กุลาวกวรรค

กุลาวกา มาตลิ สิมฺพลิสฺมึ

อีสามุเขน ปริวชฺชยสฺสุ

กามํ จชาม อสุเรสุ ปาณํ

มายิเม ๑ ทิชา วิกุลาวา อเหสุนฺติ ฯ

กุลาวกชาตกํ ปฐมํ ฯ

ดูกรมาตลีเทพบุตร ที่ต้นงิ้วมีลูกนกครุฑจับอยู่ ท่านจงหันหน้ารถกลับเรายอมสละชีวิตให้พวกอสูร ลูกนกครุฑเหล่านี้อย่าได้แหลกรานเสียเลย.

จบ กุลาวกชาดกที่ ๑.

รุทํ มนุญฺญํ รุจิรา จ ปิฏฺฐิ

เวฬุริยวณฺณูปฏิภา ๒ จ คีวา

พฺยามมตฺตานิ จ เปกฺขุณานิ

นจฺเจน เต ธีตรํ โน ททามีติ ฯ

นจฺจชาตกํ ทุติยํ ฯ

เสียงของท่านก็เพราะ หลังของท่านก็งาม คอของท่านก็เปรียบดังสีแก้วไพฑูรย์ และหางของท่านก็ยาวตั้งวา เราจะไม่ให้ลูกสาวของเราแก่ท่านด้วยการรำแพนหาง.

จบ นัจจชาดกที่ ๒.

สมฺโมทมานา คจฺฉนฺติ ชาลมาทาย ปกฺขิโน

ยทา เต วิวทิสฺสนฺติ ตทา เอหินฺติ เม วสนฺติ ฯ

สมฺโมทมานชาตกํ ตติยํ ฯ

๑ ม. มาเม ฯ ๒ ม. เวฬุริยวณฺณูปนิภา ฯ

นกทั้งหลายพร้อมเพรียงกันพากันเอาข่ายไป เมื่อใด พวกมันทะเลาะกันเมื่อนั้น พวกมันจักตกอยู่ในอำนาจของเรา.

จบ สัมโมทมานชาดกที่ ๓.

น มํ สีตํ น มํ อุณฺหํ น มํ ชาลสฺมิ พาธนํ

ยญฺจ มํ มญฺญเต มจฺฉี อญฺญํ โส รติยา คโตติ ฯ

มจฺฉชาตกํ จตุตฺถํ ฯ

ความเย็น ความร้อน และการติดอยู่ในแห ไม่ได้เบียดเบียนเราให้ได้รับทุกข์เลย แต่ข้อที่นางปลาสำคัญว่า เราไปหลงนางปลาตัวอื่นนั่นแหละเบียดเบียนเราให้ได้รับทุกข์.

จบ มัจฉาชาดกที่ ๔.

สนฺติ ปกฺขา อปตนา สนฺติ ปาทา อวญฺจนา

มาตา ปิตา จ นิกฺขนฺตา ชาตเวท ปฏิกฺกมาติ ฯ

วฏฺฏกชาตกํ ปญฺจมํ ฯ

ปีกของเรามีอยู่ แต่ก็บินไม่ได้ เท้าทั้งสองของเราก็มีอยู่ แต่ก็เดินไม่ได้มารดาและบิดาของเราออกไปหาอาหาร ดูกรไฟ ท่านจงถอยกลับไปเสีย.

จบ วัฏฏกชาดกที่ ๕.

ยนฺนิสฺสิตา ชคติรุหํ (วิหงฺคมา) สฺวายํ อคฺคึ ปมุญฺจติ

ทิสา ภชถ วงฺกงฺคา ๑ ชาตํ สรณโต ภยนฺติ ฯ

สกุณชาตกํ ฉฏฺฐํ ฯ

นกทั้งหลายอาศัยต้นไม้ใด ต้นไม้นั้นย่อมทิ้งเอาไฟลงมา นกทั้งหลายจงพากันหนีไปอยู่เสียที่อื่นเถิด ภัยเกิดจากที่พึ่งของพวกเราแล้ว.

จบ สกุณชาดกที่ ๖.

เย วุฑฺฒมปจายนฺติ นรา ธมฺมสฺส โกวิทา

ทิฏฺเฐ ธมฺเม จ ปาสํสา สมฺปราโย จ สุคฺคตีติ ๒ ฯ

ติตฺติรชาตกํ สตฺตมํ ฯ

๑ ม. วกฺกงฺคา ฯ ๒ ม. ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปาสํสา สมฺปราเย จ สุคฺคตึ ฯ

นรชนเหล่าใด ฉลาดในธรรม ย่อมนอบน้อมคนผู้เจริญ นรชนเหล่านั้นเป็นผู้ได้รับความสรรเสริญในปัจจุบันนี้ และมีสุคติเป็นที่ไปในเบื้องหน้า.

จบ ติตติรชาดกที่ ๗.

นาจฺจนฺตํ นิกติปฺปญฺโญ นิกตฺยา สุขเมธติ

อาราเธติ นิกติปฺปญฺโญ ๑ พโก กกฺกฏกามิวาติ ฯ

พกชาตกํ อฏฺฐมํ ฯ

บุคคลผู้ใช้ปัญญาหลอกลวงคนอื่น ย่อมไม่ได้ความสุขเป็นนิตย์ เพราะผู้ใช้ปัญญาหลอกลวงคนอื่น ย่อมประสบผลแห่งบาปกรรมที่ตนทำไว้เหมือนนกยางถูกปูหนีบคอฉะนั้น.

จบ พกชาดกที่ ๘.

มญฺเญ โสวณฺณโย ราสิ โสวณฺณมาลา จ นนฺทโก

ยตฺถ ทาโส อามชาโต ฐิโต ถุลฺลานิ คชฺชตีติ ฯ

นนฺทชาตกํ นวมํ ฯ

ทาสชื่อนันทกะเป็นบุตรของนางทาสี ยืนกล่าวคำหยาบคายในที่ใด เรารู้ว่ากองแห่งรัตนะทั้งหลาย และดอกไม้ทองมีอยู่ในที่นั้น.

จบ นันทชาดกที่ ๙.

กามํ ปตามิ นิรยํ อุทฺธปาโท ๒ อวํสิโร

นานริยํ กริสฺสามิ หนฺท ปิณฺฑํ ปฏิคฺคหาติ ฯ

ขทิรงฺคารชาตกํ ทสมํ ฯ

กุลาวกวคฺโค จตุตฺโถ ฯ

__________

ตสฺสุทฺทานํ

สิริ มาตลิ ธีตร ปกฺขิวโร

รติราคโต ๓ มาตาปิตา จ ปุน

ชคตีรุห วุฑฺฒ สุกกฺกฏโก

ตถา นนฺทก ปิณฺฑวเรน ทส ฯ

๑ ยุ. อาราเธ นิกติปฺปญฺโญ ฯ ๒ ม. อุทฺธํปาโท ฯ ๓ ม. รติยาคโต ฯ

เราจะตกนรกมีเท้าขึ้นเบื้องบน มีศีรษะลงเบื้องล่างก็ตาม เราจักไม่ทำกรรมอันไม่ประเสริฐ ขอเชิญท่านจงรับก้อนข้าวเถิด.

จบ ขทิรังคารชาดกที่ ๑๐.

จบ กุลาวกวรรคที่ ๔.

รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. กุลาวกชาดก ๒. นัจจชาดก

๓. สัมโมทมานชาดก ๔. มัจฉชาดก

๕. วัฏฏกชาดก ๖. สกุณชาดก

๗. ติตติรชาดก ๘. พกชาดก

๙. นันทชาดก ๑๐. ขทิรังคารชาดก.