพต ไหลไปไม่ขาดสาย ฉะนั้น ความโศกของพี่ครั้งนี้เป็นความโศกยิ่งใหญ่กว่าความโศกเหล่าอื่น เพราะเหตุแห่งเจ้าจันทาผู้จะเศร้าโศกถึงพี่โดยแท้.

ปาโป โข ๖ ราชปุตฺโต โย เม อิจฺฉิตปตึ วรากิยา

วิชฺฌิ วนมูลสฺมึ โสยํ วิทฺโธ ฉมา เสติ ฯ

อิมํ มยฺหํ หทยโสกํ ปฏิมุญฺจตุ ราชปุตฺต ตว มาตา

โย มยฺหํ หทยโสโก กึปุริสํ อเวกฺขมานาย ฯ

อิมํ มยฺหํ หทยโสกํ ปฏิมุญฺจตุ ราชปุตฺต ตว ชายา

โย มยฺหํ หทยโสโก กึปุริสํ อเวกฺขมานาย ฯ

มา จ ปุตฺตํ ๑ มา จ ปตึ อทฺทกฺขิ ราชปุตฺต ตว มาตา

โย กึปุริสํ อวธิ อทูสกํ มยฺหํ กามาหิ ฯ

มา จ ปุตฺตํ มา จ ปตึ อทฺทกฺขิ ราชปุตฺต ตว ชายา

โย กึปุริสํ อวธิ อทูสกํ มยฺหํ กามาหิ ฯ

๑ ม. จนฺทกินฺนรีชาตกํ ฯ ๒ สี. ยุ. โลหิตมเทน มชฺชามิ วิชหามิ ชีวิตํ ปาณา ฯ

๓ ม. อชฺช ฯ ๔ ม. โอสีทิ ฯ ๕ สี. ยุ. อปริปุณฺณิยาว ฯ ๖ ม. โขสิ ฯ

พระราชบุตรใด ยิงสามีผู้เป็นที่ปรารถนาของเรา เพื่อให้เป็นหม้ายที่ชายป่า พระราชบุตรนั้นเป็นคนเลวทรามแท้ สามีของเรานั้นถูกยิงแล้วนอนอยู่บนพื้นดิน. พระราชบุตรเอ๋ย มารดาของท่านจงได้รับสนองความโศกในดวงหทัยของข้าผู้เพ่งมองดูกินนรผู้สามีนี้. ชายาของท่านจงได้รับสนองความโศกในดวงหทัยของข้าผู้เพ่งมองดูกินนรผู้สามีนี้. พระราชบุตรเอ๋ย ท่านได้ฆ่ากินนรผู้ไม่ประทุษร้าย เพราะความรักใคร่ในเราขอมารดาของท่านอย่าได้พบเห็นบุตร และสามีเลย. ท่านได้ฆ่ากินนรผู้ไม่ประทุษร้าย เพราะความรักใคร่ในเรา ขอชายาของท่านจงอย่าได้พบเห็นบุตร และสามีเลย.

มา ตฺวํ จนฺเท โรทิ มา โสจิ วนติมิรมตฺตกฺขิ

มม ตฺวํ เหหิสิ ภริยา ราชกุเล ปูชิตา นารีภิ ฯ

ดูกรนางจันทา ผู้มีนัยน์ตาบานดังดอกไม้ในป่า เธออย่าร้องไห้ อย่าเศร้าโศกเลย เธอจักได้เป็นอัครมเหสีของฉัน มีเหล่านารีในราชสกุลบูชา.

อปิ นูนาหํ มริสฺสํ นาหํ ราชปุตฺต ตว เหสฺสํ

โย กึปุริสํ อวธิ อทูสกํ มยฺหํ กามาหิ ฯ

พระราชบุตร ถึงแม้ว่าเราจักต้องตาย แต่เราจักไม่ขอยอมเป็นของท่านผู้ฆ่ากินนรสามีของเราผู้มิได้ประทุษร้าย เพราะความรักใคร่ในเรา.

อปิ ภีรุเก อปิ ชีวิตุกามิเก กึปุริสี คจฺฉ หิมวนฺตํ

ตาลิสตคฺครโภชนา ๒ อญฺเญ ตํ มิคา รมิสฺสนฺติ ฯ

แนะนางกินนรีผู้ขี้ขลาด มีความรักใคร่ต่อชีวิต เจ้าจงไปสู่ป่าหิมพานต์เถิด มฤคอื่นๆ ผู้บริโภคกฤษณาและกะลำพัก จักยังรักใคร่ยินดีต่อเจ้า.

เต ปพฺพตา ตา จ กนฺทรา ตา จ คิริคุหาโย [๓]

ตตฺถ ๔ ตํ อปสฺสนฺตี กึปุริส กถํ อหํ กาสํ ๕ ฯ

เยสุ ปพฺพเตสุ มยํ เอกโต อภิรมิมฺหา

ตตฺถ ตํ อปสฺสนฺตี กึปุริส กถํ อหํ กาสํ ๖ ฯ

เต ปณฺณสนฺถตา รมณียา วาฬมิเคหิ อนุจิณฺณา

ตตฺถ ตํ อปสฺสนฺตี กึปุริส กถํ อหํ กาสํ ฯ

เต ปุปฺผสนฺถตา รมณียา วาฬมิเคหิ อนุจิณฺณา

ตตฺถ ตํ อปสฺสนฺตี กึปุริส กถํ อหํ กาสํ ๑ ฯ

อจฺฉา สวนฺตี คิริวนนทิโย กุสุมาภิกิณฺณโสตาโย

ตตฺถ ตํ อปสฺสนฺตี กึปุริส กถํ อหํ กาสํ ฯ

นีลานิ หิมวโต ปพฺพตสฺส กูฏานิ ทสฺสนียานิ ๒

ตตฺถ ตํ อปสฺสนฺตี กึปุริส กถํ อหํ กาสํ ฯ

ปีตานิ หิมวโต ปพฺพตสฺส กูฏานิ ทสฺสนียานิ

ตตฺถ ตํ อปสฺสนฺตี กึปุริส กถํ อหํ กาสํ ฯ

ตมฺพานิ หิมวโต ปพฺพตสฺส กูฏานิ ทสฺสนียานิ

ตตฺถ ตํ อปสฺสนฺตี กึปุริส กถํ อหํ กาสํ ฯ

ตุงฺคานิ หิมวโต ปพฺพตสฺส กูฏานิ ทสฺสนียานิ

ตตฺถ ตํ อปสฺสนฺตี กึปุริส กถํ อหํ กาสํ ฯ

เสตานิ หิมวโต ปพฺพตสฺส กูฏานิ ทสฺสนียานิ

ตตฺถ ตํ อปสฺสนฺตี กึปุริส กถํ อหํ กาสํ ฯ

จิตฺรานิ หิมวโต ปพฺพตสฺส กูฏานิ ทสฺสนียานิ

ตตฺถ ตํ อปสฺสนฺตี กึปุริส กถํ อหํ กาสํ ฯ

ยกฺขคณเสวิเต คนฺธมาทเน โอสเธหิ สญฺฉนฺเน

ตตฺถ ตํ อปสฺสนฺตี กึปุริส กถํ อหํ กาสํ ฯ

กึปุริสเสวิเต คนฺธมาทเน โอสเธหิ สญฺฉนฺเน

ตตฺถ ตํ อปสฺสนฺตี กึปุริส กถํ อหํ กาสํ ฯ

๑ สี. ยุ. ปุตฺเต ฯ ๒ สี. ยุ. ตาลิสฺสตคฺครโภชเน ฯ ๓ ม. ตเถว ติฏฺฐนฺติ ฯ

๔ ม. ตตฺเถว ฯ เอวมุปริปิ ฯ ๕ ม. กสฺสํ ฯ เอวมุปริปิ ฯ ๖ อยํ คาถา

สพฺพโปตฺถเกสุ น ทิสฺสติ อฏฺฐกถายํ ปน ทิสฺสติ ฯ

๑ อยํ คาถา สพฺพโปตฺถเกสุ ทิสฺสติ อฏฺฐกถายํ ปน น ทิสฺสติ ฯ ๒ สี. ยุ.

ทสฺสเนยฺยานิ ฯ เอวมุปริปิ ฯ

ข้าแต่กินนร ภูเขาเหล่านั้น ซอกเขาเหล่านั้น และถ้ำเหล่านั้นตั้งอยู่ ณที่นั้น ฉันไม่เห็นท่านในที่นั้นๆ จะกระทำอย่างไร? ข้าแต่กินนร เมื่อฉันไม่เห็นท่านที่เทือกเขา ซึ่งเราเคยร่วมอภิรมย์กัน จะกระทำอย่างไรข้าแต่กินนร เมื่อฉันไม่เห็นท่านที่แผ่นผาอันลาดด้วยใบไม้เป็นที่น่ารื่นรมย์ พวกมฤคร้ายไม่กล้ำกลาย จะทำอย่างไร? ข้าแต่กินนร เมื่อฉันไม่เห็นท่านที่แผ่นผาอันลาดด้วยดอกไม้ เป็นที่น่ารื่นรมย์ พวกมฤคร้ายไม่กล้ำกลาย จะทำอย่างไร? ข้าแต่กินนร เมื่อฉันไม่เห็นท่านที่ลำธารอันมีน้ำใสไหลอยู่เรื่อยๆ มีกระแสเกลื่อนกล่นไปด้วยดอกโกสุม จะกระทำอย่างไร? ข้าแต่กินนร เมื่อฉันไม่เห็นท่านที่ยอดเขาหิมพานต์อันมีสีเขียว น่าดูน่าชม จะกระทำอย่างไร?

ข้าแต่กินนรฉันไม่เห็นท่านที่ยอดเขาหิมพานต์มีสีเหลืองอร่าม น่าดูน่าชม จะกระทำอย่างไร? ข้าแต่กินนร เมื่อฉันไม่เห็นท่านที่ยอดเขาหิมพานต์อันมีสีแดงน่าดูน่าชม จะกระทำอย่างไร? ข้าแต่กินนร เมื่อฉันไม่เห็นท่านที่ยอดเขาหิมพานต์อันสูงตระหง่าน น่าดูน่าชม จะกระทำอย่างไร? ข้าแต่กินนร เมื่อฉันไม่เห็นท่านที่ยอดเขาหิมพานต์อันมีสีขาว น่าดูน่าชมจะกระทำอย่างไร? ข้าแต่กินนร เมื่อฉันไม่เห็นท่านที่ยอดเขาหิมพานต์อันงามวิจิตร น่าดูน่าชม จะกระทำอย่างไร? ข้าแต่กินนร เมื่อฉันไม่เห็นท่านที่เขาคันธมาทน์อันดารดาษไปด้วยยาต่างๆ เป็นถิ่นที่อยู่ของหมู่เทพเจ้า จะกระทำอย่างไร? ข้าแต่กินนร เมื่อฉันไม่เห็นท่านที่ภูเขาคันธมาทน์อันดารดาษไปด้วยโอสถทั้งหลาย จะกระทำอย่างไร?

วนฺเท เต (ปาเท) อยิรพฺรหฺเม โย เม อิจฺฉิตํ ปตึ วรากิยา

อมเตน อภิสิญฺจิ สมาคตสฺมึ ๑ ปิยตเมน ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ผู้เป็นเจ้า ฉันขอไหว้เท้าทั้งสองของท่าน ผู้มีความเอ็นดู มารดาสามีผู้ที่ดิฉันซึ่งเป็นกำพร้าปรารถนายิ่งนักด้วยน้ำอมฤต ดิฉันได้ชื่อว่า เป็นผู้พร้อมเพรียงด้วยสามีผู้เป็นที่รักยิ่งแล้ว.

วิจรามทานิ คิริวนนทิโย กุสุมาภิกิณฺณโสตาโย

นานาทุมวสนาโย ปิยํวทา อญฺญมญฺญสฺสาติ ฯ

บัดนี้ เราทั้งสองจักไปเที่ยวสู่ลำธาร อันมีกระแสสินธุ์อันเกลื่อนกล่นด้วยดอกโกสุม ดารดาษไปด้วยบุปผชาติต่างๆ เราทั้งสองจะกล่าววาจาเป็นที่รักแก่กันและกัน.

จบ จันทกินนรชาดกที่ ๒.

อุกฺกา มิลาจา ๒ พนฺธนฺติ ทีเป

ปชา มม ขาทิตุํ ปตฺถยนฺติ

มิตฺตํ สหายญฺจ วเทหิ เสนก

อาจิกฺข ญาติพฺยสนํ ทิชานํ ฯ

พวกพรานชาวชนบท พากันมัดคบเพลิงอยู่บนเกาะ ปรารถนาจะกินลูกน้อยของเรา ข้าแต่พญาเหยี่ยว ท่านจงบอกมิตรและสหาย จงแจ้งความพินาศแห่งหมู่ญาติของเรา.

ทิโช ทิชานํ ปวโรสิ ปกฺขิ จ ๓

อุกฺกุสราช สรณํ ตํ อุเปมิ ๔

ปชา มม ขาทิตุํ ปตฺถยนฺติ

ลุทฺทา มิลาจา ๕ ภว เม สุขาย ฯ

ข้าแต่พญานกออก ท่านเป็นนกผู้ประเสริฐกว่านกทั้งหลาย ข้าพเจ้าขอยึดท่านเป็นที่พึ่ง พวกพรานชาวชนบทปรารถนาจะกินลูกน้อยของข้าพเจ้า ขอท่านจงช่วยให้ข้าพเจ้าได้รับความสุขเถิด.

มิตฺตํ สหายญฺจ กโรนฺติ ปณฺฑิตา

กาเล อกาเล สุขเมสมานา

กโรมิ เต เสนก เอตมตฺถํ

อริโย หิ อริยสฺส กโรติ กิจฺจํ ฯ

๑ ม. สมาคตาสฺมิ ฯ ๒-๕ ม. จิลาจา ฯ ๓ ม. ปกฺขิม ฯ สี. ยุ. จสทฺโท น ทิสฺสติ ฯ

๔ ม. อุเปม ฯ

บัณฑิตทั้งหลาย ผู้แสวงหาความสุขทั้งในกาลและมิใช่กาล ย่อมทำบุคคลให้เป็นมิตรสหาย ดูกรเหยี่ยว ฉันจะกระทำประโยชน์อันนี้แก่ท่านจงได้ ที่จริงอริยชนย่อมกระทำกิจให้แก่อริยชน.

ยํ โหติ กิจฺจํ อนุกมฺปเกน

อริยสฺส อริเยน กตํ ตยิทํ

อตฺตานุรกฺขี ภว มา อฑยฺหิ

ลจฺฉาม ปุตฺเต ตยิ ชีวมาเน ฯ

กิจอันใด ที่อริยชนผู้มีความอนุเคราะห์จะพึงกระทำแก่อริยชน กิจอันนั้นชื่อว่า อันท่านกระทำแล้ว ขอท่านจงรักษาตัวเถิด อย่ารีบร้อนไปนักเลย เมื่อท่านยังมีชีวิตอยู่ เราก็จะได้ลูกคืนมาเป็นแน่.

ตเมว ๑ รกฺขาวรณํ กโรนฺโต

สรีรเภทาปิ น สนฺตสามิ

กโรนฺติ เหเต ๒ สขีนํ สขาโร

ปาณํ จชนฺตา ๓ สตเมส ธมฺโม ฯ

ฉันกระทำการรักษาป้องกันนั้น แม้ถึงตัวจะตายก็มิได้สะดุ้งเลย แท้จริงสหายทั้งหลายผู้ยอมสละชีวิต กระทำเพื่อสหายทั้งหลาย นี่เป็นธรรมดาของสัตบุรุษทั้งหลาย.

สุทุกฺกรํ กมฺมมกาสิ อณฺฑโชยํ ๔ วิหงฺคโม

อตฺถาย กุรุโร ปุตฺเต อฑฺฒรตฺเต อนาคเต ฯ

นกออกตัวนี้ซึ่งเป็นอัณฑชะ ได้กระทำกรรมที่ทำได้แสนยาก เพื่อประโยชน์แก่ลูกเหยี่ยว ตั้งแต่ยามครึ่งจนถึงเที่ยงคืนไม่หยุดหย่อน.

จุตาปิ เหเก ขลิตา สกมฺมุนา

มิตฺตานุกมฺปาย ปติฏฺฐหนฺติ

ปุตฺตา มมฏฺฏา คติมาคโตสฺมิ

อตฺถํ จเรถ มม วาริจร ๕ ฯ

แท้จริง คนบางพวก ถึงจะเคลื่อนคลาดพลาดพลั้งจากการงานของตนก็ยังตั้งตัวได้ด้วยความอนุเคราะห์ของมิตรทั้งหลาย พวกลูกทั้งหลายของข้าพเจ้าเดือดร้อน ข้าพเจ้าจึงรีบมาหาท่านเพื่อขอให้เป็นที่พึ่งอาศัยดูกรเต่าผู้เป็นสหาย ขอท่านช่วยบำเพ็ญประโยชน์แก่ข้าพเจ้าเถิด.

ธเนน ธญฺเญน จ อตฺตนา จ

มิตฺตํ สหายญฺจ กโรนฺติ ปณฺฑิตา

กโรมิ เต เสนก เอตมตฺถํ

อริโย หิ อริยสฺส กโรติ กิจฺจํ ฯ

บัณฑิตทั้งหลาย ย่อมทำบุคคลให้เป็นมิตรสหายด้วยทรัพย์ ข้าวเปลือกและด้วยตน ดูกรเหยี่ยว ข้าพเจ้าจะกระทำประโยชน์นี้แก่ท่านให้จงได้เพราะอริยชนย่อมทำกิจแก่อริยชน.

อปฺโปสฺสุกฺโก ตาต ตุวํ นิสีท

ปุตฺโต ปิตุ จรติ อตฺถจริยํ

อหํ จริสฺสามิ ตเวว อตฺถํ ๑

เสนสฺส ปุตฺเต ปริตฺตายมาโน ฯพ

๑ ม. ตเวว ฯ ๒ ม. เหเก ฯ ๓ สี. ยุ. จชนฺติ ฯ ๔ ม. อณฺฑชายํ ฯ

คุณพ่อครับ ขอคุณพ่อจงมีความขวนขวายน้อยอยู่เฉยๆ เถิด บุตรย่อมบำเพ็ญสิ่งที่เป็นประโยชน์เพื่อบิดา ผมเองจักป้องกันลูกทั้งหลายของพญาเหยี่ยว จักบำเพ็ญประโยชน์เพื่อคุณพ่อ.

อทฺธา หิ ตาต สตเมส ธมฺโม

ปุตฺโต ปิตุ จเร ๒ อตฺถจริยํ๕

อปฺเปว มํ ทิสฺวาน ปวฑฺฒกายํ

เสนสฺส ปุตฺตานิ น เหฐเยยฺยุํ ฯ

ลูกเอ๋ย บุตรพึงบำเพ็ญสิ่งที่เป็นประโยชน์เพื่อบิดา นี่เป็นธรรมของสัตบุรุษทั้งหลายโดยแท้แล พวกพรานทั้งหลายแลเห็นพ่อผู้มีกายอันใหญ่โต ที่ไหนเลยจะเบียดเบียนลูกทั้งหลายของพญาเหยี่ยวได้.

ปสู มนุสฺสา มิควีรเสฏฺฐ

ภยฏฺฏิตา ๓ เสฏฺฐมุปพฺพชนฺติ

ปุตฺตา มมฏฺฏา คติมาคโตสฺมิ

ตฺวํ โนสิ ราชา ภว เม สุขาย ฯ

ข้าแต่พญาราชสีห์ผู้ประเสริฐด้วยความแกล้วกล้า สัตว์และมนุษย์เมื่อตกอยู่ในภัยแล้ว ย่อมเข้าไปหาผู้ประเสริฐ พวกบุตรของข้าพเจ้าเดือดร้อน ข้าพเจ้าจึงรีบมาหาท่านเพื่อขอให้ท่านเป็นที่พึ่งอาศัย ท่านเป็นเจ้านายของข้าพเจ้า ขอท่านได้โปรดช่วยให้ข้าพเจ้าได้รับความสุขด้วยเถิด.

กโรมิ เต เสนก เอตมตฺถํ

อายามิ เต ตํ ทิสตํ วธาย

กถํ หิ วิญฺญู พหุสมฺปชาโน

น วายเม อตฺตชนสฺส คุตฺติยา ฯ

ดูกรพญาเหยี่ยวผู้สหาย ฉันจะบำเพ็ญประโยชน์นี้เพื่อท่านให้จงได้ เรามาไปด้วยกัน เพื่อกำจัดหมู่ศัตรูของท่านนั้นเสีย วิญญูชนรู้ว่าภัยเกิดขึ้นแก่มิตร จะไม่พยายามเพื่อคุ้มครองมิตรอย่างไรได้.

มิตฺตํ กยิราถ สุหทยญฺจ

อยิรญฺจ กยิราถ สุขาคมาย

นิวตฺถโกโชว สเรภิหนฺตฺวา

โมทาม ปุตฺเตหิ สมงฺคิภูตา ฯ

บุคคลพึงคบมิตรสหายและเจ้านายไว้ เพื่อได้รับความสุข เรากำจัดศัตรูได้ด้วยกำลังแห่งมิตร เป็นผู้พร้อมเพรียงด้วยบุตรทั้งหลาย บันเทิงอยู่เหมือนเกราะที่บุคคลสวมแล้ว ป้องกันลูกศรทั้งหลายได้ ฉะนั้น.

สกมิตฺตสฺส กมฺเมน สหายสฺสาปลายิโน

กุชนฺตมุปกุชนฺติ โลมหํสา หทยงฺคมํ ฯ

๑ ม. ตเวตมตฺถํ ฯ ๒ ม. ปิตุยํ จเร ฯ สี. ยุ. ปิตุ ยญฺจเรถ ฯ ๓ สี. ยุ.

ภยทฺทิตา ฯ

ลูกน้อยทั้งหลายของเรา เปล่งเสียงอันจับใจร้องรับเราผู้ร้องหาอยู่ ด้วยการกระทำของพญาเนื้อผู้เป็นมิตรสหายของตน ซึ่งมิได้หนีไป.

มิตฺตํ สหายํ อธิคมฺม ปณฺฑิโต

โส ภุญฺชติ ปุตฺตํ ปสุํ ธนํ วา

อหญฺจ ปุตฺตา จ ปตี จ มยฺหํ

มิตฺตานุกมฺปาย สมงฺคิภูตา ฯ

ราชวตา สุรวตา จ อตฺโถ

สมฺปนฺนสขิสฺส ภวนฺติ เหเต

โส มิตฺตวา ยสวา อุคฺคตตฺโต

อสฺมิญฺจ โลเก โมทติ กามกามิ ฯ

แนะเธอผู้ต้องการสิ่งที่น่าปรารถนา บัณฑิตได้มิตรสหายแล้ว ย่อมปกปักรักษาบุตร ปศุสัตว์ และทรัพย์ไว้ได้ ฉัน บุตร และสามีของฉันด้วย เป็นผู้พร้อมเพรียงกัน เพราะความอนุเคราะห์ของมิตรทั้งหลาย.

บุคคลผู้มีพระราชาและมีมิตรผู้กล้าหาญ สามารถจะบรรลุถึงประโยชน์ได้เพราะสหายเหล่านี้ ย่อมมีแก่ผู้มีมิตรธรรมอันบริบูรณ์ บุคคลผู้มีมิตรสหาย มียศ มีตนอันสูงส่ง ย่อมบันเทิงใจอยู่ในโลกนี้ด้วย.

กรณียานิ มิตฺตานิ ทลิทฺเทนาปิ เสนก

ปสฺส มิตฺตานุกมฺปาย สมคฺคมฺหา สญาตเก ฯ

สูเรน พลวนฺเตน โย มิตฺตํ ๑ กุรุเต ทิโช

เอวํ โส สุขิโต โหติ ยถาหํ ตฺวญฺจ เสนกาติ ฯ

มหาอุกฺกุสชาตกํ ตติยํ ฯ

ข้าแต่พญาเหยี่ยว มิตรธรรมทั้งหลายแม้ผู้ที่ยากจนก็ควรทำ ดูซิท่านเราพร้อมด้วยหมู่ญาติเป็นผู้พร้อมเพรียงกัน ด้วยความอนุเคราะห์ของมิตร นกตัวใด ผูกมิตรไว้กับผู้กล้าหาญมีกำลัง นกตัวนั้น ย่อมมีความสุขเหมือนฉันกับเธอ ฉะนั้น.

จบ มหาอุกกุสชาดกที่ ๓.

ขราชินา ชฏิลา ปงฺกทนฺตา

ทุมฺมกฺขรูปา เย มนฺตํ ๒ ชปนฺติ

กจฺจิ นุ เต มานุสเก ปโยเค

อิทํ วิทู ปริมุตฺตา อปายา ฯ

๑ ม. มิตฺเต ฯ สี. เมตฺเต ฯ ๒ สี. ยุ. ทุมฺมุขรูปา เย เม ฯ

ชฎิลเหล่าใดครองหนังเสือพร้อมทั้งเล็บ ฟันเขลอะ รูปร่างเลอะเทอะร่ายมนต์อยู่ ชฎิลเหล่านั้นเป็นผู้รู้การประพฤติตบะ และการสาธยายมนต์นี้ ในความเพียรที่มนุษย์จะพึงทำกัน จะพ้นจากอบายได้ละหรือ?

ปาปานิ กมฺมานิ กเรยฺย ๑ ราช

พหุสฺสุโต เจ น จเรยฺย ธมฺมํ

สหสฺสเวโทปิ น ตํ ปฏิจฺจ

ทุกฺขา ปมุญฺเจ จรณํ อปตฺวา ฯ

ข้าแต่พระราชา ถ้าบุคคลเป็นพหูสูต ไม่ประพฤติธรรม ก็จะพึงกระทำกรรมอันลามกทั้งหลายได้ แม้จะมีเวทตั้งพัน อาศัยแต่ความเป็นพหูสูตยังไม่บรรลุจรณธรรม จะพ้นจากทุกข์ไปไม่ได้เลย.

สหสฺสเวโทปิ น ตํ ปฏิจฺจ

ทุกฺขา ปมุญฺเจ จรณํ อปตฺวา

มญฺญามิ เวทา อผลา ภวนฺติ

สสํยมํ จรณญฺเญว สจฺจํ ฯ

แม้บุคคลผู้มีเวทตั้งพัน อาศัยแต่ความเป็นพหูสูตนั้น ยังไม่บรรลุจรณธรรมแล้ว จะพ้นจากทุกข์ไปไม่ได้ อาตมภาพย่อมสำคัญว่า เวททั้งหลายก็ย่อมไม่มีผล จรณธรรมอันมีความสำรวมเท่านั้นเป็นความจริง.

นเหว เวทา อผลา ภวนฺติ

สสํยมํ จรณญฺเญว สจฺจํ

กิตฺติญฺจ ปปฺโปติ อธิจฺจ เวเท

สนฺตึ ปุเณติ ๒ จรเณน ทนฺโต ฯ

เวททั้งหลายจะไม่มีผลก็หามิได้ จรณธรรมอันมีความสำรวมนั่นแลเป็นความจริง แต่บุคคลเรียนเวททั้งหลายแล้ว ย่อมได้รับเกียรติคุณ ท่านผู้ฝึกฝนตนด้วยจรณธรรมแล้วย่อมบรรลุถึงสันติ.

ภจฺจา มาตา ปิตา พนฺธุ ๓ เยน ชาโต สฺวเยว ๔ โส

อุทฺทาลโก อหํ โภโต โสตฺถิยกุลวํสโต ๕ ฯ

บุตรที่เกิดแต่มารดา บิดา และเผ่าพันธุ์ใด อันบุตรจะต้องเลี้ยงดูอาตมภาพเป็นคนๆ นั้นแหละ มีชื่อว่าอุททาลกะ เป็นเชื้อสายของวงศ์ตระกูลโสตถิยะแห่งท่านผู้เจริญ.

กถํ โภ พฺราหฺมโณ โหติ กถํ ภวติ เกวลี

กถญฺจ ปรินิพฺพานํ ธมฺมฏฺโฐ กินฺติ วุจฺจติ ฯ

ดูกรท่านผู้เจริญ บุคคลเป็นพราหมณ์ได้อย่างไร เป็นพราหมณ์เต็มที่ได้อย่างไร ความดับรอบจะมีได้อย่างไร ผู้ที่ตั้งอยู่ในธรรม บัณฑิตเรียกว่ากระไร?

นิรํ กตฺวา อคฺคิมาทาย พฺราหฺมโณ

อาโปสิญฺจํ ยชํ อุสฺเสติ ยูปํ

เอวงฺกโร พฺราหฺมโณ โหติ เขมี

ธมฺเม ฐิตํ เตน อมาปยึสุ ฯ

๑ ม. กเรถ ฯ ๒ สี. ปุโนติ ฯ ม. ปุณาติ ฯ ยุ. ปุเนติ ฯ ๓ ม. พนฺธู ฯ

๔ ม. สเยว ฯ ๕ ม. โสตฺถิยากุลวํสโก ฯ

บุคคลเป็นพราหมณ์ ต้องบูชาไฟเป็นนิตย์ ต้องรดน้ำ เมื่อบูชายัญต้องยกเสาเจว็ด ผู้กระทำอย่างนี้จึงเป็นพราหมณ์ผู้เกษม ด้วยเหตุนั้นชนทั้งหลายจึงได้พากันสรรเสริญว่า เป็นผู้ตั้งอยู่ในธรรม.

น สุทฺธิ เสจเนน อตฺถิ นปิ เกวลี พฺราหฺมโณ

น เจว ขนฺติ โสรจฺจํ ๑ นปิ โส ปรินิพฺพุโต ฯ

ความหมดจด ย่อมไม่มีด้วยการรดน้ำ อนึ่ง พราหมณ์จะเป็นพราหมณ์เต็มที่ด้วยการรดน้ำก็หาไม่ ขันติและโสรัจจะย่อมมีไม่ได้ ทั้งผู้นั้นจะเป็นผู้ดับรอบก็หามิได้.

กถํ โภ ๒ พฺราหฺมโณ โหติ กถํ ภวติ เกวลี

กถญฺจ ปรินิพฺพานํ ธมฺมฏฺโฐ กินฺติ วุจฺจติ ฯ

ดูกรท่านผู้เจริญ บุคคลเป็นพราหมณ์ได้อย่างไร และเป็นพราหมณ์เต็มที่ได้อย่างไร ความดับรอบจะมีได้อย่างไร ผู้ที่ตั้งอยู่ในธรรม บัณฑิตเรียกว่ากระไร?

อเขตฺตพนฺธุ อมโม นิราโส

นิลฺโลภปาโป ภวโลภขีโณ

เอวงฺกโร พฺราหฺมโณ โหติ เขมี

ธมฺเม ฐิตํ เตน อมาปยึสุ ฯ

บุคคลผู้ไม่มีไร่นา ไม่มีพวกพ้อง ไม่ถือว่าเป็นของเรา ไม่มีความหวังไม่มีบาปคือความโลภ สิ้นความละโมบในภพแล้ว ผู้กระทำอย่างนี้ ชื่อว่าเป็นพราหมณ์ผู้เกษม เพราะเหตุนั้น ชนทั้งหลายจึงได้พากันสรรเสริญว่า ผู้ตั้งอยู่ในธรรม.

ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา สุทฺทา จณฺฑาลปุกฺกุสา

สพฺเพว โสรตา ทนฺตา สพฺเพว ปรินิพฺพุตา

สพฺเพสํ สีติภูตานํ อตฺถิ เสยฺโยถ ๓ ปาปิโย ฯ

กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร คนจัณฑาล คนเทหยากเยื่อทั้งปวงเป็นผู้สงบเสงี่ยม ฝึกฝนตนแล้ว ย่อมดับรอบได้ทั้งหมด เมื่อคนทุกๆคนเป็นผู้เย็นแล้ว ยังจะมีคนดี คนเลวอีกหรือไม่?

ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา สุทฺทา จณฺฑาลปุกฺกุสา

สพฺเพว โสรตา ทนฺตา สพฺเพว ปรินิพฺพุตา

สพฺเพสํ สีติภูตานํ นตฺถิ เสยฺโยถ ๓ ปาปิโย ฯ

กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร คนจัณฑาล คนเทหยากเยื่อทั้งปวงเป็นผู้สงบเสงี่ยม ฝึกฝนตนแล้ว ย่อมดับรอบได้ทั้งหมด เมื่อคนทุกๆคนเป็นผู้เย็นแล้ว ย่อมไม่มีคนดี คนเลวเลย.

ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา สุทฺทา จณฺฑาลปุกฺกุสา

สพฺเพว โสรตา ทนฺตา สพฺเพว ปรินิพฺพุตา

สพฺเพสํ สีติภูตานํ นตฺถิ เสยฺโยถ ๓ ปาปิโย

ปสตฺถํ ๔ จรสิ พฺรหฺมญฺญํ โสตฺถิยกุลวํสตํ ฯ

กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร คนจัณฑาล คนเทหยากเยื่อทั้งปวงเป็นผู้สงบเสงี่ยม ฝึกฝนตนแล้ว ย่อมดับรอบได้ทั้งหมด เมื่อคนทุกๆคนเป็นผู้เย็นแล้ว ย่อมไม่มีคนดี คนเลวเลย เมื่อเป็นอย่างนี้ ท่านชื่อว่า ทำลาย ความเป็นเชื้อสายแห่งตระกูลโสตถิยะ จะประพฤติเพศพราหมณ์ที่เขาสรรเสริญกันอยู่ทำไม.

นานารตฺเตหิ วตฺเถหิ วิมานํ ภวติ ฉาทิตํ

น เตสํ ฉายา วตฺถานํ โส ราโค อนุปชฺชถ

เอวเมว มนุสฺเสสุ ยทา สุชฺฌนฺติ มาณวา

น เตสํ ชาตึ ปุจฺฉนฺติ ๑ ธมฺมมญฺญาย สุพฺพตาติ ฯ

อุทฺทาลกชาตกํ จตุตฺถํ ฯ

๑ ม. น ขนฺตี นาปิ โสรจฺจํ ฯ ๒ ม. โส ฯ ๓ สี. ยุ. เสยฺโยว ฯ ๔ ม. ปนตฺถํ ฯ

วิมานที่เขาคลุมด้วยผ้ามีสีต่างๆ กัน เงาแห่งผ้าเหล่านั้นย่อมเป็นสีเดียวกันหมด สีที่ย้อมนั้นย่อมไม่เกิดเป็นสี ฉันใด ในมนุษย์ทั้งหลาย ก็ฉันนั้นเมื่อใด มาณพบริสุทธิ์ เมื่อนั้น มาณพเหล่านั้นเป็นผู้มีวัตรดี เพราะรู้ทั่วถึงธรรม ย่อมละชาติของตนได้.

จบ อุททาลกชาดกที่ ๔.

อสฺสํ ควํ รชตํ ชาตรูปํ

ภริยญฺจ โส อิธ ลภตํ มนาปํ

ปุตฺเตหิ ทาเรหิ สมงฺคิ โหตุ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้ผู้นั้นจงได้ม้าวัว เงิน ทอง และภรรยาที่น่าชอบใจ จงพร้อมพรั่งด้วยบุตรและภรรยามากมายเถิด.

มาลญฺจ โส กาสิกจนฺทนญฺจ

ธาเรตุ ปุตฺตสฺส พหู ภวนฺตุ

กาเมสุ ติพฺพํ กุรุตํ อเปกฺขํ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้ผู้นั้นจงได้ทัดทรงระเบียบ ดอกไม้ ลูบไล้กระแจะจันทน์ แคว้นกาสี จงเป็นผู้มากไปด้วยบุตร จงกระทำความเพ่งเล็งอย่างแรงกล้าในกามทั้งหลายเถิด.

ปหูตธญฺโญ กสิมา ยสสฺสี

ปุตฺเต คิหี ธนิมา สพฺพกาเม

วยํ อปสฺสํ ฆรมาวสาตุ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้ผู้นั้นจงเป็นคฤหัสถ์มีธัญชาติมากมาย สมบูรณ์ด้วยเครื่องกสิกรรม มียศ จงได้บุตรทั้งหลาย มั่งมีทรัพย์ ได้กามคุณทุกอย่าง จงอยู่ครองเรือนอย่างไม่เห็นความเสื่อมเลย.

โส ขตฺติโย โหตุ ปสยฺหการี

ราชาธิราชา พลวา ยสสฺสี

ส จาตุรนฺตํ มหิมาวสาตุ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

๑ เต สชาตึ ปมุญฺจนฺตีติปิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้ผู้นั้นจงปราบดาภิเษกเป็นกษัตริย์บรมราชาธิราช มีกำลัง มียศศักดิ์ จงครอบครองแผ่นดินมีมหาสมุทรทั้ง ๔ เป็นขอบเขตเถิด.

โส พฺราหฺมโณ โหตุ อวีตราโค

มุหุตฺตนกฺขตฺตปเถสุ ยุตฺโต

ปูเชตุ นํ รฏฺฐปตี ยสสฺสี

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้ผู้นั้นจงเป็นพราหมณ์มัวประกอบในทางทำนายฤกษ์ยาม อย่าได้คลายความยินดีในตำแหน่ง ท่านผู้เป็นเจ้าแคว้น ผู้มียศ จงบูชาผู้นั้นไว้เถิด.

อชฺฌายกํ สพฺพสมนฺตเวทํ ๑

ตปสฺสินํ มญฺญตุ สพฺพโลโก

ปูเชนฺตุ นํ ชานปทา สเมจฺจ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอชาวโลกทั้งมวลจงสำคัญผู้นั้นว่า เป็นผู้เชี่ยวชาญเวทมนต์ทั้งปวง ผู้เรืองตบะ ชาวชนบททั้งหลายทราบดีแล้ว จงบูชาผู้นั้นเถิด.

จตุสฺสทํ คามวรํ สมิทฺธํ

ทินฺนญฺหิ โส ภุญฺชตุ วาสเวน

อวีตราโค มรณํ อุเปตุ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้ผู้นั้นจงครอบครองบ้านส่วย อันพระราชาทรงประทานให้ เป็นบ้านที่มั่งคั่ง สมบูรณ์ด้วยเหตุ ๔ ประการ ดุจท้าววาสวะพระราชทานให้ อย่าได้คลายความยินดีจนกระทั่งถึงความตายเถิด.

โส คามณิ โหตุ สหายมชฺเฌ

นจฺเจหิ คีเตหิ ปโมทมาโน

มา ราชโต พฺยสนมลตฺถ ๒ กิญฺจิ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้ผู้นั้นจงเป็นนายบ้าน บันเทิงอยู่ด้วยการฟ้อนรำขับร้องในท่ามกลางสหาย อย่าได้รับความพินาศอย่างใดอย่างหนึ่งจากพระราชาเลย.

ยํ เอกราชา ปฐวึ วิชิตฺวา

อิตฺถีสหสฺสาน ๓ ฐเปตุ อคฺคํ

สีมนฺตินีนํ ปวรา ภวาตุ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย ๑ อหาสิ ฯ

๑ สี. สพฺพสมตฺตเวทํ ฯ ยุ. สพฺพสมตฺตเวทนํ ฯ ๒ ม. โส ราชโต พฺยสนมาลตฺถ ฯ

๓ สี. ยุ. อิตฺถีสหสฺสสฺส ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ หญิงใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้พระมหากษัตริย์ผู้ทรงเป็นเอกราช ทรงปราบปรามศัตรูได้ทั่วพื้นปฐพี ทรงสถาปนาให้หญิงนั้นเป็นยอดสตรีจำนวนพัน ขอหญิงนั้นจงเป็นมเหสีผู้ประเสริฐกว่านางสนมทั้งหลายเถิด.

ทาสีนํ ๒ หิ สา สพฺพสมาคตานํ

ภุญฺเชยฺย สาทุํ อวิกมฺปมานา

จราตุ ลาเภน วิกตฺถมานา

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย ๓ อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ หญิงใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้หญิงนั้นจงเป็นทาสีไม่สะดุ้งสะเทือน กินของดีๆ ในท่ามกลางคนทั้งปวงที่มาประชุมกันอยู่ จงเที่ยวโอ้อวดลาภอยู่เถิด.

อาวาสิโก โหตุ มหาวิหาเร

นวกมฺมิโก โหตุ กชงฺคลายํ ๔

อาโลกสนฺธึ ทิวสา ๕ กโรตุ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้ผู้นั้นจงได้เป็นเจ้าอาวาสในวัดใหญ่ๆ จงเป็นผู้ประกอบนวกรรมในเมืองกชังคละจงกระทำหน้าต่างตลอดวันเถิด.

โส พชฺฌตุ ปาสสเตหิ ฉพฺภิ ๖

รมฺมา วนา นิยฺยตุ ราชธานึ

คุตฺเตหิ โส หญฺญตุ ปาจเนหิ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ช้างเชือกใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้ช้างเชือกนั้น จงถูกคล้องด้วยบ่วงบาศตั้งร้อย จงถูกนำออกจากป่าอันน่ารื่นรมย์มายังราชธานี จงถูกทิ่มแทงด้วยประตักและสับด้วยขอเถิด.

อลกฺกมาลี ติปุกณฺณวิทฺโธ

ลฏฺฐิหโต สปฺปมุขํ อุเปตุ

สกญฺจ พทฺโธ ๗ วิสิขํ จราตุ

ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ลิงตัวใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้ลิงตัวนั้นมีพวงดอกไม้สวมคอ ถูกเจาะหูด้วยดีบุก ถูกเฆี่ยนด้วยไม้เรียวเมื่อฝึกหัดให้เล่นงู เข้าไปใกล้ปากงู ถูกมัดตระเวนเที่ยวไปตามตรอกเถิด.

โย เว อนฏฺฐํ ๘ นฏฺฐนฺติ อาห ๙

กาเมว โส ลภตุ ภุญฺชตุ จ ๑

อคารมชฺเฌ มรณํ อุเปตุ

โย วา โภนฺโต สงฺกติ กญฺจิเทว ฯ

๑-๓ ม. ยา ฯ ๒ ม. อิสีนํ ฯ ๔ ม. คชงฺคลายํ ฯ ๕ ม. ทิวสํ ฯ

๖ สี. ยุ. ฉมฺหิ ฯ ๗ ม. สกฺกจฺฉพนฺโธ ฯ สี. ยุ. สกฺกจฺจพทฺโธ ฯ

๘ ม. อนฏฺฐํว ฯ ๙ ม. จาห ฯ

ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ผู้ใดแกล้งกล่าวถึงของที่ไม่หายว่าหายก็ดี หรือผู้ใดสงสัยคนใดคนหนึ่งก็ดี ขอให้ผู้นั้นจงได้บริโภคกามทั้งหลาย จงเข้าถึงความตายอยู่ในท่ามกลางเรือนเถิด.

ยเทสมานา วิจรนฺติ โลเก

อิฏฺฐญฺจ กนฺตญฺจ พหูนเมตํ

ปิยํ มนุญฺญํ อิธ ๒ ชีวโลเก

กสฺมา อิสโย นปฺปสํสนฺติ กาเม ฯ

สัตว์ทั้งหลายในโลก ย่อมพากันเที่ยวแสวงหากามใด เป็นสิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่ารัก น่าฟูใจของสัตว์เป็นอันมาก ในชีวโลกนี้เพราะเหตุไร ฤาษีทั้งหลายจึงไม่สรรเสริญกามเลย.

กาเมสุ เว หญฺญเร พชฺฌเร จ

กาเมสุ ทุกฺขญฺจ ภยญฺจ ชาตํ

กาเมสุ ภูตาธิปตี ปมตฺตา

ปาปานิ กมฺมานิ กโรนฺติ โมหา ฯ

เต ปาปธมฺมา ปสเวตฺว ปาปํ

กายสฺส เภทา นิรยํ วชนฺติ

อาทีนวํ กามคุเณสุ ทิสฺวา

ตสฺมา อิสโย นปฺปสํสนฺติ กาเม ฯ

ดูกรท่านผู้เป็นจอมภูต เพราะกามนั่นแล สัตว์ทั้งหลายจึงถูกประหารถูกจองจำ เพราะกามทั้งหลาย ทุกข์และภัยจึงเกิดเพราะกามทั้งหลายสัตว์ทั้งหลายจึงประมาทลุ่มหลงกระทำกรรมอันเป็นบาป สัตว์เหล่านั้นมีบาป จึงประสบบาปกรรม เมื่อตายไปแล้วย่อมไปสู่นรก เพราะเห็นโทษในกามคุณดังนี้ ฤาษีทั้งหลายจึงไม่สรรเสริญกาม.

วีมํสมาโน อิสิโน ภิสานิ

ตีเร คเหตฺวาน ถเล นิเธสึ

สุทฺธา อปาปา อิสโย วสนฺติ

เอตานิ เต พฺรหฺมจารี ภิสานิ ฯ

ข้าแต่ท่านผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ข้าพเจ้าจะทดลองดูว่า ฤาษีเหล่านี้ยังน้อมไปในกามหรือไม่ จึงถือเอาเหง้ามันที่ฝั่งน้ำไปฝังไว้บนบก ฤาษีทั้งหลายเป็นผู้บริสุทธิ์ ไม่มีบาป นี้เหง้ามันของท่าน.

น เต นฏา โน ปน กีฬเนยฺยา

น พนฺธวา โน ปน เต สหายา

กิสฺมึ ปรวมฺภํ ๑ สหสฺสเนตฺต

อิสีหิ ตุวํ กีฬสิ เทวราช ฯ

๑ ม. ลภตํ ภุญฺชตํ จ ฯ ๒ ม. จิธ ฯ

ดูกรท้าวสหัสนัยน์เทวราช ฤาษีเหล่านั้นมิใช่นักฟ้อนของท่าน และมิใช่ผู้ที่ท่านจะพึงล้อเล่น ไม่ใช่พวกพ้องและสหายของท่าน เพราะเหตุไรท่านจึงมาดูหมิ่นล้อเล่นกับฤาษีทั้งหลาย?

อาจริโย เมสิ ปิตา จ มยฺหํ

เอสา ปติฏฺฐา ขลิตสฺส พฺรหฺเม

เอกาปราธํ ขม ภูริปญฺญ

น ปณฺฑิตา โกธพลา ภวนฺติ ฯ

ข้าแต่ท่านผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ผู้มีปัญญากว้าง ท่านเป็นอาจารย์และเป็นบิดาของข้าพเจ้า ขอเงาเท้าของท่านจงเป็นที่พึ่งของข้าพเจ้าผู้พลั้งพลาด ขอได้โปรดอดโทษครั้งหนึ่งเถิด บัณฑิตทั้งหลายย่อมไม่มีความโกรธเป็นกำลัง.

สุวาสิตํ อิสินํ เอกรตฺตํ

ยํ วาสวํ ภูตปติทฺทสาม

สพฺเพว โภนฺโต สุมนา ภวนฺตุ

ยํ พฺราหฺมโณ ปจฺจุปาทิ ภิสานิ ฯ

การที่พวกเราได้เห็นท้าววาสวะผู้เป็นจอมภูต นับเป็นราตรีเอกของพวกเราเหล่าฤาษีซึ่งอยู่กันด้วยดี ท่านผู้เจริญ ทุกคนจงพากันดีใจเถิด เพราะท่านพราหมณ์ได้เหง้ามันคืนแล้ว.

อหญฺจ สารีปุตฺโต จ โมคฺคลฺลาโน จ กสฺสโป

อนุรุทฺโธ ปุณฺณานนฺโท ตทาสุํ สตฺต ภาตโร ฯ

ภคินี อุปฺปลวณฺณา [๒] ทาสี ขุชฺชุตฺตรา ตทา

จิตฺโต คหปติ ทาโส ยกฺโข สาตาคิโร ตทา ฯ

ปาลิเลยฺโย ๓ ตทา นาโค มธุโท ๔ เสฏฺฐวานโร

กาฬุทายี ตทา สกฺโก เอวํ ธาเรถ ชาตกนฺติ ฯ

ภิสชาตกํ ปญฺจมํ ฯ

____________

๑ สี. ปรตฺถมฺภ ฯ ม. วุปตฺถมฺภ ฯ ๒ ม. จ ฯ ๓ สี. ยุ. ปาริเลยฺโย ฯ

๔ สี. ยุ. มธุโว ฯ

เราตถาคต สารีบุตร โมคคัลลานะ กัสสปะ อนุรุทธะ ปุณณะและอานนท์ เป็น ๗ พี่น้อง ในครั้งนั้น อุบลวรรณาเป็นน้องสาว ขุชชุตตราเป็นทาสี จิตตคฤหบดีเป็นทาส สาตาคีระเป็นเทวดา ปาลิเลยยกะเป็นช้าง มธุทะผู้ประเสริฐเป็นวานร กาฬุทายีเป็นท้าวสักกะ ท่านทั้งหลาย

จงทรงชาดกไว้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ภิสชาดกที่ ๕.

มเหสี รุจิโน ๑ ภริยา อานีตา ปฐมํ อหํ

ทส วสฺสสหสฺสานิ ยํ มํ สุรุจิ อานยิ ๒ ฯ

สาหํ พฺราหฺมณ ราชานํ เวเทหํ มิถิลคฺคหํ

นาภิชานามิ กาเยน วาจาย อุท เจตสา

สุรุจึ อติมญฺญิตฺถ ๓ อาวิ วา ยทิวา รโห ฯ

เอเตน สจฺจวชฺเชน ปุตฺโต อุปฺปชฺชตํ อิเส

มุสา เม ภณมานาย มุทฺธา ผลตุ สตฺตธา ฯ

ดิฉันถูกเชิญมาเป็นพระอัครมเหสีคนแรกของพระเจ้าสุรุจิตลอดเวลาหมื่นปี พระเจ้าสุรุจินำดิฉันมาผู้เดียว ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ดิฉันนั้นมิได้รู้สึกเลยว่า ได้ล่วงเกินพระเจ้าสุรุจิผู้เป็นจอมประชาชนชาววิเทหรัฐครองพระนครมิถิลา ด้วยกาย วาจา หรือใจ ทั้งในที่แจ้งหรือในที่ลับเลย ข้าแต่พระฤาษี ด้วยการกล่าวคำสัตย์จริงนี้ ขอบุตรจงเกิดเถิดเมื่อดิฉัน กล่าวคำเท็จ ขอศีรษะของดิฉันจงแตก ๗ เสี่ยง.

ภตฺตุ มนาปา สสฺสุ ปิยา มาตา ปิตา จ สสฺสุโร ๔

เต มํ พฺรหฺเม วิเนตาโร ยาว อฏฺฐํสุ ชีวิตํ ฯ

สาหํ อหึสารตินี กามสา ธมฺมจารินี

สกฺกจฺจํ เต อุปฏฺฐาสึ รตฺตินฺทิวมตนฺทิตา ฯ

เอเตน สจฺจวชฺเชน ปุตฺโต อุปฺปชฺชตํ อิเส

มุสา เม ภณมานาย มุทฺธา ผลตุ สตฺตธา ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ดิฉันเป็นที่พอใจของพระภัสดา พระชนนี และพระชนกของพระภัสดาก็เป็นที่รักของดิฉัน พระองค์ท่านเหล่านั้นทรงแนะนำดิฉัน ตลอดเวลาที่พระองค์ท่านยังทรงพระชนม์ชีพอยู่ ดิฉันนั้นยินดีในความไม่เบียดเบียน มีปกติประพฤติธรรมโดยส่วนเดียว มุ่งบำเรอพระองค์ท่านเหล่านั้นโดยเคารพ ไม่เกียจคร้านทั้งกลางคืนกลางวันข้าแต่พระฤาษี ด้วยการกล่าวคำสัตย์จริงนี้ ขอบุตรจงเกิดเถิด เมื่อดิฉันกล่าวคำเท็จ ขอศีรษะของดิฉันจงแตก ๗ เสี่ยง.

โสฬสิตฺถีสหสฺสานิ สหภริยานิ พฺราหฺมณ

ตาสุ อิสฺสา วา โกโธ วา นาหุ มยฺหํ กุทาจนํ ฯ

หิเตน ตาสํ นนฺทามิ น จ เม กาจิ อปฺปิยา

อตฺตานํวานุกมฺปามิ สทา สพฺพา สปตฺติโย ฯ

เอเตน สจฺจวชฺเชน ปุตฺโต อุปชฺชตํ อิเส

มุสา เม ภณมานาย มุทฺธา ผลตุ สตฺตธา ฯ

๑ ม. สุรุจิโน ฯ ๒ ม. สุรุจิมานยิ ฯ ๓ สี. ยุ. อติมญฺญิตฺโถ ฯ

๔ ม. ภตฺตุ มม สสฺสุ มาตา ปิตา จาปิ จ สสฺสุโร ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ความริษยาหรือความโกรธ ในสตรีผู้เป็นพระราชเทวีร่วมกัน ๑๖,๐๐๐ คน มิได้มีแก่ดิฉันในกาลไหนๆ เลย ดิฉันชื่นชมด้วยความเกื้อกูลแก่พระราชเทวีเหล่านั้น และคนไหนที่จะไม่เป็นที่รักของดิฉันไม่มีเลย ดิฉันอนุเคราะห์หญิงผู้ร่วมพระสามีทั่วกันทุกคน ในกาลทุกเมื่อ เหมือนอนุเคราะห์ตน ฉะนั้น ข้าแต่พระฤาษี ด้วยการกล่าวคำสัตย์จริงนี้ ขอบุตรจงเกิดเถิด เมื่อดิฉันกล่าวคำเท็จ ขอศีรษะของดิฉันจงแตก ๗ เสี่ยง.

ทาเส กมฺมกเร โปเส ๑ เยจญฺเญ อนุชีวิโน

โปเสมิ ๒ สหธมฺเมน สทา ปมุทิตินฺทฺริยา ฯ

เอเตน สจฺจวชฺเชน ปุตฺโต อุปฺปชฺชตํ อิเส

มุสา เม ภณมานาย มุทฺธา ผลตุ สตฺตธา ฯ

ดิฉันเลี้ยงดูทาสกรรมกร ซึ่งจะต้องเลี้ยงดูและชนเหล่าอื่นผู้อาศัยเลี้ยงชีวิต โดยเหมาะสมกับหน้าที่ ดิฉันมีอินทรีย์อันเบิกบานในกาลทุกเมื่อข้าแต่พระฤาษี ด้วยการกล่าวคำสัตย์จริงนี้ ขอบุตรจงเกิดเถิด เมื่อดิฉันกล่าวคำเท็จ ขอศีรษะของดิฉันจงแตก ๗ เสี่ยง.

สมเณ พฺราหฺมเณ จาปิ อญฺเญ จาปิ วณิพฺพเก

ตปฺเปมิ อนฺนปาเนน สทา ปยตปาณินี ฯ

เอเตน สจฺจวชฺเชน ปุตฺโต อุปฺปชฺชตํ อิเส

มุสา เม ภณมานาย มุทฺธา ผลตุ สตฺตธา ฯ

ดิฉันมีฝ่ามืออันชุ่ม เลี้ยงดูสมณพราหมณ์ และแม้วณิพกเหล่าอื่น ให้อิ่มหนำสำราญด้วยข้าวและน้ำทุกเมื่อ ข้าแต่พระฤาษี ด้วยการกล่าวคำสัตย์จริงนี้ ขอบุตรจงเกิดเถิด เมื่อดิฉันกล่าวคำเท็จ ขอศีรษะของดิฉันจงแตก ๗ เสี่ยง.

จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ ยา จ ปกฺขสฺส อฏฺฐมี ๓

ปาฏิหาริยปกฺขญฺจ อฏฺฐงฺคสุสมาหิตํ ๔

อุโปสถํ อุปวสามิ สทา สีเลสุ สํวุตา ฯ

เอเตน สจฺจวชฺเชน ปุตฺโต อุปฺปชฺชตํ อิเส

มุสา เม ภณมานาย มุทฺธา ผลตุ สตฺตธา ฯ

ดิฉันเข้าอยู่ประจำอุโบสถ อันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ ตลอดดิถีที่ ๑๔,๑๕ และดิถีที่ ๘ แห่งปักษ์ และตลอดปาฏิหาริยปักษ์ ดิฉันสำรวมแล้วในศีลทุกเมื่อ ข้าแต่พระฤาษี ด้วยการกล่าวคำสัตย์จริงนี้ขอบุตรจงเกิดเถิด เมื่อดิฉันกล่าวคำเท็จ ขอศีรษะของดิฉันจงแตก ๗เสี่ยง.

สพฺเพว เต ธมฺมคุณา ราชปุตฺติ ยสสฺสินิ

สํวิชฺชนฺติ ตยิ ภทฺเท เย ตฺวํ กิตฺเตสิ อตฺตนิ ฯ

ขตฺติโย ชาติสมฺปนฺโน อภิชาโต ยสสฺสิมา

ธมฺมราชา เวเทหานํ ๕ ปุตฺโต อุปชฺชเต ตว ฯ

ดูกรพระราชบุตรีผู้เรืองยศงดงาม คุณอันเป็นธรรมเหล่าใด ในพระองค์ที่พระองค์แสดงแล้ว คุณอันเป็นธรรมเหล่านั้นมีทุกอย่าง พระราชโอรสผู้เป็นกษัตริย์ สมบูรณ์ด้วยพระชาติ เป็นอภิชาตบุตร เรืองพระยศ เป็นพระธรรมราชาแห่งชนชาววิเทหะ จงอุบัติแก่พระนาง.

ทุมฺมิ ๖ รโชชลฺลธโร อเฆ เวหายสณฺฐิโต

มนุญฺญํ ภาสเส วาจํ ยํ มยฺหํ หทยงฺคมํ ฯ

เทวตา นุสิ สคฺคมฺหา อิสิ วาปิ ๑ มหิทฺธิโก

โก วาสิ ตฺวํ อนุปฺปตฺโต อตฺตานํ เม ปเวทย ฯ

๑ ม. เปสฺเส ฯ ๒ ม. เปเสมิ ฯ ๓ สี. ยุ. อฏฺฐมึ ฯ ๔ ม. อฏฺฐงฺคสุสมาคตํ ฯ

๕ ม. วิเทหานํ ฯ ๖ รุมฺหีติปิ ฯ สี. ยุ. รุมฺมี ฯ ม. ทุมฺมี ฯ

ท่านผู้มีดวงตาน่ายินดี ทรงผ้าคลุกธุลี สถิตอยู่บนเวหาอันไม่มีสิ่งใดกั้นได้กล่าววาจาเป็นที่พอใจจับใจของดิฉัน ท่านเป็นเทวดามาจากสวรรค์เป็นฤาษีผู้มีฤทธิ์มาก หรือว่าเป็นใครมาถึงที่นี้ ขอท่านจงกล่าวความจริงให้ดิฉันทราบด้วย.

ยํ เทวสงฺฆา วนฺทนฺติ สุธมฺมาย สมาคตา

โสหํ สกฺโก สหสฺสกฺโข อาคโตสฺมิ ตวนฺติเก ฯ

อิตฺถิโย ชีวโลกสฺมึ ยา โหนฺติ ๒ สมจารินี

เมธาวินี สีลวตี สสฺสุเทวา ปติพฺพตา ฯ

ตาทิสาย สุเมธาย สุจิกมฺมาย นาริยา

เทวา ทสฺสนมายนฺติ มานุสิยา อมานุสา ฯ

ตฺวญฺจ ภทฺเท สุจิณฺเณน ปุพฺเพ สุจริเตน จ

อิธ ราชกุเล ชาตา สพฺพกามสมิทฺธินี ฯ

อยญฺจ เต ราชปุตฺติ อุภยตฺถ กฏคฺคโห

เทวโลกูปปตฺติ จ กิตฺติ จ อิธ ชีวิเต ฯ

จิรํ สุเมเธ สุขินี ธมฺมมตฺตนิ ปาลย

เอสาหํ ติทิวํ ยามิ ปิยํ เม ตว ทสฺสนนฺติ ฯ

สุรุจิชาตกํ ฉฏฺฐํ ฯ

หมู่เทวดามาประชุมกันที่สุธรรมาสภา ย่อมกราบไหว้ท้าวสักกะองค์ใดข้าพเจ้าเป็นท้าวสักกะองค์นั้น มีดวงตาพันหนึ่ง มายังสำนักของท่านหญิงเหล่าใดในเทวโลก เป็นผู้มีปกติประพฤติสม่ำเสมอ มีปัญญา มีศีล มีพ่อผัวแม่ผัวเป็นเทวดา ยำเกรงสามี เทวดาทั้งหลายผู้มิใช่มนุษย์ มาเยี่ยมหญิงเช่นนั้น ผู้มีปัญญา มีกรรมอันสะอาด เป็นหญิงมนุษย์ ดูกรนางผู้เจริญ ท่านเกิดในราชสกุลนี้ พรั่งพร้อมไปด้วยสิ่งที่น่าปรารถนาทุกอย่างด้วยสุจริตธรรมที่ท่านประพฤติดีแล้วในปางก่อน ดูกรพระราชบุตรี ก็แหละ ข้อนี้เป็นชัยชนะในโลกทั้งสองของท่าน คือ การอุบัติในเทวโลกและเกียรติในชีวิตนี้ ดูกรพระนางสุเมธา ขอให้พระนางจงมีสุข ยั่งยืนนาน จงรักษาธรรมไว้ในตนให้ยั่งยืนเถิด ข้าพเจ้านี้ ขอลาไปสู่ไตรทิพย์การพบเห็นท่าน เป็นการพบเห็นที่ดูดดื่มใจของข้าพเจ้ายิ่งนัก.

จบ สุรุจิชาดกที่ ๖.

อปฺโปสฺสุกฺโกทานิ ตุวํ กโปต

วิหงฺคม น ตว โภชนตฺโถ

ขุทฺทํ ปิปาสํ อธิวาสยนฺโต

กสฺมา ภวํโปสถิโก กโปต ๑ ฯ

๑ ม. วาสิ ฯ ๒ ม. โหติ ฯ

ดูกรนกพิราบ เพราะเหตุไร บัดนี้ เจ้าจึงมีความขวนขวายน้อย ไม่ต้องการอาหาร อดกลั้นความหิวกระหายมารักษาอุโบสถ.

อหํ ปุเร คิทฺธิคโต กโปติยา

ตสฺมึ ปเทสมฺหิ อุโภ ๒ รมาม

อถคฺคหี สากุณิโก กโปตึ

อกามโก ตาย วินา อโหสึ ฯ

นานาภาวา ๓ วิปฺปโยเคน ตสฺสา

มโนมยํ เวทน เวทยามิ ๔

ตสฺมา อหํโปสถ ๕ ปาลยามิ

ราโค มมํ มา ปุนราคมาสิ ฯ

แต่ก่อนนี้ข้าพเจ้าบินไปกับนางนกพิราบ เราทั้ง ๒ ชื่นชมยินดีกันอยู่ในป่าประเทศนั้น ทันใดนั้น เหยี่ยวได้โฉบเอานางนกพิราบไปเสียข้าพเจ้าไม่ปรารถนาจะพลัดพรากจากนางไป แต่จำต้องพลัดพรากจากนางเพราะพลัดพลากจากนาง ข้าพเจ้าได้เสวยเวทนาทางใจ เพราะเหตุนั้นข้าพเจ้าจึงรักษาอุโบสถ ด้วยคิดว่า ความรักอย่าได้กลับมาหาเราอีกเลย.

อนุชฺชุคามิ อุรค ทุชิวฺห

ทาฐาวุโธ โฆรวิโสสิ สปฺป

ขุทฺทํ ปิปาสํ อธิวาสยนฺโต

กสฺมา ภวํโปสถิโก นุ ทีฆ ๖ ฯ

ดูกรงูผู้ไปไม่ตรง เลื้อยไปด้วยอก มีลิ้น ๒ ลิ้น เจ้ามีเขี้ยวเป็นอาวุธมีพิษร้ายแรง เพราะเหตุไร เจ้าจึงอดกลั้นความหิวกระหายมารักษาอุโบสถ.

อุสโภ อหุ พลวา คามิกสฺส

จลกฺกกู วณฺณพลูปปนฺโน

โส มํ อกฺกมิ ตํ กุปิโต อฑํสึ

ทุกฺขาภิตุนฺโน มรณํ อุปาคา ๗ ฯ

ตโต ชนา นิกฺขมิตฺวาน คามา

กนฺทิตฺวา โรทิตฺวา อปกฺกมึสุ

ตสฺมา อหํโปสถ ปาลยามิ

โกโธ มมํ มา ปุนราคมาสิ ฯ

๑ สี. ยุ. กโปโต ฯ ๒ ม. อสฺมึ ปเทสสฺมิมุโภ ฯ ๓ ม. นานาภวา ฯ

๔ สี. ยุ. เวทนํ เวทิยามิ ฯ ๕ ม. อหํ โปสถํ ฯ เอวมุปริปิ ฯ ๖ สี. ยุ. ทีโฆ ฯ

๗ สี. ยุ. อุปาคมิ ฯ

โคของนายอำเภอ กำลังเปลี่ยว มีหนอกกระเพื่อม มีลักษณะงาม มีกำลังมันได้เหยียบข้าพเจ้า ข้าพเจ้าโกรธจึงได้กัดมัน มันก็ถูกทุกขเวทนาครอบงำ ถึงความตาย ณ ที่นั้นเอง ลำดับนั้น ชนทั้งหลายก็พากันออกมาจากบ้าน ร้องไห้คร่ำครวญ หาได้พากันหลบหลีกไปไม่ เพราะเหตุนั้นข้าพเจ้าจึงรักษาอุโบสถ ด้วยคิดว่า ความโกรธอย่าได้มาถึงเราอีกเลย.

มตาน มํสานิ พหู สุสาเน

มนุญฺญรูปํ ตว โภชเนตํ

ขุทฺทํ ปิปาสํ อธิวาสยนฺโต

กสฺมา ภวํโปสถิโก สิคาล ๑ ฯ

ดูกรสุนัขจิ้งจอก เนื้อของคนที่ตายแล้ว มีอยู่ในป่าช้าเป็นอันมากอาหารชนิดนี้เป็นที่พอใจของเจ้า เพราะเหตุไร เจ้าจึงอดกลั้นความหิวกระหายมารักษาอุโบสถ.

ปวิสฺส ๒ กุจฺฉึ มหโต คชสฺส

กุณเป รโต หตฺถิมํเสสุ คิทฺโธ ๓

อุโณฺห จ วาโต ติขิณา จ รสฺมิโย

เต โสสยุํ ตสฺส กรีสมคฺคํ ฯ

กีโส จ ปณฺฑู จ อหํ ภทนฺเต

น เม อหุ นิกฺขมนาย มคฺโค

มหา จ เมโฆ สหสา ปวสฺสิ

โส เตมยิ ตสฺส กรีสมคฺคํ ฯ

ตโต อหํ นิกฺขมิสํ ภทนฺเต

จนฺโท ยถา ราหุมุขา ปมุตฺโต

ตสฺมา อหํโปสถ ปาลยามิ

โลโภ มมํ มา ปุนราคมาสิ ฯ

ข้าพเจ้าได้เข้าไปสู่ท้องช้างตัวใหญ่ ยินดีในซากศพ ติดใจในเนื้อช้างลมร้อนและแสงแดดอันกล้า ได้แผดเผาทวารหนักของช้างนั้นให้แห้งข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าทั้งผอม ทั้งเหลือง ไม่มีทางจะออกได้ ต่อมามีฝนห่าใหญ่ตกลงมาโดยพลัน ชะทวารหนักของช้างตัวนั้นให้เปียกชุ่มดูกรท่านผู้เจริญ ทีนั้น ข้าพเจ้าจึงออกมาได้ ดังดวงจันทร์ พ้นจากปากแห่งราหูฉะนั้น เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงรักษาอุโบสถ ด้วยคิดว่าความโลภอย่ามาถึงเราอีกเลย.

วมฺมิกถูปสฺมึ กิปิลฺลิกานิ

นิปฺโปถยนฺโต ตุวํ ปุเร จราสิ

ขุทฺทํ ปิปาสํ อธิวาสยนฺโต

กสฺมา ภวํโปสถิโก นุ อจฺฉ ๑ ฯ

๑ สี. ยุ. สิคาโล ฯ ๒ ม. ปวิสิ ฯ ๓ สี. ยุ. หตฺถิมํเส ปคิทฺโธ ฯ

ดูกรหมี แต่ก่อนนี้ เจ้าขย้ำกินตัวปลวกในจอมปลวก เพราะเหตุไรเจ้าจึงอดกลั้นความหิวกระหายมารักษาอุโบสถเล่า.

สกํ นิเกตํ อติเหฬยาโน ๒

อตฺริจฺฉตาย มลตํ ๓ อคจฺฉึ

ตโต ชนา นิกฺขมิตฺวาน คามา

โกทณฺฑเกน ปริโปถยึสุ มํ ฯ

โส ภินฺนสีโส รุหิรมกฺขิตงฺโค

ปจฺจาคมาสึ สสกํ ๔ นิเกตํ

ตสฺมา อหํโปสถ ปาลยามิ

อตฺริจฺฉตา มา ปุนราคมาสิ ฯ

ข้าพเจ้าดูหมิ่นถิ่นที่เคยอยู่ของตน ได้ไปยังปัจจันตคามแคว้นมลรัฐเพราะความเป็นผู้อยากมากเกินไป ครั้งนั้น ชนทั้งหลายก็พากันออกจากบ้าน รุมตีข้าพเจ้าด้วยคันธนู ข้าพเจ้าศีรษะแตกเลือดอาบ ได้กลับมาสู่ถิ่นที่เคยอยู่อาศัยของตน เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงรักษาอุโบสถด้วยคิดว่า ความอยากมากเกินไปอย่าได้มาถึงเราอีกเลย.

ยํ โน อปุจฺฉิตฺถ ตุวํ ภทนฺเต

สพฺเพว พฺยากริมฺหา ยถาปชานํ

มยมฺปิ ปุจฺฉาม ตุวํ ภทนฺเต

กสฺมา ภวํโปสถิโก นุ พฺรเหฺม ฯ

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้อความอันใด ท่านก็ได้ถามพวกข้าพเจ้าแล้ว ข้าพเจ้าทั้งหมดก็ได้พยากรณ์ข้อความอันนั้นตามที่ได้รู้เห็นมา ข้าแต่ท่านผู้เป็นวงศ์พรหมผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าจะขอถามท่านบ้างละ เพราะเหตุไร ท่านจึงรักษาอุโบสถเล่า.

อนูปลิตฺโต มม อสฺสมมฺหิ

ปจฺเจกพุทฺโธ มุหุตฺตํ นิสีทิ

โส มํ อเวที คติมาคติญฺจ

นามญฺจ โคตฺตํ จรณญฺจ สพฺพํ ฯ

เอวมฺปิหํ ๕ วนฺทิ น ตสฺส ปาเท

น จาปิหํ ๖ มานคเตน ปุจฺฉึ

ตสฺมา อหํโปสถ ปาลยามิ

มาโน มมํ มา ปุนราคมาสีติ ฯ

ปญฺจุโปสถิกชาตกํ สตฺตมํ ฯ

๑ สี. ยุ. อจฺโฉ ฯ ๒ ม. อติหีฬยาโน ฯ ๓ ม. อตฺริจฺฉตา มลฺลคามํ ฯ

๔ ม. สกํ ฯ ๕ ม. เอวมฺปหํ ฯ สี. ยุ. เอวมฺปหํ นคฺคเห ฯ ๖ ม. น จาปิ นํ ฯ

พระปัจเจกพุทธะรูปหนึ่ง ผู้ไม่แปดเปื้อนด้วยกิเลส นั่งอยู่ในอาศรมของฉันครู่หนึ่ง ท่านได้บอกให้ฉันทราบถึงที่ไปที่มา นามโคตรและจรณะทุกอย่าง ถึงอย่างนั้น ฉันก็มิได้กราบไหว้เท้าทั้ง ๒ ของท่าน อนึ่ง ฉันก็มิได้ถามถึงนามและโคตรของท่านเลย เพราะเหตุนั้น ฉันจึงรักษาอุโบสถด้วยคิดว่า มานะอย่าได้มาถึงฉันอีกเลย.

จบ ปัญจุโปสถิกชาดกที่ ๗.

สเจ หิ ตฺยาหํ ธนเหตุ คหิโต ๑

มา มํ อวธิ ชีวคาหํ คเหตฺวา

รญฺโญ จ ๒ มํ สมฺม อุปนฺติ ๓ เนหิ

มญฺเญ ธนํ ลจฺฉสินปฺปรูปํ ฯถ

ดูกรสหาย ก็ถ้าแหละท่านจับข้าพเจ้าเพราะเหตุแห่งทรัพย์แล้ว ท่านอย่าฆ่าข้าพเจ้าเลย จงจับเป็นนำข้าพเจ้าไปถวายพระราชาเถิด เข้าใจว่าท่านจะได้ทรัพย์ไม่ใช่น้อยเลย.

น เม อยํ ตุยฺห วธาย อชฺช

สมาหิโต จาปวโร ๔ ขุรปฺโป

ปาสญฺจ ตฺยาหํ อธิปาตยิสฺสํ

ยถาสุขํ คจฺฉตุ โมรราชา ฯ

เราผูกสอดลูกธนูใส่เข้าในแล่ง มิได้หมายมั่นว่าจะฆ่าท่านในวันนี้เลยแต่เราจักตัดบ่วงที่ผูกรัดเท้าท่าน พญานกยูงจงไปตามสบายเถิด.

ยํ สตฺต วสฺสานิ มมานุพนฺธิ

รตฺตินฺทิวํ ขุปฺปิปาสํ สหนฺโต

อถ กิสฺส มํ ปาสวสูปนีตํ

ปมุตฺตเว อิจฺฉสิ พนฺธนสฺมา ฯ

ปาณาติปาตา วิรโต นุสชฺช

อภยนฺนุ เต สพฺพภูเตสุ ทินฺนํ

ยํ มํ ตุวํ ปาสวสูปนีตํ

ปมุตฺตเว อิจฺฉสิ พนฺธนสฺมา ฯ

๑ ม. คาหิโต ฯ ๒ สี. ยุ. ว ฯ ๓ ม. อุปนฺติกํ ฯ ๔ ถามธนูติปิ ปาโฐ ฯ สี.

จาปวเร ฯ ม. จาปธุเร ฯ

เหตุไร ท่านจึงเพียรดักข้าพเจ้ามาถึง ๗ ปี สู้อดกลั้นความหิวกระหายทั้งกลางคืนและกลางวัน เมื่อเป็นเช่นนั้น ท่านปรารถนาจะปลดปล่อยข้าพเจ้า ผู้ติดบ่วงเสียจากบ่วงเพื่ออะไร วันนี้ ท่านงดเว้นจากปาณาติบาตหรือ หรือว่าท่านให้อภัยในสัตว์ทั้งปวง เหตุไรท่านจึงปรารถนาจะปลดปล่อยข้าพเจ้าผู้ติดบ่วง ออกจากบ่วงเสียเล่า.

ปาณาติปาตา วิรตสฺส พฺรูหิ๛

อภยญฺจ โย สพฺพภูเตสุ เทติ

ปุจฺฉามิ ตํ โมรราเชตมตฺถํ

อิติ ๑ จุโต กึ ลภเต สุขํ โส ฯ

ดูกรพญานกยูง ขอท่านจงบอกว่า ผู้ใดเป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต และให้อภัยในสัตว์ทั้งปวง ข้าพเจ้าขอถามความข้อนั้นกะท่าน ผู้นั้นจุติจากโลกนี้แล้วจะได้ความสุขอะไร?

ปาณาติปาตา วิรตสฺส พฺรูมิ

อภยญฺจ โย สพฺพภูเตสุ เทติ

ทิฏฺเฐว ธมฺเม ลภเต ปสํสํ

สคฺคญฺจ โส ยาติ สรีรเภทา ฯ

ข้าพเจ้าขอบอกว่า ผู้ใดเป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต และให้อภัยในสัตว์ทั้งปวง ผู้นั้นย่อมได้รับความสรรเสริญในปัจจุบัน และเมื่อตายไปย่อม

ไปสู่สวรรค์.

น สนฺติ เทวา อิติ อาหุ ๒ เอเก

อิเธว ชีโว วิภวํ อุเปติ

ตถา ผลํ สุกตทุกฺกฏานํ

ทตฺตุปญฺญตฺตญฺจ วทนฺติ ทานํ

เตสํ วโจ อรหตํ สทฺทหาโน

ตสฺมา อหํ สกุเณ พาธยามิ ฯ

สมณพราหมณ์พวกหนึ่งกล่าวว่า เทวดาทั้งหลายไม่มี ชีพย่อมเข้าถึงความเป็นต่างๆ กันในโลกนี้ ผลของกรรมดีและกรรมชั่วก็เหมือนกัน และกล่าวว่า ทานอันคนโง่บัญญัติไว้ ข้าพเจ้าเชื่อถ้อยคำของพระอรหันต์เหล่านั้น ฉะนั้น จึงเบียดเบียนนกทั้งหลาย.

จนฺโท จ สุริโย จ อุโภ สุทสฺสนา

คจฺฉนฺติ โอภาสยมนฺตลิกฺเข

อิมสฺส โลกสฺส ปรสฺส วา เต

กถนฺนุ เต อาหุ มนุสฺสโลเก ฯ

ดวงจันทร์ดวงอาทิตย์ทั้ง ๒ เห็นกันได้ง่ายๆ ส่องสว่างไปในอากาศดวงจันทร์ดวงอาทิตย์ทั้ง ๒ นั้น อยู่ในโลกนี้หรือในโลกอื่น สมณพราหมณ์เหล่านั้น กล่าวถึงดวงจันทร์ดวงอาทิตย์ในมนุษยโลกอย่างไรหรือ?

จนฺโท จ สุริโย จ อุโภ สุทสฺสนา

คจฺฉนฺติ โอภาสยมนฺตลิกฺเข

ปรสฺส โลกสฺส น เต อิมสฺส

เทวาติ เต อาหุ มนุสฺสโลเก ฯ

๑ ม. อิโต ฯ ๒ สี. ยุ. อิจฺจาหุ ฯ

ดวงจันทร์ดวงอาทิตย์ทั้ง ๒ เห็นกันได้ง่ายๆ ส่องสว่างไปในอากาศดวงจันทร์ดวงอาทิตย์ทั้ง ๒ นั้น มีอยู่ในโลกอื่น ไม่มีในโลกนี้ สมณพราหมณ์เหล่านั้น กล่าวถึงดวงจันทร์ดวงอาทิตย์ว่า เป็นเทวดาในมนุษยโลก.

เอตฺเถว เต นีหตา หีนวาทา

อเหตุกา เย น วทนฺติ กมฺมํ

ตถา ผลํ สุกตทุกฺกฏานํ

ทตฺตุปญฺญตฺตํ เย จ วทนฺติ ทานํ ฯ

สมณพราหมณ์เหล่าใด มีวาทะว่าหาเหตุมิได้ ไม่กล่าวถึงกรรม ไม่กล่าวถึงผลแห่งกรรมดี กรรมชั่ว และกล่าวถึงทานว่าคนโง่บัญญัติไว้ สมณพราหมณ์เหล่านั้น เป็นผู้มีวาทะเลวทราม ถูกท่านกำจัดเสียแล้ว เพราะการพยากรณ์นี้แหละ.

อทฺธา หิ สจฺจํ วจนํ ตเวตํ ๑

กถญฺหิ ทานํ อผลํ ภเวยฺย ๒

ตถา ผลํ สุกตทุกฺกฏานํ

ทตฺตุปญฺญตฺตญฺจ กถํ ภเวยฺย ฯ

กถงฺกโร กินฺติกโร กิมาจรํ

กึ เสวมาโน เกน ตโปคุเณน

อกฺขาหิ เม โมรราเชตมตฺถํ

ยถา อหํ โน นิรยํ ปเตยฺยํ ฯ

คำของท่านนี้เป็นคำจริงแท้ทีเดียว ไฉนทานจะไม่พึงมีผลเล่า ผลของกรรมดีกรรมชั่ว ก็เหมือนกัน ไฉนจะไม่มีผล อนึ่ง ทานนี้จะว่าคนโง่บัญญัติขึ้นอย่างไรได้ ดูกรพญานกยูง ข้าพเจ้าจะทำอย่างไร จะทำอะไรประพฤติอะไร เสพสมาคมอะไร ด้วยตบะคุณอะไร อย่างไรจึงจะไม่ต้องไปตกนรก ขอท่านจงบอกเนื้อความนี้แก่ข้าพเจ้าเถิด?

เยเกจิ อตฺถิ สมณา ปฐพฺยา

กาสายวตฺถา อนคาริยํ จรนฺติ ๓

ปาโตว ปิณฺฑาย จรนฺติ กาเล

วิกาลจริยา วิรตา หิ สนฺโต ฯ

เต ตตฺถ กาเลนุปสงฺกมิตฺวา

ปุจฺฉาหิ ยํ เต มนโส ปิยํ สิยา

เต ตํ ๑ ปวกฺขนฺติ ยถาปชานํ

อิมสฺส โลกสฺส ปรสฺส จตฺถํ ฯ

๑ ม. ตเวทํ ฯ ๒ สี. ยุ. วเทยฺย ฯ ๓ ม. อนคาริยา เต ฯ

มีสมณะเหล่าใดเหล่าหนึ่ง นุ่งห่มผ้าย้อมด้วยน้ำฝาด ประพฤติเป็นผู้ไม่มีเรือน เที่ยวไปบิณฑบาตในเวลาเช้าในกาล เว้นจากการเที่ยวไปในเวลาวิกาล ผู้สงบระงับ มีอยู่ในแผ่นดินนี้แน่. ท่านจงเข้าไปหาสมณะเหล่านั้นในเวลาอันควร ณ ที่นั้น แล้วจงถามข้อความตามความพอใจของท่าน สมณะเหล่านั้นก็จะชี้แจงประโยชน์โลกนี้และโลกหน้าให้แก่ท่านตามความรู้ความเห็น.

ตจํว ชิณฺณํ อุรโค ปุราณํ

ปณฺฑุปลาสํ หริโต ทุโมว

เอสปฺปหีโน มม ลุทฺทภาโว

ชหามหํ ลุทฺทกภาวมชฺช ฯ

ความเป็นพรานนี้ เราละได้แล้ว เหมือนงูลอกคราบเก่าของตน หรือเหมือนต้นไม้ อันเขียวชะอุ่ม ผลัดใบเหลืองทิ้งฉะนั้น วันนี้เราละความความเป็นพรานได้.

เย จาปิ เม สกุณา อตฺถิ พนฺธา

สตานิเนกานิ นิเวสนสฺมึ

เตสํ อหํ ๒ ชีวิตมชฺช ทมฺมิ

โมกฺขญฺจ เต อจฺฉ ๓ สกํ นิเกตํ ฯ

อนึ่ง มีนกเหล่าใดที่เราขังไว้ในนิเวศน์ประมาณหลายร้อย วันนี้เราให้ชีวิตแก่นกเหล่านั้น ขอนกเหล่านั้นจงพ้นจากการกักขัง ไปสู่สถานที่อยู่เดิมของตนเถิด.

ลุทฺโทจรี ปาสหตฺโถ อรญฺเญ

พาเธตุ โมราธิปตึ ยสสฺสึ

พนฺธิตฺวา โมราธิปตึ ยสสฺสึ

ทุกฺขา ปมุญฺจิ ๔ ยถาหํ ปมุตฺโตติ ฯ

มหาโมรชาตกํ อฏฺฐมํ ฯ

นายพรานถือบ่วงเที่ยวไปในราวป่า เพื่อดักพญานกยูงตัวเรืองยศ ครั้นดักพญานกยูงตัวเรืองยศได้แล้ว ก็ได้พ้นจากทุกข์เหมือนเราพ้นแล้วฉะนั้น.

จบ มหาโมรชาดกที่ ๘.

ยเทสมานา วิจริมฺหา ปพฺพตานิ วนานิ จ

อเนฺวสํ วิปุเล ๑ ญาตี เตเม อธิคตา มยา ฯ

พหุํ จิทํ มูลผลํ ภกฺโข จายํ อนปฺปโก

รมฺมา จิมา คิรินชฺโช ๒ ผาสุวาโส ภวิสฺสติ ฯ

อิเธวาหํ วสิสฺสามิ สห สพฺเพหิ ญาติภิ

อปฺโปสฺสุกฺโก นิราสงฺกี อโสโก อกุโตภโย ฯ

๑ ม. เต เต ฯ ๒ ม. เตสมฺปหํ ฯ ๓ สี. ปตฺโต ฯ ม. ปตฺตา ฯ ๔ ม.

ทุกฺขา ส ปมุจฺจิ ฯ

ข้าพเจ้าเที่ยวแสวงหาหมู่ญาติใด ตามภูเขา และราวป่าทั้งหลาย ค้นหาหมู่ญาติมากมาย หมู่ญาตินั้นเราพบแล้ว. รากไม้และผลไม้นี้ ก็มีมากมาย อนึ่ง ภักษาหารนี้ก็มิใช่น้อย ทั้งห้วยละหานนี้ก็น่ารื่นรมย์ คงเป็นที่อยู่สุขสบาย. ข้าพเจ้าจักขออยู่กับญาติทั้งมวล ในที่นี้แหละจักเป็นผู้ขวนขวายน้อย ไม่มีความระแวงภัย ไม่มีความเศร้าโศก ไม่มีภัยแต่ที่ไหนๆ.

อญฺญญฺหิ เลณํ ปริเยส สตฺตุ โน อิธ วิชฺชติ

โส ตจฺฉ สูกเร หนฺติ อิธาคนฺตฺวา วรํ วรํ ฯ

ดูกรตัจฉกะ เจ้าจงไปหาที่ซ่อนเร้นแห่งอื่นเถิด ในที่นี้ศัตรูของพวกเรามีอยู่ มันมาในที่นี้แล้ว ก็ฆ่าหมูแต่ล้วนตัวที่อ้วนพีเสีย.

โก นุมฺหากํ อิธ สตฺตุ โก ญาตี สุสมาคเต

ทุปฺปธํเส ๓ ปธํเสติ ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต ฯ

ใครหนอเป็นศัตรูของเราในที่นี้ ใครมากำจัดญาติทั้งหลายผู้พร้อมเพรียงกัน ซึ่งยากที่จะกำจัดได้ เราถามท่านแล้วขอจงบอกความข้อนั้นแก่เราเถิด

อุทฺธคฺคราชี มิคราชา พลี ทาฐาวุโธ มิโค

โส ตจฺฉ สูกเร หนฺติ อิธาคนฺตฺวา วรํ วรํ ฯ

ดูกรตัจฉกะ พญาเนื้อตัวหนึ่งลายพาดขึ้น เป็นเนื้อกำลังมีเขี้ยวเป็นอาวุธ มันมาในที่นี้แล้ว ก็ฆ่าหมูแต่ล้วนตัวที่อ้วนพีเสีย.

น โน ทาฐา น วิชฺชนฺติ พลํ กาเย สโมหิตํ

สพฺเพ สมคฺคา หุตฺวาน วสํ กาหาม เอกกํ ฯ

พวกเราไม่มีเขี้ยวหรือ กำลังกายไม่พรั่งพร้อมหรือ พวกเราทั้งหมดพร้อมใจกันแล้ว ก็จะจับมันตัวเดียวเท่านั้นให้อยู่ในอำนาจได้.

หทยงฺคมํ กณฺณสุขํ วาจํ ภาสสิ ตจฺฉก

โยปิ ยุทฺเธ ปาลเยถ ๔ ตํปิ ปจฺฉา หนามเส ฯ

ดูกรตัจฉกะ ท่านกล่าววาจาจับอกจับใจ เพราะหมู แม้ตัวใดหนีไปเวลารบ พวกเราจักฆ่ามันเสียในภายหลัง.

ปาณาติปาตา วิรโต นุสชฺช ๕

อภยํ นุ เต สพฺพภูเตสุ ทินฺนํ

ทาฐา นุ เต มิควิริย ๖ น สนฺติ

โย สงฺฆปตฺโต กปโณว ฌายสิ ฯ

๑ ม. วิจรึ ฯ ๒ สี. ยุ. คิรินทิโย ฯ ๓ สี. ยุ. อปฺปธํเส ฯ ๔ ม. ปลาเยยฺย ฯ

๕ ม. นุ อชฺช ฯ ๖ ม. มิควธาย ฯ

ดูกรพญาเนื้อผู้เก่งกล้า วันนี้เจ้าคงจะงดเว้นจากการฆ่าสัตว์ละซิหนอท่านให้อภัยในสัตว์ทั้งปวงเสียแล้วหรือ หรือเขี้ยวของเจ้าคงไม่มี เจ้ามาถึงกลางฝูงสุกรแล้ว จึงซบเซาอยู่ดังคนกำพร้า ฉะนั้น?

น เม ทาฐา น วิชฺชนฺติ พลํ กาเย สโมหิตํ

ญาตี จ ทิสฺวาน สมงฺคิ เอกโต

ตสฺมา จ ฌายามิ วนมฺหิ เอกโก ฯ

อิมสฺสุทํ ยนฺติ ทิสาทิสํ ๑ ปุเร

ภยฏฺฏิตา เลณคเวสิโน ปุถู

เตทานิ สงฺคมฺม วสนฺติ เอกโต

ยตฺถฏฺฐิตา ทุปฺปสหชฺช เต มยา

ปริณายกสมฺปนฺนา สหิตา เอกวาทิโน

เต มํ สมคฺคา หึเสยฺยุํ ตสฺมา เนสํ น ปตฺถเย ๒ ฯ

มิใช่ว่าเขี้ยวของข้าพเจ้าไม่มี กำลังกายของข้าพเจ้าก็มีอยู่พรั่งพร้อม แต่ข้าพเจ้าเห็นสุกรทั้งหลายผู้เป็นญาติกัน ร่วมใจเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันเหตุฉะนั้น ข้าพเจ้าจึงซบเซาอยู่แต่ผู้เดียวในป่า. เมื่อก่อนสุกรเหล่านี้พอข้าพเจ้าลืมตาแลดูเท่านั้น ต่างก็กลัวตายหาที่หลบซ่อนวิ่งกระเจิดกระเจิงไปตามทิศานุทิศ บัดนี้ พวกมันมาประชุมพร้อมเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน ในภูมิภาคที่พวกมันยืนอยู่นั้น ข้าพเจ้าข่มพวกมันได้ยากในวันนี้ พวกมันคงมีขุนพล จึงพรักพร้อมกัน คงเป็นเสียงเดียวกัน คงร่วมมือร่วมใจกันเบียดเบียนข้าพเจ้า เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงไม่ปรารถนาสุกรเหล่านั้น.

เอโกว อินฺโท อสุเร ชินาติ

เอโกว เสโน หนฺติ ทิเช ปสยฺห

เอโกว พฺยคฺโฆ มิคสงฺฆปตฺโต

วรํ วรํ หนฺติ พลญฺหิ ตาทิสํ ฯ

พระอินทร์องค์เดียวเท่านั้น ยังเอาชนะอสูรทั้งหลายได้ เหยี่ยวตัวเดียวเท่านั้น ย่อมข่มฆ่านกทั้งหลายได้ เสือโคร่งตัวเดียวเหมือนกัน ไปถึงท่ามกลางฝูงสุกรแล้ว ก็ย่อมฆ่าสุกรตัวพีๆ ได้ เพราะกำลังของมันเป็นเช่นนั้น.

นเหว อินฺโท น เสโน นปิ พฺยคฺโฆ มิคาธิโป

สมคฺเค สหิเต ญาตี พฺยคฺโฆ ๓ น กุรุเต วเส ฯ

จะเป็นพระอินทร์ จะเป็นเหยี่ยว แม้จะเป็นเสือโคร่งผู้เป็นใหญ่กว่าเนื้อ ก็ทำญาติผู้พร้อมเพรียงกันมั่นคง ซึ่งเป็นเช่นเดียวกับเสือโคร่งไว้ในอำนาจไม่ได้ทั้งนั้นแหละ.

กุมฺภิลกา สกุณิกา ๔ สงฺฆิโน คณจาริโน

สมฺโมทมานา เอกชฺฌํ อุปฺปตนฺติ อุยฺยนฺติ ๕ จ ฯ

เตสญฺจ ฑิยมานานํ ๖ เอเกตฺถ อปสกฺกติ ๗

ตญฺจ เสโน นิตาเลติ เวยฺยคฺฆิเยว สา คติ ฯ

๑ ม. ทิโสทิสํ ฯ ๒ ยุ. อปตฺถเว ฯ ๓ ม. น พฺยคฺเฆ ฯ สี. ยุ. พฺยคฺเฆ จ ฯ

๔ ม. สกุณกา ฯ ๕ ม. ฑยนฺติ จ ฯ ๖ พนฺธิยมานานนฺติปิ ปาโฐ ฯ สี. ฑยฺหมานานํ ฯ

ม. ฑยมานานํ ฯ ๗ สี. ยุ. อปวตฺตติ ฯ

ฝูงนกตัวน้อยๆ มีชื่อกุมภิลกะ เป็นนกมีพวก เที่ยวไปเป็นหมวดหมู่ร่าเริงบันเทิงใจ โผผินบินร่อนไปเป็นกลุ่มๆ. ก็เหมือนฝูงนกเหล่านั้นบินไป บรรดานกเหล่านั้น คงมีสักตัวหนึ่งที่แตกฝูงไป เหยี่ยวย่อมโฉบจับนกตัวนั้นได้ นี่เป็นคติของเสือโคร่งทั้งหลายโดยแท้.

อุสฺสาหิโต ชฏิเลน ลุทฺเทนามิสจกฺขุนา

ทาฐี ทาฐีสุ ปกฺขนฺทิ มญฺญมาโน ยถา ปุเร ฯ

เสือโคร่งเป็นสัตว์มีเขี้ยว ถูกชฎิลผู้หยาบช้า เห็นแก่อามิสปลุกใจให้ฮึกเหิม สำคัญว่าจะทำได้เหมือนเมื่อครั้งก่อน จึงวิ่งเข้าไปในฝูงสุกรผู้มีเขี้ยว.

สาธุ สมฺพหุลา ญาตี อปิ รุกฺขา อรญฺญชา

สูกเรหิ สมคฺเคหิ พฺยคฺโฆ เอกายเน หโต ฯ

ญาติทั้งหลายมีมากด้วยกัน ย่อมยังประโยชน์ให้สำเร็จ ถึงต้นไม้ทั้งหลายที่เกิดในป่า ก็เหมือนกัน สุกรทั้งหลายพร้อมเพรียงกันเข้า ฆ่าเสือโคร่งเสียได้ เพราะประพฤติร่วมใจเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน.

พฺราหฺมณญฺเจว พฺยคฺฆญฺจ อุโภ หนฺตฺวาน สูกรา

อานนฺทิโน ปโมทิตา ๑ มหานาทมนาทิสุํ ๒ ฯ

สุกรทั้งหลายช่วยกันฆ่าพราหมณ์ และเสือโคร่ง ทั้ง ๒ ได้แล้ว ต่างร่าเริงบันเทิงใจ พากันบันลือสัททสำเนียงเสียงสนั่น.

เต สุทุมฺพรมูลสฺมึ ๓ สูกรา สุสมาคตา

ตจฺฉกํ อภิสิญฺจึสุ ตฺวํ โน ราชาสิ อิสฺสโรติ ฯ

ตจฺฉสูกรชาตกํ นวมํ ฯ

สุกรเหล่านั้นมาประชุมพร้อมกันที่โคนต้นมะเดื่อ อภิเษกตัจฉกสุกรด้วยคำว่า ท่านเป็นราชา เป็นเจ้าเป็นใหญ่ของพวกเรา.

จบ ตัจฉกสุกรชาดกที่ ๙.

วาณิชา สมิตึ กตฺวา นานารฏฺฐโต อาคตา

ธนหารา ปกฺกมึสุ เอกํ กตฺวาน คามณึ ฯ

เต ตํ กนฺตารมาคมฺม อปฺปภกฺขํ อนูทกํ ๔

มหานิโคฺรธมทฺทกฺขุํ สีตจฺฉายํ มโนรมํ ฯ

เต จ ตตฺถ นิสีทิตฺวา ตสฺส รุกฺขสฺส ฉาทิยา

วาณิชา สมจินฺเตสุํ พาลา โมเหน ปารุตา ฯ

อลฺลายเต ๕ อยํ รุกฺโข อปิ วารีว ๖ สนฺทติ

อิงฺฆสฺส ปุริมํ สาขํ มยํ ฉินฺทาม วาณิชา ฯ

สา จ ฉินฺนาว ปคฺฆริ อจฺฉํ วาริ ๗ อนาวิลํ

เต ตตฺถ นฺหาตฺวา ปิวิตฺวา ยาวติจฺฉึสุ วาณิชา ฯ

ทุติยํ สมจินฺเตสุํ พาลา โมเหน ปารุตา

อิงฺฆสฺส ทกฺขิณํ สาขํ มยํ ฉินฺทาม วาณิชา ฯ

สา จ ฉินฺนาว ปคฺฆริ สาลิมํโสทนํ พหุํ

อปฺโปทวณฺเณ กุมฺมาเส สิงฺคิวิทลสูปิโย

เต ตตฺถ ภุตฺวา ขาทิตฺวา ยาวติจฺฉึสุ วาณิชา ฯ

ตติยํ สมจินฺเตสุํ พาลา โมเหน ปารุตา

อิงฺฆสฺส ปจฺฉิมํ สาขํ มยํ ฉินฺทาม วาณิชา ฯ

สา จ ฉินฺนาว ปคฺฆริ นาริโย สมลงฺกตา

วิจิตฺตวตฺถาภรณา อามุตฺตมณิกุณฺฑลา ฯ

อปิสุ วาณิชา เอกา นาริโย ปญฺจวีสติ

สมนฺตา ปริกรึสุ ๑ ตสฺส รุกฺขสฺส ฉาทิยา

เต ตาหิ ปริวาเรตฺวา ๒ ยาวติจฺฉึสุ วาณิชา ฯ

จตุตฺถํ สมจินฺเตสุํ พาลา โมเหน ปารุตา

อิงฺฆสฺส อุตฺตรํ สาขํ มยํ ฉินฺทาม วาณิชา ฯ

สา จ ฉินฺนาว ปคฺฆริ มุตฺตา เวฬุริยา พหู

รชตํ ชาตรูปญฺจ กุตฺติโย ปฏิยานิ จ

กาสิกานิ จ วตฺถานิ อุทฺธิยานิ ๓ จ กมฺพลา

เต ตตฺถ ภาเร พนฺธิตฺวา ยาวติจฺฉึสุ วาณิชา ฯ

ปญฺจมํ สมจินฺเตสุํ พาลา โมเหน ปารุตา

อิงฺฆสฺส มูเล ๑ ฉินฺทาม อปิ ภิยฺโย ลภามเส ฯ

อถุฏฺฐหิ สตฺถวาโห ยาจมาโน กตญฺชลิ

นิโคฺรโธ กึ อปรชฺฌติ ๒ วาณิชา ภทฺทมตฺถุ เต ฯ

วาริทา ปุริมา สาขา อนฺนปานญฺจ ทกฺขิณา

นาริทา ปจฺฉิมา สาขา สพฺพกาเม จ อุตฺตรา

นิโคฺรโธ กึ อปรชฺฌติ ๒ วาณิชา ภทฺทมตฺถุ เต ฯ

ยสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย นิสีเทยฺย สเยยฺย วา

น ตสฺส สาขํ ภญฺเชยฺย มิตฺตทุพฺโภ หิ ปาปโก ฯ

เต จ ตสฺส อนาทิตฺวา ๓ เอกสฺส วจนํ พหู

นิสิตาหิ กุฐารีหิ มูลโต นํ อุปกฺกมม ฯ

๑ ม. ปมุทิตา ฯ ๒ ม. มหานาทํ ปนาทิสุํ ฯ ๓ ม. เต สุ อุทุมฺพรมูลสฺมึ ฯ

๔ ม. อโนทกํ ฯ ๕ สี. ยุ. อทฺทายเต ฯ ๖ สี. ยุ. วารี จ ฯ ๗ ม. วารี ฯ

๑ ม. ปริวารึสุ ฯ ๒ ม. ปริจาเรตฺวา ฯ ๓ อุทฺทิยานิ ฯ สี. ยุ. อุทฺทิยาเน จ

กมฺมพเล ฯ

พวกพ่อค้าพากันนาจากรัฐต่างๆ กระทำการประชุมกันในเมืองพาราณสีตั้งพ่อค้าคนหนึ่งให้เป็นหัวหน้า แล้วพากันขนเอาทรัพย์กลับไป. พ่อค้าเหล่านั้นมาถึงแดนกันดาร ไม่มีอาหาร ไม่มีน้ำ ได้เห็นต้นไทรใหญ่มีร่มเงาเย็นสบาย น่ารื่นรมย์ใจ. ก็พากันเข้าไปนั่งพักที่ร่มต้นไทรนั้นพ่อค้าทั้งหลายเป็นคนโง่เขลา ถูกโมหะครอบงำ คิดร่วมกันว่าไม้ต้นนี้บางทีจะมีน้ำไหลซึมอยู่ เชิญพวกเราเหล่าพ่อค้ามาช่วยกันตัดกิ่งข้างทิศตะวันออกแห่งต้นไม้นั้นดูทีเถิด. พอกิ่งนั้นถูกตัดขาดออก น้ำใสไม่ขุ่นมัวไหลออกมา พ่อค้าเหล่านั้นก็พากันอาบและดื่ม ที่สายน้ำนั้นจนสมปรารถนา. พ่อค้าทั้งหลาย ผู้โง่เขลา ถูกโมหะครอบงำ

ร่วมคิดกันเป็นครั้งที่ ๒ ว่า ขอให้พวกเราช่วยกันตัดกิ่ง ข้างทิศใต้แห่งต้นไม้นั้นอีกเถิด. พอกิ่งนั้นถูกตัดขาดออก ข้าวสาลี เนื้อสุก ขนมถั่ว ซึ่งมีสีเหมือนข้าวปายาสปราศจากน้ำ แกงอ่อมปลาดุก ก็ไหลออกมามากมายพ่อค้าเหล่านั้นพากันบริโภคเคี้ยวกินจนสมปรารถนา. พ่อค้าทั้งหลายผู้โง่เขลา ถูกโมหะครอบงำ ร่วมคิดกันเป็นครั้งที่ ๓ ว่า ขอให้พวกเราช่วยกันตัดกิ่งข้างทิศตะวันตกแห่งต้นไม้นั้นอีกเถิด. พอกิ่งนั้นถูกตัดขาดออก เหล่านางนารีแต่งตัวงามสมส่วน มีผ้าและเครื่องอาภรณ์อันวิจิตรใส่ต่างหูแก้วมณี พากันออกมา. นารีทั้งหลายต่างแยกกันบำเรอพ่อค้านางคนละคน นารี ๒๕ นางต่างก็แวดล้อมพ่อค้า ผู้เป็นหัวหน้าอยู่โดยรอบ ที่ร่มแห่งต้นไทรนั้น พ่อค้าเหล่านั้นแวดล้อมด้วยนารีเหล่านั้นจนสมปรารถนา. พ่อค้าทั้งหลายผู้โง่เขลา ถูกโมหะครอบงำ ร่วมคิดเป็นครั้งที่ ๔ ว่า ขอให้พวกเราช่วยกันตัดกิ่งทางทิศเหนือแห่งต้นไม้อีกเถิด.

พอกิ่งนั้นถูกตัดขาดออก แก้วมุกดา แก้วไพฑูรย์ เงิน ทอง เครื่องประดับมือ เครื่องปูลาด ผ้ากาสิกพัสตร์และผ้ากัมพล ชื่ออุทธิยะ ก็พรั่งพรูออกมาเป็นอันมาก พ่อค้าเหล่านั้นพากันขนบรรทุกใส่ในเกวียนเหล่านั้นจนสมปรารถนา. พ่อค้าเหล่านั้น เป็นคนโง่เขลา ถูกโมหะครอบงำร่วมกันคิดเป็นครั้งที่ ๕ ว่า ขอให้พวกเราช่วยกันตัดโคนต้นไม้นั้นเสียทีเดียว บางทีจะได้ของมากไปกว่านี้อีก. ทันใดนั้นนายกองเกวียนจึงลุกขึ้น ประคองอัญชลีร้องขอว่า ดูกรพ่อค้าทั้งหลาย ต้นไทรทำผิดอะไรหรือ (จึงพากันทำร้าย) ขอให้ท่านจงมีความเจริญเถิด. ดูกรพ่อค้าทั้งหลาย กิ่งทางทิศตะวันออกก็ให้น้ำ กิ่งทางทิศใต้ก็ให้ข้าวและน้ำ กิ่งทางทิศตะวันตก ก็ให้นางนารี และกิ่งทางทิศเหนือก็ให้สิ่งที่ปรารถนาทุกอย่าง ต้นไทรทำผิดอะไรหรือ (จึงพากันจะทำร้าย) ขอให้ท่านจงมีความเจริญเถิด. บุคคลพึงนั่งหรือนอนที่ร่มเงาแห่งต้นไม้ใด ก็ไม่ควรหักรานก้านแห่งต้นไทรนั้น เพราะผู้ประทุษร้ายมิตรเป็นคนเลวทรามแต่พ่อค้าเหล่านั้นมากด้วยกัน ไม่เชื่อถือถ้อยคำนายกองเกวียนผู้เดียวต่างก็ถือขวานที่ลับแล้ว พากันเข้าไปหมายจะตัดต้นไทรนั้นที่โคน.

ตโต นาคา นิกฺขมึสุ สนฺนทฺธา ปญฺจวีสติ

ธนุคฺคหานํ ติสตา ฉสหสฺสา จ จมฺมิโน ๔ ฯ

ทันใดนั้น นาคทั้งหลายก็พากันออกไป พวกสวมเกราะ ๒๕ พวกถือธนู ๓๐๐ พวกถือโล่ห์ ๖,๐๐๐.

เอเต หนถ พนฺธถ มา โว มุญฺจิตฺถ ชีวิตํ

ฐเปตฺวา สตฺถวาหํว สพฺเพ ภสฺมํ กโรถ เน ฯ

ท่านทั้งหลายจงจับพวกนี้มัดฆ่าเสีย อย่าไว้ชีวิตเลย เว้นไว้แต่นายกองเกวียนเท่านั้น นอกนั้นจงสังหารมันทุกคนให้เป็นภัสมธุลีไป.

ตสฺมาหิ ปณฺฑิโต โปโส สมฺปสฺสํ อตฺถมตฺตโน

โลภสฺส น วสํ คจฺเฉ หเนยฺย ทิสกํ มนํ ๕

เอวมาทีนวํ ๖ ญตฺวา ตณฺหา ทุกฺขสฺส สมฺภวํ

วีตตโณฺห อนาทาโน สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเชติ ฯ

มหาวาณิชชาตกํ ทสมํ ฯ

๑ สี. ยุ. มูลํ ฯ ๒ สี. อปรชฺฌถ ฯ ม. ปรชฺฌติ ฯ ๓ ม. ตสสานาทิยิตฺวา ฯ

๔ ม. วมฺมิโน ฯ ๕ ม. หเนยฺยาริสกํ มนํ ฯ ๖ สี. ยุ. เอต... ฯ

เพราะเหตุนี้แหละ บุรุษผู้เป็นบัณฑิต เมื่อพิจารณาถึงประโยชน์ของตนไม่ควรลุอำนาจแห่งความโลภ พึงกำจัดใจอันประกอบด้วยความโลภเสียภิกษุรู้โทษอย่างนี้ และรู้ตัณหาว่า เป็นแดนเกิดแห่งทุกข์ พึงเป็นผู้ปราศจากตัณหา ไม่มีความถือมั่น พึงเป็นผู้มีสติละเว้นโดยรอบเถิด.

จบ มหาวาณิชชาดกที่ ๑๐.

อพฺภูโต วต โลกสฺมึ อุปฺปชฺชิ โลมหํสโน

ทิพฺโพ รโถ ปาตุรหุ เวเทหสฺส ยสสฺสิโน ฯ

อัศจรรย์จริงหนอ ขนพองสยองเกล้าเกิดขึ้นแล้วในโลก รถทิพย์ได้ปรากฏแก่พระเจ้าวิเทหราชผู้เรืองยศ.

เทวปุตฺโต มหิทฺธิโก มาตลิ เทวสารถิ

นิมนฺตยิตฺถ ราชานํ เวเทหํ มิถิลคฺคหํ

เอหิมํ รถมารุยฺห ราช เสฏฺฐ ทิสมฺปติ

เทวา ทสฺสนกามา เต ตาวตึสา สอินฺทกา

สรมานา หิ เต เทวา สุธมฺมายํ สมจฺฉเร ฯ

ตโต จ ราชา สาธิโน เวเทโห มิถิลคฺคโห ๑

สหสฺสยุตฺตํ อภิรุยฺห ๒ อคา เทวาน สนฺติเก

(สหสฺสยุตฺตํ หยวาหึ ทิพฺพยานมธิฏฺฐิโต

ยายมาโน มหาราชา อทฺทส เทวสภํ อิทํ ๓-)

ตํ เทวา ปฏินนฺทึสุ ทิสฺวา ราชานมาคตํ

สฺวาคตนฺเต มหาราช อโถ เต อทุราคตํ

นิสีททานิ ราชิสิ เทวราชสฺส สนฺติเก ฯ

สกฺโกปิ ปฏินนฺทิตฺถ เวเทหํ มิถิลคฺคหํ

นิมนฺตยิตฺถ ๔ กาเมหิ อาสเนน จ วาสโว

สาธุ โขสิ อนุปฺปตฺโต อาวาสํ วสวตฺตินํ

วส เทเวสุ ราชิสิ สพฺพกามสมิทฺธิสุ

ตาวตึเสสุ เทเวสุ ภุญฺช กาเม อมานุเส ฯ

๑ สี. ยุ. ปมุโข รถมารุหิ ฯ ๒ ม. สหสฺสยุตฺตมารุยฺห ฯ ๓ อยํ คาถา

สพฺพโปตฺถเกสุ น ทิสฺสติ อฏฺฐกถายํ ปน ทิสฺสติ ฯ ๔ สี. ยุ. นิมนฺตยี จ ฯ

มาตลีเทพบุตรเทพสารถีผู้มีฤทธิ์มาก ได้เชื้อเชิญพระเจ้าวิเทหราชผู้ครองมิถิลานครว่า ข้าแต่พระราชาผู้ทรงพระคุณอันประเสริฐ ผู้เป็นใหญ่ทั่วทิศ ขอเชิญพระองค์เสด็จขึ้นทรงรถนี้เถิด ด้วยว่า ทวยเทพชั้นดาวดึงส์พร้อมด้วยสมเด็จอมรินทราธิราช ใคร่จะเห็นพระองค์ ทวยเทพเหล่านั้น ประชุมพร้อมกันอยู่ ณ สุธรรมาเทวสภา. ลำดับนั้นแล พระเจ้าวิเทหราชพระนามว่าสาธินะ ผู้ครองมิถิลานคร เสด็จทรงรถอันเทียมด้วยม้าพันหนึ่ง เสด็จไปยังสำนักของเทวดาทั้งหลาย (พระมหาราชาทรงประทับยืนบนทิพยาน อันเทียมด้วยม้าพันหนึ่ง ซึ่งม้าพาลากไป เสด็จไปอยู่ ได้ทอดพระเนตรเห็นเทวสภานี้) ทวยเทพเห็นพระราชาเสด็จมาดังนั้น ก็พากันชื่นชม ยินดี กระทำปฏิสัณฐารเชื้อเชิญว่า ข้าแต่พระมหาราชา พระองค์เสด็จมาดีแล้ว

อนึ่ง ชื่อว่าพระองค์มิได้เสด็จมาร้าย ข้าแต่พระราชาผู้แสวงหาคุณอันใหญ่ ขอพระองค์ทรงประทับใกล้ๆ กับท้าวเทวราชเสียแต่บัดนี้เถิด. ฝ่ายท้าววาสวสักกเทวราชทรงชื่นชม ยินดีเชื้อเชิญพระเจ้าสาธินราชผู้ครองมิถิลานครด้วยทิพยกามารมณ์ และอาสนะว่า ข้าแต่พระราชฤาษี เป็นการดีแล้วที่พระองค์เสด็จมาถึงที่อยู่ของทวยเทพ ผู้บันดาลให้เป็นไปในอำนาจได้ ขอเชิญพระองค์ประทับอยู่ในหมู่ทวยเทพผู้ให้สำเร็จทิพยกามารมณ์ทุกอย่าง ขอเชิญพระองค์ทรงเสวยกามคุณอันมิใช่ของมนุษย์ ในหมู่ทวยเทพชาวดาวดึงส์เถิด.

อหํ ปุเร สคฺคคโต รมามิ

นจฺเจหิ คีเตหิ จ วาทิเตหิ

โสทานิ อชฺช น รมามิ สคฺเค

อายุนฺนุ ขีณํ ๑ มรณนฺนุ ๒ สนฺติเก

อุทาหุ มุโฬฺหสฺมิ ชนินฺทเสฏฺฐ ฯ

ข้าแต่พระองค์ผู้ประเสริฐกว่าจอมเทพ เมื่อก่อนหม่อมฉันมาถึงสวรรค์แล้ว ย่อมยินดีด้วยการฟ้อนรำขับร้องและเครื่องประโคมทั้งหลาย บัดนี้หม่อมฉันไม่ยินดีอยู่ในสวรรค์เลย จะหมดอายุ หรือใกล้จะตาย หรือว่าหม่อมฉันหลงใหลไป?

น ตายุ ขีณํ มรณญฺจ ๓ ทูเร

น จาปิ มุโฬฺห นรวีร เสฏฺฐ

ตุยฺหญฺจ ปุญฺญานิ ปริตฺตกานิ

เยสํ วิปากํ อิธ เวทยิตฺโถ ๔

วส เทวานุภาเวน ราช เสฏฺฐ ทิสมฺปติ

ตาวตึเสสุ เทเวสุ ภุญฺช กาเม อมานุเส ฯ

ข้าแต่พระองค์ผู้แกล้วกล้ากว่านรชน ผู้ประเสริฐ พระชนมายุของพระองค์ยังไม่หมดสิ้น ความสิ้นพระชนม์ก็ยังห่างไกล อนึ่ง พระองค์จะได้ทรงหลงใหลไปก็หาไม่ แต่ว่าวิบากแห่งบุญกุศลของพระองค์ ที่ได้ทรงเสวยในเทวโลกนี้มีน้อยไป ข้าแต่พระราชาผู้ประเสริฐ ผู้เป็นใหญ่ทั่วทิศ ขอเชิญพระองค์ประทับอยู่ เสวยกามคุณอันมิใช่ของมนุษย์ในหมู่ทวยเทพชาวดาวดึงส์ ด้วยเทวานุภาพต่อไปเถิด.

ยถา ยาจิตกํ ยานํ ยถา ยาจิตกํ ธนํ

เอวํ สมฺปทเมเวตํ ยํ ปรโต ทานปจฺจยา

น จาหเมตมิจฺฉามิ ยํ ปรโต ทานปจฺจยา

สยํ กตานิ ปุญฺญานิ ตํ เม อาเวณิยํ ธนํ

โสหํ คนฺตฺวา มนุสฺเสสุ กาหามิ กุสลํ พหุํ

ทาเนน สมจริยาย สํยเมน ทเมน จ

ยํ กตฺวา สุขิโต โหติ น จ ปจฺฉานุตปฺปติ ฯ

๑ ม. ขีโณ ฯ ๒ มรณสฺสาติปิ ปาโฐ ฯ ๓ สี. ยุ. น จายุ ขีณํ มรณํ เต ฯ

๔ ยุ. เวทยโต ฯ

ขอยืมยานเขามาขับ ขอยืมทรัพย์เขามาใช้ ฉันใด การที่ได้เสวยความสุขเป็นความสุขที่ผู้อื่นยื่นให้ ก็เปรียบกันได้ ฉันนั้นแล ก็แลการได้เสวยความสุข โดยเป็นความสุขที่ผู้อื่นยื่นให้ หม่อมฉันไม่ปรารถนาเลยบุญทั้งหลายอันหม่อมฉันทำเองแล้วนั้น ย่อมเป็นทรัพย์อันอาจติดตามหม่อมฉันไปได้ หม่อมฉันไปในมนุษย์โลกแล้ว จักได้ทำกุศลให้มากที่บุคคลทำแล้วได้รับความสุข และไม่ต้องเดือดร้อนในภายหลัง ด้วยทาน ด้วยการประพฤติสม่ำเสมอ ด้วยการสำรวม ด้วยการฝึกตน.

อิมานิ ตานิ เขตฺตานิ อิมํ นิกฺขํ สกุณฺฑลํ

อิมา ตา หริตานุปา อิมา นชฺโช สวนฺติโย

อิมา ตา โปกฺขรณิโย ๑ รมฺมา จากวากูปกุชฺชิตา ๒

มณฺฑาลเกหิ สญฺฉนฺนา ปทุมุปฺปลเกหิ จ

ยสฺสิมานิ มมายึสุ กึ นุ เต ทิสตํ คตา ฯ

ตานิ จ เขตฺตานิ โส ภูมิภาโค

เตเยว อารามวนูปจารา ๓

ตเมว มยฺหํ ชนตํ อปสฺสโต

สุญฺญญฺจ เม นารท ขายเต ทิสา ฯ

ที่ตรงนี้เป็นไร่นา ที่ตรงนี้ตรงร่องน้ำตรงดี ที่ตรงนี้เป็นภูมิภาคมีหญ้าแพรกเขียวสะพรั่ง ที่ตรงนี้เป็นแม่น้ำไหลอยู่ไม่ขาดสาย ที่ตรงนี้เป็นสระโบกขรณีอันน่ารื่นรมย์ มีฝูงนกจักพรากขันอยู่ระงม เปี่ยมไปด้วยน้ำใสสะอาด ดารดาษไปด้วยดอกปทุมและดอกอุบล พวกข้าเฝ้าและนักสนมพากันยึดถือสถานเหล่านี้ว่าเป็นของเรา เขาเหล่านั้นพากันไปเสียทิศทางใดหนอ? ดูกรพ่อนารทะ ไร่นาเหล่านั้น ภูมิภาคตรงนั้นและอุปจารแห่งสวนและป่าไม้ยังคงมีอยู่ดังเดิม เมื่อเราไม่เห็นหมู่ชนเหล่านั้น ทิศทั้งหลายก็ปรากฏว่า ว่างเปล่าแก่เรา.

ทิฏฺฐา มยา วิมานานิ โอภาสนฺตา จตุทฺทิสา

สมฺมุขา เทวราชสฺส ติทสานญฺจ สมฺมุขา ฯ

วุตฺถํ เม ภวนํ ทิพฺยํ ภุตฺตา กามา อมานุสา

ตาวตึเสสุ เทเวสุ สพฺพกามสมิทฺธิสุ ฯ

โสหํ เอตาทิสํ หิตฺวา ปุญฺญายมฺหิ อิธาคโต

ธมฺมเมว จริสฺสามิ นาหํ รชฺเชน อตฺถิโก ฯ

อทณฺฑาวจรํ มคฺคํ สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิตํ

ตํ มคฺคํ ปฏิปชฺชิสฺสํ เยน คจฺฉนฺติ สุพฺพตาติ ฯ

สาธินราชชาตกํ เอกาทสมํ ฯ

_________________

๑ ม. โปกฺขรณี ฯ ๒ ม. จกฺกวากปกูชิตา ฯ สี. ยุ. จกฺกวากูปกูชิตา ฯ

๓ สี. ยุ. เต อารามา เต วนเมปจารา ฯ

วิมานทั้งหลายยันโอภาสทั่วทั้งสี่ทิศ ฉันได้เห็นแล้วเฉพาะพระพักตร์ของท้าวสักกเทวราช และเฉพาะหน้าของทวยเทพชาวไตรทศ ภพที่ฉันอยู่ก็เป็นทิพย์ กามทั้งหลายอันมิใช่ของมนุษย์ฉันได้บริโภคแล้ว ในทวยเทพชาวดาวดึงส์ ผู้ให้สำเร็จสิ่งที่น่าปรารถนาทุกอย่าง. ฉันนั้นละสมบัติเช่นนั้นเสียแล้วมาในมนุษยโลกนี้ เพื่อต้องการทำบุญเท่านั้นฉันจักประพฤติแต่ธรรมเท่านั้น ฉันไม่มีความต้องการด้วยราชสมบัติ.

ฉันจักดำเนินไปตามทางที่ท่านผู้ไม่มีอาชญาพากันท่องเที่ยวไป อันพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงไว้ ซึ่งเป็นทางสำหรับไปของท่านผู้มีวัตรงามทั้งหลาย.

จบ สาธินราชชาดกที่ ๑๑.

ราชา อโวจ วิธูรํ ๑ ธมฺมกาโม ยุธิฏฺฐิโล ฯ

พฺราหฺมเณ วิธูร ปริเยส สีลวนฺเต พหุสฺสุเต

วิรเต เมถุนา ธมฺมา เย เม ภุญฺเชยฺยุ โภชนํ

ทกฺขิณํ สมฺม ทสฺสาม ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ ฯ

พระเจ้ายุธิฏฐิละผู้ทรงฝักใฝ่ในธรรม ได้ตรัสกะวิธูระอำมาตย์ว่า ดูกรวิธูระ ท่านจงแสวงหาพราหมณ์ทั้งหลายผู้มีศีล เป็นพหูสูต งดเว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรจะบริโภคโภชนาหารของฉัน ดูกรสหาย ฉันจะให้ทักษิณาในพวกพราหมณ์ที่ให้ทานแล้วจักมีผลมาก.

ทุลฺลภา พฺราหฺมณา เทว สีลวนฺโต พหุสฺสุตา

วิรตา เมถุนา ธมฺมา เย เต ภุญฺเชยฺยุ โภชนํ ฯ

ทส ขลุ มหาราช ยา ตา พฺราหฺมณชาติโย

เตสํ วิภงฺควิจยํ วิตฺถาเรน สุโณหิ เม ฯ

ปสิพฺพเก คเหตฺวาน ปุณฺเณ มูลสฺส สํวุเต

โอสธิกาเย ๒ คนฺเถนฺติ นฺหาปยนฺติ ๓ ชปนฺติ จ ฯ

ติกิจฺฉกสมา ราช เตปิ วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา

อกฺขาตา เต มหาราช ตาทิเส นิปตามเส ฯ

ข้าแต่พระองค์ผู้สมมติเทพ พราหมณ์ทั้งหลายผู้มีศีล เป็นพหูสูต งดเว้นจากเมถุนถรรม ที่สมควรจะบริโภคโภชนาหารของพระองค์นั้นหาได้ยาก ข้าแต่พระมหาราชา ข้าพระพุทธเจ้าได้สดับมาว่า ชาติพราหมณ์มี ๑๐ ชาติ ขอพระองค์จงทรงสดับการจำแนกแจกแจงชาติพราหมณ์เหล่านั้น ของข้าพระองค์. ชนทั้งหลายถือเอาร่วมยาอันเต็มไปด้วยรากไม้ปิดเรียบร้อย ปิดสลากบอกสรรพคุณยาไว้ รดน้ำมนต์และร่ายมนต์.

ข้าแต่พระราชา ชนเหล่านั้นแม้จะเป็นเหมือนกับหมอ ก็ยังเรียกกันว่าเป็นพราหมณ์ ข้าแต่พระมหาราชา ข้าพระพุทธเจ้ากราบทูลถึงพราหมณ์พวกนั้นแก่พระองค์แล้ว เราจะต้องการพราหมณ์เช่นนั้นหรือหาไม่พระเจ้าข้า?

อเปตา เต จ พฺราหฺมญฺญา (อิติ ราชา จ ๔ โกรโพฺย)

น เต วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา

อญฺเญ วิธูร ปริเยส สีลวนฺเต พหุสฺสุเต

วิรเต เมถุนา ธมฺมา เย เม ภุญฺเชยฺยุ โภชนํ

ทกฺขิณํ สมฺม ทสฺสาม ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ ฯ

(พระเจ้าโกรพยะตรัสดังนี้ว่า) ดูกรวิธูระ ชนเหล่านั้นปราศจากคุณเครื่องความเป็นพราหมณ์ จะเรียกว่า เป็นพราหมณ์ไม่ได้ ท่านจงแสวงหาพราหมณ์เหล่าอื่นผู้มีศีล เป็นพหูสูต งดเว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรบริโภคโภชนาหารของฉัน ดูกรสหาย ฉันจักให้ทักษิณาในพวกพราหมณ์ที่ให้ทานแล้วจักมีผลมาก.

กิงฺกิณิโย คเหตฺวาน ๕ โฆเสนฺติ ปุรโตปิ เต

เปสนานิปิ คจฺฉนฺติ รถจริยาสุ สิกฺขเร ฯ

ปริจาริกสมา ราช เตปิ วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา

อกฺขาตา เต มหาราช ตาทิเส นิปตามเส ฯ

๑ ม. วิธุร ฯ เอวมุปริปิ ฯ ๒ ม. โอสธิกาโย ฯ ๓ สี. ยุ. นหายนฺติ ฯ

๔ ม. สพฺพตฺถ จสทฺโท นตฺถิ ฯ ๕ ม. กิงฺกิกิกาโย คเหตฺวา ฯ

ชนทั้งหลายถือกระดิ่งตีประกาศไปข้างหน้าบ้าง คอยรับใช้บ้าง ศึกษาในการขับรถบ้าง ข้าแต่พระราชา ชนเหล่านั้นแม้จะเหมือนกับคนบำเรอก็ยังเรียกกันว่า เป็นพราหมณ์ ข้าพระพุทธเจ้ากราบทูลถึงพราหมณ์พวกนั้นแก่ข้าพระองค์แล้ว เราจะต้องการพราหมณ์เช่นนั้นหรือหาไม่พระเจ้าข้า?

อเปตา เต จ พฺราหฺมญฺญา (อิติ ราชา จ โกรโพฺย)

น เต วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา

อญฺเญ วิธูร ปริเยส สีลวนฺเต พหุสฺสุเต

วิรเต เมถุนา ธมฺมา เย เม ภุญฺเชยฺยุ โภชนํ

ทกฺขิณํ สมฺม ทสฺสาม ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ ฯ

(พระเจ้าโกรพยะตรัสดังนี้ว่า) ดูกรวิธูระ ชนเหล่านั้นปราศจากคุณเครื่องความเป็นพราหมณ์ จะเรียกว่า เป็นพราหมณ์ไม่ได้ ท่านจงแสวงหาพราหมณ์เหล่าอื่นผู้มีศีล เป็นพหูสูต งดเว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรบริโภคโภชนาหารของฉัน ดูกรสหาย ฉันจะให้ทักษิณาในพวกพราหมณ์ที่ให้ทานแล้วจักมีผลมาก.

กมณฺฑลล คเหตฺวาน วงฺกทณฺฑญฺจ ๑ พฺราหฺมณา

ปจฺจุเปสฺสนฺติ ราชาโน คาเมสุ นิคเมสุ จ

นาทินฺเน วุฏฺฐเหสฺสาม คามมฺหิ นิคมมฺหิ ๒ วา

นิคฺคาหกสมา ราช เตปิ วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา

อกฺขาตา เต มหาราช ตาทิเส นิปตามเส ฯ

พวกพราหมณ์ ถือเต้าน้ำ และไม้สีฟัน คอยเข้าใกล้พระราชาทั้งหลายในบ้าน และนิคมด้วยตั้งใจว่า เมื่อคนทั้งหลาย ในบ้าน หรือนิคมไม่ให้อะไรๆ พวกเราจักไม่ลุกขึ้น ข้าแต่พระราชา ชนเหล่านั้นแม้จะเหมือนกับผู้กดขี่ข่มเหง ก็ยังเรียกกันว่า เป็นพราหมณ์ ข้าพระพุทธเจ้ากราบทูลถึงพราหมณ์พวกนั้นแก่พระองค์แล้ว เราจักต้องการพราหมณ์เช่นนั้นหรือหาไม่ พระเจ้าข้า?

อเปตา เต จ พฺราหฺมญฺญา (อิติ ราชา จ โกรโพฺย)

น เต วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา

อญฺเญ วิธูร ปริเยส สีลวนฺเต พหุสฺสุเต

วิรเต เมถุนา ธมฺมา เย เม ภุญฺเชยฺยุ โภชนํ

ทกฺขิณํ สมฺม ทสฺสาม ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ ฯ

(พระเจ้าโกรพยะตรัสดังนี้ว่า) ดูกรวิธูระ ชนเหล่านั้นปราศจากคุณเครื่องความเป็นพราหมณ์ จะเรียกว่า เป็นพราหมณืไม่ได้ ท่านจงแสวงหาพราหมณ์เหล่าอื่นผู้มีศีล เป็นพหูสูต งดเว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรบริโภคโภชนาหารของฉัน ดูกรสหาย ฉันจักให้ทักษิณาในพวกพราหมณ์ที่ให้ทานแล้วจักมีผลมาก.

ปรูฬฺหกจฺฉนขโลมา ปงฺกทนฺตา รชสฺสิรา

โอกิณฺณา รชเรณูหิ ยาจกา วิจรนฺติ เต

ขาณุฆาตสมา ราช เตปิ วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา

อกฺขาตา เต มหาราช ตาทิเส นิปตามเส ฯ

๑ ปงฺกทณฺฑญฺจาติปิ ปาโฐ ฯ ๒ ม. คามมฺหิ วา วนมฺหิ วา ฯ สี. ยุ. คามมฺหิ

จ วนมฺหิ จ ฯ

ชนทั้งหลายมีเล็บ และขนรักแร้งอกยาว ฟันเขลอะ มีธุลีบนศีรษะเกรอะกรังด้วยฝุ่นละออง เป็นพวกยาจกท่องเที่ยวไป ข้าแต่พระราชา ชนพวกนั้นแม้จะเหมือนกับมนุษย์ขุดตอ ก็ยังเรียกกันว่า เป็นพราหมณ์ ข้าแต่พระมหาราชา ข้าพระพุทธเจ้ากราบทูลถึงพราหมณ์พวกนั้นแก่พระองค์แล้ว เราจะต้องการพราหมณ์เช่นนั้นหรือหาไม่ พระเจ้าข้า?

อเปตา เต จ พฺราหฺมญฺญา (อิติ ราชา จ โกรโพฺย)

น เต วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา

อญฺเญ วิธูร ปริเยส สีลวนฺเต พหุสฺสุเต

วิรเต เมถุนา ธมฺมา เย เม ภุญฺเชยฺยุ โภชนํ

ทกฺขิณํ สมฺม ทสฺสาม ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ ฯ

(พระเจ้าโกรพยะตรัสดังนี้ว่า) ดูกรวิธูระ ชนเหล่านั้นปราศจากคุณเครื่องความเป็นพราหมณ์ จะเรียกว่า เป็นพราหมณ์ไม่ได้ ท่านจงแสวงหาพราหมณ์เหล่าอื่นผู้มีศีล เป็นพหูสูต งดเว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรบริโภคโภชนาหารของฉัน ดูกรสหาย ฉันจักให้ทักษิณาในพวกพราหมณ์ที่ให้ทานแล้วจักมีผลมาก.

หรีตกํ อามลกํ อมฺพํ ชมฺพพ วิเภทกํ ๑

ลพุชํ ทนฺตโปณานิ เวลุวา พทรานิ จ

ราชายตนํ อุจฺฉุปูฏํ ธูมเนตฺตํ มธุญฺชนํ

อุจฺจาวจานิ ปณียานิ วิกีณนฺติ ๒ ชนาธิป

วาณิชกสมา ราช เตปิ วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา

อกฺขาตา เต มหาราช ตาทิเส นิปตามเส ฯ

ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นอธิบดีแห่งประชาชน ชนทั้งหลายขายสิ่งของเครื่องชำ คือ ผลสมอ ผลมะขามป้อม มะม่วง ชมพู่ สมอพิเภกขนุนสำมะลอ ไม้สีฟัน มะตูม พุทรา ผลเกด อ้อย และงบน้ำอ้อยเครื่องโบกควัน น้ำผึ้ง และยาหยอดตา ข้าแต่พระราชา ชนเหล่านั้นแม้จะเหมือนกับพ่อค้า ก็ยังเรียกกันว่า เป็นพราหมณ์ ข้าแต่พระมหาราชาข้าพระองค์กราบทูลถึงพราหมณ์พวกนั้นแก่พระองค์แล้ว เราจะต้องการพราหมณ์เช่นนั้นหรือหาไม่ พระเจ้าข้า?

อเปตา เต จ พฺราหฺมญฺญา (อิติ ราชา จ โกรโพฺย)

น เต วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา

อญฺเญ วิธูร ปริเยส สีลวนฺเต พหุสฺสุเต

วิรเต เมถุนา ธมฺมา เย เม ภุญฺเชยฺยุ โภชนํ

ทกฺขิณํ สมฺม ทสฺสาม ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ ฯ

(พระเจ้าโกรพยะตรัสดังนี้ว่า) ดูกรวิธูระ ชนเหล่านั้นปราศจากคุณเครื่องความเป็นพราหมณ์ จะเรียกว่า เป็นพราหมณืไม่ได้ ท่านจงแสวงหาพราหมณ์เหล่าอื่นผู้มีศีล เป็นพหูสูต งดเว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรบริโภคโภชนาหารของฉัน ดูกรสหาย ฉันจักให้ทักษิณาในพวกพราหมณ์ที่ให้ทานแล้วจักมีผลมาก.

กสิวณิชฺชํ ๓ กาเรนฺติ โปสยนฺติ อเชฬเก

กุมาริโย ปเวจฺฉนฺติ วิวาหนฺตาวหนฺติ จ

สมา อมฺพฏฺฐเวเสหิ เตปิ วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา

อกฺขาเต เต มหาราช ตาทิเส นิปตามเส ฯ

๑ ม. วิภีตกํ ฯ สี. ยุ. อมฺพชมฺพุวิภีฏกํ ฯ ๒ สี. ม. วิปเณนฺติ ฯ

๓ ม. กาสิวาณิชฺชํ ฯ สี. ยุ. กาสึ วณิชฺชํ ฯ

ชนทั้งหลาย ใช้คนให้ทำการไถ และการค้า ใช้ให้เลี้ยงแพะ เลี้ยงแกะสู่ขอนางกุมารีทำการวิวาหมงคลและอาวาหมงคล ชนเหล่านั้นแม้จะเหมือนกับกุฏมพีและคฤหบดี ก็ยังเรียกกันว่า เป็นพราหมณ์ ข้าแต่พระมหาราชา ข้าพระพุทธเจ้ากราบทูลถึงชนพวกนั้นแก่พระองค์แล้ว เราจะต้องการพราหมณ์เช่นนั้นหรือหาไม่ พระเจ้าข้า?

อเปตา เต จ พฺราหฺมญฺญา (อิติ ราชา จ โกรโพฺย)

น เต วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา

อญฺเญ วิธูร ปริเยส สีลวนฺเต พหุสฺสุเต

วิรเต เมถุนา ธมฺมา เย เม ภุญฺเชยฺยุ โภชนํ

ทกฺขิณํ สมฺม ทสฺสาม ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ ฯ

(พระเจ้าโกรพยะตรัสดังนี้ว่า) ดูกรวิธูระ ชนเหล่านั้นปราศจากคุณเครื่องความเป็นพราหมณ์ จะเรียกว่าเป็นพราหมณ์ไม่ได้ ท่านจงแสวงหาพราหมณ์เหล่าอื่นผู้มีศีล เป็นพหูสูต งดเว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรบริโภคโภชนาหารของฉัน ดูกรสหาย ฉันจักให้ทักษิณาในพวกพราหมณ์ที่ให้ทานแล้วจักมีผลมาก.

นิกฺขิตฺตภิกฺขํ ภุญฺชนฺติ คาเมเสฺวเก ปุโรหิตา

พหู เน ปริปุจฺฉนฺติ อณฺฑจฺเฉทา นิลญฺจกา ๑

ปสูปิ ตตฺถ หญฺญนฺติ มหึสา สูกรา อชา

โคฆาตกสมา ราช เตปิ วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา

อกฺขาตา เต มหาราช ตาทิเส นิปตามเส ฯ

ยังอีกพวกหนึ่งเล่า เป็นปุโรหิตในบ้าน บริโภคภิกษาที่เก็บไว้ ชนเป็นอันมากพากันถามปุโรหิตบ้านเหล่านั้น พวกเหล่านั้นจักรับจ้างตอนสัตว์แม้ปศุสัตว์ คือ กระบือ สุกร แพะ ถูกฆ่าเพราะปุโรหิตชาวบ้านเหล่านั้น ข้าแต่พระราชา คนเหล่านั้นแม้จะเหมือนกับคนฆ่าโค ก็ยังเรียกกันว่า เป็นพราหมณ์ ข้าแต่พระมหาราชา ข้าพระพุทธเจ้ากราบทูลถึงชนพวกนั้นแก่พระองค์แล้ว เราจักต้องการพราหมณ์เช่นนั้นหรือหาไม่ พระเจ้าข้า?

อเปตา เต จ พฺราหฺมญฺญา (อิติ ราชา จ โกรโพฺย)

น เต วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา

อญฺเญ วิธูร ปริเยส สีลวนฺเต พหุสฺสุเต

วิรเต เมถุนา ธมฺมา เย เม ภุญฺเชยฺยุ โภชนํ

ทกฺขิณํ สมฺม ทสฺสาม ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ ฯ

(พระเจ้าโกรพยะตรัสดังนี้ว่า) ดูกรวิธูระ ชนเหล่านั้นปราศจากคุณเครื่องความเป็นพราหมณ์ จะเรียกว่า เป็นพราหมณ์ไม่ได้ ท่านจงแสวงหาพราหมณ์เหล่าอื่นผู้มีศีล เป็นพหูสูต งดเว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรบริโภคโภชนาหารของฉัน ดูกรสหาย ฉันจักให้ทักษิณาในพวกพราหมณ์ที่ให้ทานแล้วจักมีผลมาก.

อสิจมฺมํ คเหตฺวาน ขคฺคํ ปคฺคยฺห พฺราหฺมณา

เวสฺสปเถสุ ติฏฺฐนฺติ สตฺถํ อพฺพาหยนฺติปิ

สมา โคปนิสาเทหิ เตปิ วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา

อกฺขาตา เต มหาราช ตาทิเส นิปตามเส ฯ

๑ ม. นิลญฺฉกา ฯ ยุ. ติลญฺฉกา ฯ

อีกพวกหนึ่ง เป็นพราหมณ์ถือดาบและโล่ห์เหน็บกระบี่ ยืนเฝ้าอยู่ที่ย่านพ่อค้าบ้าง รับคุ้มครองขบวนเกวียนบ้าง ชนเหล่านั้นแม้จะเหมือนกับคนเลี้ยงโคและนายพราน ก็ยังเรียกกันว่า เป็นพราหมณ์ ข้าแต่พระมหาราชา ข้าพระพุทธเจ้ากราบทูลถึงพราหมณ์พวกนั้นแก่พระองค์แล้ว เราจะต้องการพราหมณ์เช่นนั้นหรือหาไม่ พระเจ้าข้า?

อเปตา เต จ พฺราหฺมญฺญา (อิติ ราชา จ โกรโพฺย)

น เต วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา

อญฺเญ วิธูร ปริเยส สีลวนฺเต พหุสฺสุเต

วิรเต เมถุนา ธมฺมา เย เม ภุญฺเชยฺยุ โภชนํ

ทกฺขิณํ สมฺม ทสฺสาม ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ ฯ

(พระเจ้าโกรพยะตรัสว่าดังนี้) ดูกรวิธูระ ชนเหล่านั้นปราศจากคุณเครื่องความเป็นพราหมณ์ จะเรียกว่า เป็นพราหมณ์ไม่ได้ ท่านจงแสวงหาพราหมณ์เหล่าอื่นผู้มีศีล เป็นพหูสูต งดเว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรบริโภคโภชนาหารของฉัน ดูกรสหาย ฉันจักให้ทักษิณาในพวกพราหมณ์ที่ให้ทานแล้วจักมีผลมาก.

อรญฺเญ กุฏิกํ กตฺวา กูฏานิ การยนฺติ เต

สสวิฬาเร พาเธนฺติ อาโคธา มจฺฉกจฺฉปํ

เต ลุทฺทกสมา ราช ๑ เตปิ วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา

อกฺขาตา เต มหาราช ตาทิเส นิปตามเส ฯ

ชนทั้งหลายปลูกกระท่อมไว้ในป่า ทำเครื่องดักสัตว์ เบียดเบียนกระต่ายและเสือปลาตลอดถึงเหี้ย ทั้งปลาและเต่า ข้าแต่พระราชา ชนทั้งหลายแม้จะเป็นผู้เสมอกับนายพราน เขาก็เรียกกันว่า พราหมณ์ ข้าแต่พระมหาราชา ข้าพระพุทธเจ้ากราบทูลถึงพราหมณ์พวกนั้นแก่พระองค์แล้ว เราจะต้องการพราหมณ์เช่นนั้นหรือหาไม่ พระเจ้าข้า?

อเปตา เต จ พฺราหฺมญฺญา (อิติ ราชา จ โกรโพฺย)

น เต วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา

อญฺเญ วิธูร ปริเยส สีลวนฺเต พหุสฺสุเต

วิรเต เมถุนา ธมฺมา เย เม ภุญฺเชยฺยุ โภชนํ

ทกฺขิณํ สมฺม ทสฺสาม ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ ฯ

(พระเจ้าโกรพยะตรัสดังนี้ว่า) ดูกรวิธูระ ชนเหล่านั้นปราศจากคุณเครื่องความเป็นพราหมณ์ จะเรียกว่า เป็นพราหมณ์ไม่ได้ ท่านจงแสวงหาพราหมณ์เหล่าอื่นผู้มีศีล เป็นพหูสูต งดเว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรบริโภคโภชนาหารของฉัน ดูกรสหาย ฉันจักให้ทักษิณาในพวกพราหมณ์ที่ให้ทานแล้วจักมีผลมาก.

อญฺเญ ธนสฺส กามา หิ เหฏฺฐา มญฺเจ ปสกฺขิตา ๒

ราชาโน อุปริ นฺหายนฺติ โสมยาเค อุปฏฺฐิเต

มลมชฺชสมา ๓ ราช เตปิ วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา

อกฺขาตา เต มหาราช ตาทิเส นิปตามเส ฯ

๑ สี. ยุ. ลุทฺทกา เต มหาราช ฯ ๒ ม. ปสกฺกิตา ฯ ๓ มลมชฺชน-มลมชฺชก-อิติปิ ฯ

อีกพวกหนึ่ง ย่อมนอนใต้เตียง เพราะปรารถนาทรัพย์ พระราชาทั้งหลายสรงสนานอยู่ข้างบนในคราวมีพิธีโสมยาคะ ข้าแต่พระราชา ชนพวกนั้นแม้จะเหมือนกับคนกวาดมลทิน ก็ยังเรียกกันว่า เป็นพราหมณ์ ข้าแต่พระมหาราชา ข้าพระพุทธเจ้ากราบทูลถึงพราหมณ์พวกนั้นแก่พระองค์แล้ว เราจะต้องการพราหมณ์เช่นนั้นหรือหาไม่ พระเจ้าข้า?

อเปตา เต จ พฺราหฺมญฺญา (อิติ ราชา จ โกรโพฺย)

น เต วุจฺจนฺติ พฺราหฺมณา

อญฺเญ วิธูร ปริเยส สีลวนฺเต พหุสฺสุเต

วิรเต เมถุนา ธมฺมา เย เม ภุญฺเชยฺยุ โภชนํ

ทกฺขิณํ สมฺม ทสฺสาม ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ ฯ

(พระเจ้าโกรพยะตรัสดังนี้ว่า) ดูกรวิธูระ ชนเหล่านั้นปราศจากคุณเครื่องความเป็นพราหมณ์ จะเรียกว่า เป็นพราหมณ์ก็ไม่ได้ ท่านจงแสวงหาพราหมณ์เหล่าอื่นผู้มีศีล เป็นพหูสูต งดเว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรจะบริโภคโภชนาหารของฉัน ดูกรสหาย ฉันจักให้ทักษิณาในพวกพราหมณ์ที่ให้ทานแล้วจักมีผลมาก

อตฺถิ โข พฺราหฺมณา เทว สีลวนฺโต พหุสฺสุตา

วิรตา เมถุนา ธมฺมา เย เต ภุญฺเชยฺยุ โภชนํ ฯ

เอกญฺจ ภตฺตํ ภุญฺชนฺติ น จ มชฺชํ ปิวนฺติ เต

อกฺขาตา เต มหาราช ตาทิเส นิปตามเส ฯ

ข้าแต่พระองค์ผู้สมมติเทพ พราหมณ์ทั้งหลายผู้มีศีล เป็นพหูสูต งดเว้นจากเมถุนธรรม ซึ่งสมควรบริโภคโภชนาหารของพระองค์ มีอยู่แลพราหมณ์เหล่านั้นบริโภคภัตตาหารหนเดียว และไม่ดื่มน้ำเมา ข้าแต่พระมหาราชา ข้าพระพุทธเจ้ากราบทูลถึงพราหมณ์เหล่านั้นแก่พระองค์แล้ว พวกเราคงต้องการพราหมณ์เช่นนั้นสิ พระเจ้าข้า.

เอเต โข พฺราหฺมณา วิธูร สีลวนฺโต พหุสฺสุตา

เอเต วิธูร ปริเยส ขิปฺปญฺจ เน นิมนฺตยาติ ฯ

ทสพฺราหฺมณชาตกํ ทฺวาทสมํ ฯ

ดูกรวิธูระ พราหมณ์เหล่านั้นแหละเป็นผู้มีศีล เป็นพหูสูต ดูกรวิธูระท่านจงแสวงหาพราหมณ์พวกนั้น และจงเชิญพราหมณ์พวกนั้นมาโดยเร็วด้วยเถิด.

จบ ทสพราหมณชาดกที่ ๑๒.

สุขุมาลรูปํ ทิสฺวา รฏฺฐา วิวนมาคตํ

กูฏาคารวรูเปตํ มหาสยนมุโปจิตํ ๑

ตสฺส เต เปมเกนาหํ อทาสึ วฑฺฒโมทนํ ๒

สาลีนํ วิจิตฺตํ ภตฺตํ สุจิมํสูปเสจนํ ๓

ตํ ตฺวํ ภตฺตํ ปฏิคฺคยฺห พฺราหฺมณสฺส อทาปยิ ๔

อตฺตานํ อนสิตฺวาน โกยํ ธมฺโม นมตฺถุ เต ฯ

๑ มหาสยนมุปาสิตนฺติปิ ฯ ๒ สี. ยุ. พทฺธโมทนํ ฯ ๓ ม. สุจึ มํสูปเสจนํ ฯ

เอวมุปริปิ ฯ ๔ ม. อทาสยิ ฯ

ข้าพระพุทธเจ้าได้เห็นพระองค์ผู้ทรงเป็นสุขุมาลชาติ เคยประทับในพระตำหนักอันประเสริฐ ทรงบรรทมเหนือพระยี่ภู่อันใหญ่โต เสด็จจากแว่นแคว้นมาสู่ดง จึงได้ทูลถวายข้าวสุกอย่างดีแห่งข้าวสาลี เป็นภัตอันวิจิตร มีแกงเนื้ออันสะอาดด้วยความรักต่อพระองค์ พระองค์ทรงรับภัตนั้นแล้ว มิได้เสวยด้วยพระองค์เอง ได้พระราชทานแก่พราหมณ์ข้าพระพุทธเจ้าขอถวายบังคมพระองค์ ข้อนี้เป็นธรรมอะไรของพระองค์?

อาจริโย พฺราหฺมโณ มยฺหํ กิจฺจากิจฺเจสุ วฺยาวโฏ

ครุ จ อามนฺตนิโย จ ทาตุมรหามิ โภชนํ ฯ

พราหมณ์เป็นอาจารย์ของฉัน เป็นผู้ขวนขวายในกิจน้อยกิจใหญ่ ทั้งเป็นครู และเป็นผู้คอยตักเตือน ฉันควรให้โภชนะ.

พฺราหฺมณํทานิ ปุจฺฉามิ โคตมํ ราชปูชิตํ

ราชา เต ภตฺตํ ปาทาสิ สุจิมํสูปเสจนํ

ตํ ตฺวํ ภตฺตํ ปฏิคฺคยฺห อิสิสฺส โภชนํ อทา

อเขตฺตญฺญูสิ ทานสฺส โกยํ ธมฺโม นมตฺถุ เต ฯ

บัดนี้ ข้าพเจ้าขอถามท่านพราหมณ์ผู้โคดมอันพระราชาทรงบูชา พระราชาทรงพระราชทานภัต อันมีแกงเนื้ออย่างสะอาดแก่ท่าน ท่านรับภัตนั้นแล้วได้ถวายโภชนะแก่ฤาษี ชะรอยท่านจะรู้ว่า ตนมิได้เป็นเขตแห่งท่านข้าพเจ้าขอนอบน้อมแก่ท่าน ธรรมข้อนี้เป็นธรรมอะไรของท่าน?

ภรามิ ปุตฺตทาเร จ ฆเรสุ คธิโต ๑ อหํ

ภุญฺช มานุสเก กาเม อนุสาสามิ ราชิโน

อารญฺญิกสฺส อิสิโน จิรรตฺตํ ตปสฺสิโน

วุฑฺฒสฺส ภาวิตตฺตสฺส ทาตุมรหามิ โภชนํ ฯ

ข้าพเจ้ายังกำหนัดอยู่ในเรือนทั้งหลาย ต้องเลี้ยงบุตรและภรรยา ถวายอนุศาสน์แก่พระราชา เชิญให้เสวยกามอันเป็นของมนุษย์ ข้าพเจ้าควรถวายโภชนะแก่ฤาษี ผู้อยู่ในป่าสิ้นกาลนาน ผู้เรืองตบะ เป็นวุฒบุคคลอบรมตนแล้ว.

อิสิญฺจทานิ ปุจฺฉามิ กีสํ ธมนิสนฺถตํ

ปรูฬฺหกจฺฉนขโลมํ ปงฺกทนฺตํ รชสฺสิรํ

เอโก อรญฺเญ วิหรสิ นาวกงฺขสิ ชีวิตํ

ภิกฺขุ เกน ตยา เสยฺโย ยสฺส ตฺวํ โภชนํ อทา ฯ

บัดนี้ ข้าพเจ้าขอถามท่านฤาษีผู้ซูบผอม สะพรั่งไปด้วยเส้นเอ็น มีเล็บและขนรักแร้งอกยาว ฟันเขลอะ มีธุลีบนศีรษะ ท่านอยู่ในป่าผู้เดียวไม่ห่วงใยชีวิต ภิกษุที่ท่านถวายโภชนะนั้นดีกว่าท่านด้วยคุณข้อไหน?

ขณมาลุกลมฺพานิ ๒ พิลาลิตกฺกลานิ ๓ จ

ธุนํ สามากนิวารํ สํหาริยํ ปหาริยํ ๔

สากํ ภิสํ มธธ มํสํ พทรามลกานิ จ

ตานิ อาหตฺว ๕ ภุญฺชามิ อตฺถิ เม โส ปริคฺคโห

ปจนฺโต อปจนฺตสฺส อมมสฺส สกิญฺจโน

อนาทานสฺส สาทาโน ทาตุมรหามิ โภชนํ ฯ

๑ สี. ยุ. คถิโต ฯ ๒ ม. ขณนฺตาลุกลมฺพานิ ฯ ๓ สี. ยุ. พิฬาลิตกฺกฬานิ จ ฯ

๔ สํสาทิยํ ปสาทิยนฺติปิ ฯ สี. ม. สํฆาริยํ ปสาริยํ ฯ ๕ ม. อาหริตฺวา ฯ

อาตมภาพยังขุดเผือก มันมือเสือ มันนก ยังเก็บข้าวฟ่างและลูกเดือยมาตากตำ เที่ยวหาฝักบัว เหง้าบัว น้ำผึ้ง เนื้อสัตว์ พุทราและมะขามป้อมมาบริโภค ความยึดถือนั้นของอาตมายังมีอยู่ เมื่ออาตมายังหุงต้มก็ควรถวายโภชนะแก่ท่านผู้ไม่หุงต้ม ยังมีกังวลก็ควรถวายโภชนะแก่ผู้ไม่มีความห่วงใย ยังมีความถือมั่น ก็ควรถวายโภชนะแก่ท่านผู้ไม่มีความถือมั่น.

ภิกฺขุญฺจทานิ ปุจฺฉามิ ตุณฺหิมาสีน สุพฺพตํ

อิติ เต ภตฺตํ ปาทาสิ สุจิมํสูปเสจนํ

ตํ ตฺวํ ภตฺตํ ปฏิคฺคยฺห ตุณฺหี ภุญฺชสิ เอกโก

นาญฺญํ กญฺจิ นิมนฺเตสิ โกยํ ธมฺโม นมตฺถุ เต ฯ

บัดนี้ กระผมขอถามท่าน ภิกษุผู้นั่งนิ่ง มีวัตรอันดี พระฤาษีถวายภัตตาหารอันปรุงด้วยเนื้อสะอาดแก่ท่านดังนั้น ท่านรับภัตตาหารนั้นแล้วนั่งนิ่ง ฉันอยู่องค์เดียว ไม่เชื้อเชิญใครๆ อื่น กระผมขอนมัสการแด่พระคุณท่าน นี้เป็นธรรมอะไรของพระคุณท่าน?

น ปจามิ น ปาเจมิ น ฉินฺทามิ น เฉทเย

ตํ มํ อกิญฺจนํ ญตฺวา สพฺพปาเปหิ อารตํ

วาเมน ภิกฺขมาทาย ทกฺขิเณน กมณฺฑลล

อิสิ เม ภตฺตํ ปาทาสิ สุจิมํสูปเสจนํ ฯ

เอเต หิ ทาตุมรหนฺติ สมฺมา สปริคฺคหา

ปจฺจนีกมหํ มญฺเญ โย ทาตารํ นิมนฺตเย ฯ

อาตมาไม่ได้หุงต้มเอง ไม่ได้ให้ใครหุงต้ม ไม่ได้ตัดเอง ไม่ได้ให้ใครตัด ฤาษีรู้ว่าอาตมาไม่มีความกังวล เป็นผู้ห่างไกลจากบาปทั้งปวง จึงถือภิกษาหารด้วยมือซ้าย ถือเต้าน้ำด้วยมือขวา ถวายภัตตาหารอันปรุงด้วยเนื้อสะอาดแก่อาตมา. บุคคลเหล่านี้ยังมีความห่วงใย ยังมีความยึดถือ จึงสมควรจะให้ทาน อาตมาเข้าใจเอาว่า การที่บุคคลเชื้อเชิญผู้ให้นั้นเป็นการผิด

อตฺถาย วต เม อชฺช อิธาคจฺฉิ รเถสโภ

โยหํ อชฺช ปชานามิ ๑ ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ ฯ

รฏฺเฐสุ คิทฺธา ราชาโน กิจฺจากิจฺเจสุ พฺราหฺมณา

อิสี มูลผเล คิทฺธา วิปฺปมุตฺตา จ ภิกฺขโวติ ฯ

ภิกฺขาปรมฺปรชาตกํ เตรสมํ ฯ

____________

ตสฺสุทฺทานํ

สุว กินฺนรมุกฺก ขราชินโส

ภิสชาต มเหสิ กโปตวโร

อถ โมร สตจฺฉก วาณิชโก

อถ ราช สพฺราหฺมณ ภิกฺขปรํ ฯ

ปกิณฺณกนิปาตํ นิฏฺฐิตํ ฯ

๑ สี. อิโต ปุพฺเพ น ชานามิ ฯ

วันนี้ พระราชาผู้ประเสริฐเสด็จมา ณ ที่นี้เพื่อประโยชน์แก่ข้าพระพุทธเจ้าหนอ ข้าพระพุทธเจ้าเพิ่งทราบชัดวันนี้เองว่าทานที่ให้ในท่านผู้ใดจะมีผลมาก. พระราชาทั้งหลายทรงกังวลอยู่ในแว่นแคว้น พราหมณ์ทั้งหลายกังวลอยู่ในกิจน้อยกิจใหญ่ ฤาษีกังวลอยู่ในเหง้ามันและผลไม้ส่วนพวกภิกษุหลุดพ้นได้แล้ว

จบ ภิกขาปรัมปรชาดกที่ ๑๓.

รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. สาลิเกทารชาดก ๒. จันทกินนรชาดก

๓. มหาอุกกุสชาดก ๔. อุททาลกชาดก

๕. ภิสชาดก ๖. สุรุจิชาดก

๗. ปัญจุโปสถิกชาดก ๘. มหาโมรชาดก

๙. ตัจฉกสูกรชาดก ๑๐. มหาวาณิชชาดก

๑๑. สาธินราชชาดก ๑๒. ทสพราหมณ์ชาดก

๑๓. ภิกขาปรัมปรชาดก.

จบ ปกิณณกนิบาตชาดก