พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน · กณิการวรรค
๙. ตาลผลิยเถราปทาน เล่ม ๓๓
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๙๙ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๙/๑๐ ในกณิการวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน กณิการวรรค ตาลผลิยเถราปทาน (ฉบับหลวง เล่ม ๓๓ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๓ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๗๒ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๓)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๓ หน้า ๑๖๓–๑๖๔
๙. ตาลผลิยเถราปทาน
บุพประวัติของพระตาลผลิยเถระ
ว่าด้วยผลแห่งการถวายลูกตาล
(ท่านพระตาลผลิยเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)
{๙๙} [๘๕] พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สยัมภูพระนามว่าสตรังสีผู้ไม่ทรงพ่าย แพ้อะไร ๆ เสด็จออกจากที่สงัดแล้วออกโคจรบิณฑบาต[๘๖] เราถือผลไม้อยู่ได้เห็นเข้าจึงได้เข้าไปเฝ้าสมเด็จพระนราสภเจ้า เรามีจิตเลื่อมใส มีใจโสมนัสได้ถวายลูกตาล[๘๗] ในกัปที่ ๙๔ แต่กัปนี้ เราได้ถวายผลไม้ใดไว้ในกาลนั้น ด้วยการถวายผลไม้นั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายผลไม้[๘๘-๙๐] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แล
นัยว่า ท่านพระตาลผลิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล
จบ ตาลผลิยเถราปทานที่ ๙
- ๑สตรังสี แปลว่า ผู้มีร้อยรัศมี หมายถึงผู้มีรัศมีซ่านออกจากกายประมาณหนึ่งร้อยลํารัศมี เป็นคุณบทของพระพุทธเจ้า หมายถึงว่าพระพุทธเจ้าทรงมีรัศมีแผ่ออกจากพระวรกายหลายร้อยหลายแสน เปรียบเหมือนรัศมีดวงอาทิตย์ที่แผ่ออกไปทั่วทุกทิศ ในเรณุปูชกเถราปทาน ข้อที่ ๖๒ แห่งภิกขาทายิกวรรค เถราปทาน ภาค ๑ {ขุ.อป. (แปล) ๓๒/๖๒/๒๕๐} เป็นคุณบทของพระพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสี (ดู ขุ.อป.อ. ๒/๑๕๔) ตามพระบาลีพุทธวงศ์ ไม่ปรากฏพระพุทธเจ้าพระนามว่า สตรังสี ในที่จึงน่าจะหมายถึงพระพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสี อนึ่ง บางฉบับสันนิษฐานว่า ได้แก่พระปัจเจกพุทธเจ้านามว่าสตรังสี
๑๐. นาลิเกรผลทายกเถราปทาน
บุพประวัติของพระนาลิเกรผลทายกเถระ
ว่าด้วยผลแห่งการถวายมะพร้าว
(ท่านพระนาลิเกรผลทายกเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)
{๑๐๐} [๙๑] ครั้งนั้น เราเป็นคนเฝ้าสวนอยู่ในพระนครพันธุมดี ได้พบพระพุทธเจ้าผู้ปราศจากกิเลสธุลีกำลังเหาะอยู่ในอากาศ[๙๒] เราได้ถือผลมะพร้าวไปถวายแด่พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด พระพุทธเจ้าผู้ทรงมีพระยศใหญ่พระองค์นั้นประทับยืนอยู่ในอากาศได้ทรงรับไว้แล้ว[๙๓] ทำปีติให้เกิดแก่เรา ทรงนำความสุขมาให้ในปัจจุบัน เรามีจิตผ่องใส ครั้นถวายผลมะพร้าวแด่พระพุทธเจ้าแล้ว[๙๔] ได้ประสบปีติอันไพบูลย์และอุดมสุข รัตนะย่อมบังเกิดแก่เรา ผู้เกิดในภพนั้น ๆ
[๙๕] ในกัปที่ ๙๑ แต่กัปนี้ เราได้ถวายผลไม้ใดไว้ในกาลนั้น ด้วยการถวายผลไม้นั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายผลไม้[๙๖] ทิพยจักษุของเราสะอาดหมดจด เราเป็นผู้ฉลาดในสมาธิ ถึงความบริบูรณ์ในอภิญญา นี้เป็นผลแห่งการถวายผลไม้[๙๗-๙๙] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า เราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แล
จบ ๙. ตาลผลิยเถราปทาน