ลิตตวรรค

ลิตฺตํ ปรเมน เตชสา

คิลมกฺขํ ปุริโส น พุชฺฌติ

คิล เร คิล ปาปธุตฺตก

ปจฺฉา เต กฏุกํ ภวิสฺสตีติ ฯ

ลิตฺตชาตกํ ปฐมํ ฯ

๑ ม. อกตญฺญุชาตกํ ฯ ๒ ม. ทูภก ฯ

บุรุษกลืนกินลูกสกา อันย้อมด้วยยาพิษอย่างแรงกล้า ย่อมไม่รู้สึก ดูกรเจ้าคนร้าย เจ้านักเลงชั่วช้า จงกลืนกินเถิด จงกลืนกินเถิด เมื่อท่านกลืนกินลูกสกาแล้ว ภายหลังยาพิษนี้จักแรงจัดขึ้น.

จบ ลิตตชาดกที่ ๑.

อุกฺกฏฺเฐ สูรมิจฺฉนฺติ มนฺตีสุ อกุตูหลํ

ปิยญฺจ อนฺนปานมฺหิ อตฺเถ ชาเต จ ปณฺฑิตนฺติ ฯ

มหาสารชาตกํ ทุติยํ ฯ

เมื่อสงครามเกิดขึ้น ย่อมต้องการคนกล้าหาญ เมื่อเกิดข่าวตื่นเต้นขึ้นย่อมต้องการคนหนักแน่น เมื่อข้าวและน้ำมีบริบูรณ์ ย่อมต้องการคนที่รักเมื่อข้อความลึกซึ้งเกิดขึ้น ย่อมต้องการบัณฑิต.

จบ มหาสารชาดกที่ ๒.

น วิสฺสเส อวิสฺสตฺเถ วิสฺสตฺเถปิ น วิสฺสเส

วิสฺสาสา ภยมเนฺวติ สีหํว มิคมาตุกาติ ฯ

วิสฺสาสโภชนชาตกํ ตติยํ ฯ

บุคคลไม่ควรไว้วางใจในผู้ที่ยังไม่คุ้นเคยกัน แม้ผู้ที่คุ้นเคยกันแล้วก็ไม่ควรไว้วางใจ ภัยย่อมมาจากผู้ที่คุ้นเคยกัน เหมือนภัยของราชสีห์ เกิดจากแม่เนื้อฉะนั้น.

จบ วิสสาสโภชนชาดกที่ ๓.

โสตตฺโต โสสีโต คโต ๑ เอโก ภึสนเก วเน

นคฺโค น จคฺคิมาสีโน เอสนาปสุโต มุนีติ ฯ

โลมหํสชาตกํ จตุตฺถํ ฯ

๑ ม. โสตตฺโต โสสินฺโท เจว ฯ

เราเป็นคนเร่าร้อน มีตัวอันเปียกชุ่ม อยู่แต่ผู้เดียวในป่าที่น่ากลัว เป็นคนเปลือยกาย ถึงแม้ความหนาวเบียดเบียนก็ไม่ผิงไฟ มุนีขวนขวายด้วยการแสวงหาอย่างประเสริฐ.

จบ โลมหังสชาดกที่ ๔.

อนิจฺจา วต สงฺขารา อุปฺปาทวยธมฺมิโน

อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุชฺฌนฺติ เตสํ วูปสโม สุโขติ ฯ

มหาสุทสฺสนชาตกํ ปญฺจมํ ๑ ฯ

สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงหนอ มีความเกิดขึ้น และเสื่อมไปเป็นธรรมดาเกิดขึ้นแล้วย่อมดับไป ความที่สังขารเหล่านั้นสงบระงับเป็นสุข.

จบ มหาสุทัสสนชาดกที่ ๕.

สมติตฺติกํ อนวเสกํ

เตลปตฺตํ ยถา ปริหเรยฺย

เอวํ สจิตฺตมนุรกฺเข (สติยา ๒-)

ปตฺถยาโน ทิสํ อคตปุพฺพนฺติ ฯ

เตลปตฺตชาตกํ ฉฏฺฐํ ฯ

บุคคลพึงประคองภาชนะอันเต็มเปี่ยมด้วยน้ำมัน ฉันใด บัณฑิตผู้ปรารถนาจะไปสู่ทิศที่ยังไม่เคยไป ก็พึงตามรักษาจิตของตนไว้ด้วยสติ ฉันนั้น.

จบ เตลปัตตชาดกที่ ๖.

ชีวกญฺจ มตํ ทิสฺวา ธนปาลิญฺจ ทุคฺคตํ

ปนฺถกญฺจ วเน มูฬฺหํ ปาปโก ปุนราคโตติ ฯ

นามสิทฺธิชาตกํ สตฺตมํ ฯ

___________

๑ โลมหํสชาตกญฺเจว มหาสุทสฺสนชาตกญฺจ สี. โปตฺถเก น ทิสฺสนฺติ ฯ ๒ สี. ม.

อิทํ นตฺถิ ฯ

มาณพตนหนึ่งชื่อว่าปาปกะ ได้เห็นคนชื่อว่านายเป็นตายลง เห็นนางทาสีชื่อว่านางรวยทรัพย์จน เห็นคนชื่อว่านางทางหลงทาง แล้วก็กลับมา.

จบ นามสิทธิชาดกที่ ๗.

สาธุ โข ปณฺฑิโต นาม น เตฺวว อติปณฺฑิโต

อติปณฺฑิเตน ปุตฺเตน มนมฺหิ อุปกุฏฺฐิโตติ ๑ ฯ

กูฏวาณิชชาตกํ อฏฺฐมํ ฯ

ธรรมดาคนที่เป็นบัณฑิตเป็นคนดี คนที่เป็นบัณฑิตเกินไปเป็นคนไม่ดีเราถูกไฟลวกเพราะบุตรที่เป็นบัณฑิตเกินไป.

จบ กูฏวาณิชชาดกที่ ๘.

ปโรสหสฺสมฺปิ สมาคตานํ

กนฺเทยฺยุ เต วสฺสสตํ อปญฺญา

เอโกว เสยฺโย ปุริโส สปญฺโญ

โย ภาสิตสฺส วิชานาติ อตฺถนฺติ ฯ

ปโรสหสฺสชาตกํ นวมํ ฯ

คนโง่เขลาประชุมกัน แม้ตั้งพันคนขึ้นไป พวกเขาไม่มีปัญญาพึงคร่ำครวญอยู่ตลอดร้อยปี ผู้ใดรู้แจ้งเนื้อความแห่งภาษิต ผู้นั้นเป็นบุรุษมีปัญญา คนเดียวเท่านั้น ประเสริฐ.

จบ ปโรสหัสสชาดก.

อสาตํ สาตรูเปน ปิยรูเปน อปฺปิยํ

ทุกฺขํ สุขสฺส รูเปน ปมตฺตมติวตฺตตีติ ฯ

อสาตรูปชาตกํ ทสมํ ฯ

ลิตฺตวคฺโค ทสโม ฯ

มชฺฌิมปณฺณาสโก ฯ

___________

ตสฺสุทฺทานํ

คิลมกฺข กุตูหล มาตุกสฺสา

มุนินา จ อนิจฺจต ปตฺตวรํ

ธนปาลิวโร อติปณฺฑิตโก

สปโรสหสฺส อสาต ทส ฯ

๑ ม. ธนมฺหิ อุปกูฏิโต ฯ

สิ่งที่ไม่เป็นที่พอใจ สิ่งที่ไม่เป็นที่รัก สิ่งที่เป็นทุกข์ ย่อมครอบงำผู้ประมาทด้วยสิ่งเป็นที่พอใจ สิ่งเป็นที่รัก และสิ่งที่เป็นสุข.

จบ อสาตรูปชาดก.

จบ ลิตตวรรคที่ ๑๐.

จบ มัชฌิมปัณณาสก์.

_________________

รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ลิตตชาดก ๒. มหาสารชาดก

๓. วิสสาสโภชนชาดก ๔. โลมหังสชาดก

๕. มหาสุทัสสนชาดก ๖. เตลปัตตชาดก

๗. นามสิทธิชาดก ๘. กูฏวาณิชชาดก

๙. ปโรสหัสสชาดก ๑๐. อสาถูปชาดก.