๕. นันทกเถราปทาน เล่ม ๓๓

อรรถะของตนให้เป็นอรรถะอื่น คือ ให้ไหลออก ได้แก่ ทำให้ชัดเจนบทว่า มารมสนา มีวิเคราะห์ว่า ชื่อว่า มารมสนะ เพราะถูกต้อง ลูบคลำทำลายมาร ๕ มีขันธมารเป็นต้นได้. บทว่า ทิฏฺฐสูทนา มีวิเคราะห์ว่าชื่อว่า ทิฏฐิสูทนะ เพราะความเห็นตามทิฏฐิคือจริงตามที่โลกกล่าว ย่อมหลั่งไหลออก คือแสดงถึงความไหลออก. บทว่า วิสฺสามภูมิ สนฺตานํความว่า ภูมิเป็นที่พัก ที่เป็นที่หยุดอยู่ ได้แก่เป็นที่เข้าไปสงบของสัตว์ผู้ต้องสืบต่อ ผู้ลำบากอยู่ในสงสารสาครทั้งสิ้น ด้วยการบรรลุมรรคมีโสดาปัตติ-มรรคเป็นต้น. บทว่า ตโตหํ วิหตารมฺโก ความว่า เพราะได้เห็นพระสรีระของพระปัจเจกพุทธเจ้าพระองค์นั้น เราฆ่าความหัวดื้อ ทำความแข่งดีให้พินาศไป กำจัดมานะเสียไม่มัวเมาแล้ว จึงอ้อนวอนขอการบวชแล้ว. คำที่เหลือมีเนื้อความพอจะรู้ได้โดยง่ายทีเดียวแล.

จบอรรถกถาวังคีสเถราทาน

นันทกเถราปทานที่ ๕ (๕๔๕)

ว่าด้วยบุพจริยาของพระนันทกเถระ

[๑๓๕] ในกัปที่แสนแต่ภัทรกัปนี้ พระ-

พิชิตมารพระนามว่าปทุมุตตระ ผู้มีจักษุในธรรม

ทั้งปวง เป็นพระผู้นำ ได้เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว พระ-

องค์ประเสริฐกว่านักปราชญ์ทั้งหลาย เป็นบุรุษ

อาชาไนย ทรงปฏิบัติเพื่อเกื้อกูล เพื่อประโยชน์

เพื่อสุขแก่สรรพสัตว์ ในโลกพร้อมด้วยเทวโลก.

ถึงความเป็นผู้เลิศด้วยยศ มีสิริ มี

เกียรติคุณเป็นเครื่องอลังการ ทรงชำนะมาร ได้รับการบูชาทั่วโลก ปรากฏทั่วไปทุกทิศ

พระองค์ทรงข้ามพ้นวิจิกิจฉา ล่วงพ้น

ความสงสัย มีความดำริชอบเต็มเปี่ยม ทรงบรรลุสัมโพธิญาณอันอุดม

ทรงยังหนทางที่ยังไม่เกิดให้เกิด เป็น

ผู้สูงสุดกว่านรชน ตรัสบอกสิ่งที่คนอื่นยังไม่ได้บอก และทรงยังสิ่งที่ยังไม่เกิดให้เกิดมีพร้อม

ทรงรู้จักหนทาง ทรงเข้าใจหนทางแจ้ง

ชัด ตรัสบอกหนทางให้ ประเสริฐกว่านรชนทรงฉลาดในหนทาง เป็นครู เป็นพระผู้สูงสุดกว่านายสารถีทั้งหลาย

ครั้งนั้น พระโลกนายกผู้ประกอบด้วย

พระมหากรุณา ได้ตรัสพระธรรมเทศนา ทรงฉุดขึ้นซึ่งสัตว์ทั้งหลาย ผู้จมลงแล้วในหล่มคือโมหะ

พระมหามุนีทรงสรรเสริญพระสาวกผู้มี

สมมติว่าเลิศในการให้โอวาทแก่นางภิกษุณีทั้งหลาย ได้ทรงแต่งตั้งไว้ตำแหน่งเอตทัคคะ

เราได้ฟังพระพุทธดำรัสนั้นแล้ว ก็ชอบใจ

จึงนิมนต์พระตถาคตพร้อมด้วยพระสงฆ์ให้เสวยและฉันภัตตาหาร แล้วปรารถนาฐานันดรนั้น

ครั้งนั้น พระโลกนาถผู้แสวงหาคุณอัน

ยิ่งใหญ่ ทรงเบิกบานพระทัยได้ตรัสกะเราว่าท่านจงมีความสุข อายุยืนเถิด ท่านจักได้ฐานัน-ดรนี้ สมมโนรถปรารถนา

ในกัปที่แสนแต่กัปนี้ พระศาสดามีพระ-

นามว่าโคดม ผู้ทรงสมภพในวงศ์พระเจ้าโอก-กากราช จักเสด็จอุบัติขึ้นในโลก ท่านจักเป็นธรรมทายาทของพระศาสดาพระองค์นั้น จักเป็นโอรสอันธรรมเนรมิต จักได้เป็นสาวกของพระศาสดา มีนามว่านันทกะ

เพราะกรรมที่ได้ทำไว้ดีนั้น และเพราะ

การตั้งเจตน์จำนงไว้ เราละร่างมนุษย์แล้ว ได้ไป

สวรรค์ชั้นดาวดึงส์

ก็ในภพสุดท้ายในบัดนี้ เราเกิดในสกุล

เศรษฐี อันมั่งคั่งสมบูรณ์ มีทรัพย์มากมาย ในพระนครสาวัตถี

เราได้พบพระสุคตเจ้า ในวันที่พระองค์

เสด็จเข้าพระนคร เป็นผู้มีใจอัศจรรย์ได้ออกบวชเป็นบรรพชิต ในวันที่พระพุทธองค์ทรงรับพระ-เชตวนาราม.

ได้บรรลุอรหัตผลโดยกาลไม่นานเลย

ครั้งนั้นเราอันพระศาสดาผู้ทรงเห็นธรรมทั้งปวงทรงพร่ำสอน จึงข้ามพ้นสังสารวัฏไปได้

เราสอนธรรมแก่พระภิกษุทั้งหลาย

พระภิกษุณีที่เราสอนนั้นรวม ๕๐๐ รูปด้วยกัน

ล้วนเป็นผู้ไม่มีอาสวะ

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้มีประโยชน์

เกื้อกูลใหญ่ ทรงพอพระทัย จึงทรงตั้งเราไว้ในตำแหน่งแห่งภิกษุผู้เลิศกว่าภิกษุทั้งหลายให้

โอวาทพระภิกษุณี

กรรมที่เราทำไว้ในกัปที่แสน แสดงผล

แก่เราในอัตภาพนี้แล้ว เราเป็นผู้พ้นจากกิเลส

ด้วยดี เหมือนลูกศรที่พ้นไปจากแล่ง ฉะนั้น เราเผากิเลสเสียแลแล้ว

เราเผากิเลสทั้งหลาย. . .คำสอน

ของพระพุทธเจ้าเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระนันทกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบนันทกเถราปทาน

๕๔๕. อรรถกถานันทกเถราปทาน

พึงทราบเรื่องราวในอปทานที่ ๕ ดังต่อไปนี้ :-อปทานของท่านพระนันทกเถระ มีคำเริ่มต้นว่า ปทุมุตฺตโร นามชิโน ดังนี้.

คำตั้งแต่เริ่มต้นเรื่องว่า แม้พระเถระรูปนี้ ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลมาแล้วในพระพุทธเจ้าพระองค์ก่อน ๆ ดังนี้ทั้งหมดมีเนื้อความพอจะรู้ได้โดยง่ายตามแนวพระบาลีนั้นนั่นแล.

จบอรรถกถานันทกเถราปทาน

กาฬุทายีเถราปทานที่ ๖ (๕๔๖)

ว่าด้วยบุพจริยาของพระกาฬุทายีเถระ

[๑๓๖] ในกัปที่แสนแต่ภัทรกัปนี้ไป

พระพิชิตมารพระนามว่าปทุมุตตระ ผู้มีจักษุใน

ธรรมทั้งปวง เป็นผู้นำ ได้เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว

พระองค์เป็นครูผู้ประเสริฐกว่าพวกผู้นำ เป็น

พระพิชิตมารผู้เข้าใจสิ่งดีและสิ่งที่ชั่วแจ้งชัด และ

เป็นคนกตัญญูกตเวทีย่อมประกอบสัตว์ทั้งหลาย

เข้าในอุบาย อันเป็นเหตุให้ถึงนิพพาน

พระองค์ทรงรู้ธรรมทั้งปวง เป็นที่อาศัย

อยู่แห่งความเอ็นดู เป็นที่สั่งสมแห่งอนันตคุณ

ทรงพิจารณาด้วยพระญาณนั้นแล้ว ทรงแสดง

ธรรมอันประเสริฐ

พระองค์เป็นผู้มีความเพียรใหญ่ ผู้มีพระ

ปัญญาไม่มีที่สุด บางครั้ง ทรงแสดงธรรมไพเราะ

ปฏิสังยุตด้วยสัจจะ ๔ แก่หมู่ชนไม่มีที่สุด