๑๐. พุทธาปทานชื่อปุพพกรรมปิโลติ (๓๙๐) เล่ม ๓๒

อโนตตฺตสราสนฺเน รมณีเย สิลาตเล

นานารตนปชฺโชเต นานาคนฺธวนนฺตเร.

ณ พื้นศิลาที่น่ารื่นรมย์ ใกล้สระอโนดาต โชติช่วงด้วยรัตนะต่าง ๆ ในละแวกป่ามีดอกไม้มีกลิ่นหอมนานาชนิด

มหตา ภิกฺขุสํเฆน ปเรโต โลกนายโก

อาสีโน พฺยากรี ตตฺถ ปุพฺพกมฺมานิ อตฺตโน.

พระพุทธเจ้าทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก มีหมู่ภิกษุหมู่ใหญ่ห้อมล้อม ประทับนั่งที่ศิลาอาสน์นั้น ทรงพยากรณ์บุพกรรมของพระองค์ว่า

<1295> สุณาถ ภิกฺขโว มยฺหํ ยํ กมฺมํ ปกตํ มยา ๒

<1296> เอกํ อรญฺญิกํ ภิกฺขุํ ทิสฺวา ทินฺนํ ปิโลติกํ.

ก. ปตฺถิตํ ปฐมํ พุทฺธํ พุทฺธตฺตาย มยา ตทา ๓

๒ปิโลติกสฺส กมฺมสฺส พุทฺธตฺเตปิ วิปจฺจติ.๒ ๓ข. โคปาลโก ปุเร อาสึ คาวึ ปาเชติ โคจรํ

ปิวนฺตึ อุทกํ อาวิสํ คาวึ ทิสฺวา นิวารยึ.

ค. เตน กมฺมวเปาเกน อิธ ปจฺฉิมเก ภเว

ปิปาสิโต ยถิจฺฉกํ น หิ ปาตุํ ลภามหํ.๓

ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงฟังกรรมของเรา เราเห็นภิกษุ ผู้อยู่ป่าเป็นวัตร จึงได้ถวายผ้าเก่าผืนหนึ่ง

[ก] ในกาลนั้น ข้าพเจ้าปรารถนาการตรัสรู้ เพื่อความเป็นพระพุทธเจ้าเป็นครั้งแรก ผลของการถวายผ้าเก่าให้ผลในความเป็นพระพุทธเจ้า[ข] ในชาติปางก่อน เราเกิดเป็นนายโคบาล ต้อนโคไปเลี้ยง เห็นแม่โคกำลังดื่มน้ำขุ่น จึงห้ามมันไว้

[ค] ด้วยผลกรรมนั้น ในภพสุดท้ายนี้ เรากระหายน้ำ ก็ไม่ได้ดื่มน้ำตามความปรารถนา

(๑) ปุนาลิ <1297> นามหํ ธุตฺโต ปุพฺเพ อญฺญาสุ ชาติสุ <1298>

ปจฺเจกพุทฺธํ สุรภึ <1299> อพฺภาจิกฺขึ อทูสกํ.

ในชาติอื่น ๆ ในปางก่อน เราเกิดเป็นนักเลงชื่อว่าปุนาลิ ได้กล่าวตู่พระปัจเจกพุทธเจ้ามีนามว่าสุรภี ผู้ไม่ประทุษร้ายใคร

เตน กมฺมวิปาเกน นิรเย สํสรึ จิรํ

พหู วสฺสสหสฺสานิ ทุกฺขํ เวเทสิ เวทนํ.

ด้วยผลกรรมนั้น เราจึงได้เวียนว่ายตายเกิด อยู่ในนรกเป็นเวลานาน เสวยทุกขเวทนาหลายพันปี

เตน กมฺมาวเสเสน อิธ ปจฺฉิมเก ภเว

อพฺภกฺขานํ มยา ลทฺธํ สุนฺทริกาย การณา.

ด้วยผลกรรมที่เหลืออยู่นั้น ในภพสุดท้ายนี้ เราได้รับการกล่าวตู่ เพราะนางสุนทรีเป็นเหตุ

(๒) สพฺพาภิภุสฺส พุทฺธสฺส นนฺโท นามาสิ สาวโก

ตํ อพฺภาจิกฺขาย นิรเย จิรํ สํสริตํ มยา.

เพราะการกล่าวตู่พระเถระนามว่านันทะ ผู้เป็นสาวกของพระพุทธเจ้า ผู้ครอบงำอันตรายทั้งปวง เราจึงเวียนว่ายตายเกิดอยู่ในนรกเป็นเวลานาน

ทสวสฺสสหสฺสานิ นิรเย สํสรึ จิรํ

มนุสฺสลาภํ <1300> ลทฺธาหํ อพฺภกฺขานํ พหุํ ลภึ.

เราเวียนว่ายตายเกิดอยู่ในนรกเป็นเวลานานถึง ๑๐๐,๐๐๐ ปี ครั้นได้เกิดเป็นมนุษย์ ก็ได้รับการกล่าวตู่มาก

เตน กมฺมาวเสเสน จิญฺจมานวิกา มมํ

อพฺภาจิกฺขิ อภูเตน ชนกายสฺส อคฺคตา. <1301>

ด้วยผลกรรมที่เหลืออยู่นั้น นางจิญจมาณวิกาจึงมากล่าวตู่เราด้วยคำไม่จริงท่ามกลางหมู่ชน

(๓) พฺราหฺมโณ สุตวา อาสึ อหํ สกฺกตปูชิโต

มหาวเน ปญฺจสเต มนฺเต วาเจมิ มาณเว.

เราเกิดเป็นพราหมณ์ ผู้มีสุตะซึ่งประชาชนสักการบูชา ได้สอนมนตร์ให้มาณพประมาณ ๕๐๐ คน ในป่าใหญ่

ตตฺถาคโต <1302> อิสิภีโม ปญฺจาภิญฺโญ มหิทฺธิโก

ตญฺจาหํ อาคตํ ทิสฺวา อพฺภาจิกฺขึ อทูสกํ.

เราได้เห็นฤๅษีผู้น่าเกรงกลัว ผู้ได้อภิญญา ๕ มีฤทธิ์มาก มายังสำนักของเรา เราจึงกล่าวตู่ฤๅษีผู้ไม่ประทุษร้ายใคร

ตโตหํ อวจํ สิสฺเส กามโภคี อยํ อิสิ

มยฺหํปิ ภาสมานสฺส อนุโมทึสุ มาณวา.

ครั้งนั้น เราได้บอกพวกศิษย์ว่า ฤๅษีตนนี้มักบริโภคกามคุณ เพียงเราบอกเท่านั้น พวกมาณพก็พลอยเชื่อ

ตโต มาณวกา สพฺเพ ภิกฺขมานา <1303> กุเล กุเล

มหาชนสฺส อาหํสุ กามโภคี อยํ อิสิ.

ตั้งแต่นั้นมา พวกมาณพทั้งหมด ไปเที่ยวหาอาหารในตระกูลทั้งหลาย พากันบอกประชาชนว่า ฤๅษีตนนี้มักบริโภคกามคุณ

เตน กมฺมวิปาเกน ปญฺจภิกฺขุสตา อิเม

อพฺภกฺขานํ ลภุํ สพฺเพ สุนฺทริกาย การณา.

ด้วยผลกรรมนั้น ภิกษุ ๕๐๐ รูปเหล่านี้ ได้รับการกล่าวตู่ เพราะนางสุนทรีเป็นเหตุ

(๔) เวมาตุ ภาตรํ ปุพฺเพ ธนเหตุ หนึ อหํ

ปกฺขิปึ คิริทุคฺเคสุ <1304> สิลาย จ อปึสยึ.

ในชาติก่อน เราได้ฆ่าน้องชายต่างมารดา เพราะเหตุแห่งทรัพย์ จับโยนลงซอกภูเขา แล้วโยนหินทับไว้

เตน กมฺมวิปาเกน เทวทตฺโต สิลํ ขิปิ

องฺคุฏฺฐํ ปึสยี ปาเท มม ปาสาณสกฺขรา.

ด้วยผลกรรมนั้น พระเทวทัตจึงผลักก้อนหินกลิ้งลงมา สะเก็ดหินกระทบนิ้วหัวแม่เท้าของเรา (จนห้อเลือด)

(๕) ปุเรหํ ทารโก หุตฺวา กีฬมาโน มหาปเถ

ปจฺเจกพุทฺธํ ทิสฺวาน มคฺเค สกลิกํ <1305> ทหึ. <1306>

ในชาติก่อน เรายังเป็นเด็กเล่นอยู่ที่หนทางใหญ่ ได้เห็นพระปัจเจกพุทธเจ้า จึงหว่านก้อนกรวดไว้ที่หนทาง

เตน กมฺมวิปาเกน อิธ ปจฺฉิมเก ภเว

วธตฺถํ มํ เทวทตฺโต อติมาเร ปโยชยิ.

ด้วยผลกรรมนั้น ในภพสุดท้ายนี้ พระเทวทัตจึงชักชวนนักแม่นธนู ผู้เป็นนักฆ่า เพื่อฆ่าเรา

(๖) หตฺถาโรโห ปุเร อาสึ ปจฺเจกมุนิมุตฺตมํ

ปิณฺฑาย วิจรนฺตํปิ <1307> อาสาเทสึ คเชนหํ.

ในชาติก่อน เราเป็นนายควาญช้าง ได้ไสช้างไล่พระปัจเจกพุทธเจ้าผู้เป็นพระมุนีสูงสุด ซึ่งกำลังเที่ยวบิณฑบาต

เตน กมฺมวิปาเกน ภนฺโต <1308> นาฬาคิรี คโช

คิริพฺพเช ปุรวเร ทารุโณ สมุปาคมิ. <1309>

ด้วยผลกรรมนั้น ช้างนาฬาคีรีเชือกดุร้าย จึงวิ่งไล่เราในกรุงราชคฤห์อันประเสริฐ

(๗) ราชาหํ ปตฺติโก <1310> อาสึ สตฺติยา ปุริสํ หนึ

เตน กมฺมวิปาเกน นิรเย ปจฺจิสํ ภุสํ.

ในชาติก่อน เราเป็นทหารราบ ได้ใช้หอกฆ่าคนจำนวนมาก ด้วยผลกรรมนั้น เราจึงถูกไฟไหม้อย่างร้อนแรงในนรก

กมฺมุโน ตสฺส เสเสน โส ทานิ <1311> สกลํ มม

ปาเท ฉวึ ปกปฺเปสิ <1312> น หิ กมฺมํ วินสฺสติ.

ด้วยผลกรรมที่เหลืออยู่ ในบัดนี้ ไฟนั้นยังตามมา ไหม้ผิวหนังที่เท้าของเราทุกแห่ง เพราะกรรมยังไม่สิ้นไป

(๘) อหํ เกวฏฺฏคามสฺมึ อหุ <1313> เกวฏฺฏทารโก

มจฺโฉปฆาตเก <1314> ทิสฺวา ชนยึ โสมนสฺสกํ. <1315>

ในชาติก่อน เราเป็นเด็กเล็กลูกของชาวประมง อาศัยอยู่ในเกวัฏฏคาม เห็นชาวประมงฆ่าปลาแล้วเกิดความโสมนัส

เตน กมฺมวิปาเกน สีสทุกฺขํ อหุ มม

สกฺเกสุ หญฺญมาเนสุ <1316> ยทา หนิ วิฏฏุโภ. <1317>

ด้วยผลกรรมนั้น เราจึงปวดศีรษะ ในเมื่อเจ้าศากยะทั้งหลายถูกฆ่า คราวที่พระเจ้าวิฑูฑภะฆ่า

(๙) ผุสฺสสฺสาหํ ปาวจเน สาวเก ปริภาสยึ

ยวํ ขาทถ ภุญฺชถ มา จ ภุญฺชถ สาลโย.

เราได้ด่าบริภาษเหล่าสาวกในศาสนา ของพระพุทธเจ้าพระนามว่าผุสสะด้วยคำว่า ท่านทั้งหลายจงขบเคี้ยว จงฉันแต่ข้าวเหนียว อย่าได้ฉันข้าวสาลีเลย

เตน กมฺมวิปาเกน เตมาสํ ขาทิตํ ยวํ

นิมนฺติโต พฺราหฺมเณน เวรญฺชายํ วสึ ตทา.

ด้วยผลกรรมนั้น เรารับนิมนต์พราหมณ์ อยู่จำพรรษาในเมืองเวรัญชา ได้ฉันแต่ข้าวเหนียว ตลอด ๓ เดือน

(๑๐) นิพฺพุทฺเธ วตฺตมานมฺหิ มลฺลปุตฺตํ นิเสธยึ <1318>

เตน กมฺมวิปาเกน ปิฏฺฐิทุกฺขํ อหุ <1319> มม.

ในชาติก่อน เมื่อนักมวยกำลังชกกัน เราได้กันบุตรชายนักมวยปล้ำไว้ ด้วยผลกรรมนั้น เราจึงเกิดความทุกข์ที่สันหลัง(ปวดหลัง)

(๑๑) ติกิจฺฉโก อหํ อาสึ เสฏฺฐิปุตฺตํ วิเรจยึ

เตน กมฺมวิปาเกน โหติ ปกฺขนฺทิกา มม.

ในชาติก่อน เราเป็นหมอรักษาโรค ได้ถ่ายยาให้ลูกชายเศรษฐี(ถึงแก่ความตาย) ด้วยผลกรรมนั้น เราจึงป่วยเป็นโรคปักขันทิกาพาธ

(๑๒) อวจาหํ โชติปาโล สุคตํ กสฺสปํ ตทา

กุโต นุ โพธิมณฺฑสฺส <1320> โพธิ ปรมทุลฺลภา.

ครั้งนั้น ข้าพเจ้าชื่อว่าโชติปาละ ได้กล่าวกับพระสุคตพระนามว่ากัสสปะ ว่า การตรัสรู้ที่โคนต้นโพธิ์จักมีมาแต่ที่ไหน การตรัสรู้หาได้แสนยาก

เตน กมฺมวิปาเกน อจรึ ทุกฺกรํ พหุํ

ฉพฺพสฺสานุรุเวลายํ ตโต โพธึ อปาปุณี.

ด้วยผลกรรมนั้น เราจึงได้บำเพ็ญทุกรกิริยานานถึง ๖ ปี ต่อจากนั้น จึงได้บรรลุพระโพธิญาณที่ตำบลอุรุเวลา

นาหํ เอเตน มคฺเคน ปาปุณี โพธิมุตฺตมํ

กุมคฺเคน คเวสิสฺสํ ปุพฺพกมฺเมน โจทิโต. <1321>

แต่ว่า เราก็มิได้บรรลุพระโพธิญาณที่สูงสุดด้วยทางนี้ เราถูกกรรมในปางก่อนตักเตือนแล้ว จึงแสวงหา(โพธิญาณ)ผิดทาง

ปุญฺญปาปปริกฺขีโณ สพฺพสนฺตาปวชฺชิโต

อโสโก อนุปายาโส นิพฺพายิสฺสํ อนาสโว.

เราสิ้นบาปสิ้นบุญแล้ว ปราศจากความเร่าร้อนทุกอย่าง ไม่มีความเศร้าโศก ไม่มีความคับแค้น ไม่มีอาสวะ จักปรินิพพาน

เอวํ ชิโน วิยากาสิ ภิกฺขุสํฆสฺส อตฺถโต <1322>

สพฺพาภิญฺญาพลปฺปตฺโต อโนตตฺเต มหาสเรติ. (๓๓๖๗)

อิตฺถํ สุทํ ภควา อตฺตโน ปุพฺพจริตํ ปุพฺพกมฺมปิโลติ นาม พุทฺธาปทานํ ธมฺมปริยายํ อภาสิตฺถาติ.

ปุพฺพกมฺมปิโลติ <1323> นาม พุทฺธาปทานํ ทสมํ.

อมฺพฏผลวคฺโค เอกูนจตฺตาลีสโม.

ตสฺสุทฺทานํ

อมฺพฏํ <1324> ลพุชญฺเจว อุทุมฺพรปิลกฺขุ จ

ผารุวลฺลี จ กทลิ ปนโส โกฏิวิสโก

ปุพฺพกมฺมปิโลติ จ อปทานํ มเหสิโน

คาถาโย เอกนวุติ คณิตาโย วิภาวิหิ.

จุทฺทสมํ ภาณวารํ.

พระพุทธชินเจ้าได้ทรงบรรลุกำลังแห่งอภิญญาทั้งปวงแล้ว ทรงพยากรณ์โดยมุ่งหวังประโยชน์สำหรับหมู่ภิกษุ ที่ใกล้สระใหญ่ชื่ออโนดาต ด้วยประการฉะนี้แลได้ทราบว่า พระผู้มีพระภาคได้ทรงภาษิตธรรมบรรยายพุทธาปทาน ชื่อปุพพ กัมมปิโลติ ซึ่งเป็นบุพจริตของพระองค์ ด้วยประการฉะนี้แล

พุทธาปทานชื่อปุพพกัมมปิโลติที่ ๑๐ จบ

อัมพฏผลวรรคที่ ๓๙ จบบริบูรณ์

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. อัมพฏผลทายกเถราปทาน

๒. ลพุชทายกเถราปทาน

๓. อุทุมพรผลทายกเถราปทาน

๔. ปิลักขผลทายกเถราปทาน

๕. ผารุสผลทายกเถราปทาน

๖. วัลลิผลทายกเถราปทาน

๗. กทลิผลทายกเถราปทาน

๘. ปนสผลทายกเถราปทาน

๙. โสณโกฏิวีสเถราปทาน

๑๐. พุทธาปทานชื่อว่าปุพพกัมมปิโลติ

บัณฑิตทั้งหลายนับได้ ๙๑ คาถา

ภาณวารที่ ๑๔ จบ