พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เอกกนิบาต · อัตถกามวรรค
๓. เวฬุกชาดก เล่ม ๒๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๓ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๓/๑๐ ในอัตถกามวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก เอกกนิบาต อัตถกามวรรค เวฬุกชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๗ หน้า ๒๒–๒๓
๕. อัตถกามวรรค
๑. โลสกชาดก (๔๑)
ว่าด้วยผลของการไม่ยอมทำตามคำสอน
(อาจารย์ทิศาปาโมกข์โพธิสัตว์เล่าเรื่องนายมิตตวินทุกะผู้ไม่ยอมทำ ตามคำสอนของตน แล้วกล่าวว่า)
{๔๑} [๔๑] ผู้ใดถูกกล่าวสอนอยู่โดยผู้หวังดีผู้อนุเคราะห์ด้วยประโยชน์เกื้อกูล แต่ไม่ยอมทำตามคำสอนผู้นั้นย่อมเศร้าโศกเหมือนนาย มิตตกะจับเท้าแพะเศร้าโศกอยู่ฉะนั้น
๒. กโปตกชาดก (๔๒)
ว่าด้วยผลของความโลภ
(นกพิราบโพธิสัตว์เห็นกาได้รับความพินาศ จึงกล่าวว่า)
{๔๒} [๔๒] ผู้ใดถูกกล่าวสอนอยู่โดยผู้หวังดีผู้อนุเคราะห์ด้วยประโยชน์เกื้อกูล แต่ไม่ยอมทำตามคำสอน ผู้นั้นย่อมนอนระทมใจ เหมือนกา ไม่เชื่อฟังคำของนกพิราบตกอยู่ในเงื้อมมือของศัตรูฉะนั้น
๓. เวฬุกชาดก (๔๓)
ว่าด้วยผลของการเลี้ยงอสรพิษ
(ดาบสโพธิสัตว์หลังจากสั่งให้ฌาปนกิจร่างดาบสที่เลี้ยงอสรพิษจนถูก กัดตายแล้ว จึงกล่าวสอนหมู่ฤๅษีว่า)
{๔๓} [๔๓] ผู้ใดถูกกล่าวสอนอยูโดยผู้หวังดีผู้อนุเคราะห์ด้วยประโยชน์เกื้อกูล แต่ไม่ยอมทำตามคำสอนผู้นั้นย่อมถูกกำจัดนอนตายอยู่ เหมือนดาบสผู้เป็นบิดาของลูกอสรพิษชื่อเวฬุกะ ฉะนั้น
๔. มกสชาดก (๔๔)
ว่าด้วยมีศัตรูมีปัญญาดีกว่ามีมิตรโง่
(พ่อค้าโพธิสัตว์เห็นการกระทำของช่างไม้ผู้โง่เขลา จึงกล่าวว่า)
{๔๔} [๔๔] มีศัตรูที่ประกอบด้วยปัญญายังจะดีกว่า มีมิตรที่มีปัญญาเสื่อม จะดีอะไร เหมือนบุตรปัญญาอ่อนของช่างไม้ คิดว่าจะตียุง กลับไปตีศีรษะของบิดาจนแตกฉะนั้น
๕. โรหิณีชาดก (๔๕)
ว่าด้วยผู้อนุเคราะห์ที่โง่เขลาไม่ดี
(พระโพธิสัตว์รู้เรื่องสาวใช้ฆ่ามารดาโดยไม่เจตนา จึงกล่าวว่า)
{๔๕} [๔๕] มีศัตรูที่ฉลาดยังจะดีกว่ามีผู้อนุเคราะห์ที่โง่เขลาจะดีอะไร ท่านจงดู นางโรหิณีผู้โง่เขลาฆ่ามารดาแล้วเศร้าโศกอยู่
- ๑ดาบสผู้เป็นบิดาของลูกอสรพิษชื่อเวฬุกะ หมายถึงเป็นบิดาโดยการเรียกขาน มิใช่บิดาผู้ให้กำเนิด เพราะเหตุที่ดาบสผู้นี้ปฏิบัติดูแลลูกอสรพิษตัวหนึ่งซึ่งเลื้อยเข้ามาอาศัยอย่างดีโดยให้นอนบนปล้องไม้ไผ่ จึงเรียกขานลูกอสรพิษตัวนี้ว่า เวฬุกะ (แปลว่า เจ้าลูกไม้ไผ่) และให้ความรักทะนุถนอม เหมือนลูก ดาบสทั้งหลายจึงเรียกขานดาบสนี้ว่า เวฬุกบิดา บิดาของเจ้าเวฬุกะ กาลต่อมา ดาบสผู้นี้ซึ่งไม่ยอมเชื่อฟังคำเตือนของดาบสโพธิสัตว์ผู้เป็นอาจารย์ซึ่งห้ามไม่ให้เลี้ยงอสรพิษไว้ในอาศรม เพราะจะเป็นอันตรายถึงแก่ชีวิต ก็พบจุดจบโดยถูกลูกอสรพิษนั้นกัดมือที่เหยียดยื่นอาหาร เพราะมันโกรธที่ปล่อยให้อดอาหารถึง ๒-๓ วัน เป็นผลของการเลี้ยงอสรพิษ (ขุ.ชา.อ. ๒/๑๔-๑๕)
จบ ๓. เวฬุกชาดก