๑๐. สปริวารฉัตตทายกเถราปทาน (๓๓๐) เล่ม ๓๒

ปทุมุตฺตโร โลกวิทู อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห

อากาเส ชลวุฏฺฐีว วสฺสเต ธมฺมวุฏฺฐิยา.

พระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ ผู้ทรงรู้แจ้งโลก ผู้สมควรรับเครื่องบูชา ทรงโปรยฝนคือธรรมให้ตกอยู่ เหมือนน้ำฝนในอากาศ

ตมทฺทสาสึ สมฺพุทฺธํ เทเสนฺตํ อมตํ ปทํ

สกํ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา อคมาสึ สกํ ฆรํ.

ข้าพเจ้าได้เห็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระองค์นั้นทรงแสดงอมตบทอยู่ จึงทำจิตของตนให้เลื่อมใสแล้วได้กลับไปยังเรือนของตน

ฉตฺตํ อลงฺกตํ คยฺห อุปคญฺฉึ นรุตฺตมํ

หฏฺโฐ หฏฺเฐน จิตฺเตน อากาเส อุกฺขิปึ อหํ.

ข้าพเจ้าถือฉัตรที่ประดับแล้ว เข้าเฝ้าพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทรงเป็นนรชนผู้สูงสุด ข้าพเจ้ามีจิตร่าเริงเบิกบาน ได้โยนฉัตรขึ้นไปในอากาศ

สุสงฺคหิตยานํว ทนฺโตว สาวกุตฺตโม

อุปคนฺตฺวาน สมฺพุทฺธํ มตฺถเก สมฺปติฏฺฐหิ.

สาวกผู้ล้ำเลิศ ฝึกตนดุจยานที่ควบคุมดีแล้ว เข้าเฝ้าพระสัมมาสัมพุทธเจ้า กั้นฉัตรไว้เหนือเศียรเกล้า

อนุกมฺปโก การุณิโก พุทฺโธ โลกคฺคนายโก

ภิกฺขุสํเฆ นิสีทิตฺวา อิมา คาถา อภาสถ.

พระพุทธเจ้าผู้อนุเคราะห์ ประกอบด้วยพระกรุณา ทรงเป็นผู้นำชั้นเลิศของโลก ประทับนั่งในท่ามกลางหมู่ภิกษุแล้ว ได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า

เยน ฉตฺตมิทํ ทินฺนํ อลงฺกตํ มโนรมํ

เตน จิตฺตปฺปสาเทน ทุคฺคตึ โส น คจฺฉติ.

ผู้ใดถวายฉัตรที่ประดับแล้วเป็นที่รื่นรมย์ใจนี้ ด้วยจิตที่เลื่อมใสนั้น ผู้นั้นจะไม่ไปเกิดยังทุคติเลย

สตฺตกฺขตฺตุํ จ เทเวสุ เทวรชฺชํ กริสฺสติ

ทฺวตฺตึสกฺขตฺตุํ ราชา จ จกฺกวตฺตี ภวิสฺสติ.

จักได้ครองเทวสมบัติในหมู่เทวดาตลอด ๗ ชาติ และจักได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๓๒ ชาติ

กปฺปสตสหสฺสมฺหิ โอกฺกากกุลสมฺภโว

โคตโม นาม นามเมน <1158> สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

ต่อจากนี้ไปอีก ๑๐๐,๐๐๐ กัป พระศาสดาพระนามว่าโคดม ตามพระโคตร จักทรงสมภพในราชสกุลโอกกากราช จักอุบัติขึ้นในโลก

ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต

สพฺพาสเว ปริญฺญาย นิพฺพายิสฺสตินาสโว.

ผู้นั้นจักเป็นธรรมทายาทของพระศาสดา พระองค์เป็นโอรสที่ธรรมเนรมิต จักกำหนดรู้อาสวะทั้งปวง เป็นผู้ไม่มีอาสวะแล้วนิพพาน

พุทฺธสฺส คิรมญฺญาย วาจาสภิมุทีริตํ

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน ภิยฺโย หาสํ ชเนสหํ.

ข้าพเจ้าทราบพระพุทธดำรัสที่ทรงเปล่งออกมา เป็นอาสภิวาจาแล้วก็มีจิตเลื่อมใส มีใจยินดี จึงเกิดความร่าเริงอย่างยิ่ง

ชหิตฺวา มานุสํ โยนึ ทิพฺพโยนึ <1159> สมชฺฌคํ

วิมานมุตฺตมํ มยฺหํ อพฺภุคฺคตํ มโนรมํ.

ข้าพเจ้าละกำเนิดมนุษย์แล้วได้ไปเกิดในกำเนิดเทวดา วิมานของข้าพเจ้าสวยงาม สูงตระหง่าน เป็นที่รื่นรมย์ใจ

วิมานา นิกฺขมนฺตสฺส เสตจฺฉตฺตํ ธรียติ

ตทา สญฺญํ ปฏิลภามิ <1160> ปุพฺพกมฺมสฺสิทํ ผลํ.

เมื่อข้าพเจ้าออกจากวิมาน เทวดาทั้งหลายย่อมกั้นฉัตรขาวให้ ข้าพเจ้ากลับได้ความทรงจำในครั้งนั้น นี้เป็นผลแห่งบุพกรรม

เทวโลกา จวิตฺวาน มนุสฺสตฺตญฺจ อาคมึ

ฉตฺตึสกฺขตฺตุํ จกฺกวตฺตี สตฺตกปฺปสตมฺหิโต.

ข้าพเจ้าจุติจากเทวโลกแล้ว ได้มาเกิดเป็นมนุษย์ ในกัปที่ ๑๐๗ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๓๖ ชาติ

ตมฺหา กายา จวิตฺวาน อาคจฺฉึ ติทสํ ปุรํ

สํสริตฺวานุปุพฺเพน มานุสํ ปุนราคมึ.

จุติจากกายนั้นแล้วได้ไปสู่สวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ท่องเที่ยวไปโดยลำดับแล้ว ได้มาเกิดเป็นมนุษย์อีก

โอกฺกนฺตํ มาตุกุจฺฉึ มํ เสตจฺฉตฺตํ อธารยุํ

ชาติยา สตฺตวสฺโสหํ ปพฺพชึ อนคาริยํ.

ชนทั้งหลายได้กั้นฉัตรขาวให้ข้าพเจ้า ผู้ลงมาปฏิสนธิในครรภ์มารดา ข้าพเจ้ามีอายุ ๗ ขวบ ก็ได้ออกบวชเป็นบรรพชิต

สุนนฺโท นาม นาเมน พฺราหฺมโณ มนฺตปารคู

ผลิกํ ฉตฺตมาทาย สาวกคฺคสฺส โส ตทา. <1161>

พราหมณ์มีนามว่าสุนันทะ จบมนตร์ เขาได้ถือฉัตรมีสีดังแก้วผลึกมาถวายพระอัครสาวก

อนุโมทิ มหาวีโร สารีปุตฺโต มหากถี

สุตฺวานุโมทนํ ตสฺส ปุพฺพกมฺมํ อนุสฺสรึ.

พระสารีบุตรผู้มีความเพียรมาก ผู้มีวาจาน่าบูชา อนุโมทนาแล้ว ข้าพเจ้าฟังอนุโมทนาของท่านแล้ว ระลึกถึงบุพกรรมได้

อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน สกํ จิตฺตํ ปสาทยึ

สริตฺวา ปุริมํ กมฺมํ อรหตฺตํ อปาปุณี.

จึงประนมมือ ทำจิตของตนให้เลื่อมใส ระลึกถึงกรรมเก่าแล้วได้บรรลุอรหัตตผล

อุฏฺฐาย อาสนา ตมฺหา สิเร กตฺวาน อญฺชลึ

สมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา อิมํ วาจมุทีริยึ.

ลุกจากอาสนะนั้นแล้วประนมมือไว้เหนือเศียรเกล้า ถวายอภิวาทพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว เปล่งวาจานี้ว่า

สตสหสฺเส อิโต กปฺเป พุทฺโธ โลเก อนุตฺตโร

ปทุมุตฺตโร โลกวิทู อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห.

ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ นับจากกัปนี้ไป พระพุทธเจ้าผู้ยอดเยี่ยมในโลกพระนามว่าปทุมุตตระ ผู้ทรงรู้แจ้งโลก ผู้สมควรรับเครื่องบูชา

ตสฺส ฉตฺตํ มยา ทินฺนํ วิจิตฺตํ สมลงฺกตํ

อุโภ หตฺเถหิ ปคฺคณฺหิ สยมฺภู อคฺคปุคฺคโล.

ข้าพเจ้าถวายไตรจีวรที่สวยงามตกแต่งดีแล้วแด่พระองค์ พระสยัมภูพุทธเจ้า ผู้เป็นบุคคลผู้เลิศ ทรงรับด้วยพระหัตถ์ทั้ง ๒

อโห พุทฺโธ อโห ธมฺโม อโห โน สตฺถุสมฺปทา

เอกจฺฉตฺตสฺส ทาเนน ทุคฺคตึ นุปปชฺชหํ.

ช่างน่าอัศจรรย์ พระพุทธเจ้า ช่างน่าอัศจรรย์ พระธรรม ช่างน่าอัศจรรย์ การที่ข้าพเจ้าได้มาประจวบกับพระศาสดา ด้วยผลแห่งการถวายฉัตรคันหนึ่ง ข้าพเจ้าจึงไม่เข้าถึงทุคติเลย

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

สพฺพาสเว ปริญฺญาย วิหรามิ อนาสโว.

กิเลสทั้งหลายข้าพเจ้าก็เผาได้แล้ว ภพทั้งปวงข้าพเจ้าก็ถอนได้แล้ว ข้าพเจ้ากำหนดรู้อาสวะทั้งปวงได้แล้ว

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ. (๒๙๒๕)

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สปริวารฉตฺตทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สปริวารฉตฺตทายกตฺเถรสฺส อปทานํ ทสมํ สมตฺตํ.

อุมาปุปฺผิยวคฺโค เตตฺตึสติโม.

ตสฺสุทฺทานํ

อุมาปุปฺผญฺจ ปุฬินํ หาโส ยญฺโญ นิมิตฺตโก

สํสาวโก นิคฺคุณฺฑี จ สุมนํ ปุปฺผฉตฺตโก

สปริวารฉตฺโต จ คาถา สตฺตสตุตฺตรา.

คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แลได้ทราบว่า ท่านพระสปริวารฉัตตทายกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วย ประการฉะนี้

สปริวารฉัตตทายกเถราปทานที่ ๑๐ จบ

อุมาปุปผิยวรรคที่ ๓๓ จบบริบูรณ์

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. อุมาปุปผิยเถราปทาน

๒. ปุฬินปูชกเถราปทาน

๓. หาสชนกเถราปทาน

๔. ยัญญสามิกเถราปทาน

๕. นิมิตตสัญญกเถราปทาน

๖. อันนสังสาวกเถราปทาน

๗. นิคคุณฑิปุปผิยเถราปทาน

๘. สุมนาเวฬิยเถราปทาน

๙. ปุปผฉัตติยเถราปทาน

๑๐. สปริวารฉัตตทายกเถราปทาน