๔. ญาณถวิกเถราปทาน เล่ม ๓๓

[๔๓-๔๕] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แล

นัยว่า ท่านพระภิสทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ ภิสทายกเถราปทานที่ ๓

๔. ญาณัตถวิกเถราปทาน

บุพประวัติของพระญาณัตถวิกเถระ

ว่าด้วยผลแห่งการสรรเสริญพุทธญาณ

(ท่านพระญาณัตถวิกเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๗๔} [๔๖] เราสร้างอาศรมอย่างสวยงามไว้ ณ ทิศใต้แห่งภูเขาหิมวันต์ ครั้งนั้น เราแสวงหาประโยชน์อันสูงสุดจึงอยู่ในป่าใหญ่[๔๗] เรายินดีด้วยลาภและความเสื่อมลาภ คือด้วยเหง้ามันและผลไม้ ไม่เบียดเบียนใคร ๆ เที่ยวไป เราอยู่คนเดียว[๔๘] ในกาลนั้น พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสุเมธะเสด็จอุบัติขึ้นแล้วในโลก พระองค์กำลังรื้อขนมหาชนประกาศสัจจะ ๔ อยู่[๔๙] เรามิได้สดับข่าวพระสัมพุทธเจ้า ถึงใคร ๆ ที่จะบอกกล่าวให้เรารู้ก็ไม่มี เมื่อล่วงไปได้ ๘ ปี เราจึงได้สดับข่าวผู้นายกของโลก[๕๐] เรานำไฟและฟืนออกไป แล้วกวาดอาศรม แล้วถือคอน หาบ สิ่งของออกจากป่าใหญ่ไป

[๕๑] ครั้งนั้น เราพักอยู่ในหมู่บ้านและนิคมแห่งละคืน เข้าไปใกล้พระนครจันทวดีโดยลำดับ

[๕๒] สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าพระผู้นายกของโลกพระนามว่า สุเมธะกำลังรื้อขนสัตว์เป็นอันมากทรงแสดงอมตบทอยู่

[๕๓] เราได้ผ่านหมู่ชนไปถวายบังคมพระชินเจ้าผู้เสด็จมาดี ทำหนังสัตว์เฉวียงบ่าข้างหนึ่งแล้วสรรเสริญพระนายกโลกว่า

[๕๔] “พระองค์เป็นพระศาสดาประหนึ่งเป็นยอด เป็นธงชัย และเป็นเสายัญของหมู่สัตว์ เป็นที่ยึดหน่วง เป็นที่พึ่ง และเป็นที่เกาะของหมู่สัตว์ เป็นผู้สูงสุดกว่าสัตว์

จบ ภาณวารที่ ๒๑

[๕๕] พระองค์เป็นผู้ฉลาด เป็นนักปราชญ์ในทัสสนะ ทรงช่วย ประชุมชนให้ข้ามพ้นไปได้ ข้าแต่พระมุนี ผู้อื่นที่จะช่วยให้สัตว์ข้ามพ้นไปได้ยิ่งกว่าพระองค์ ไม่มีในโลก[๕๖] สาครที่ลึกสุดก็พึงอาจที่จะประมาณได้ด้วยปลายหญ้าคา ข้าแต่พระสัพพัญญู ส่วนพระญาณของพระองค์ ใคร ๆ ไม่อาจจะประมาณได้เลย[๕๗] แผ่นดินก็อาจที่จะวางบนตาชั่งแล้วกำหนดได้ ข้าแต่พระองค์ผู้มีพระจักษุ แต่สิ่งที่เสมอกับพระปัญญาของพระองค์ไม่มีเลย[๕๘] อากาศก็อาจจะวัดได้ด้วยเชือกและนิ้วมือ ข้าแต่พระสัพพัญญู ส่วนศีลของพระองค์ใคร ๆ ไม่อาจจะประมาณได้เลย

[๕๙] นํ้าในมหาสมุทร อากาศ และพื้นภูมิภาค ๓ อย่างนี้ประมาณเอาได้ ข้าแต่พระองค์ผู้มีพระจักษุ พระองค์ย่อมเป็นผู้อันใคร ๆ จะประมาณเอาไม่ได้เลย,,[๖๐] เรากล่าวสรรเสริญพระสัพพัญญู ผู้มีพระยศใหญ่ด้วยคาถา ๖ คาถาแล้ว ประนมมือยืนนิ่งอยูในเวลานั้น

[๖๑] พระพุทธเจ้าผู้มีพระปัญญาเสมอด้วยแผ่นดิน มีพระปัญญาดี ซึ่งคนทั้งหลายเรียกว่าสุเมธะ ประทับนั่งในท่ามกลางภิกษุสงฆ์ แล้วได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า[๖๒] “ผู้ใดมีใจเลื่อมใสได้กล่าวสรรเสริญญาณของเรา เราจักพยากรณ์ผู้นั้น ท่านทั้งหลายจงฟังคำเรากล่าว

[๖๓] ผู้นี้จักรื่นรมย์อยู่ในเทวโลก ๗๗ กัป จักเป็นจอมเทวดาเสวยรัชสมบัติอยู่ในเทวโลก ๑,๐๐๐ ครั้ง

[๖๔] จักได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิเกิน ๑๐๐ ครั้ง และจักได้เป็น พระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์โดยคณนานับมิได้

[๖๕] เขาเป็นเทวดาหรือมนุษย์ก็ตาม จักเป็นผู้ตั้งมั่นในบุญกรรม จักเป็นผู้มีความดำริแห่งใจไม่บกพร่อง มีปัญญากล้า

[๖๖] ใน ๓๐,๐๐๐ กัป พระศาสดาทรงพระนามว่าโคดมซึ่งทรงสมภพในราชวงค์ของพระเจ้าโอกกากราชจักเสด็จอุบัติขึ้นในโลก[๖๗] ผู้นี้จักไม่มีความกังวล ออกบวชเป็นบรรพชิต จักบรรลุอรหัต แต่อายุ ๗ ขวบ,,

[๖๘] ในระหว่างเวลาที่เรานึกถึงตัวเองได้จนถึงได้บรรลุศาสนธรรม เจตนาที่ไม่น่ารื่นรมย์ใจ เราไม่รู้จักเลย

[๖๙] เราเวียนว่ายตายเกิดเสวยสมบัติอยู่ในภพน้อยภพใหญ่ ความบกพร่องในโภคทรัพย์ไม่มีแก่เราเลย นี้เป็นผลแห่งการสรรเสริญพระญาณ[๗๐] ไฟ ๓ กองเราดับสนิทแล้ว เราถอนภพทั้งปวงขึ้นหมดแล้ว เราเป็นผู้สิ้นอาสวะทุกอย่างแล้ว บัดนี้ภพใหม่มิได้มีอีก[๗๑] ในกัปที่ ๓๐,๐๐๐ เราได้สรรเสริญพระญาณไว้ ด้วยการสรรเสริญนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้ก็เป็นผลแห่งการสรรเสริญพระญาณ[๗๒-๗๔] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า เราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แล

นัยว่า ท่านพระญาณัตถวิกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ ญาณัตถวิกเถราปทานที่ ๔

๕. จันทนมาลิยเถราปทาน

บุพประวัติของพระจันทนมาลิยเถระ

ว่าด้วยผลแห่งการถวายแก่นจันทร์และดอกสาละ

(ท่านพระจันทนมาลิยเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๗๕} [๗๕] เราละเบญจกามคุณอันน่ารัก น่ารื่นรมย์ใจ และละทรัพย์ประมาณ ๘๐ โกฏิแล้วบวชเป็นบรรพชิต