๑๐. สปริวารฉัตตทายกเถราปทาน (๓๓๐) เล่ม ๓๒

ปทุมุตฺตโร โลกวิทู อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห

อากาเส ชลวุฏฺฐีว วสฺสเต ธมฺมวุฏฺฐิยา ฯ

ตมทฺทสาสึ สมฺพุทฺธํ เทเสนฺตํ อมตํ ปทํ

สกํ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา อคมาสึ สกํ ฆรํ ฯ

ฉตฺตํ อลงฺกตํ คยฺห อุปคญฺฉึ นรุตฺตมํ

หฏฺโฐ หฏฺเฐน จิตฺเตน อากาเส อุกฺขิปึ อหํ ฯ

สุสงฺคหิตยานํว ทนฺโตว สาวกุตฺตโม

อุปคนฺตฺวาน สมฺพุทฺธํ มตฺถเก สมฺปติฏฺฐหิ ฯ

อนุกมฺปโก การุณิโก พุทฺโธ โลกคฺคนายโก

ภิกฺขุสงฺเฆ นิสีทิตฺวา อิมา คาถา อภาสถ ฯ

เยน ฉตฺตมิทํ ทินฺนํ อลงฺกตํ มโนรมํ

เตน จิตฺตปฺปสาเทน ทุคฺคตึ โส น คจฺฉติ ฯ

สตฺตกฺขตฺตุํ จ เทเวสุ เทวรชฺชํ กริสฺสติ

ทฺวตฺตึสกฺขตฺตุํ ๑ ราชา จ จกฺกวตฺติ ภวิสฺสติ ฯ

กปฺปสตสหสฺสมฺหิ โอกฺกากกุลสมฺภโว

โคตโม นาม นาเมน ๒ สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ ฯ

ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต

สพฺพาสเว ปริญฺญาย นิพฺพายิสฺสตินาสโว ฯ

พุทฺธสฺส คิรมญฺญาย วาจาสภิมุทีริตํ

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน ภิยฺโย หาสํ ชเนสหํ ฯ

ชหิตฺวา มานุสํ โยนึ ทิพฺพโยนึ ๓ สมชฺฌคํ

วิมานมุตฺตมํ มยฺหํ อพฺภุคฺคตํ มโนรมํ ฯ

วิมานา นิกฺขมนฺตสฺส เสตจฺฉตฺตํ ธรียติ

ตทา สญฺญํ ปฏิลภามิ ปุพฺพกมฺมสฺสิทํ ผลํ ฯ

เทวโลกา จวิตฺวาน มนุสฺสตฺตญฺจ อาคมึ

ฉตฺตึสกฺขตฺตุํ จกฺกวตฺติ สตฺตกปฺปสตมฺหิโต ฯ

ตมฺหา กายา จวิตฺวาน อาคจฺฉึ ติทสํ ปุรํ

สํสริตฺวานุปุพฺเพน มานุสํ ปุนราคมึ ฯ

โอกฺกนฺตํ มาตุกุจฺฉึ มํ เสตจฺฉตฺตํ อธารยุํ

ชาติยา สตฺตวสฺโสหํ ปพฺพชึ อนคาริยํ ฯ

สุนนฺโท นาม นาเมน พฺราหฺมโณ มนฺตปารคู

ผลิกํ ๑ ฉตฺตมาทาย สาวกคฺคสฺส โส อทา ๒ ฯ

อนุโมทิ มหาวีโร สารีปุตฺโต มหากถี

สุตฺวานุโมทนํ ตสฺส ปุพฺพกมฺมํ อนุสฺสรึ ฯ

อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน สกํ จิตฺตํ ปสาทยึ

สริตฺวา ปุริมํ กมฺมํ อรหตฺตํ อปาปุณึ ฯ

อุฏฺฐาย อาสนา ตมฺหา สิเร กตฺวาน อญฺชลึ

สมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา อิมํ วาจมุทีรยึ ฯ

สตสหสฺเส อิโต กปฺเป พุทฺโธ โลเก อนุตฺตโร

ปทุมุตฺตโร โลกวิทู อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห ฯ

ตสฺส ฉตฺตํ มยา ทินฺนํ วิจิตฺตํ สมลงฺกตํ

อุโภหตฺเถหิ ปคฺคณฺหิ สยมฺภู อคฺคปุคฺคโล ฯ

อโห พุทฺโธ ๑ อโห ธมฺโม ๒ อโห โน สตฺถุสมฺปทา

เอกฉตฺตสฺส ทาเนน ทุคฺคตึ นูปปชฺชหํ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

สพฺพาสเว ปริญฺญาย วิหรามิ อนาสโว ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สปริวารฉตฺตทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

สปริวารฉตฺตทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

อุทฺทานํ

อุมฺมาปุปฺผญฺจ ปุฬินํ หาโส ยญฺโญ นิมิตฺตโก

สํสาวโก นิคฺคุณฺฑิ จ สุมนา ปุปฺผฉตฺตโก

สปริวารฉตฺโต จ คาถา สตฺตสตุตฺตรา ฯ

อุมฺมาปุปฺผิยวคฺโค เตตฺตึโส ฯ

______________

๑ โป. ยุ. อิมา คาถา ฯ ๒ ม. อธารยึ ฯ ยุ. อการยึ ฯ

๑ ยุ. ฉตฺตึสกฺขตฺตุํ ฯ ๒ ม. โคตุเตน ฯ ๓ ยุ. เทวโยนึ ฯ

๑ ม. ภลิตํ ฯ ๒ ม. ตทา ฯ

๑ ยุ. พุทฺธา ฯ ๒ ยุ. ธมฺมา ฯ

พระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตระ ทรงรู้แจ้งโลก สมควรรับเครื่องบูชาทรงยังฝนคือธรรมให้ตกอยู่ เหมือนน้ำฝนในอากาศ ข้าพระองค์ได้เห็นพระสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ทรงแสดงอมฤตบทอยู่ ยังจิตของตนให้เลื่อมใสแล้วได้ไปสู่เรือนของตน ข้าพระองค์ถือเอาฉัตรที่ประดับแล้ว เข้าไปเฝ้าพระสัมพุทธเจ้าผู้อุดมกว่านระ ข้าพระองค์มีจิตโสมนัสยินดีโยนฉัตรขึ้นไปบนอากาศ บรรดาพระสาวกผู้สงเคราะห์ดี พระสาวกผู้อุดมฝึกตนแล้วเข้าไปเฝ้าพระสัมพุทธเจ้าแล้ว ตั้งฉัตรไว้เหนือพระเศียร

พระพุทธเจ้าผู้อนุเคราะห์ กอปรด้วยพระกรุณา อัครนายกของโลก ประทับนั่งท่ามกลางภิกษุสงฆ์แล้ว ได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า ผู้ใดถวายฉัตรอันประดับแล้วเป็นที่รื่นรมย์ใจนี้ ด้วยความเลื่อมใสแห่งจิตนั้น ผู้นั้นจะไม่ไปสู่ทุคติเลย จักได้เสวยเทวรัชสมบัติในเทวดา ๗ ครั้ง และจะได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิราช ๓๒ ครั้ง ในแสนกัลป แต่กัลปนี้ พระศาสดามีพระนามชื่อว่าโคดม ซึ่งมีสมภพในวงศ์พระเจ้าโอกกากราช จักเสด็จอุบัติในโลกผู้นั้นจักเป็นโอรสผู้รับมรดกในธรรมของพระศาสดาพระองค์นั้น อันธรรมนิรมิต จักรู้ทั่วถึงพระดำรัสที่พระพุทธเจ้าเปล่งเป็นอาสภิวาจา กำหนดรู้อาสวะทั้งปวงแล้ว จักเป็นผู้ไม่มีอาสวะนิพพาน

ข้าพระองค์มีจิตเลื่อมใสโสมนัส ยังความยินดีให้เกิดโดยยิ่ง ข้าพระองค์ละกำเนิดมนุษย์แล้วได้ไปสู่กำเนิดทิพย์ วิมานของข้าพระองค์สวยงาม สูงเยี่ยม เป็นที่รื่นรมย์ใจ เมื่อข้าพระองค์ออกจากวิมาน เทวดาทั้งหลายย่อมกั้นฉัตรขาวให้ข้าพระองค์กลับได้สัญญาในกาลนั้น นี้เป็นผลแห่งบุรพกรรม ข้าพระองค์จุติจากเทวโลกแล้ว ได้มาสู่ความเป็นมนุษย์ ในกัลปที่ ๗๐๐ แต่กัลปนี้ ข้าพระองค์ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๓๖ ครั้ง จุติจากกายนั้นแล้วได้ไปสู่ไตรทศบุรี ท่องเที่ยวไปโดยลำดับแล้ว ได้มาสู่ความเป็นมนุษย์อีก ชนทั้งหลายได้กั้นฉัตรขาวให้ข้าพระองค์ผู้ลงสู่ครรภ์มารดา ข้าพระองค์มีอายุ ๗ ปีแต่กำเนิด

ออกบวชเป็นบรรพชิต พราหมณ์ มีนามว่าสุนันทะรู้จบมนต์ เขาได้ถือเอาฉัตรมีสีดังแก้วผลึกมาถวายแก่อัครสาวก พระสารีบุตรมหาวีระ ผู้มีวาจาน่าบูชา อนุโมทนา ข้าพระองค์ฟังอนุโมทนาของท่านแล้ว ระลึกถึงบุรพกรรมได้ จึงประนมกรอัญชลี ยังจิตของตนให้เลื่อมใส ระลึกถึงกรรมเก่าได้แล้วได้บรรลุอรหัต ลุกจากอาสนะนั้นแล้วประนมกรอัญชลีเหนือเศียร ถวายบังคมพระสัมพุทธเจ้าแล้ว เปล่งวาจานี้ว่า ในกัลปที่แสนแต่กัลปนี้ ข้าพระองค์ได้ถวายฉัตรอันวิจิตรประดับสวยงามแด่พระพุทธเจ้า ผู้ยอดเยี่ยมในโลก พระนามว่าปทุมุตระ ทรงรู้แจ้งโลก สมควรรับเครื่องบูชา พระสยัมภูอัครบุคคลทรงรับด้วยพระหัตถ์ทั้งสอง โอ พระพุทธเจ้า โอ พระธรรม โอหนอ ความถึงพร้อมแห่งศาสดา ด้วยการถวายฉัตรคันหนึ่ง ข้าพระองค์ไม่เข้าถึงทุคติเลย ข้าพระองค์เผากิเลสทั้งหลายแล้ว ถอนภพทั้งปวงขึ้นได้แล้ว กำหนดรู้อาสวะทั้งปวงแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพระองค์ทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาข้าพระองค์ได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระสปริวารฉัตตทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ สปริวารฉัตตทายกเถราปทาน.

------------------------

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. อุมมาปุปผิยเถราปทาน ๒. ปุฬินปูชกเถราปทาน

๓. หาสชนกเถราปทาน ๔. ยัญญสามิกเถราปทาน

๕. นิมิตตสัญญกเถราปทาน ๖. อันนสังสาวกเถราปทาน

๗. นิคุณฑิปุปผิยเถราปทาน ๘. สุมนาเวฬิยเถราปทาน

๙. ปุปผฉัตติยเถราปทาน ๑๐. สปริวารฉัตตทายกเถราปทาน

มีคาถา ๑๐๗ คาถา.

จบ อุมมาปุปผิยวรรคที่ ๓๓