อัตถกามวรรค

โย อตฺถกามสฺส หิตานุกมฺปิโน

โอวชฺชมาโน น กโรติ สาสนํ

อชิยา ปาทโมลุพฺภ ๑ มิตฺตโก วิย โสจตีติ ฯ

โลสกชาตกํ ปฐมํ ฯ

ผู้ใดบุคคลกล่าวสอนอยู่ ไม่ทำตามคำสอนของผู้ปรารถนาประโยชน์ผู้อนุเคราะห์ด้วยประโยชน์เกื้อกูล ผู้นั้นย่อมเศร้าโศก เหมือนนายมิตกะจับเท้าแพะเศร้าโศกอยู่ ฉะนั้น.

จบ โลสกชาดกที่ ๑.

โย อตฺถกามสฺส หิตานุกมฺปิโน

โอวชฺชมาโน น กโรติ สาสนํ

กโปตกสฺส วจนํ อกตฺวา

อมิตฺตหตฺถตฺโตว เสตีติ ฯ

กโปตกชาตกํ ทุติยํ ฯ

ผู้ใดบุคคลกล่าวสอนอยู่ ไม่ทำตามคำสอนของผู้ปรารถนาประโยชน์ ผู้อนุเคราะห์ด้วยประโยชน์เกื้อกูล ผู้นั้นย่อมถึงความฉิบหาย เศร้าโศกอยู่เหมือนกาไม่เชื่อฟังคำของนกพิราบ ตกอยู่ในเงื้อมมือของข้าศึก ฉะนั้น.

จบ กโปตกชาดกที่ ๒.

โย อตฺถกามสฺส หิตานุกมฺปิโน

โอวชฺชมาโน น กโรติ สาสนํ

เอวํ โส นิหโต เสติ เวฬุกสฺส ยถา ปิตาติ ฯ

เวฬุกชาตกํ ตติยํ ฯ

___________

๑ ม. ปาทโมลพฺภ ฯ

ผู้ใดบุคคลกล่าวสอนอยู่ ไม่ทำตามคำสอนของผู้ปรารถนาประโยชน์ผู้อนุเคราะห์ด้วยประโยชน์เกื้อกูล ผู้นั้นย่อมนอนตายอยู่ เหมือนดาบสผู้เป็นบิดาของลูกงูชื่อเวฬุกะ ฉะนั้น.

จบ เวฬุกชาดกที่ ๓.

เสยฺโย อมิตฺโต มติยา อุเปโต

น เตฺวว มิตฺโต มติวิปฺปหีโน

มกสํ วธิสฺสนฺติ หิ เอลมูโค

ปุตฺโต ปิตุ อพฺภิทา อุตฺตมงฺคนฺติ ฯ

มกสชาตกํ จตุตฺถํ ฯ

ศัตรูผู้ประกอบด้วยปัญญายังดีกว่า มิตรผู้ไม่มีปัญญาจะดีอะไร เหมือนบุตรของช่างไม้ผู้โง่เขลา คิดว่าจะตียุง ได้ตีศีรษะของบิดาแตกสองเสี่ยงฉะนั้น.

จบ มกสชาดกที่ ๔.

เสยฺโย อมิตฺโต เมธาวี ยญฺเจ พาลานุกมฺปโก

ปสฺส โรหิณิกํ ชมฺมึ มาตรํ หนฺตฺวาน โสจตีติ ฯ็

โรหิณีชาตกํ ปญฺจมํ ฯ

ศัตรูผู้เป็นนักปราชญ์ยังดีกว่า คนโง่เขลาถึงเป็นผู้อนุเคราะห์จะดีอะไรท่านจงดูนางโรหิณีผู้โง่เขลา ฆ่ามารดาแล้วเศร้าโศกอยู่.

จบ โรหิณีชาดกที่ ๕.

น เว อนตฺถกุสเลน อตฺถจริยา สุขาวหา

หาเปติ อตฺถํ ทุมฺเมโธ กปิ อารามิโก ยถาติ ฯ

อารามทูสกชาตกํ ฉฏฺฐํ ฯ

ผู้ฉลาดในสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ ถึงจะทำความเจริญ ก็ไม่สามารถจะนำความสุขมาให้ ผู้มีปัญญาทรามย่อมทำประโยชน์ให้เสีย เหมือนกับลิงผู้รักษาสวน ฉะนั้น.

จบ อารามทูสกชาดกที่ ๖.

น เว อนตฺถกุสเลน อตฺถจริยา สุขาวหา

หาเปติ อตฺถํ ทุมฺเมโธ โกณฺฑญฺโญ วารุณึ ยถาติ ฯ

วารุณิทูสกชาตกํ สตฺตมํ ฯ

ผู้ฉลาดในสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ ถึงจะทำความเจริญ ก็ไม่สามารถจะนำความสุขมาให้ ผู้มีปัญญาทรามย่อมทำประโยชน์ให้เสีย เหมือนกับโกณทัญญบุรุษทำสุราให้เสีย ฉะนั้น.

จบ วารุณิทูสกชาดกที่ ๗.

อนุปาเยน โย อตฺถํ อิจฺฉติ โส วิหญฺญติ

เจตา หนึสุ เวทพฺพํ ๑ สพฺเพ เต พฺยสนมชฺฌคุนฺติ ๒ ฯ

เวทพฺพชาตกํ อฏฺฐมํ ฯ

ผู้ใดปรารถนาประโยชน์ โดยอุบายอันไม่แยบคาย ผู้นั้นย่อมเดือดร้อนเหมือนพวกโจรชาวเจติรัฐฆ่าเวทัพพพราหมณ์ แล้วพากันถึงความพินาศหมดสิ้น ฉะนั้น.

จบ เวทัพพชาดกที่ ๘.

นกฺขตฺตํ ปฏิมาเนนฺตํ อตฺโถ พาลํ อุปจฺจคา

อตฺโถ อตฺถสฺส นกฺขตฺตํ กึ กริสฺสนฺติ ตารกาติ ฯ

นกฺขตฺตชาตกํ นวมํ ฯ

ประโยชน์ได้ล่วงเลยคนโง่เขลาผู้มัวคอยฤกษ์อยู่ ประโยชน์เป็นฤกษ์ของประโยชน์ ดวงดาวจักทำอะไรได้.

จบ นักขัตตชาดกที่ ๙.

ทุมฺเมธานํ สหสฺเสน ยญฺโญ เม อุปยาจิโต

อิทานิ โขหํ ยชิสฺสามิ พหุ ๓ อธมฺมิโก ชโนติ ฯ

ทุมฺเมธชาตกํ ทสมํ ฯ

อตฺถกามวคฺโค ปญฺจโม ฯ

ปฐมปณฺณาสโก

___________

ตสฺสุทฺทานํ

อถ มิตฺตกมาตุ กโปตวโร

ตถา เวฬุก เอลมูโค โรหิณิ

กปิ วารุณิ เจตจรา จ ปุน

ตถา ตารก ยญฺญวเรน ทส ฯ

๑ สี. ยุ. เวทพฺภํ ฯ ๒ ม. พฺยสนมชฺฌคูติ ฯ ๓ สี. ยุ. พหู ฯ

เราได้บนไว้ต่อเทวดา ด้วยคนโง่เขลาหนึ่งพันคน บัดนี้ เราจักต้องบูชายัญ เพราะคนอธรรมมีมาก.

จบ ทุมเมธชาดกที่ ๑๐.

จบ อัตถกามวรรคที่ ๕.

จบ ปฐมปัณณาสก์.

รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. โลสกชาดก ๒. กโปตกชาดก

๓. เวฬุกชาดก ๔. มกสชาดก

๕. โรหิณีชาดก ๖. อารามทูสกชาดก

๗. วารุณิทูสกชาดก ๘. เวทัพพชาดก

๙. นักขัตตชาดก ๑๐. ทุมเมธชาดก.