๓. สีวลีเถราปทาน เล่ม ๓๓

[๕๐] ลำดับนั้น พระมุนีผู้มีพระปรีชายิ่งใหญ่ เสด็จถึงที่สุดของโลก ทรงเห็นว่าเรายินดีในฌานจึงทรงแต่งตั้งให้เป็นเลิศกว่าภิกษุทั้งหลายฝ่ายที่ได้ฌาน[๕๑-๕๓] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แล

นัยว่า ท่านพระกังขาเรวตเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ กังขาเรวตเถราปทานที่ ๒

๓. สีวลีเถรปทาน

ว่าด้วยบุพประวัติของพระสีวลีถระ

(ท่านพระสีวลีเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๑๓๓} [๕๔] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้ พระชินเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ ผู้มีจักษุในธรรมทั้งปวง พระนายกได้เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว

[๕๕] ศีลของพระองค์ใคร ๆ ก็คำนวณไม่ได้ สมาธิของพระองค์ เปรียบด้วยแก้ววิเชียร ฌานอันประเสริฐของพระองค์ใคร ๆ ก็นับไม่ได้ และวิมุตติของพระองค์หาอะไรเปรียบมิได้[๕๖] พระนายกเจ้าทรงแสดงธรรมในสมาคมมนุษย์ เทวดา นาค และพรหม ซึ่งเกลื่อนไปด้วยสมณะและพราหมณ์[๕๗] พระพุทธองค์ผู้แกล้วกล้าในบริษัททรงตั้งสาวกของพระองค์ผู้มีลาภมาก มีบุญ ทรงฤทธิ์อันรุ่งเรืองไว้ในตำแหน่งเอตทัคคะ

[๕๘] ในกาลนั้น เราเป็นกษัตริย์ในพระนครหังสวดีได้ยินพระชินเจ้า ตรัสถึงคุณเป็นอันมากของพระสาวก

[๕๙] ดังนั้น จึงได้นิมนต์พระชินสีห์พร้อมทั้งพระสาวกให้เสวยและฉันถึง ๗ วัน ครั้นถวายมหาทานแล้วก็ได้ปรารถนาตำแหน่งนั้น[๖๐] พระธีรเจ้าผู้ประเสริฐกว่าบุรุษ ทอดพระเนตรเห็นเราหมอบอยู่แทบพระบาทในคราวนั้น จึงได้ตรัสพระดำรัสด้วยพระสุรเสียงอันดัง[๖๑] ลำดับนั้น มหาชน ทวยเทพ คนธรรพ์ พรหมผู้มีฤทธิ์มาก และสมณพราหมณ์ผู้ต้องการจะฟังพระพุทธพจน์ต่างประณตน้อมถวายนมัสการทูลว่า[๖๒] “ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นบุรุษอาชาไนย ข้าพระองค์ทั้งหลาย ขอนอบน้อมแด่พระองค์ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นอุดมบุรุษ ข้าพระองค์ทั้งหลายขอนอบน้อมแด่พระองค์[๖๓] พระมหากษัตริยได้ถวายทานกว่า ๗ วัน ข้าพระองค์ทั้งหลาย ประสงค์จะฟังผลของมหาทานนั้น ข้าแต่พระมหามุนี ขอได้ทรงโปรดพยากรณ์เถิด,,[๖๔] ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า“ท่านทั้งหลายจงคอยสดับภาษิตของเรา ทักษิณาที่ตั้งไว้ในพระพุทธเจ้าผู้มีคุณหาประมาณมิได้พร้อมทั้งพระสงฆ์[๖๕] ใครเล่าจะถือเอามากล่าวได้ เพราะทักษิณานั้นมีผลหาประมาณมิได้ อีกประการหนึ่ง กษัตริย์ผู้มีโภคะมากนี้ ทรงปรารถนาตำแหน่งอันอุดมว่า

[๖๖] ถึงเราก็พึงเป็นผู้ได้ลาภมาก เหมือนภิกษุชื่อสุทัสสนะฉะนั้นเถิด มหาบพิตรจักได้ตำแหน่งนี้ในอนาคต

[๖๗] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้ พระศาสดามีพระนามว่าโคดม ซึ่งสมภพในราชวงค์ของพระเจ้าโอกกากราชจักเสด็จอุบัติขึ้นในโลก[๖๘] กษัตริย์องค์นี้จักได้เป็นธรรมทายาทของพระศาสดาพระองค์นั้น จักเป็นโอรสอันธรรมเนรมิต จักเป็นสาวกของพระศาสดา มีนามว่าสีวลี”[๖๙] ด้วยกรรมที่ทำไว้ดีแล้วนั้นและด้วยการตั้งเจตจำนงไว้ เราละร่างมนุษย์แล้วได้เข้าถึงสวรรค์ชั้นดาวดึงส์[๗๐] ในกัปที่ ๙๑ แต่ภัทรกัปนี้ พระโลกนายกพระนามว่าวิปัสสีผู้มีพระเนตรงดงาม ทรงเห็นแจ้งธรรมทั้งปวงได้เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว[๗๑] ครั้งนั้น เราเป็นคนโปรดปรานของตระกูลแห่งหนึ่งในพระนครพันธุมดี และเป็นคนที่หมั่นขยันขวนขวายในการงาน[๗๒] ในกาลนั้น หมู่ชนหมู่หนึ่งสั่งให้สร้างบริเวณซึ่งปรากฏว่าใหญ่โตถวายพระวิปัสสีผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่

[๗๓] เมื่อการสร้างบริเวณสำเร็จแล้ว ชนทั้งหลายได้ถวายมหาทาน ซึ่งประกอบด้วยของเคี้ยวกิน พวกเขาหานมเปรี้ยวใหม่และน้ำผึ้ง ก็หาไม่ได้[๗๔] ในกาลนั้น เราถือนมเปรี้ยวใหม่และนํ้าผึ้งไปเรือนของนายงาน ชนทั้งหลายที่แสวงหานมเปรี้ยวใหม่และนํ้าผึ้งพบเราแล้ว[๗๕] เขาแม้จะให้ราคาตั้ง๑,๐๐๐กหาปณะก็ยังไม่ได้ของทั้งสองอย่างไป เพราะเราคิดว่า “ของสองอย่างนี้คงจักมิใช่ของชั้นต่ำ

[๗๖] คนเหล่านี้ทั้งหมดสักการะพระตถาคต ฉันใด แม้เราก็จักทำสักการะในพระนายกโลกกับภิกษุสงฆ์ ฉันนั้นเหมือนกัน”[๗๗] ในกาลนั้น เราได้นำนมเปรี้ยวกับนํ้าผึ้งไปผสมเข้าด้วยกันแล้ว ถวายแด่พระโลกนาถพร้อมทั้งพระสงฆ์

[๗๘] ด้วยกรรมที่ทำไว้ดีแล้วนั้นและด้วยการตั้งเจตจำนงไว้ เราละร่างมนุษย์แล้วได้เข้าถึงสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

[๗๙] ต่อมา เราได้เป็นพระเจ้าแผ่นดินผู้มียศใหญ่ในพระนครพาราณสี ในครั้งนั้น เราเคืองแค้นศัตรู จึงสั่งให้ทหารทำการล้อมประตูเมืองของศัตรูไว้[๘๐] ประตูที่ถูกล้อมของพระราชาผู้มีเดชรักษาไว้ได้เพียงวันเดียว เพราะผลแห่งกรรมนั้น เราจึงต้องตกนรกอันร้ายกาจที่สุด[๘๑] และในภพสุดท้ายในบัดนี้ เราเกิดในโกลิยบุรี พระชนนีของเรา พระนามว่าสุปปวาสา พระชนกของเราพระนามว่ามหาลิลิจฉวี[๘๒] เราเกิดในราชวงค์ก็เพราะบุญกรรม เพราะการล้อมประตูเมืองให้ผล เราจึงต้องประสบทุกข์อยู่ในครรภ์ของพระมารดาถึง ๗ ปี[๘๓] เราต้องหลงทวารอยู่อีก ๗ วัน เพียบพร้อมไปด้วยมหันตทุกข์ พระมารดาของเราต้องประสบทุกข์ด้วยเช่นนี้ ก็เพราะให้ฉันทะในการล้อมประตูเมือง[๘๔] เราอันพระพุทธเจ้าทรงอนุเคราะห์ จึงออกจากพระครรภ์พระมารดาโดยสวัสดี เราได้ออกบวชเป็นบรรพชิตในวันที่เราคลอดออกมานั่นเอง

[๘๕] ท่านพระสารีบุตรเถระเป็นอุปัชฌาย์ของเรา ท่านพระโมคคัลลานเถระผู้ทรงมหิทธิฤทธิ์ มีปรีชามาก เมื่อปลงผมให้ก็ได้อนุศาสน์พรํ่าสอนเรา[๘๖] เราได้บรรลุอรหัตเมื่อกำลังปลงผมอยู่ ทวยเทพ นาค และมนุษย์ต่างก็น้อมนำปัจจัยเข้ามาถวายเรา

[๘๗] เพราะเศษของกรรมที่เราเป็นผู้เบิกบานบูชาพระผู้แนะนำอย่างพิเศษพระนามว่าปทุมุตตระและพระนามว่าวิปัสสีด้วยปัจจัยทั้งหลายโดยพิเศษ[๘๘] เราจึงได้ลาภอันอุดมไพบูลย์ทุกแห่งหน คือ ในป่า ในบ้าน ในนํ้า บนบก

[๘๙] ในคราวที่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้เป็นพระอัครนายกของโลกเสด็จ พร้อมด้วยภิกษุ ๓๐,๐๐๐ รูปไปเยี่ยมท่านพระเรวตะ

[๙๐] พระพุทธเจ้าผู้มีพระปรีชาใหญ่ มีความเพียรมาก ผู้ทรงเป็นนายกของโลกพร้อมด้วยพระสงฆ์ เป็นผู้อันเราบำรุงด้วยปัจจัยที่เทวดานำเข้ามาถวายเรา[๙๑] ได้เสด็จไปเยี่ยมท่านเรวตะแล้ว ภายหลังเสด็จกลับมายังพระวิหารเชตวันแล้วจึงทรงแต่งตั้งเราไว้ในตำแหน่งเอตทัคคะ

[๙๒] พระศาสดาผู้ทรงประพฤติประโยชน์แก่สัตว์ทั้งปวงได้ตรัสสรรเสริญเราในท่ามกลางบริษัทว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในบรรดาสาวกของเรา ภิกษุสีวลีเลิศกว่าภิกษุทั้งหลายฝ่ายที่มีลาภมาก”[๙๓-๙๕] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แล

นัยว่า ท่านพระสีวลีเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้วด้วยประการ ฉะนี้แล

จบ สีวลีเถราปทานที่ ๓

๔. วังคีสเถราปทาน

ว่าด้วยบุพประวัติของพระวังคีสเถระ

(ท่านพระวังคีสเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๑๓๔} [๙๖] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้พระชินเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ ผู้มีจักษุในธรรมทั้งปวง ผู้ทรงเป็นพระนายก ได้เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว[๙๗] พระศาสนาของพระองค์งดงามไปด้วยพระอรหันต์ทั้งหลาย เหมือนคลื่นในสาครและเหมือนดวงดาวบนท้องฟ้า[๙๘] พระชินเจ้าผู้สูงสุดอันมนุษย์พร้อมทั้งทวยเทพ อสูร และนาคห้อมล้อมในท่ามกลางหมู่ชนซึ่งเกลื่อนไปด้วยสมณะและพราหมณ์[๙๙] พระชินเจ้าผู้ถึงที่สุดโลกทรงทำโลกทั้งหลายให้ยินดีด้วยพระรัศมี พระองค์ยังดอกปทุมคือเวไนยสัตว์ให้บานด้วยพระดำรัส[๑๐๐] ทรงสมบูรณ์ด้วยเวสารัชชธรรม ๔ เป็นอุดมบุรุษ ละความกลัว และความยินดีได้เด็ดขาด ทรงถึงธรรมอันเกษม องอาจ กล้าหาญ